Mahābhārata · Adhyāya 16.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.8.1
एवमुक्तः स बीभत्सुर्मातुलेनि परंतप ।
दुर्मना दीनवदनो वसुदेवमुवाच ह ॥ १६.८.१ ॥
Así interpelado por su tío materno, Bībhatsu (Arjuna), oh abrasador de enemigos, con el ánimo abatido y el rostro afligido, habló a Vasudeva.
16.8.2
नाहं वृष्णिप्रवीरेण बन्धुभिश्चैव मातुल ।
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश्चिरमिह प्रभो ॥ १६.८.२ ॥
No soy capaz de contemplar por mucho tiempo esta tierra aquí, oh tío, oh señor, privada del héroe principal de los Vṛṣṇis y de nuestros parientes.
16.8.3
राजा च भीमसेनश्च सहदेवश्च पाण्डवः ।
नकुलो याज्ञसेनी च षडेकमनसो वयम् ॥ १६.८.३ ॥
El rey (Yudhiṣṭhira), Bhīmasena, Sahadeva, el pāṇḍava Nakula y Yājñasenī (Draupadī) — los seis somos de una sola mente.
16.8.4
राज्ञः संक्रमणे चापि कामोऽयं नित्यमेव हि ।
तमिमं विद्धि सम्प्राप्तं कालं कालविदांवर ॥ १६.८.४ ॥
Incluso en el tránsito del rey, este deseo siempre está presente. Oh el mejor de los que conocen el tiempo, sabe que este es ya el tiempo que ha llegado.
16.8.5
सर्वथा वृष्णिदारांस्तु बालं वृद्धं तथैव च ।
नयिष्ये परिगृह्याहमिन्द्रप्रस्थमरिंदम ॥ १६.८.५ ॥
De todos modos llevaré a Indraprastha, bajo mi protección, a las mujeres de los Vṛṣṇis, así como a los jóvenes y a los ancianos, oh domador de enemigos.
16.8.6
इत्युक्त्वा दारुकमिदं वाक्यमाह धनंजयः ।
अमात्यान्वृष्णिवीराणां द्रष्टुमिच्छामि माचिरम् ॥ १६.८.६ ॥
Dicho esto, Dhanaṃjaya pronunció estas palabras a Dāruka: deseo ver sin demora a los ministros de los héroes Vṛṣṇi.
16.8.7
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुधर्मां यादवीं सभाम् ।
प्रविवेशार्जुनः शूरः शोचमानो महाभुजः ॥ १६.८.७ ॥
Tras pronunciar estas palabras, el valiente Arjuna, de brazos poderosos y afligido, entró en la asamblea Sudharmā de los Yādavas.
16.8.8
तमासनगतं तत्र सर्वाः प्रकृतयस्तथा ।
ब्राह्मणा नागरास्तत्र परिवार्योपतस्थिरे ॥ १६.८.८ ॥
Allí, sentado en su asiento, fue rodeado y atendido por todos los súbditos, los brahmanes y los habitantes de la ciudad.
16.8.9
तान्दीनमनसः सर्वान्विमूढान्गतचेतसः ।
उवाचेदं वचः काले पार्थो दीनतरस्तथा ॥ १६.८.९ ॥
A todos ellos, afligidos de corazón, desconcertados y aturdidos, Pārtha, aún más abatido, les dijo estas palabras en el momento oportuno.
16.8.10
शक्रप्रस्थमहं नेष्ये पृष्णन्धकजनं स्वयम् ।
इदं तु नगरं सर्वं समुद्रः प्लावयिष्यति ॥ १६.८.१० ॥
Yo mismo llevaré a Śakraprastha al pueblo de los Pṛṣṇi y los Andhaka; el océano inundará toda esta ciudad.
16.8.11
सज्जीकुरुत यानानि रत्नानि विविधानि च ।
वज्रोऽयं भवतां राजा शक्रप्रस्थे भविष्यति ॥ १६.८.११ ॥
Preparad vehículos y diversas joyas; este Vajra será vuestro rey en Śakraprastha.
16.8.12
सप्तमे दिवसे चैव रवौ विमल उद्गते ।
बहिर्वत्स्यामहे सर्वे सज्जीभावत माचिरम् ॥ १६.८.१२ ॥
El séptimo día, cuando el sol claro haya salido, todos habitaremos fuera de la ciudad; preparaos sin demora.
16.8.13
इत्युक्तास्तेन ते सर्वे पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
सज्जमाशु ततश्चक्रुः स्वसिद्ध्यर्थं समुत्सुकाः ॥ १६.८.१३ ॥
Así exhortados por Pārtha, cuyas obras eran sin esfuerzo, todos, ansiosos, se prepararon de inmediato para su propio éxito.
16.8.14
तां रात्रिमवसत्पार्थः केशवस्य निवेशने ।
महता शोकमोहेन सहसाऽभिपरिप्लुतः ॥ १६.८.१४ ॥
Esa noche Pārtha permaneció en la residencia de Keśava, súbitamente abrumado por gran dolor y confusión.
16.8.15
श्वोभूतेऽथ ततः शौरिर्वसुदेवः प्रतापवान् ।
युक्त्वाऽऽत्मानं महातेजा जगाम गतिमुत्तमां ॥ १६.८.१५ ॥
Entonces, al llegar la mañana, Vasudeva Śauri, poderoso y de gran esplendor, se recompuso y partió por el camino supremo.
16.8.16
ततः शब्दो महानासीद्वसुदेवनिवेशने ।
दारुणः क्रोशतीनां च रुदतीनां च योषिताम् ॥ १६.८.१६ ॥
Entonces surgió en la residencia de Vasudeva un gran y terrible clamor de las mujeres que gritaban y lloraban.
16.8.17
प्रकीर्णमूर्धजाः सर्वा विमुक्ताभरणस्रजः ।
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो व्यलपन्तकरुणं स्त्रियः। ॥ १६.८.१७ ॥
Con los cabellos sueltos y habiéndose quitado los adornos y guirnaldas, todas las mujeres se golpeaban el pecho con las manos y lamentaban lastimosamente.
16.8.18
तं देवकी च भद्रा च रोहिणी मदिरा तथा ।
अन्वारोढुं व्यवसिता भर्तारं योषितां वराः ॥ १६.८.१८ ॥
Devakī, Bhadrā, Rohiṇī y también Madirā, las mejores de las mujeres, resolvieron seguir a su esposo.
16.8.19
ततः शौरिं नृयुक्तेन बहुमूल्येन भारत ।
यानेन महता पार्थो बहिर्निष्क्रामयत्तदा ॥ १६.८.१९ ॥
Entonces, oh Bhārata, Pārtha hizo sacar a Śauri en un gran vehículo muy costoso tirado por hombres.
16.8.20
तमन्वयुस्तत्रतत्रं दुःखसोकसमन्विताः ।
द्वारकावासिनः सर्वे पौरजानपदा हिताः ॥ १६.८.२० ॥
Llenos de dolor y aflicción, todos los habitantes de Dvārakā, de la ciudad y del campo, lo siguieron aquí y allá como bienquerientes.
16.8.21
तस्याश्वमेधिकं छत्रं दीप्यमानाश्च पावकाः ।
पुरस्तात्तस्य यानस्य याजकाश्च ततो ययुः ॥ १६.८.२१ ॥
Delante de aquel vehículo fueron su parasol del sacrificio del caballo, los fuegos sacrificiales ardientes y los sacerdotes.
16.8.22
अनुजग्मुश्च तं वीरं देव्यस्ता वै स्वलङ्कृताः ।
स्त्रीसहस्रैः परिवृता वधूभिश्च सहस्रशः ॥ १६.८.२२ ॥
Las reinas, bellamente adornadas, siguieron a aquel héroe, rodeadas por miles de mujeres y miles de novias.
16.8.23
यस्तु देशः प्रियस्तस्य जीवतोऽभून्महात्मनः ।
तत्रैनमुपसंकल्प्य वितृमेधं प्रचक्रिरे ॥ १६.८.२३ ॥
Al lugar que había sido querido por aquel magnánimo mientras vivía, lo trajeron y allí realizaron el vitṛmedha, el sacrificio funerario.
16.8.24
तं चिताग्निगतं वीरं शूरपुत्रं वराङ्गनाः ।
ततोन्वारुरुहुः पत्न्यश्चतस्रः पतिलोकगाः ॥ १६.८.२४ ॥
Tras aquel héroe, hijo de Śūra, colocado en la pira, cuatro excelentes mujeres, destinadas al mundo de su esposo, subieron a la hoguera.
16.8.25
तं वै चतसृभिः स्त्रीभिरन्वितं पाण्डुनन्दनः ।
अदाहयच्चन्दनैश्च गन्धैरुच्चावचैरपि ॥ १६.८.२५ ॥
El hijo de Pāṇḍu hizo quemarlo, acompañado de aquellas cuatro mujeres, con sándalo y perfumes de toda clase.
16.8.26
ततः प्रादुरभूच्छब्दः समिद्धस्य विभावसोः ।
सामगानां च निर्घोषो नराणां रुदतामपि ॥ १६.८.२६ ॥
Entonces se alzó el sonido del fuego encendido, el canto de los himnos sāma y el llanto de los hombres.
16.8.27
ततो वज्रप्रधानास्ते वृष्ण्यन्धककुमारकाः ।
सर्वे चैवोदकं चक्रुः स्त्रियश्चैव महात्मनः। ॥ १६.८.२७ ॥
Entonces todos los príncipes de los Vṛṣṇis y los Andhakas, encabezados por Vajra, y las mujeres del magnánimo ofrecieron la libación de agua.
16.8.28
अलुप्तधर्मस्तं धर्मं कारयित्वा स फल्गुनः ।
जगाम वृष्णयो यत्र विनष्टा भरतर्षभ ॥ १६.८.२८ ॥
Phālguna, que nunca descuidaba el deber, habiendo hecho realizar aquel rito, oh toro de los Bharatas, fue al lugar donde los Vṛṣṇis yacían destruidos.
16.8.29
स तान्दृष्ट्वा निपतितान्कदने भृशदुःखितः ।
बभूवातीव कौरव्यः प्राप्तकालं चकार ह ॥ १६.८.२९ ॥
Al ver a aquellos caídos en la matanza, el Kaurava quedó sumamente afligido, y a su debido tiempo cumplió con lo que correspondía.
16.8.30
यथाप्रधानतश्चैव चक्रे सर्वास्तथा क्रियाः ।
ये हता ब्रह्मशापेन मुसलैरेरकोद्भवैः ॥ १६.८.३० ॥
Según su rango realizó todos los ritos para todos ellos, los que fueron muertos por la maldición del brāhmana con mazas nacidas de la hierba eraka.
16.8.31
ततो भगवतो देहं दृष्ट्वा शिष्यः प्रलप्य च ।
स्मृत्वा तद्वचनं सर्वं मोहशोकोपबृंहितः ॥ १६.८.३१ ॥
Entonces, al ver el cuerpo del venerable, el discípulo se lamentó; recordando todas sus palabras, quedó abrumado por la confusión y el dolor.
16.8.32
ततः शरीरे रामस्य वासुदेवस्य चोभयोः ।
अन्वीक्ष्य दाहयामास पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १६.८.३२ ॥
Luego, contemplando los cuerpos de Rāma y de Vāsudeva, hizo que fueran quemados por sirvientes de confianza.
16.8.33
स तेषां विधिवत्कृत्वा प्रेतकार्याणि पाण्डवः ।
सप्तमे दिवसे प्रायाद्रथमारुह्य सत्वरः ॥ १६.८.३३ ॥
El Pāṇḍava, tras cumplir según el rito los ritos fúnebres de ellos, al séptimo día subió a su carro y partió con prontitud.
16.8.34
अश्वयुक्तै रथैश्चापि गोखरोष्ट्रयुतैरपि ।
स्त्रियस्ता वृष्णिवीराणां रुदन्त्यः शोककर्शिताः ॥ १६.८.३४ ॥
En carros uncidos con caballos, y también en carretas uncidas con bueyes, asnos y camellos, las mujeres de los héroes vṛṣṇi partieron llorando, consumidas por el dolor.
16.8.35
अनुजग्मुर्महात्मानं पाण्डुपुत्रं धनंजयम् ।
भृत्याश्चान्धकवृष्णीनां सादिनो रथिनश्च ये ॥ १६.८.३५ ॥
Los sirvientes de los andhaka y vṛṣṇi, los jinetes y los aurigas, siguieron al magnánimo hijo de Pāṇḍu, Dhanaṃjaya.
16.8.36
वीरहीना वृद्धबालाः पौरजानपदास्तथा ।
ययुस्ते परिवार्याथ कलत्रं पार्थशासनात् ॥ १६.८.३६ ॥
Los ancianos y los niños, privados de héroes, y asimismo los habitantes de la ciudad y del campo, por orden de Pārtha se pusieron en marcha rodeando a las mujeres.
16.8.37
कुञ्जरैश्च गजारोहा ययुः शैलनिर्भस्तथा ।
सपादरक्षैः संयुक्ताः सोत्तरायुधिका ययुः ॥ १६.८.३७ ॥
Los jinetes de elefantes sobre sus elefantes, y los guerreros semejantes a montañas, partieron; los acompañados de guardias de a pie, y los que llevaban mantos superiores y armas, partieron.
16.8.38
पुत्राश्चान्धकवृष्णीनां सर्वे पार्थमनुव्रताः ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव महाधनाः ॥ १६.८.३८ ॥
Todos los hijos de los Andhakas y Vṛṣṇis seguían devotamente a Arjuna; también brahmanes, kṣatriyas, vaiśyas y śūdras, que eran muy ricos.
16.8.39
दश षट् च सहस्राणि वासुदेवावरोधनम् ।
पुरस्कृत्य ययुर्वज्रं पौत्रं कृष्णस्य धीमतः ॥ १६.८.३९ ॥
Dieciséis mil mujeres de los aposentos interiores de Vāsudeva, poniendo delante a Vajra, nieto del sabio Kṛṣṇa, partieron.
16.8.40
बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
भोजवृष्ण्यन्धकस्त्रीणां हतनाथानि निर्ययुः ॥ १६.८.४० ॥
Muchos miles, centenares de miles y millones de mujeres de los bhojas, vṛṣṇis y andhakas, cuyos señores habían sido muertos, salieron.
16.8.41
तत्सागरसमप्रख्यं वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् ।
उवाह रथिनांश्रेष्ठः पार्थः परपुरंजयः ॥ १६.८.४१ ॥
Aquella hueste de los vṛṣṇis, semejante al océano y muy próspera, fue conducida por Pārtha, el mejor de los aurigas, conquistador de ciudades enemigas.
16.8.42
निर्याते तु जने तस्मिन्सागरो मकरालयः ।
द्वारकां रत्नसंपूर्णां जलेनाप्लावयत्तदा ॥ १६.८.४२ ॥
Cuando aquella gente se hubo marchado, el océano, morada de los makaras, inundó entonces Dvārakā, llena de joyas, con sus aguas.
16.8.43
यद्यद्धि पुरुषव्याघ्रो भूमेस्तस्या व्यमुञ्चत ।
तत्तत्संप्लावयामास सलिलेन स सागरः ॥ १६.८.४३ ॥
Todo lo que el tigre entre los hombres (Arjuna) sacaba de aquella tierra, el océano lo inundó con sus aguas.
16.8.44
तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य द्वारकावासिनो जनाः ।
तूर्णात्तूर्णतरं जग्मुरहो दैवमिति ब्रुवन् ॥ १६.८.४४ ॥
Al ver aquel prodigio, los habitantes de Dvārakā huyeron cada vez más rápido, diciendo: '¡Ay, esto es el destino!'
16.8.45
काननेषु च रम्येषु पर्वतेषु नदीषु च ।
निवसन्नानयामास वृष्णिदारान्धनंजयः ॥ १६.८.४५ ॥
Asentándose en bellos bosques, montañas y ríos, Dhanaṃjaya (Arjuna) condujo a las mujeres del linaje de los Vṛṣṇi.
16.8.46
स पञ्चनदमासाद्य धीमानतिसमृद्धिमत् ।
देशे गोपशुधान्याढ्ये निवासमकरोत्प्रभुः ॥ १६.८.४६ ॥
Aquel sabio señor llegó a la tierra de los cinco ríos y estableció su morada en aquella región muy próspera, rica en ganado y en grano.
16.8.47
ततो लोभः समभवद्दस्यूनां निहतेश्वराः ।
दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमानाः पार्थेनैकेन भारत ॥ १६.८.४७ ॥
Entonces, en los bandidos cuyos jefes habían sido muertos surgió la codicia, ¡oh Bhārata!, al ver a las mujeres siendo llevadas por Pārtha (Arjuna) solo.
16.8.48
ततस्ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः ।
आभीरा मन्त्रयामासुः समेत्याशुभदर्शनाः ॥ १६.८.४८ ॥
Entonces aquellos malhechores, con la mente arruinada por la codicia, los ābhīras de aspecto siniestro, se reunieron y deliberaron.
16.8.49
अयमेकोऽर्जुनो धन्वी वृद्धबालं हतेश्वरम् ।
नयत्यस्मानतिक्रम्य् योधाश्चेमे हतौजसः ॥ १६.८.४९ ॥
Este único arquero Arjuna se lleva a los ancianos y a los niños cuyo señor ha sido abatido; pasando incluso por encima de nosotros, estos guerreros han quedado sin fuerza.
16.8.50
ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवस्ते सहस्रशः ।
अभ्यधावन्त वृष्णीनां तं जनं लोप्त्रहारिणः ॥ १६.८.५० ॥
Entonces aquellos ladrones armados con garrotes, por miles, se abalanzaron sobre aquella gente de los Vṛṣṇis; eran ladrones de botín.
16.8.51
महता सिंहनादेन त्रासयन्तः पृथग्जनम् ।
अभिपेतुर्धनार्थं ते कालपर्यायचोदिताः ॥ १६.८.५१ ॥
Aterrorizando a la gente común con un gran rugido de león, se abalanzaron sobre ellos por la riqueza, impulsados por el giro del tiempo.
16.8.52
ततो निवृत्तः कौन्तेयः सहसा सपदानुगः ।
उवाच तान्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव ॥ १६.८.५२ ॥
Entonces Arjuna, hijo de Kuntī, se volvió de repente con sus soldados de a pie siguiéndole, y el de brazos poderosos les habló como riendo.
16.8.53
निवर्तध्वमधर्मज्ञा यदि जीवितुमिच्छथ ।
इदानीं शरनिर्भिन्नाः शोचध्वं निहता मया ॥ १६.८.५३ ॥
Si queréis vivir, oh vosotros que no conocéis el dharma, volved atrás; ahora, atravesados por flechas y muertos por mí, lamentaréis.
16.8.54
तथोक्तास्तेन वीरेणि कदर्तीकृत्य तद्वचः ।
अभिपेतुर्जनं मूढा वार्यमाणाः पुनःपुनः ॥ १६.८.५४ ॥
Aunque el héroe les habló así, despreciando sus palabras, los insensatos se abalanzaron sobre la gente, aunque se les prohibió una y otra vez.
16.8.55
ततोऽर्जुनो धनुर्दिव्यं गाण्डीवमजरं महत् ।
कआरोपयितुमारेभे यत्नादिव कथञ्चन ॥ १६.८.५५ ॥
Entonces Arjuna comenzó a tensar el arco divino, imperecedero y grande, el Gāṇḍīva, como si con gran esfuerzo lo consiguiera de algún modo.
16.8.56
चकार सज्यं कृच्छ्रेणि सम्भ्रमे तुमुले सति ।
चिन्तयामास शस्त्राणि न च सस्मार तान्यपि ॥ १६.८.५६ ॥
En medio de la agitación y el gran tumulto, la tensó con dificultad; pensó en las armas, pero no pudo recordarlas.
16.8.57
वैकृतं तन्महद्दृष्ट्वा भुजवीर्य तथा युधि ।
दिव्यानां च महास्त्राणां विनाशाद्व्रीडितोऽभवत् ॥ १६.८.५७ ॥
Al ver aquel estado alterado de la fuerza de sus brazos en la batalla y la destrucción de los grandes proyectiles divinos, se avergonzó.
16.8.58
वृष्णियोधाश्च ते सर्वे गजाश्वरथयोधिनः ।
न शेकुरावर्तयितुं ह्रियमाणं स्वकं धनम् ॥ १६.८.५८ ॥
Todos los guerreros vṛṣṇi, los combatientes de elefantes, caballos y carros, no pudieron recuperar su propia riqueza mientras era arrebatada.
16.8.59
कलत्रस्य बहुत्वाद्धि सम्पतन्सु ततस्ततः ।
प्रयत्नमकरोत्पार्थो जनस्य परिरक्षणे ॥ १६.८.५९ ॥
Debido a la gran cantidad de mujeres que corrían de un lado a otro, Pārtha se esforzó por proteger a la gente.
16.8.60
मिषतां सर्वयोधानां ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।
समन्ततोवकृष्यन्त कामाच्चान्याः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.६० ॥
Mientras todos los guerreros miraban, aquellas mujeres excelentes fueron arrastradas por todos lados, y otras se marcharon por deseo propio.
16.8.61
ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः पार्थो धनंजयः ।
जघान दस्यून्सोद्वेगो वृष्णिभृत्यैः सहस्रशः ॥ १६.८.६१ ॥
Entonces, con flechas disparadas desde el Gāṇḍīva, Pārtha Dhanaṃjaya, turbado, abatió a miles de bandidos junto con los siervos de los Vṛṣṇis.
16.8.62
क्षणेन तस्य ते राजन्क्षयं जग्मुरजिह्मगाः ।
अक्षया हि पुरा भूत्वा क्षीणाः क्षतजभोजनाः ॥ १६.८.६२ ॥
Oh rey, en un instante aquellas flechas de vuelo recto se agotaron; aunque antes eran inagotables, se consumieron alimentándose de sangre.
16.8.63
स शरक्षयमासाद्य दुःखशोकसमाहतः ।
धनुष्कोट्या तदा दस्यूनवधीत्पाकशासनिः ॥ १६.८.६३ ॥
Habiendo llegado al agotamiento de sus flechas, herido por el dolor y el pesar, el hijo de Indra entonces mató a los bandidos con la punta de su arco.
16.8.64
प्रेक्षतस्त्वेव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः ।
जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समन्ताज्जनमेजय ॥ १६.८.६४ ॥
Mientras Pārtha miraba, oh Janamejaya, aquellos bárbaros se llevaron por todas partes a las mejores mujeres de los clanes Vṛṣṇi y Andhaka.
16.8.65
धनंजयस्तु दैवं तन्मनसाऽचिन्तयत्प्रभुः ।
दुःखसोकसमाविष्टो निःश्वासपरमोऽभवत् ॥ १६.८.६५ ॥
Pero Dhanaṃjaya, el poderoso, meditó en su mente aquel destino; asediado por el dolor y el pesar, se entregó a profundos suspiros.
16.8.66
अस्त्राणां च प्रणाशेन बाहुवीर्यस्य च क्षयात् ।
धनुषश्चाविधेयत्वाच्छराणां संक्षयेण च ॥ १६.८.६६ ॥
Por la desaparición de las armas divinas, por la disminución del vigor de sus brazos, por el arco que ya no le obedecía y por el agotamiento de las flechas—
16.8.67
बभूव विमनाः पार्थो दैवमित्युनुचिन्तयन् ।
न्यवर्तत ततो राजन्नेदमस्तीति चिन्तयन् ॥ १६.८.६७ ॥
Arjuna quedó abatido, pensando una y otra vez: «Esto es el destino». Entonces, oh rey, pensando «esto es lo que queda», dio la vuelta.
16.8.68
ततः शेषं समादाय कलत्रस्य महामतिः ।
हृतभूयिष्ठरत्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरत् ॥ १६.८.६८ ॥
Entonces el de mente sabia, cuyas joyas en su mayor parte habían sido arrebatadas, tomó a las mujeres restantes y descendió a Kurukṣetra.
16.8.69
युधिष्ठिरस्यानुमते वंशकर्तॄन्कुमारकान् ।
न्यवेशयत कौरव्यस्तत्रतत्र धनंजयः ॥ १६.८.६९ ॥
Con el consentimiento de Yudhiṣṭhira, Dhanaṃjaya, el kaurava, asentó aquí y allá a los jóvenes príncipes que perpetuarían el linaje.
16.8.70
हार्दिक्यतनयं पार्थो नगरे मृत्तिकावते ।
अश्वपतिं खाण्डवारण्ये राज्ये तत्र न्येवशयत्।
भोजराजकलत्रं च हृतशेषं नरोत्तमः ॥ १६.८.७० ॥
Arjuna asentó allí al hijo de Hārdikya en la ciudad de Mṛttikāvatī, y a Aśvapati en el reino del bosque de Khāṇḍava; el mejor de los hombres también estableció allí a las esposas restantes del rey de los Bhoja.
16.8.71
तथा वृद्धांश्च बालांश्च स्त्रियश्चादाय पाण्डवः ।
वीरैर्विहीनान्सर्वांस्ताञ्शक्रप्रस्थे न्यवेशयत् ॥ १६.८.७१ ॥
Asimismo, el pāṇḍava, tomando a los ancianos, los niños y las mujeres, los asentó a todos, privados de sus héroes, en Indraprastha.
16.8.72
यौयुधानिं सरस्वत्याः पुत्रं सात्यकिनः प्रियम् ।
न्यवेशयत धर्मात्मा वृद्धबालपुरस्कृतम् ॥ १६.८.७२ ॥
El de alma justa asentó allí a Yauyudhāni, el querido hijo de Sātyaki y de Sarasvatī, con los ancianos y los niños colocados delante de él.
16.8.73
इन्द्रप्रस्थे ददौ राज्यं व्रज्राय परवीरहा ।
वज्रेणाक्रूरदारास्तु वार्यमाणाः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.७३ ॥
El matador de héroes enemigos entregó el reino de Indraprastha a Vajra. Aunque se les impidió, las esposas de Akrūra partieron con Vajra.
16.8.74
रुक्मिणी त्वथ गान्धारी शैब्दा हैमवतीत्यपि ।
देवी जींबवती चैव विविशुर्जातवेदसम् ॥ १६.८.७४ ॥
Rukmiṇī, Gāndhārī, Śaibyā, Haimavatī y la reina Jāmbavatī también entraron en el fuego.
16.8.75
सत्यभामा तथैवान्या देव्यः कृष्णस्य सम्मताः ।
वनं प्रविविशू राजंस्तापस्ये कृतनिश्चयाः ॥ १६.८.७५ ॥
Satyabhāmā y las demás reinas estimadas por Kṛṣṇa, oh rey, resueltas a la austeridad, entraron en el bosque.
16.8.76
द्वारकावासिनो ये पुरुषाः पार्थमभ्ययुः ।
यथार्हं संविभज्यैनान्वज्रे पर्यददज्जयः ॥ १६.८.७६ ॥
Los hombres de Dvārakā que se acercaron a Pārtha fueron repartidos debidamente por Jaya (Arjuna) y entregados a Vajra.
16.8.77
स तत्कृत्वा प्राप्तकालं बाष्णेणापिहितोऽर्जुनः ।
कृष्णद्वैपायनं व्यासं ददर्शासीनमाश्रमे ॥ १६.८.७७ ॥
Tras hacer esto, cuando llegó el momento señalado, Arjuna, ahogado en lágrimas, vio a Vyāsa Kṛṣṇa Dvaipāyana sentado en el ermitaño.