મહાભારત · અધ્યાય 16.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.4.1
काली स्त्री पाण्डुरैर्दन्तैः प्रविश्य हसती निशि ।
स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्ती द्वारकां परिधावति ॥ १६.४.१ ॥
કાળી સ્ત્રી ફિક્કા દાંત સાથે રાત્રે હસતી પ્રવેશે છે, સ્વપ્નોમાં સ્ત્રીઓને ચોરતી દ્વારકામાં દોડે છે.
16.4.2
अग्निहोत्रनिकेतेषु वास्तुमध्येषु वेश्मसु ।
वृष्ण्यन्धकानखादन्त स्वप्ने गृध्रा भयानकाः ॥ १६.४.२ ॥
અગ્નિહોત્રના સ્થાનોમાં, ઘરના આંગણાઓની વચ્ચે, ભવનોમાં, સ્વપ્નમાં ભયાનક ગીધોએ વૃષ્ણિઓ અને અંધકોને ખાધા.
16.4.3
अलङ्काराश्च च्छत्रं च ध्वजाश्च कवचानि च ।
ह्रियमाणान्यदृश्यन्त रक्षोभिः सुभयानकैः ॥ १६.४.३ ॥
અલંકારો, છત્ર, ધ્વજો અને કવચો પણ અતિ ભયાનક રાક્ષસો દ્વારા હરણ થતાં દેખાયાં.
16.4.4
तच्चाग्निदत्तं कृष्णस्य वज्रनाभमयोमयम् ।
दिवमाचक्रमे चक्रं वृष्णीनां पश्यतां तदा ॥ १६.४.४ ॥
અગ્નિએ આપેલું, કૃષ્ણનું વજ્રનાભ નામનું લોખંડનું તે ચક્ર વૃષ્ણિઓના જોતાં જોતાં ત્યારે આકાશમાં ચડી ગયું.
16.4.5
युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं ।
हयाऽहरन्पश्यतो दारुकस्य।
ते सागरस्योपरिष्टादगच्छ-
न्मनोजवाश्चतुरो वाजिमुख्याः ॥ १६.४.५ ॥
દારુક જોતો રહ્યો ત્યારે જોડાયેલો, સૂર્યવર્ણો દિવ્ય રથ ઘોડાઓ હરીને લઈ ગયા; મનના વેગ જેવા તે ચાર શ્રેષ્ઠ ઘોડા સમુદ્રની ઉપરથી ચાલ્યા ગયા.
16.4.6
तालः सुपर्णश्च महाध्वजौ तौ ।
सुपूजितौ रामजनार्धनाभ्याम्।
उच्चैर्जह्रुरप्सरसश्च दिव्या ।
देवा ऊचुर्गम्यतां तीर्थयात्राः ॥ १६.४.६ ॥
રામ અને જનાર્દન વડે સારી રીતે પૂજાયેલા તે બે મહાધ્વજ — તાલ અને સુપર્ણ — દિવ્ય અપ્સરાઓ ઊંચા સ્વરે હરી ગઈ; દેવોએ કહ્યું, "તીર્થયાત્રાએ જાઓ."
16.4.7
भगवद्दर्शनस्पर्शस्नेहैर्विततभोगिनः ।
दिवः प्रवेशानार्थं ते विमानैर्दिवमाययुः ॥ १६.४.७ ॥
ભગવાનના દર્શન, સ્પર્શ અને સ્નેહથી વિસ્તૃત ભોગવાળા તેઓ સ્વર્ગપ્રવેશ માટે વિમાનો દ્વારા સ્વર્ગે ગયા.
16.4.8
ततो जिगमिषन्तस्ते वृष्ण्यन्धकमहारथाः ।
सान्तःपुरास्तदा तीर्थयात्रामैच्छन्नरर्षभाः ॥ १६.४.८ ॥
ત્યારે જવાની ઇચ્છા ધરાવતા વૃષ્ણિ-અંધક મહારથીઓ, અંતઃપુર સહિત, તે નરશ્રેષ્ઠોએ ત્યારે તીર્થયાત્રાની ઇચ્છા કરી.
16.4.9
ततो मनोहरा हृष्टाःक पेयं मांसं मधूनि च ।
बहु नानाविधं चक्रुस्त्वरिताः कालचोदिताः ॥ १६.४.९ ॥
ત્યારે આનંદિત અને મનોહર તેઓએ કપેય પીણું, માંસ, મધ અને અનેક પ્રકારની વસ્તુઓ ઉતાવળે, કાળથી પ્રેરાઈને બનાવી.
16.4.10
ततः सीधुषु सक्ताश्च निर्ययुर्नगराद्बहिः ।
यानैरश्वैर्गजैश्चैव श्रीमन्तस्तिग्मतेजसः ॥ १६.४.१० ॥
ત્યારે સીધુ મદિરામાં આસક્ત તે શ્રીમાન, તીવ્ર તેજવાળા, વાહનો, ઘોડા અને હાથીઓ વડે નગરની બહાર નીકળ્યા.
16.4.11
ततः प्रभासे न्यवसन्यथोद्दिष्टं यथागृहम् ।
प्रभूतभक्ष्यपेयास्ते सदारा यादवास्तदा ॥ १६.४.११ ॥
ત્યારે પ્રભાસમાં નિર્દેશ મુજબ દરેક ઘરમાં, પત્નીઓ સહિત, પુષ્કળ ખાદ્ય-પેય સાથે યાદવો રહ્યા.
16.4.12
निविष्टांस्तान्निशाम्याथ समुद्रान्ते स योगवित् ।
जगामामन्त्र्य तान्वीरानुद्धवोऽर्थविशारदः ॥ १६.४.१२ ॥
તેઓને સમુદ્રકિનારે વસેલા જોઈને યોગજ્ઞ, અર્થકુશળ ઉદ્ધવ તે વીરોની રજા લઈને ચાલ્યા ગયા.
16.4.13
तं प्रस्थितं महात्मानमभिवाद्य कृताञ्जलिम् ।
जानन्विनाशं वृष्णीनां नैच्छद्वारयितुं हरिः ॥ १६.४.१३ ॥
પ્રસ્થાન કરતા તે મહાત્માને હાથ જોડીને પ્રણામ કર્યા ત્યારે, વૃષ્ણિઓનો વિનાશ જાણતા હોવા છતાં હરિએ તેમને રોકવા ઇચ્છ્યું નહિ.
16.4.14
ततः कालपरीतास्ते वृष्ण्यन्धकमहारथाः ।
अपश्यन्नुद्धवं यान्तं तेजसाऽऽवृत्य रोदसी ॥ १६.४.१४ ॥
ત્યારે કાળથી ઘેરાયેલા વૃષ્ણિ-અંધક મહારથીઓએ તેજથી દ્યુલોક અને પૃથ્વીને આચ્છાદિત કરતા જતા ઉદ્ધવને જોયા.
16.4.15
ब्राह्मणार्थेषु यत्सिद्धमन्नं तेषां महात्मनाम् ।
तद्वानरेभ्यः प्रददुः सुरागन्धसमन्वितम् ॥ १६.४.१५ ॥
બ્રાહ્મણો માટે તૈયાર કરેલું તે અન્ન, સુરાની સુગંધથી યુક્ત, તે મહાત્માઓએ વાનરોને આપ્યું.
16.4.16
ततस्तूर्यशताकीर्णं नटनर्तकसंकुलम् ।
अवर्तत महापानं प्रभासे तिग्मतेजसाम् ॥ १६.४.१६ ॥
ત્યારે સેંકડો વાદ્યોથી ભરેલો, નટ-નર્તકોથી ભરચક મહા મદ્યપાનોત્સવ પ્રભાસમાં તેજસ્વીઓ માટે ચાલ્યો.
16.4.17
कृष्णस्य सन्निधौ रामः सहितः कृतवर्मणा ।
अपिबद्युयुधानश्च गदो बभ्रुस्तथैव च ॥ १६.४.१७ ॥
કૃષ્ણની સમીપે રામ કૃતવર્મા સાથે પીતા રહ્યા; યુયુધાન, ગદ અને બભ્રુ પણ એ જ રીતે પીતા રહ્યા.
16.4.18
ततः परिषदो मध्ये युयुधानो मदोत्कटः ।
अब्रवीत्कृतवर्माणमवहास्यावमत्य च ॥ १६.४.१८ ॥
ત્યારે સભાની મધ્યમાં, મદથી ઉન્મત્ત યુયુધાને ઉપહાસ અને તિરસ્કાર સાથે કૃતવર્મા સાથે કહ્યું.
16.4.19
कः क्षत्रियो हन्यमानः सुप्तान्हन्यान्मृतानिव ।
तन्न मृष्यन्ति हार्दिक्य यादवा यत्त्वया कृतम् ॥ १६.४.१९ ॥
કયો ક્ષત્રિય, મારાતો હોવા છતાં, સૂતેલા કે મૃતકોને મારે? હે હાર્દિક્ય, તેં જે કર્યું તે યાદવો સહન નહીં કરે.
16.4.20
इत्युक्ते युयुधानेन पूजयामास तद्वचः ।
प्रद्युम्नो रथिनांश्रेष्ठो हार्दिक्यमवमत्य व ॥ १६.४.२० ॥
યુયુધાન આમ કહેતાં, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદ્યુમ્ને તેમના વચનની પ્રશંસા કરી અને હાર્દિક્યનો અનાદર કર્યો.
16.4.21
ततः परमसंक्रुद्धः कृतवर्मा तमब्रवीत् ।
निर्दिशन्निव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना ॥ १६.४.२१ ॥
ત્યારે અત્યંત ક્રોધિત કૃતવર્માએ તેને કહ્યું, તિરસ્કારથી ડાબા હાથે સૂચવતા હોય તેમ.
16.4.22
भूरिश्रवाश्छिन्नबाहुर्युर्द्धे प्रायगतस्त्वया ।
वधेन सुनृशंसेन कथं वीरेण पातितः ॥ १६.४.२२ ॥
છિન્નબાહુ ભૂરિશ્રવા યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામ્યો; વીરને અતિ ક્રૂર વધથી તેં કેવી રીતે પાડ્યો?
16.4.23
इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहा ।
तिर्यक्सरोषया दृष्ट्या वीक्षांचक्रे स मन्युमान् ॥ १६.४.२३ ॥
તેનાં આ વચન સાંભળીને, શત્રુવીરોના સંહારક કેશવે ક્રોધભરી તિરછી નજરે જોયું; તે ક્રોધિત થઈને જોવા લાગ્યા.
16.4.24
मणिः स्यमन्तकश्चैव यः स सत्राजितोऽभवत् ।
तां कथां श्रावयामास सात्यकिर्मधुसूदनम् ॥ १६.४.२४ ॥
સત્રાજિતનો સ્યમંતક મણિ, તે કથા સાત્યકિએ મધુસૂદનને સંભળાવી.
16.4.25
तच्छ्रुत्वा केशवस्याङ्कमगमद्रुदती तदा ।
सत्यभामा प्रकुपिता कोपयन्ती जनार्दनम् ॥ १६.४.२५ ॥
તે સાંભળીને સત્યભામા ક્રોધે ભરાઈ રડતાં કેશવના ખોળામાં ગઈ અને જનાર્દનને પણ ઉશ્કેરવા લાગી.
16.4.26
तत उत्थाय सक्रोधः सात्यकिर्वाक्यमब्रवीत्। ॥ १६.४.२६ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાઈ ઊભા થઈને સાત્યકિ બોલ્યા.
16.4.27
पञ्चानां द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नशिखण्डिनोः ।
एष गच्छामि पदवीं सत्येन च तथा शपे ॥ १६.४.२७ ॥
પાંચ દ્રૌપદીપુત્રો અને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન-શિખંડીના માર્ગે હું જાઉં છું; સત્યના સોગંદ લઉં છું.
16.4.28
सौप्तिके ये च निहताः सुप्ता येन दुरात्मना ।
द्रोणपुत्रसहायेन पापेन कृतवर्मणा ॥ १६.४.२८ ॥
સૌપ્તિક હત્યાકાંડમાં જે સૂતેલા માર્યા ગયા, તે દુરાત્માએ દ્રોણપુત્રની સહાયથી, પાપી કૃતવર્માની સાથે તેમને માર્યા.
16.4.29
समाप्तमायुरस्याद्य यशश्चैव सुमध्यते ।
इत्येवमुक्त्वा खङ्गेन केशवस्य समीपतः।
अभिद्रुत्य शिरः क्रुद्धश्चिच्छेद कृतवर्मणः ॥ १६.४.२९ ॥
"આજે આનું આયુષ્ય અને યશ સમાપ્ત થયાં, હે સુમધ્યા!" એમ કહીને ક્રોધે ભરાઈ કેશવની પાસેથી દોડીને તલવારથી કૃતવર્માનું માથું કાપી નાખ્યું.
16.4.30
तथाऽन्यानपि निघ्नन्तं युयुधानं समन्ततः ।
अभ्यधावद्धृषीकेशो विनिवारयितुं तदा ॥ १६.४.३० ॥
ત્યારે હૃષીકેશ, ચારેય બાજુ બીજાઓને પણ મારતા યુયુધાનને રોકવા દોડ્યા.
16.4.31
एकीभूतास्ततः सर्वे कालपर्यायचोदिताः ।
भोजान्धका महाराज शैनेयं पर्यवारयन् ॥ १६.४.३१ ॥
પછી કાળના પ્રવાહથી પ્રેરાઈને સૌ એકત્ર થયા. હે મહારાજ, ભોજો અને અંધકોએ શૈનેયને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધો.
16.4.32
तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णमभिक्रुद्धाञ्जनार्दनः ।
न चुक्रोध महातेजा जानन्कालस्य पर्ययम् ॥ १६.४.३२ ॥
તેમને વેગથી ધસી આવતા અને અતિ ક્રોધિત જોઈને પણ, કાળનો ફેરો જાણતા મહાતેજસ્વી જનાર્દન ક્રોધે ભરાયા નહીં.
16.4.33
ते तु पानमदाविष्टाश्चोदिताः कालधर्मणा ।
युयुधानमथाभ्यघ्नन्नुच्छिष्टैर्भाजनैस्तदा ॥ १६.४.३३ ॥
તેઓ મદ્યપાનના મદથી ઘેરાયેલા હતા, કાળધર્મથી પ્રેરાઈને તે સમયે તેમણે યુયુધાનને ઉચ્છિષ્ટ પાત્રોથી માર્યો.
16.4.34
हन्यमाने तु शैनेये क्रुद्धो रुक्मिणिनन्दनः ।
तदनन्तरमागच्छन्मोचयिष्यञ्शिनेः सुतम् ॥ १६.४.३४ ॥
શૈનેય પર પ્રહાર થતાં, રુક્મિણીના પુત્ર ક્રોધે ભરાઈને શિનિના પુત્રને છોડાવવા તરત આવ્યા.
16.4.35
स भोजैः सह संयुक्तः सात्यकिश्चान्धकैः सह ।
व्यायच्छमानौ तौ वीरौ बाहुद्रविणशालिनौ।
बहुत्वान्निहतौ तत्र उभौ कुष्णस्य पश्यतः ॥ १६.४.३५ ॥
તે ભોજો સાથે અને સાત્યકિ અંધકો સાથે જોડાયા. ભુજબળથી શોભતા એ બંને વીરો સંખ્યાબળના કારણે ત્યાં કૃષ્ણની નજર સામે માર્યા ગયા.
16.4.36
हतं दृष्ट्वा च शैनेयं पुत्रं च यदुनन्दनः ।
एरकाणां ततो मुष्टिं कोपाज्जग्राह केशवः ॥ १६.४.३६ ॥
શૈનેય અને પોતાના પુત્રને માર્યા ગયેલા જોઈને યદુનંદન કેશવે ક્રોધે ભરાઈને એરક ઘાસની એક મુઠ્ઠી ઉપાડી.
16.4.37
तदभून्मुसलं घोरं वज्रकल्पमयोमयम् ।
जघान कुष्णस्तांस्तेनि येये प्रमुखतोऽभवन् ॥ १६.४.३७ ॥
તે ભયંકર, વજ્ર જેવું લોખંડનું મુસળ બન્યું. કૃષ્ણે તેનાથી આગળ રહેલા સૌને પ્રહાર કર્યો.
16.4.38
ततोऽन्धकाश्च भोजाश्च शैनेया वृष्णयस्तथा ।
जघ्नुरन्योन्यमाक्रन्दे मुसलैः कालचोदिताः ॥ १६.४.३८ ॥
પછી અંધકો, ભોજો, શૈનેયો અને વૃષ્ણિઓ કાળથી પ્રેરાઈને કોલાહલમાં મુસળોથી એકબીજાને પ્રહારતા હતા.
16.4.39
यस्तेषामेरकां कश्चिज्जग्राह कुपितो नृपः ।
वज्रभूतेव सा राजन्नदृश्यत तदा विभो ॥ १६.४.३९ ॥
તેમનામાંથી કોઈએ ક્રોધે ભરાઈ એક એરકા ઘાસ પકડ્યું; હે રાજન, હે પ્રભુ, ત્યારે તે વજ્ર જેવું દેખાયું.
16.4.40
तृणं च मुसलीभूतमपि तत्र व्यदृश्यत ।
ब्रह्मदण्डकृतं सर्वमिति तद्विद्वि पार्थिव ॥ १६.४.४० ॥
ત્યાં ઘાસ પણ મુસળ બની ગયું દેખાયું. હે રાજન, આ બધું બ્રહ્મદંડથી થયું છે એમ જાણો.
16.4.41
आविध्याविध्य ते राजन्प्रहरन्ति स्म तैस्तृणैः ।
तद्वज्रभूतं मुसलं व्यदृश्यत तदा दृढम् ॥ १६.४.४१ ॥
હે રાજન, તેઓ એ ઘાસને વારંવાર ફેરવીને તેનાથી પ્રહાર કરતા; ત્યારે તે મુસળ વજ્ર જેવું દૃઢ દેખાતું.
16.4.42
अवधीत्पितरं पुत्रः पिता पुत्रं च भारत ।
मत्ताः परिपतन्ति स्म योधयन्तः परस्परम् ॥ १६.४.४२ ॥
હે ભારત, પુત્રે પિતાને માર્યા અને પિતાએ પુત્રને માર્યા; ઉન્મત્ત બનીને તેઓ એકબીજા સાથે લડતા દોડવા લાગ્યા.
16.4.43
पतङ्गा इव चाग्नौ ते निपेतुः कुकुरान्धकाः ।
नासीत्पलायने बुद्धिर्वधअयमानस्य कस्यचित् ॥ १६.४.४३ ॥
જેમ પતંગિયાં અગ્નિમાં પડે તેમ કુકુર અને અંધકો પડ્યા. માર્યા જતા કોઈના મનમાં પણ ભાગી જવાનો વિચાર નહોતો.
16.4.44
तत्रापश्यन्महाबाहुर्जानन्कालस्य पर्ययम् ।
मुसलं समवष्टभ्य तस्थौ स मधुसूदनः ॥ १६.४.४४ ॥
ત્યાં મહાબાહુએ કાળના ક્રમને જાણીને જોયું. મુસળને મજબૂત પકડીને એ મધુસૂદન ઊભા રહ્યા.
16.4.45
सांबं च निहतं दृष्ट्वा चारुदेष्णं च माधवः ।
प्रद्युम्नं चानिरुद्धं च ततश्चुक्रोध भारत ॥ १६.४.४५ ॥
હે ભારત, સાંબ અને માર્યા ગયેલા ચારુદેષ્ણને જોઈને, અને પ્રદ્યુમ્ન તથા અનિરુદ્ધને જોઈને ત્યારે માધવ ક્રોધે ભરાયા.
16.4.46
गदं वीक्ष्य शयानं च भृशं कोपसमन्वितः ।
स निःशेषं तदा चक्रे शार्ङ्गचक्रगंदाधरः ॥ १६.४.४६ ॥
ગદને પડેલો જોઈને તેઓ અતિ ક્રોધે ભરાયા. શાર્ઙ્ગ ધનુષ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારા તેમણે ત્યારે બધાનો સંપૂર્ણ સંહાર કર્યો.
16.4.47
तं निघ्नन्तं महातेजा बभ्रुः परपुरंजयः ।
दारुकश्चैव दाशार्हमूवतुर्यन्निबोध तत् ॥ १६.४.४७ ॥
તેમને મારતા મહાતેજસ્વી, શત્રુનગરોના વિજેતા બભ્રુ અને દારુકે દાશાર્હને કહ્યું — તે સાંભળો.
16.4.48
भगवन्निहताः सर्वे त्वया भूयिष्ठशो नराः ।
रामस्य पदमन्विच्छ तत्र गच्छाम यत्र सः ॥ १६.४.४८ ॥
હે ભગવાન, તમારા દ્વારા મોટાભાગના બધા માણસો માર્યા ગયા છે. રામનાં પગલાં શોધીને જ્યાં તેઓ છે ત્યાં જઈએ.