ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 16.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.4.1
काली स्त्री पाण्डुरैर्दन्तैः प्रविश्य हसती निशि ।
स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्ती द्वारकां परिधावति ॥ १६.४.१ ॥
କଳା ସ୍ତ୍ରୀ ଫିକା ଦାନ୍ତ ସହିତ ରାତିରେ ହସି ହସି ପ୍ରବେଶ କରି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଚୋରି କରି ଦ୍ୱାରକାରେ ଦୌଡ଼ି ବୁଲେ।
16.4.2
अग्निहोत्रनिकेतेषु वास्तुमध्येषु वेश्मसु ।
वृष्ण्यन्धकानखादन्त स्वप्ने गृध्रा भयानकाः ॥ १६.४.२ ॥
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଘରର ଅଙ୍ଗଣ ମଧ୍ୟରେ, ଭବନରେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଭୟଙ୍କର ଗୃଧ୍ରମାନେ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କୁ ଖାଇଲେ।
16.4.3
अलङ्काराश्च च्छत्रं च ध्वजाश्च कवचानि च ।
ह्रियमाणान्यदृश्यन्त रक्षोभिः सुभयानकैः ॥ १६.४.३ ॥
ଅଳଙ୍କାର, ଛତା, ଧ୍ୱଜା ଓ କବଚ ମଧ୍ୟ ଅତି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହେଉଥିବାର ଦେଖାଗଲା।
16.4.4
तच्चाग्निदत्तं कृष्णस्य वज्रनाभमयोमयम् ।
दिवमाचक्रमे चक्रं वृष्णीनां पश्यतां तदा ॥ १६.४.४ ॥
ଅଗ୍ନି ଦେଇଥିବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବଜ୍ରନାଭ ନାମକ ସେ ଲୌହ ଚକ୍ର ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଦେଖିବା ସମୟରେ ସେତେବେଳେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲା।
16.4.5
युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं ।
हयाऽहरन्पश्यतो दारुकस्य।
ते सागरस्योपरिष्टादगच्छ-
न्मनोजवाश्चतुरो वाजिमुख्याः ॥ १६.४.५ ॥
ଦାରୁକ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଅଶ୍ୱମାନେ ହରଣ କଲେ; ମନର ବେଗ ପରି ସେ ଚାରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଚାଲିଗଲେ।
16.4.6
तालः सुपर्णश्च महाध्वजौ तौ ।
सुपूजितौ रामजनार्धनाभ्याम्।
उच्चैर्जह्रुरप्सरसश्च दिव्या ।
देवा ऊचुर्गम्यतां तीर्थयात्राः ॥ १६.४.६ ॥
ରାମ ଓ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମରୂପେ ପୂଜିତ ସେ ଦୁଇ ମହାଧ୍ୱଜ — ତାଳ ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣ — ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହରଣ କଲେ; ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, "ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଉ।"
16.4.7
भगवद्दर्शनस्पर्शस्नेहैर्विततभोगिनः ।
दिवः प्रवेशानार्थं ते विमानैर्दिवमाययुः ॥ १६.४.७ ॥
ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ସ୍ନେହରେ ବିସ୍ତୃତ ଭୋଗଯୁକ୍ତ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ବିମାନରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
16.4.8
ततो जिगमिषन्तस्ते वृष्ण्यन्धकमहारथाः ।
सान्तःपुरास्तदा तीर्थयात्रामैच्छन्नरर्षभाः ॥ १६.४.८ ॥
ତାପରେ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବୃଷ୍ଣି-ଅନ୍ଧକ ମହାରଥୀମାନେ, ଅନ୍ତଃପୁର ସହିତ, ସେହି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସେତେବେଳେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଇଚ୍ଛା କଲେ।
16.4.9
ततो मनोहरा हृष्टाःक पेयं मांसं मधूनि च ।
बहु नानाविधं चक्रुस्त्वरिताः कालचोदिताः ॥ १६.४.९ ॥
ତାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ମନୋହର ସେମାନେ କପେୟ ପାନୀୟ, ମାଂସ, ମଧୁ ଓ ନାନାପ୍ରକାରର ବହୁ ଦ୍ରବ୍ୟ କାଳପ୍ରେରିତ ହୋଇ ତ୍ୱରିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
16.4.10
ततः सीधुषु सक्ताश्च निर्ययुर्नगराद्बहिः ।
यानैरश्वैर्गजैश्चैव श्रीमन्तस्तिग्मतेजसः ॥ १६.४.१० ॥
ତାପରେ ସୀଧୁ ମଦରେ ଆସକ୍ତ ସେହି ଶ୍ରୀମାନ, ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀମାନେ ଯାନ, ଅଶ୍ୱ ଓ ହସ୍ତୀରେ ନଗରର ବାହାରକୁ ବାହାରିଲେ।
16.4.11
ततः प्रभासे न्यवसन्यथोद्दिष्टं यथागृहम् ।
प्रभूतभक्ष्यपेयास्ते सदारा यादवास्तदा ॥ १६.४.११ ॥
ତାପରେ ପ୍ରଭାସରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହରେ, ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ-ପାନୀୟ ନେଇ ଯାଦବମାନେ ରହିଲେ।
16.4.12
निविष्टांस्तान्निशाम्याथ समुद्रान्ते स योगवित् ।
जगामामन्त्र्य तान्वीरानुद्धवोऽर्थविशारदः ॥ १६.४.१२ ॥
ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ସେମାନେ ବସିଥିବା ଦେଖି ଯୋଗଜ୍ଞ, ଅର୍ଥକୁଶଳ ଉଦ୍ଧବ ସେହି ବୀରମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଦା ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।
16.4.13
तं प्रस्थितं महात्मानमभिवाद्य कृताञ्जलिम् ।
जानन्विनाशं वृष्णीनां नैच्छद्वारयितुं हरिः ॥ १६.४.१३ ॥
ଯାତ୍ରାରେ ଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କରଯୋଡ଼ରେ ପ୍ରଣାମ କରାଗଲା; ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ହରି ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ।
16.4.14
ततः कालपरीतास्ते वृष्ण्यन्धकमहारथाः ।
अपश्यन्नुद्धवं यान्तं तेजसाऽऽवृत्य रोदसी ॥ १६.४.१४ ॥
ତା'ପରେ କାଳବଶ ହୋଇଥିବା ବୃଷ୍ଣି-ଅନ୍ଧକ ମହାରଥୀମାନେ ତେଜରେ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ଆଚ୍ଛାଦନ କରି ଯାଉଥିବା ଉଦ୍ଧବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
16.4.15
ब्राह्मणार्थेषु यत्सिद्धमन्नं तेषां महात्मनाम् ।
तद्वानरेभ्यः प्रददुः सुरागन्धसमन्वितम् ॥ १६.४.१५ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସେହି ଅନ୍ନ, ସୁରାଗନ୍ଧ ମିଶ୍ରିତ, ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ।
16.4.16
ततस्तूर्यशताकीर्णं नटनर्तकसंकुलम् ।
अवर्तत महापानं प्रभासे तिग्मतेजसाम् ॥ १६.४.१६ ॥
ତା'ପରେ ଶହ ଶହ ବାଦ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନଟ-ନର୍ତ୍ତକଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ମହାପାନୋତ୍ସବ ପ୍ରଭାସରେ ତୀବ୍ରତେଜସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚାଲିଲା।
16.4.17
कृष्णस्य सन्निधौ रामः सहितः कृतवर्मणा ।
अपिबद्युयुधानश्च गदो बभ्रुस्तथैव च ॥ १६.४.१७ ॥
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ରାମ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ସହିତ ପାନ କଲେ; ଯୁଯୁଧାନ, ଗଦ ଓ ବଭ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ସେପରି ପାନ କଲେ।
16.4.18
ततः परिषदो मध्ये युयुधानो मदोत्कटः ।
अब्रवीत्कृतवर्माणमवहास्यावमत्य च ॥ १६.४.१८ ॥
ତା'ପରେ ସଭା ମଧ୍ୟରେ, ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଯୁଯୁଧାନ ଉପହାସ ଓ ଅବଜ୍ଞା ସହିତ କୃତବର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
16.4.19
कः क्षत्रियो हन्यमानः सुप्तान्हन्यान्मृतानिव ।
तन्न मृष्यन्ति हार्दिक्य यादवा यत्त्वया कृतम् ॥ १६.४.१९ ॥
କେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଆହତ ହେଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ଶୋଇଥିବା କିମ୍ବା ମୃତମାନଙ୍କୁ ମାରିବ? ହେ ହାର୍ଦିକ୍ୟ, ତୁମେ ଯାହା କରିଛ ଯାଦବମାନେ ତାହା ସହିବେ ନାହିଁ।
16.4.20
इत्युक्ते युयुधानेन पूजयामास तद्वचः ।
प्रद्युम्नो रथिनांश्रेष्ठो हार्दिक्यमवमत्य व ॥ १६.४.२० ॥
ଯୁଯୁଧାନ ଏହା କହିବାରୁ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟର ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ହାର୍ଦିକ୍ୟଙ୍କୁ ଅବମାନନା କଲେ।
16.4.21
ततः परमसंक्रुद्धः कृतवर्मा तमब्रवीत् ।
निर्दिशन्निव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना ॥ १६.४.२१ ॥
ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ କୃତବର୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଅବଜ୍ଞାରେ ବାମ ହାତରେ ସୂଚନା ଦେବା ପରି।
16.4.22
भूरिश्रवाश्छिन्नबाहुर्युर्द्धे प्रायगतस्त्वया ।
वधेन सुनृशंसेन कथं वीरेण पातितः ॥ १६.४.२२ ॥
ଛିନ୍ନବାହୁ ଭୂରିଶ୍ରବା ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ; ତୁମେ ବୀରଙ୍କୁ ଅତି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ବଧରେ କିପରି ପାତିତ କଲ?
16.4.23
इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहा ।
तिर्यक्सरोषया दृष्ट्या वीक्षांचक्रे स मन्युमान् ॥ १६.४.२३ ॥
ତାଙ୍କର ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ କେଶବ କ୍ରୋଧଭରା ତିର୍ଯ୍ୟକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଁଲେ; ସେ କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦେଖିଲେ।
16.4.24
मणिः स्यमन्तकश्चैव यः स सत्राजितोऽभवत् ।
तां कथां श्रावयामास सात्यकिर्मधुसूदनम् ॥ १६.४.२४ ॥
ସତ୍ରାଜିତଙ୍କର ସ୍ୟମନ୍ତକ ମଣି, ସେହି କଥା ସାତ୍ୟକି ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ।
16.4.25
तच्छ्रुत्वा केशवस्याङ्कमगमद्रुदती तदा ।
सत्यभामा प्रकुपिता कोपयन्ती जनार्दनम् ॥ १६.४.२५ ॥
ତାହା ଶୁଣି ସତ୍ୟଭାମା କ୍ରୋଧରେ ଭରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କେଶବଙ୍କ କୋଳରେ ଯାଇ ବସିଲେ; ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉସୁକାଇଲେ।
16.4.26
तत उत्थाय सक्रोधः सात्यकिर्वाक्यमब्रवीत्। ॥ १६.४.२६ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧରେ ଉଠି ସାତ୍ୟକି କହିଲେ।
16.4.27
पञ्चानां द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नशिखण्डिनोः ।
एष गच्छामि पदवीं सत्येन च तथा शपे ॥ १६.४.२७ ॥
ପାଞ୍ଚ ଦ୍ରୌପଦୀ ପୁତ୍ର ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ-ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ପଥରେ ମୁଁ ଯାଉଛି; ସତ୍ୟର ଶପଥ କରୁଛି।
16.4.28
सौप्तिके ये च निहताः सुप्ता येन दुरात्मना ।
द्रोणपुत्रसहायेन पापेन कृतवर्मणा ॥ १६.४.२८ ॥
ସୌପ୍ତିକ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡରେ ଶୋଇ ଥିବା ଯେଉଁମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ସହାୟତାରେ, ପାପୀ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ସହ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଲା।
16.4.29
समाप्तमायुरस्याद्य यशश्चैव सुमध्यते ।
इत्येवमुक्त्वा खङ्गेन केशवस्य समीपतः।
अभिद्रुत्य शिरः क्रुद्धश्चिच्छेद कृतवर्मणः ॥ १६.४.२९ ॥
"ଆଜି ଏହାର ଆୟୁ ଓ ଯଶ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ହେ ସୁମଧ୍ୟେ!" ଏହା କହି କ୍ରୋଧରେ କେଶବଙ୍କ ନିକଟରୁ ଧାଇଁ ଖଡ୍ଗରେ କୃତବର୍ମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
16.4.30
तथाऽन्यानपि निघ्नन्तं युयुधानं समन्ततः ।
अभ्यधावद्धृषीकेशो विनिवारयितुं तदा ॥ १६.४.३० ॥
ତେବେ ହୃଷୀକେଶ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରୁଥିବା ଯୁଯୁଧାନଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଧାଇଁଲେ।
16.4.31
एकीभूतास्ततः सर्वे कालपर्यायचोदिताः ।
भोजान्धका महाराज शैनेयं पर्यवारयन् ॥ १६.४.३१ ॥
ଏବେ କାଳ ପ୍ରବାହ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ହେ ମହାରାଜ, ଭୋଜ ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ଶୈନେୟଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଘେରିଗଲେ।
16.4.32
तान्दृष्ट्वा पततस्तूर्णमभिक्रुद्धाञ्जनार्दनः ।
न चुक्रोध महातेजा जानन्कालस्य पर्ययम् ॥ १६.४.३२ ॥
ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଧାବମାନ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, କାଳର ଗତି ଜାଣିଥିବା ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଜନାର୍ଦନ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ନାହିଁ।
16.4.33
ते तु पानमदाविष्टाश्चोदिताः कालधर्मणा ।
युयुधानमथाभ्यघ्नन्नुच्छिष्टैर्भाजनैस्तदा ॥ १६.४.३३ ॥
ସେମାନେ ମଦ୍ୟପାନର ମଦରେ ବିହ୍ୱଳ, କାଳଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ଯୁଯୁଧାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପାତ୍ରରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
16.4.34
हन्यमाने तु शैनेये क्रुद्धो रुक्मिणिनन्दनः ।
तदनन्तरमागच्छन्मोचयिष्यञ्शिनेः सुतम् ॥ १६.४.३४ ॥
ଶୈନେୟଙ୍କୁ ପ୍ରହାର ହେଉଥିବା ବେଳେ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶିନିଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଆସିଲେ।
16.4.35
स भोजैः सह संयुक्तः सात्यकिश्चान्धकैः सह ।
व्यायच्छमानौ तौ वीरौ बाहुद्रविणशालिनौ।
बहुत्वान्निहतौ तत्र उभौ कुष्णस्य पश्यतः ॥ १६.४.३५ ॥
ସେ ଭୋଜମାନଙ୍କ ସହ ଓ ସାତ୍ୟକି ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ବାହୁବଳରେ ଶୋଭିତ ସେହି ଦୁଇ ବୀର ସଂଖ୍ୟାଧିକ୍ୟ ହେତୁ ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିହତ ହେଲେ।
16.4.36
हतं दृष्ट्वा च शैनेयं पुत्रं च यदुनन्दनः ।
एरकाणां ततो मुष्टिं कोपाज्जग्राह केशवः ॥ १६.४.३६ ॥
ଶୈନେୟ ଓ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିହତ ଦେଖି ଯଦୁନନ୍ଦନ କେଶବ କ୍ରୋଧରେ ଏରକ ଘାସର ଏକ ମୁଷ୍ଟି ଧରିଲେ।
16.4.37
तदभून्मुसलं घोरं वज्रकल्पमयोमयम् ।
जघान कुष्णस्तांस्तेनि येये प्रमुखतोऽभवन् ॥ १६.४.३७ ॥
ତାହା ଭୟଙ୍କର, ବଜ୍ରସଦୃଶ ଲୌହମୟ ମୁଷଳ ହୋଇଗଲା। କୃଷ୍ଣ ତାହାଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
16.4.38
ततोऽन्धकाश्च भोजाश्च शैनेया वृष्णयस्तथा ।
जघ्नुरन्योन्यमाक्रन्दे मुसलैः कालचोदिताः ॥ १६.४.३८ ॥
ତା'ପରେ ଅନ୍ଧକ, ଭୋଜ, ଶୈନେୟ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ କାଳଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କୋଳାହଳରେ ମୁଷଳରେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
16.4.39
यस्तेषामेरकां कश्चिज्जग्राह कुपितो नृपः ।
वज्रभूतेव सा राजन्नदृश्यत तदा विभो ॥ १६.४.३९ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି କ୍ରୋଧରେ ଗୋଟିଏ ଏରକା ତୃଣ ଧରିଲା; ହେ ରାଜନ୍, ହେ ପ୍ରଭୋ, ସେତେବେଳେ ତାହା ବଜ୍ର ପରି ଦେଖାଗଲା।
16.4.40
तृणं च मुसलीभूतमपि तत्र व्यदृश्यत ।
ब्रह्मदण्डकृतं सर्वमिति तद्विद्वि पार्थिव ॥ १६.४.४० ॥
ସେଠାରେ ତୃଣ ମଧ୍ୟ ମୁଷଳ ହୋଇଗଲା ଦେଖାଗଲା। ହେ ରାଜନ୍, ଏ ସବୁ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡରେ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଜାଣ।
16.4.41
आविध्याविध्य ते राजन्प्रहरन्ति स्म तैस्तृणैः ।
तद्वज्रभूतं मुसलं व्यदृश्यत तदा दृढम् ॥ १६.४.४१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସେମାନେ ସେହି ତୃଣଗୁଡ଼ିକୁ ବାରମ୍ବାର ଘୂରାଇ ସେଥିରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ସେ ମୁଷଳ ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ଼ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
16.4.42
अवधीत्पितरं पुत्रः पिता पुत्रं च भारत ।
मत्ताः परिपतन्ति स्म योधयन्तः परस्परम् ॥ १६.४.४२ ॥
ହେ ଭାରତ, ପୁଅ ପିତାଙ୍କୁ ଓ ପିତା ପୁଅକୁ ମାରିଲେ; ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଏଣେତେଣେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
16.4.43
पतङ्गा इव चाग्नौ ते निपेतुः कुकुरान्धकाः ।
नासीत्पलायने बुद्धिर्वधअयमानस्य कस्यचित् ॥ १६.४.४३ ॥
ପତଙ୍ଗ ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେପରି କୁକୁର ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ ପଡ଼ିଗଲେ। ମରୁଥିବା କାହାରି ମନରେ ପଳାଇବାର ବୁଦ୍ଧି ନଥିଲା।
16.4.44
तत्रापश्यन्महाबाहुर्जानन्कालस्य पर्ययम् ।
मुसलं समवष्टभ्य तस्थौ स मधुसूदनः ॥ १६.४.४४ ॥
ସେଠାରେ ମହାବାହୁ କାଳର ଗତି ଜାଣି ଦେଖିଲେ। ମୁସଳକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି ସେ ମଧୁସୂଦନ ଠିଆ ହେଲେ।
16.4.45
सांबं च निहतं दृष्ट्वा चारुदेष्णं च माधवः ।
प्रद्युम्नं चानिरुद्धं च ततश्चुक्रोध भारत ॥ १६.४.४५ ॥
ହେ ଭରତ, ସାମ୍ବ ଓ ନିହତ ଚାରୁଦେଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦେଖି ତେବେ ମାଧବ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
16.4.46
गदं वीक्ष्य शयानं च भृशं कोपसमन्वितः ।
स निःशेषं तदा चक्रे शार्ङ्गचक्रगंदाधरः ॥ १६.४.४६ ॥
ଗଦଙ୍କୁ ଶୋଇଥିବା ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କଲେ।
16.4.47
तं निघ्नन्तं महातेजा बभ्रुः परपुरंजयः ।
दारुकश्चैव दाशार्हमूवतुर्यन्निबोध तत् ॥ १६.४.४७ ॥
ତାଙ୍କୁ ମାରୁଥିବା ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜୟୀ ବଭ୍ରୁ ଓ ଦାରୁକ ଦାଶାର୍ହଙ୍କୁ କହିଲେ — ସେହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।
16.4.48
भगवन्निहताः सर्वे त्वया भूयिष्ठशो नराः ।
रामस्य पदमन्विच्छ तत्र गच्छाम यत्र सः ॥ १६.४.४८ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକାଂଶ ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ରାମଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଖୋଜି, ସେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ଯିବା।