মহাভারত · অধ্যায় 15.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.9.1
एवमेतत्करिष्यामि यथाऽऽत्थ पृथिवीपते ।
भूयश्चैवानुशास्योऽहं भवता पार्थिवर्षभ ॥ १५.९.१ ॥
হে পৃথিবীপতি, আপনি যেমন বললেন, আমি তেমনই করব। হে রাজশ্রেষ্ঠ, আপনি আমাকে আরও উপদেশ দিন।
15.9.2
भीष्मे स्वर्गमनुप्राप्तो गते च मधुसूदने ।
विदुरे संजये चैव कोऽन्यो मां वक्तुमर्हति ॥ १५.९.२ ॥
ভীষ্ম স্বর্গে গমন করেছেন, মধুসূদনও চলে গেছেন, বিদুর ও সঞ্জয়ও চলে গেছেন; এখন আমাকে উপদেশ দিতে যোগ্য আর কে আছে?
15.9.3
यत्तु मामनुशास्तीह भवानद्य हिते स्थितः ।
कर्तास्मि तन्महीपाल निर्वृतो भव पार्थिव ॥ १५.९.३ ॥
আপনি আজ হিতে স্থিত হয়ে আমাকে যা উপদেশ দিচ্ছেন, হে মহীপাল, আমি তাই করব। হে রাজা, শান্ত ও সুখী হোন।
15.9.4
एवमुक्तः स राजर्षिर्धर्मराजेन धीमता ।
कौन्तेयं समनुज्ञातुमियेष भरतर्षभ ॥ १५.९.४ ॥
বুদ্ধিমান ধর্মরাজের দ্বারা এভাবে কথিত হয়ে সেই রাজর্ষি কৌন্তেয়কে বিদায় দিতে ইচ্ছুক হলেন, হে ভরতশ্রেষ্ঠ।
15.9.5
पुत्र विश्राम्यतां तावन्ममापि बलवाञ्श्रमः ।
इत्युक्त्वा प्राविशद्राजा गान्धार्या भवनं तदा ॥ १५.९.५ ॥
"বৎস, এখন বিশ্রাম নাও; আমারও প্রবল ক্লান্তি আছে" — এই বলে রাজা তখন গান্ধারীর ভবনে প্রবেশ করলেন।
15.9.6
तमासनगतं देवी गान्धारी धर्मचारिणी ।
उवाच काले कालज्ञा प्रजापतिसमं पतिम् ॥ १५.९.६ ॥
আসনে উপবিষ্ট তাঁকে ধর্মচারিণী দেবী গান্ধারী, কালজ্ঞা হয়ে যথাসময়ে প্রজাপতিসম পতিকে বললেন।
15.9.7
अनुज्ञातः स्वयं तेन व्यासेनि त्वं महर्षिणा ।
युधिष्ठिरस्यानुमते कदाऽरण्यं गमिष्यसि ॥ १५.९.७ ॥
মহর্ষি ব্যাস নিজেই তোমাকে অনুমতি দিয়েছেন। যুধিষ্ঠিরের সম্মতিতে তুমি কখন বনে যাবে?
15.9.8
गान्धार्यहमनुज्ञातः स्वयं पित्रा महात्मना ।
युधिष्ठिरस्यानुमते गन्तास्मि नचिराद्वनम् ॥ १५.९.८ ॥
গান্ধারী বললেন: মহাত্মা আমার পিতা নিজেই আমাকে অনুমতি দিয়েছেন। যুধিষ্ঠিরের সম্মতিতে আমি অচিরেই বনে যাব।
15.9.9
अहं हि तावत्सर्वेषां तेषां दुर्द्यूतदेविनाम् ।
पुत्राणां दातुमिच्छामि प्रेत्यभावानुगं वसु।
सर्वप्रकृतितिसान्निध्यं कारयित्वा स्ववेश्मनि ॥ १५.९.९ ॥
ধৃতরাষ্ট্র বললেন: দুর্দ্যূতপ্রিয় সেই সব পুত্রকে প্রথমে পরলোকের সঙ্গী ধন দিতে আমি ইচ্ছা করি। আমার প্রাসাদে সকল প্রজার উপস্থিতিতে আমি তা করাব।
15.9.10
इत्युक्त्वा धर्मराजाय प्रेषयामास वै तदा ।
स च तद्वचनात्सर्वं समानिन्ये महीपतिः ॥ १५.९.१० ॥
এই বলে ধৃতরাষ্ট্র তখন ধর্মরাজ যুধিষ্ঠিরের কাছে দূত পাঠালেন। সেই রাজা তাঁর কথামতো সব কিছু একত্র করে আনলেন।
15.9.11
ततः प्रतीतमनसो ब्राह्मणाः कुरुजाङ्गलाः ।
क्षत्रियाश्चैव वैश्याश्च शूद्राश्चैव समाययुः ॥ १५.९.११ ॥
তখন প্রসন্নচিত্ত ব্রাহ্মণগণ, কুরু-জাঙ্গলের অধিবাসীরা, ক্ষত্রিয়, বৈশ্য ও শূদ্রেরাও একত্র হলেন।
15.9.12
ततो निष्क्रम्य नृपतिस्तस्मादन्तःकपुरात्तदा ।
दद्दशे तं जनं सर्वं सर्वाश्च प्रकृतीस्तथा ॥ १५.९.१२ ॥
তখন রাজা সেই অন্তঃপুর থেকে বেরিয়ে এসে সেই সমস্ত জনতাকে এবং সকল প্রজাকে দেখলেন।
15.9.13
समवेतांश्च तान्सर्वान्पौराञ्जानपदांस्तथा ।
तानागतानभिप्रेक्ष्य समस्तं च सुहृञ्जनम् ॥ १५.९.१३ ॥
সমবেত সমস্ত নগরবাসী ও জনপদবাসীদের, এবং আগত সমস্ত সুহৃজ্জনদের দেখে।
15.9.14
ब्राह्मणांश्च महीपाल नानादेशसमागतान् ।
उवाच मतिमान्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥ १५.९.१४ ॥
হে মহীপাল! বিভিন্ন দেশ থেকে আগত ব্রাহ্মণদের উদ্দেশে বুদ্ধিমান রাজা অম্বিকাপুত্র ধৃতরাষ্ট্র বললেন।
15.9.15
भवन्तः कुरुवश्चैव चिरकालं सहोषिताः ।
परस्परस्य सुहृदः परस्परहिते रताः ॥ १५.९.१५ ॥
আপনারা এবং কুরুরা দীর্ঘকাল একসঙ্গে বাস করেছেন; পরস্পরের সুহৃদ এবং পরস্পরের হিতে নিরত।
15.9.16
यदिदानीमहं ब्रूयामस्मिन्काल उपस्थिते ।
तथा भवद्भिः कर्तव्यमविचार्य वचो मम ॥ १५.९.१६ ॥
এই সময় উপস্থিত হলে আমি এখন যা বলব, আপনারা বিচার না করে আমার বাক্য অনুসারে তা করবেন।
15.9.17
अरण्यगमने बुद्धिर्गान्धारीसहितस्य मे ।
व्यासस्यानुमते राज्ञस्तथा कुन्तीसुतस्य मे ॥ १५.९.१७ ॥
গান্ধারীসহ আমার বনে যাওয়ার সংকল্প; ব্যাসের অনুমতিতে, এবং কুন্তীপুত্রের অনুমতিতেও।
15.9.18
भवन्तोप्यनुजानन्तु मान्या वोऽभूद्विचारणा ॥ १५.९.१८ ॥
আপনারাও অনুমতি দিন; আপনাদের সম্মানিত বিচারেই এই সিদ্ধান্ত গড়ে উঠেছে।
15.9.19
अस्माकं भवतां चैव येयं प्रीतिर्हि शाश्वती ।
न च साऽन्येषु देशेषु राज्ञामिति मतिर्मम ॥ १५.९.१९ ॥
আমাদের ও আপনাদের এই প্রীতি শাশ্বত; রাজাদের মধ্যে এমন প্রীতি অন্য দেশে নেই—এই আমার মত।
15.9.20
शान्तोस्मि वयसाऽनेन तथा पुत्रविनाकृतः ।
उपवासकृशश्चास्मि गान्धारीसहितोऽनघाः ॥ १५.९.२० ॥
হে নিষ্পাপগণ, এই বয়সে আমি শান্ত; পুত্রহীন; উপবাসে কৃশ; গান্ধারীর সঙ্গে আছি।
15.9.21
युधिष्ठिरगते राज्ये प्राप्तश्चास्मि सुखं महत् ।
मन्ये दुर्योधनैश्वर्याद्विशिष्टं बहुभिर्गुणैः ॥ १५.९.२१ ॥
যুধিষ্ঠির রাজ্য লাভ করায় আমি মহা সুখ পেয়েছি; দুর্যোধনের ঐশ্বর্যের চেয়ে বহু গুণে এটি শ্রেষ্ঠ বলে আমি মনে করি।
15.9.22
मम चान्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य का गतिः ।
ऋते वनं महाभागास्तन्माऽनुज्ञातुमर्हथ ॥ १५.९.२२ ॥
অন্ধ, বৃদ্ধ, পুত্রহারা আমার বনের বাইরে আর কী গতি আছে? অতএব, হে মহাভাগগণ, আমাকে অনুমতি দিন।
15.9.23
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे ते कुरुजाङ्गलाः ।
बाप्पसंदिग्धया वाचा रुरुदुर्भरतर्षभ ॥ १५.९.२३ ॥
তাঁর সেই কথা শুনে কুরু-জাঙ্গলের সকলে অশ্রুরুদ্ধ কণ্ঠে কেঁদে উঠল, হে ভরতশ্রেষ্ঠ।
15.9.24
तानविब्रुवतः किञ्चित्सर्वाञ्शोकपरायणान् ।
पुनरेव महातेजा धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम् ॥ १५.९.२४ ॥
কিছু না বলে শোকে নিমগ্ন তাঁদের সকলকে মহাতেজা ধৃতরাষ্ট্র আবার এই কথা বললেন।