ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 15.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.7.1
मण्डलानि च बुध्येथाः परेषामात्मनस्तथा ।
उदासीनगुणानां च मध्यस्थानां च भारत ॥ १५.७.१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੰਡਲ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਦਾਸੀਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮਧਿਅਸਥਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
15.7.2
चतुर्णां शत्रुजातानां सर्वेषामाततायिनाम् ।
मित्रं चामित्रमित्रं च बोद्धव्यं तेऽरिकर्शन ॥ १५.७.२ ॥
ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਤਤਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਤਰ, ਸ਼ਤਰੂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.7.3
अथ नानाजनपदा दुर्गाणि विविधानि च ।
बलानि च कुरुश्रेष्ठ भवत्येषां यथेच्छकम् ॥ १५.७.३ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜਨਪਦ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
15.7.4
ते च द्वादश कौन्तेय राजानो विविधात्मकाः ।
मन्त्रिप्रधानाश्च गुणाः षष्टिर्द्वादश च प्रभो ॥ १५.७.४ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਰਾਜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਹਨ, ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗੁਣ ਸੱਠ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਹਨ।
15.7.5
एतन्मण्डलमित्याहुराचार्या नीतिकोविदाः ।
अत्र षाड्गुण्यमाचत्तं युधिष्ठिर निबोध तत् ॥ १५.७.५ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਆਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ 'ਮੰਡਲ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਡਗੁਣਯ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝ।
15.7.6
वृद्धिक्षयौ च विज्ञेयौ स्थानं च कुरुसत्तम ।
द्विसप्तत्यां महाबाहो ततः षाड्गुण्यजा गुणाः ॥ १५.७.६ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਾਧਾ, ਘਾਟਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਵੀ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਬਹੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਡਗੁਣਯ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਣ ਹਨ।
15.7.7
यथा स्वपक्षो बलवान्परपक्षस्तथा बलः ।
विगृह्य शत्रून्कौन्तेय यायात्क्षितिपतिस्तदा ॥ १५.७.७ ॥
ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.7.8
यदा परे च बलिनः स्वपक्षश्चैव दुर्बलः ।
सार्धं विद्वांस्तदा क्षीणः परैः सन्धिं मसाश्रयेत् ॥ १५.७.८ ॥
ਜਦੋਂ ਵੈਰੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਸਿਆਣੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.7.9
द्रव्याणां सञ्चयश्चैव कर्तव्यः सुमहांस्तथा ।
यदा समर्था यानाय नचिरेणैव भारत ॥ १५.७.९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਕੂਚ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਲਈ ਵੱਡਾ ਧਨ-ਸੰਚਯ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.7.10
तदा सर्वं विधेयं स्यात्स्थानेन च विचारयेत् ।
भूमिरल्पफला देया विपरीतस्य भारत ॥ १५.७.१० ॥
ਤਦ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
15.7.11
हिरण्यरूप्यभूयिष्ठं मित्रं क्षीणमकोशभृत् ।
विपरीतं निगृह्णीयात्स्वयं सन्धिविशारदः ॥ १५.७.११ ॥
ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ, ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.7.12
सन्ध्यर्थं राजपुत्रं वा लिप्सेथा भरतर्षभ ।
विपरीतं न तच्छ्रेयः पुत्र कस्यांचिदापदि ॥ १५.७.१२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੰਧੀ ਲਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਹੁਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕਰਨਾ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
15.7.13
तस्याः प्रमोक्षे यत्नं च कुर्याः सोपायमन्त्रवित् ।
प्रकृतीनां च राजेन्द्र राजा दीनान्विभावयेत् ॥ १५.७.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਸ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰੇ ਲਈ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੂੰ ਯਤਨ ਕਰ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਰਜਾ ਦੇ ਦੀਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
15.7.14
क्रमेणि युगपद्बुध्वा व्यसनानां बलाबलम् ।
पीडनं स्तंभनं चैव कोशभङ्गस्तथैव च ॥ १५.७.१४ ॥
ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬਲ-ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਪੀੜਨ, ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਭੰਗ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.7.15
कार्यं यत्नेन शत्रूणां स्वराज्यं रक्षता स्वयम् ।
न च हिंस्योऽभ्युपगतः सामन्तो वृद्धिमिच्छता ॥ १५.७.१५ ॥
ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਖ਼ੁਦ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਧਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਸਾਮੰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਤਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
15.7.16
कौन्तेय तद्धितं ते स्यात्पृथिवीं विजिगीषतः ।
गुणानां भेदने योगमीप्सेथाः सह मन्त्रिभिः ॥ १५.७.१६ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਤੀ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵੈਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਭੰਨਣ ਦਾ ਉਪਾਅ ਲੱਭੇਂ।
15.7.17
साधुसङ्ग्रहणाच्चैव पापनिग्रहणात्तथा ।
आत्मसात्करणे नित्यं पालनानि गृहे तथा।
दुर्बलाश्चैव सततं नान्वेष्टव्या बलीयसा ॥ १५.७.१७ ॥
ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ, ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ (ਰਾਜ ਟਿਕਦਾ ਹੈ)। ਬਲਵਾਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
15.7.18
तिष्ठेथा राजशार्दूल वैतसीं वृत्तिमास्थितः ।
यद्येनमभियायाच्च बलवान्दुर्बल नृपः। ॥ १५.७.१८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਬੇਤ ਵਰਗੇ ਝੁਕਣ ਵਾਲੇ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ। ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ ਤਾਂ...
15.7.19
सामादिभिरुपायैस्तं क्रमेणि विनिवर्तयेः ।
अशक्नुवंश्च युद्धाय निष्पतेत्सह मन्त्रिभिः ॥ १५.७.१९ ॥
ਸਾਮ ਆਦਿ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੋੜੋ। ਜੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਵੋ, ਤਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਕਲ ਜਾਓ।
15.7.20
कोशेन पौरैर्दण्डेन ये चास्य प्रियकारिणः ।
असम्भवे तु सर्वस्य यथा मुख्येन निष्पतेत्।
क्रमेणानेन मोक्षः स्याच्छरीरं प्रति केवलम् ॥ १५.७.२० ॥
ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਨ, ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰੋ। ਜੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਜਾਓ। ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।