महाभारत · अध्याय 16.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.7.1
तं प्रविष्टं महात्मानं वीरमानकदुन्दुभिः ।
पुत्रशोकेन संतप्तो ददर्श कुरुपुङ्गवम् ॥ १६.७.१ ॥
प्रवेश केलेल्या त्या महात्म्या वीराला, पुत्रशोकाने संतप्त झालेल्या आनकदुंदुभी (वसुदेव) यांनी कुरुश्रेष्ठाला पाहिले.
16.7.2
तस्याश्रुपरिपूर्णाक्षो व्यूढोरस्को महाभुजः ।
आर्तस्यार्ततरः पार्थः पादौ जग्राह भारत ॥ १६.७.२ ॥
अश्रूंनी भरलेले डोळे, विशाल छाती आणि महाबाहू पार्थ (अर्जुन), पीडितापेक्षाही अधिक पीडित होऊन, हे भारता, त्यांचे पाय धरले.
16.7.3
तस्य मूर्धानमाघ्रातुमियेषानकदुन्दुभिः ।
स्वस्रीयस्य महाबाहुर्न शशाक च शत्रुहन् ॥ १६.७.३ ॥
आनकदुंदुभी (वसुदेव) यांनी आपल्या बहिणीच्या मुलाचे मस्तक हुंगण्याची इच्छा केली; पण हे शत्रुहन्ता, त्या महाबाहूंना ते शक्य झाले नाही.
16.7.4
समालिङ्ग्यार्जुनं वृद्धः स भुजाभ्यां महाभुजः ।
रुरोदाथ स्मरञ्शौरिं विललाप सुविह्वलः।
भ्रातॄन्पुत्रांश्च पौत्रांश्च दौहित्रान्स सखीनपि ॥ १६.७.४ ॥
महाबाहू त्या वृद्धाने अर्जुनाला बाहूंनी आलिंगन देऊन रडले; नंतर शौरीचे (कृष्णाचे) स्मरण करत अत्यंत विव्हळ होऊन भाऊ, पुत्र, पौत्र, दौहित्र आणि मित्रांसाठी विलाप केला.
16.7.5
यैर्जिता भूमिपालाश्च दैत्याश्च शतशोऽर्जुन ।
तान्सर्वान्नेह पश्यामि जीवाम्यर्जुन दुर्मरः ॥ १६.७.५ ॥
हे अर्जुना, ज्यांनी शेकडो भूपाल आणि दैत्यांना जिंकले होते, त्या सर्वांना मी येथे पाहत नाही; हे अर्जुना, मरण कठीण असलेला मी अजूनही जिवंत आहे.
16.7.6
यो तावर्जुनशिष्यौ ते प्रियौ बहुमतौ सदा ।
तयोरपनयात्पार्थ वृष्णयो निधनं गताः ॥ १६.७.६ ॥
हे पार्था, तुझे ते दोन शिष्य नेहमी प्रिय आणि अत्यंत मानाचे होते; त्या दोघांच्या निधनानेच वृष्णी नाशास प्राप्त झाले.
16.7.7
यौ तौ वृष्णिप्रवीराणां द्वावेवातिरथौ मतौ ।
प्रद्युम्नो युयुधानश्चि कथनन्कत्थसे च यौ ॥ १६.७.७ ॥
वृष्णि वीरांमध्ये अतिरथी मानले गेलेले ते दोघे — प्रद्युम्न आणि युयुधान; जे स्वतःची प्रशंसा करतात, तेच.
16.7.8
तौ सदा कुरुशार्दूल कृष्णस्य प्रियभाजनौ ।
तावुभौ वृष्णिनाशस्य मुखमास्तां धनंजय ॥ १६.७.८ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, ते दोघेही नेहमी कृष्णाचे प्रिय पात्र होते; हे धनंजया, तेच दोघे वृष्णींच्या विनाशाचे मुख होते.
16.7.9
न तु गर्हामि शैनेयं हार्दिक्यं चाहमर्जुन ।
अक्रूरं रौक्मिणेयं च शापो ह्येवात्र कारणम् ॥ १६.७.९ ॥
हे अर्जुना, मी शैनेयाची (सात्यकी), हार्दिक्याची (कृतवर्मा), अक्रूराची व रौक्मिणेयाची निंदा करत नाही; येथे शापच कारण आहे.
16.7.10
केशिनं यस्तु कंसं च विक्रम्यि हतवान्प्रभुः ।
विदेहमकरोत्पार्थं चैद्यं च बलगर्वितम् ॥ १६.७.१० ॥
पराक्रमाने केशी आणि कंसाचा वध करणारा तो प्रभू, हे पार्था, विदेहाला (जिंकून) वश केला; बलगर्विष्ठ चैद्यालाही.
16.7.11
नैषादिमेकलव्यं च चक्रे कालिङ्गमागधान् ।
गान्धारान्काशिराजं च मरुभूमौ च पार्थिवान् ॥ १६.७.११ ॥
निषादपुत्र एकलव्यालाही (वश केले); कलिंग, मगध, गांधार, काशीचा राजा आणि मरुभूमीतील राजांनाही (वश केले).
16.7.12
प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च पार्वतीयांस्तथा नृपान् ।
सोभ्युपेक्षितवानेवमनयान्मधुसूदनः ॥ १६.७.१२ ॥
पूर्वेकडील व दक्षिणेकडील राजांना, आणि पर्वतीय राजांनाही — अशा प्रकारे मधुसूदनाने त्यांची अन्यायाने उपेक्षा केली.
16.7.13
त्वं हि तं नारदश्चैव मुनयश्च सनातनम् ।
गोविन्दमनघं देवमभिजानीध्वमच्युतम् ॥ १६.७.१३ ॥
तूही त्याला ओळखतोस; नारद आणि मुनीही त्या सनातन, निष्पाप देव, अच्युत गोविंदाला ओळखतात.
16.7.14
प्रत्यपश्यच्च स विभुर्ज्ञातिक्षयमधोक्षजः ।
समुपेक्षितवान्नित्यं स्वयं स मम पुत्रकः ॥ १६.७.१४ ॥
त्या सर्वव्यापी अधोक्षजाने ज्ञातींचा संहार आधीच पाहिला; माझ्या पुत्राने स्वतःच नेहमी त्याची उपेक्षा केली.
16.7.15
गान्धार्या वचनं यत्तदृषीणां च परंतप ।
तन्नूनमन्यथा कर्तुं नैच्छत्स जगतः प्रभुः ॥ १६.७.१५ ॥
हे शत्रुतापना, गांधारीचे आणि ऋषींचे जे वचन होते, ते जगत्प्रभूने निश्चितच बदलू इच्छिले नाही.
16.7.16
प्रत्यक्षं भवतश्चापि तव पौत्रः परंतप ।
अश्वत्थाम्ना हतश्चापि जीवितस्तस्य तेजसा।
इमांस्तु नैच्छत्स्वान्ज्ञातीन्रक्षितुं च सखा तव ॥ १६.७.१६ ॥
हे शत्रुतापना, तुझ्या डोळ्यांसमोरच अश्वत्थाम्याने तुझ्या नातवाला ठार मारले; तो त्याच्या तेजाने पुन्हा जिवंत झाला; पण तुझ्या सख्याने स्वतःच्या या ज्ञातींचे रक्षण करण्याची इच्छा केली नाही.
16.7.17
ततः पुत्रांश्च पौत्रांश्च भ्रातॄनथ सखींस्तथा ।
शयानान्निहतान्दृष्ट्वा कृष्णो मामब्रवीदिदम् ॥ १६.७.१७ ॥
मग पुत्र, नातू, बंधू आणि मित्र मारले गेलेले पडलेले पाहून कृष्ण मला हे म्हणाला.
16.7.18
सम्प्राप्तोऽद्यायमस्यान्तः कुलस्य भरतर्षभ ।
आगमिष्यति बीभत्सुरिमां द्वारवतीं पुरीम्।
आख्येयं तस्य यद्वृत्तं वृष्णीनां वैशसं महत् ॥ १६.७.१८ ॥
हे भरतर्षभा, आज या कुलाचा अंत आला आहे; बीभत्सु (अर्जुन) या द्वारवती नगरीत येईल; वृष्णींच्या त्या मोठ्या विनाशाची वार्ता त्याला सांगितली पाहिजे.
16.7.19
स तु श्रुत्वा महातेजा यदूनां निधनं प्रभो ।
आगन्ता क्षिप्रमेवेह न मेऽत्रास्ति विचारणा ॥ १६.७.१९ ॥
प्रभो, यादवांचा विनाश ऐकून तो महातेजस्वी लवकरच येथे येईल; यात माझ्या मनात काही शंका नाही.
16.7.20
योऽहं तमर्जुनं विद्धि योऽर्जुनः सोहमेव तु ।
यद्ब्रूयात्तत्तथा कार्यमिति बुद्ध्यस्व भारत ॥ १६.७.२० ॥
मी जो आहे तोच अर्जुन आहे असे जाण, आणि जो अर्जुन आहे तोच मी आहे. हे भरता, तो जे सांगेल तसेच करावे, हे समज.
16.7.21
स स्त्रीषु प्राप्तकालासु पाण्डवो बालकेषु च ।
प्रतिपत्स्यति बीभत्सुर्भवतश्चौर्ध्वद्गेहिकम् ॥ १६.७.२१ ॥
तो पांडव बीभत्सु (अर्जुन) प्रसूतीचा काळ आलेल्या स्त्रियांसाठी व बालकांसाठी, आणि तुमच्यासाठीही ऊर्ध्वदैहिक कार्ये करील.
16.7.22
इमां च नगरीं सद्यः प्रतियाते धनंजये ।
प्राकारट्टालकोपेतां समुद्रः प्लावयिष्यति ॥ १६.७.२२ ॥
धनंजय परत गेल्यावर लगेचच तटबंदी व अट्टालिका असलेल्या या नगरीला समुद्र बुडवेल.
16.7.23
अहं देशे तु कस्मिंश्चित्पुण्ये नियममास्थितः ।
कालं काङ्क्षे सद्य एव रामेण सहितो वने ॥ १६.७.२३ ॥
मी एखाद्या पवित्र ठिकाणी नियम पाळत, रामासह वनात लगेच काळाची वाट पाहीन.
16.7.24
एवमुक्त्वा हृषीकेशो मामचिन्त्यपराक्रमः ।
हित्वा मां बालकैः सार्धं दिशं कामप्यगात्प्रभुः ॥ १६.७.२४ ॥
असे सांगून अचिंत्य पराक्रमी हृषीकेश (कृष्ण) मला आणि बालकांना सोडून कोणत्या तरी दिशेला निघून गेला.
16.7.25
सोहं तौ च महात्मानौ चिन्तयन्रामकेशवौ ।
घोरं ज्ञातिवधं चैव न भुञ्जे शोककर्शितः ॥ १६.७.२५ ॥
त्या दोन्ही महात्म्या राम व केशवाचे चिंतन करत, ज्ञातिवधाच्या घोर शोकाने कृश होऊन मी अन्न घेत नाही.
16.7.26
न मोक्ष्येन च जीविष्ये दिष्ट्या प्राप्तोसि पाण्डव ।
यदुक्तं पार्थं कृष्णेन तत्सर्वमखिलं कुरु ॥ १६.७.२६ ॥
मी मुक्त होणार नाही, जगणारही नाही. सुदैवाने तू आला आहेस, हे पांडवा. कृष्णाने पार्थाला जे सांगितले ते सर्व पूर्णपणे कर.
16.7.27
एतत्ते पार्थ राज्यं च स्त्रियो रत्नानि चैव हि ।
इष्टान्प्राणानहं हीमांस्त्यक्ष्यामि रिपुसूदन ॥ १६.७.२७ ॥
हे पार्था, हे राज्य, स्त्रिया आणि रत्ने तुझीच आहेत. हे शत्रुसूदना, हे प्रिय प्राणही मी त्यागीन.