મહાભારત · અધ્યાય 16.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.7.1
तं प्रविष्टं महात्मानं वीरमानकदुन्दुभिः ।
पुत्रशोकेन संतप्तो ददर्श कुरुपुङ्गवम् ॥ १६.७.१ ॥
પ્રવેશેલા તે મહાત્મા વીરને, પુત્રશોકથી સંતપ્ત આનકદુંદુભી (વસુદેવ) એ કુરુશ્રેષ્ઠને જોયો.
16.7.2
तस्याश्रुपरिपूर्णाक्षो व्यूढोरस्को महाभुजः ।
आर्तस्यार्ततरः पार्थः पादौ जग्राह भारत ॥ १६.७.२ ॥
આંસુથી ભરેલી આંખો, પહોળી છાતી અને મહાબાહુ પાર્થ (અર્જુન), પીડિત કરતાં વધુ પીડિત થઈને, હે ભારત, તેમના પગ પકડ્યા.
16.7.3
तस्य मूर्धानमाघ्रातुमियेषानकदुन्दुभिः ।
स्वस्रीयस्य महाबाहुर्न शशाक च शत्रुहन् ॥ १६.७.३ ॥
આનકદુંદુભી (વસુદેવ) એ પોતાની બહેનના પુત્રનું મસ્તક સૂંઘવાની ઇચ્છા કરી; પરંતુ હે શત્રુહંતા, તે મહાબાહુ એમ કરી શક્યા નહીં.
16.7.4
समालिङ्ग्यार्जुनं वृद्धः स भुजाभ्यां महाभुजः ।
रुरोदाथ स्मरञ्शौरिं विललाप सुविह्वलः।
भ्रातॄन्पुत्रांश्च पौत्रांश्च दौहित्रान्स सखीनपि ॥ १६.७.४ ॥
મહાબાહુ એ વૃદ્ધે અર્જુનને ભુજાઓમાં ભરીને રડ્યા; પછી શૌરિ (કૃષ્ણ)નું સ્મરણ કરીને અત્યંત વિહ્વળ થઈને ભાઈઓ, પુત્રો, પૌત્રો, દૌહિત્રો અને મિત્રો માટે વિલાપ કર્યો.
16.7.5
यैर्जिता भूमिपालाश्च दैत्याश्च शतशोऽर्जुन ।
तान्सर्वान्नेह पश्यामि जीवाम्यर्जुन दुर्मरः ॥ १६.७.५ ॥
હે અર્જુન, જેમના વડે સેંકડો ભૂપાલો અને દૈત્યો જીતાયા હતા, તે બધાને હું અહીં જોતો નથી; હે અર્જુન, મરવું કઠિન એવો હું જીવતો છું.
16.7.6
यो तावर्जुनशिष्यौ ते प्रियौ बहुमतौ सदा ।
तयोरपनयात्पार्थ वृष्णयो निधनं गताः ॥ १६.७.६ ॥
હે પાર્થ, તારા એ બે શિષ્યો હંમેશા પ્રિય અને અત્યંત માનનીય હતા; તે બંનેના અપસારણથી જ વૃષ્ણિઓ નાશ પામ્યા.
16.7.7
यौ तौ वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ मतौ ।
प्रद्युम्नो युयुधानश्चि कथनन्कत्थसे च यौ ॥ १६.७.७ ॥
વૃષ્ણિ વીરોમાં અતિરથી ગણાયેલા એ બે — પ્રદ્યુમ્ન અને યુયુધાન; જે પોતાની જ પ્રશંસા કરે છે, તે બંને.
16.7.8
तौ सदा कुरुशार्दूल कृष्णस्य प्रियभाजनौ ।
तावुभौ वृष्णिनाशस्य मुखमास्तां धनंजय ॥ १६.७.८ ॥
હે કુરુશાર્દૂલ, એ બંને સદા કૃષ્ણના પ્રિયપાત્ર હતા; હે ધનંજય, એ બંને વૃષ્ણિઓના વિનાશના મુખ્ય કારણ બન્યા.
16.7.9
न तु गर्हामि शैनेयं हार्दिक्यं चाहमर्जुन ।
अक्रूरं रौक्मिणेयं च शापो ह्येवात्र कारणम् ॥ १६.७.९ ॥
હે અર્જુન, હું શૈનેય (સાત્યકિ), હાર્દિક્ય (કૃતવર્મા), અક્રૂર અને રૌક્મિણેયની નિંદા કરતો નથી; અહીં શાપ જ કારણ છે.
16.7.10
केशिनं यस्तु कंसं च विक्रम्यि हतवान्प्रभुः ।
विदेहमकरोत्पार्थं चैद्यं च बलगर्वितम् ॥ १६.७.१० ॥
પરાક્રમથી કેશી અને કંસને હણનાર એ પ્રભુએ, હે પાર્થ, વિદેહને (જીતીને) વશ કર્યો; અને બળગર્વિત ચૈદ્યને પણ.
16.7.11
नैषादिमेकलव्यं च चक्रे कालिङ्गमागधान् ।
गान्धारान्काशिराजं च मरुभूमौ च पार्थिवान् ॥ १६.७.११ ॥
નિષાદપુત્ર એકલવ્યને પણ (વશ કર્યો); કલિંગ, મગધ, ગાંધાર, કાશીરાજ અને મરુભૂમિના રાજાઓને પણ (વશ કર્યા).
16.7.12
प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च पार्वतीयांस्तथा नृपान् ।
सोभ्युपेक्षितवानेवमनयान्मधुसूदनः ॥ १६.७.१२ ॥
પૂર્વ અને દક્ષિણના રાજાઓને, અને પર્વતીય રાજાઓને પણ — આ રીતે મધુસૂદને તેમની અન્યાયથી ઉપેક્ષા કરી.
16.7.13
त्वं हि तं नारदश्चैव मुनयश्च सनातनम् ।
गोविन्दमनघं देवमभिजानीध्वमच्युतम् ॥ १६.७.१३ ॥
તું પણ તેમને ઓળખે છે; નારદ અને મુનિઓ પણ તે સનાતન, નિષ્પાપ દેવ, અચ્યુત ગોવિંદને ઓળખે છે.
16.7.14
प्रत्यपश्यच्च स विभुर्ज्ञातिक्षयमधोक्षजः ।
समुपेक्षितवान्नित्यं स्वयं स मम पुत्रकः ॥ १६.७.१४ ॥
તે સર્વવ્યાપી અધોક્ષજે સ્વજનોનો ક્ષય પહેલેથી જોયો; મારા પુત્રે પોતે જ સદા તેની ઉપેક્ષા કરી.
16.7.15
गान्धार्या वचनं यत्तदृषीणां च परंतप ।
तन्नूनमन्यथा कर्तुं नैच्छत्स जगतः प्रभुः ॥ १६.७.१५ ॥
હે શત્રુતાપન, ગાંધારી અને ઋષિઓનું જે વચન હતું, તે જગતના પ્રભુ ખરેખર બદલવા ઇચ્છતા ન હતા.
16.7.16
प्रत्यक्षं भवतश्चापि तव पौत्रः परंतप ।
अश्वत्थाम्ना हतश्चापि जीवितस्तस्य तेजसा।
इमांस्तु नैच्छत्स्वान्ज्ञातीन्रक्षितुं च सखा तव ॥ १६.७.१६ ॥
હે શત્રુતાપન, તારી આંખ સામે જ અશ્વત્થામાએ તારા પૌત્રને મારી નાખ્યો; તે તેના તેજથી ફરી જીવિત થયો; પરંતુ તારા મિત્રે પોતાના આ સ્વજનોનું રક્ષણ કરવા ઇચ્છ્યું નહીં.
16.7.17
ततः पुत्रांश्च पौत्रांश्च भ्रातॄनथ सखींस्तथा ।
शयानान्निहतान्दृष्ट्वा कृष्णो मामब्रवीदिदम् ॥ १६.७.१७ ॥
પછી પુત્રો, પૌત્રો, ભાઈઓ અને મિત્રોને મારાઈને પડેલા જોઈને કૃષ્ણે મને આ કહ્યું.
16.7.18
सम्प्राप्तोऽद्यायमस्यान्तः कुलस्य भरतर्षभ ।
आगमिष्यति बीभत्सुरिमां द्वारवतीं पुरीम्।
आख्येयं तस्य यद्वृत्तं वृष्णीनां वैशसं महत् ॥ १६.७.१८ ॥
હે ભરતર્ષભ, આજે આ કુળનો અંત આવ્યો છે; બીભત્સુ (અર્જુન) આ દ્વારવતી નગરીમાં આવશે; વૃષ્ણિઓના તે મહાવિનાશનો વૃત્તાંત તેને કહેવો છે.
16.7.19
स तु श्रुत्वा महातेजा यदूनां निधनं प्रभो ।
आगन्ता क्षिप्रमेवेह न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥ १६.७.१९ ॥
પ્રભુ, યાદવોનો વિનાશ સાંભળીને તે મહાતેજસ્વી ઝડપથી અહીં આવશે; એમાં મને કોઈ શંકા નથી.
16.7.20
योऽहं तमर्जुनं विद्धि योऽर्जुनः सोहमेव तु ।
यद्ब्रूयात्तत्तथा कार्यमिति बुद्ध्यस्व भारत ॥ १६.७.२० ॥
હું જે છું તેને અર્જુન જાણ, અને જે અર્જુન છે તે જ હું છું. હે ભારત, તે જે કહે તે પ્રમાણે કરવું જોઈએ — એ સમજી લે.
16.7.21
स स्त्रीषु प्राप्तकालासु पाण्डवो बालकेषु च ।
प्रतिपत्स्यति बीभत्सुर्भवतश्चौर्ध्वद्गेहिकम् ॥ १६.७.२१ ॥
તે પાંડવ બીભત્સુ (અર્જુન) પ્રસવકાળ આવેલી સ્ત્રીઓ અને બાળકો માટે, તથા તમારા માટે પણ ઊર્ધ્વદૈહિક ક્રિયાઓ કરશે.
16.7.22
इमां च नगरीं सद्यः प्रतियाते धनंजये ।
प्राकारट्टालकोपेतां समुद्रः प्लावयिष्यति ॥ १६.७.२२ ॥
ધનંજય પાછા ફર્યા પછી તરત જ, પ્રાકાર અને અટ્ટાલિકાઓથી યુક્ત આ નગરીને સમુદ્ર ડુબાડી દેશે.
16.7.23
अहं देशे तु कस्मिंश्चित्पुण्ये नियममास्थितः ।
कालं काङ्क्षे सद्य एव रामेण सहितो वने ॥ १६.७.२३ ॥
હું કોઈક પવિત્ર સ્થળે નિયમ ધારણ કરીને, રામ સાથે વનમાં તરત જ કાળની રાહ જોઈશ.
16.7.24
एवमुक्त्वा हृषीकेशो मामचिन्त्यपराक्रमः ।
हित्वा मां बालकैः सार्धं दिशं कामप्यगात्प्रभुः ॥ १६.७.२४ ॥
એમ કહીને અચિંત્ય પરાક્રમી હૃષીકેશ (કૃષ્ણ) મને અને બાળકોને છોડીને કોઈક દિશા તરફ ચાલ્યા ગયા.
16.7.25
सोहं तौ च महात्मानौ चिन्तयन्रामकेशवौ ।
घोरं ज्ञातिवधं चैव न भुञ्जे शोककर्शितः ॥ १६.७.२५ ॥
તે બે મહાત્મા રામ અને કેશવનું ચિંતન કરતા, જ્ઞાતિઓના ઘોર વધના શોકથી ક્ષીણ થઈને હું ભોજન લેતો નથી.
16.7.26
न मोक्ष्येन च जीविष्ये दिष्ट्या प्राप्तोसि पाण्डव ।
यदुक्तं पार्थं कृष्णेन तत्सर्वमखिलं कुरु ॥ १६.७.२६ ॥
હું મુક્ત થઈશ નહિ, જીવીશ પણ નહિ. ભાગ્યથી તું આવી પહોંચ્યો છે, હે પાંડવ. કૃષ્ણે પાર્થને જે કહ્યું હતું તે બધું સંપૂર્ણ કર.
16.7.27
एतत्ते पार्थ राज्यं च स्त्रियो रत्नानि चैव हि ।
इष्टान्प्राणानहं हीमांस्त्यक्ष्यामि रिपुसूदन ॥ १६.७.२७ ॥
હે પાર્થ, આ રાજ્ય, સ્ત્રીઓ અને રત્નો તારાં જ છે. હે શત્રુસૂદન, આ પ્રિય પ્રાણોનો પણ હું ત્યાગ કરીશ.