మహాభారతం · అధ్యాయం 16.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.8.1
एवमुक्तः स बीभत्सुर्मातुलेनि परंतप ।
दुर्मना दीनवदनो वसुदेवमुवाच ह ॥ १६.८.१ ॥
మేనమామ ఈ విధంగా చెప్పగా, పరంతపుడైన ఆ బీభత్సుడు (అర్జునుడు) దుఃఖిత మనస్కుడై, దీనమైన ముఖంతో వసుదేవునితో ఇలా అన్నాడు.
16.8.2
नाहं वृष्णिप्रवीरेण बन्धुभिश्चैव मातुल ।
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश्चिरमिह प्रभो ॥ १६.८.२ ॥
మేనమామా, ప్రభూ! వృష్ణివీరుడు (కృష్ణుడు) మరియు బంధువులు లేని ఈ భూమిని నేను ఇక్కడ చాలాసేపు చూడలేను.
16.8.3
राजा च भीमसेनश्च सहदेवश्च पाण्डवः ।
नकुलो याज्ञसेनी च षडेकमनसो वयम् ॥ १६.८.३ ॥
రాజు (యుధిష్ఠిరుడు), భీమసేనుడు, సహదేవుడు, పాండవుడు నకులుడు, యాజ్ఞసేని (ద్రౌపది) — మనమంతా ఆరుగురం ఏకమనస్కులం.
16.8.4
राज्ञः संक्रमणे चापि कामोऽयं नित्यमेव हि ।
तमिमं विद्धि सम्प्राप्तं कालं कालविदांवर ॥ १६.८.४ ॥
రాజు నిష్క్రమణలో కూడా ఈ కోరిక ఎప్పుడూ ఉంటుంది. కాలాన్ని తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడా, ఇదే వచ్చిన కాలమని తెలుసుకో.
16.8.5
सर्वथा वृष्णिदारांस्तु बालं वृद्धं तथैव च ।
नयिष्ये परिगृह्याहमिन्द्रप्रस्थमरिंदम ॥ १६.८.५ ॥
వృష్ణివంశ స్త్రీలను, పిల్లలను, వృద్ధులను కూడా అన్ని విధాలుగా రక్షణలోకి తీసుకుని నేను ఇంద్రప్రస్థానికి తీసుకువెళ్తాను, అరిందమా.
16.8.6
इत्युक्त्वा दारुकमिदं वाक्यमाह धनंजयः ।
अमात्यान्वृष्णिवीराणां द्रष्टुमिच्छामि माचिरम् ॥ १६.८.६ ॥
ఇలా చెప్పి ధనంజయుడు దారుకునితో ఈ మాట అన్నాడు: వృష్ణి వీరుల మంత్రులను ఆలస్యం లేకుండా చూడాలనుకుంటున్నాను.
16.8.7
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुधर्मां यादवीं सभाम् ।
प्रविवेशार्जुनः शूरः शोचमानो महाभुजः ॥ १६.८.७ ॥
ఇలా మాటలు పలికి, శోకిస్తూ, మహాబాహువైన శూరుడు అర్జునుడు యాదవుల సుధర్మా సభలో ప్రవేశించాడు.
16.8.8
तमासनगतं तत्र सर्वाः प्रकृतयस्तथा ।
ब्राह्मणा नागरास्तत्र परिवार्योपतस्थिरे ॥ १६.८.८ ॥
అక్కడ ఆసనంపై కూర్చున్న ఆయనను ప్రజలందరూ, బ్రాహ్మణులు, నగరవాసులు చుట్టుముట్టి సేవించారు.
16.8.9
तान्दीनमनसः सर्वान्विमूढान्गतचेतसः ।
उवाचेदं वचः काले पार्थो दीनतरस्तथा ॥ १६.८.९ ॥
దుఃఖితమనస్కులై, మోహితులై, చేతనలేనివారై ఉన్న వారందరితో, అత్యంత దీనుడైన పార్థుడు తగిన సమయంలో ఈ మాటలు పలికాడు.
16.8.10
शक्रप्रस्थमहं नेष्ये पृष्णन्धकजनं स्वयम् ।
इदं तु नगरं सर्वं समुद्रः प्लावयिष्यति ॥ १६.८.१० ॥
నేనే పృష్ణి, అంధక ప్రజలను శక్రప్రస్థానికి తీసుకువెళ్తాను; ఈ నగరం మొత్తాన్ని సముద్రం ముంచెత్తుతుంది.
16.8.11
सज्जीकुरुत यानानि रत्नानि विविधानि च ।
वज्रोऽयं भवतां राजा शक्रप्रस्थे भविष्यति ॥ १६.८.११ ॥
వాహనాలను, వివిధ రత్నాలను సిద్ధం చేయండి; ఈ వజ్రుడు మీ రాజు అవుతాడు, శక్రప్రస్థంలో.
16.8.12
सप्तमे दिवसे चैव रवौ विमल उद्गते ।
बहिर्वत्स्यामहे सर्वे सज्जीभावत माचिरम् ॥ १६.८.१२ ॥
ఏడవ రోజున, స్వచ్ఛమైన సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, మనమంతా నగరం వెలుపల ఉంటాం; ఆలస్యం చేయకుండా సిద్ధంగా ఉండండి.
16.8.13
इत्युक्तास्तेन ते सर्वे पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
सज्जमाशु ततश्चक्रुः स्वसिद्ध्यर्थं समुत्सुकाः ॥ १६.८.१३ ॥
అక్లిష్టకర్ముడైన పార్థుడు ఈ విధంగా చెప్పగా, వారందరూ ఉత్సాహంతో తమ సిద్ధికోసం వెంటనే సిద్ధమయ్యారు.
16.8.14
तां रात्रिमवसत्पार्थः केशवस्य निवेशने ।
महता शोकमोहेन सहसाऽभिपरिप्लुतः ॥ १६.८.१४ ॥
ఆ రాత్రిని పార్థుడు కేశవుని నివాసంలో గడిపాడు; గొప్ప శోకమోహాలతో అతడు ఒక్కసారిగా ముంచబడ్డాడు.
16.8.15
श्वोभूतेऽथ ततः शौरिर्वसुदेवः प्रतापवान् ।
युक्त्वाऽऽत्मानं महातेजा जगाम गतिमुत्तमां ॥ १६.८.१५ ॥
మరునాడు ఉదయం ప్రతాపవంతుడైన శౌరి వసుదేవుడు తనను సంయమించుకొని, మహాతేజస్వియై ఉత్తమ గతికి వెళ్లాడు.
16.8.16
ततः शब्दो महानासीद्वसुदेवनिवेशने ।
दारुणः क्रोशतीनां च रुदतीनां च योषिताम् ॥ १६.८.१६ ॥
అప్పుడు వసుదేవుని నివాసంలో ఏడుస్తున్న, రోదిస్తున్న స్త్రీల భయంకరమైన గొప్ప ధ్వని వినిపించింది.
16.8.17
प्रकीर्णमूर्धजाः सर्वा विमुक्ताभरणस्रजः ।
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो व्यलपन्तकरुणं स्त्रियः। ॥ १६.८.१७ ॥
జుట్టు విరబోసుకుని, ఆభరణాలు మాలలు విడిచి, స్త్రీలంతా చేతులతో వక్షస్థలాన్ని కొట్టుకుంటూ దీనంగా విలపించారు.
16.8.18
तं देवकी च भद्रा च रोहिणी मदिरा तथा ।
अन्वारोढुं व्यवसिता भर्तारं योषितां वराः ॥ १६.८.१८ ॥
దేవకి, భద్ర, రోహిణి, మదిర కూడా—స్త్రీలలో శ్రేష్ఠులైన వారు—తమ భర్తను అనుసరించడానికి నిశ్చయించుకున్నారు.
16.8.19
ततः शौरिं नृयुक्तेन बहुमूल्येन भारत ।
यानेन महता पार्थो बहिर्निष्क्रामयत्तदा ॥ १६.८.१९ ॥
అప్పుడు ఓ భారతా, పార్థుడు శౌరిని మనుషులు లాగే విలువైన గొప్ప రథంపై బయటకు తీసుకెళ్లించాడు.
16.8.20
तमन्वयुस्तत्रतत्रं दुःखसोकसमन्विताः ।
द्वारकावासिनः सर्वे पौरजानपदा हिताः ॥ १६.८.२० ॥
దుఃఖం, శోకంతో నిండిన ద్వారకా నివాసులంతా, నగరవాసులు, గ్రామవాసులు, హితులు అతనిని అనుసరించారు.
16.8.21
तस्याश्वमेधिकं छत्रं दीप्यमानाश्च पावकाः ।
पुरस्तात्तस्य यानस्य याजकाश्च ततो ययुः ॥ १६.८.२१ ॥
అతని అశ్వమేధ సంబంధమైన ఛత్రం, ప్రకాశించే పావకాగ్నులు, యాజకులు ఆ రథానికి ముందు నడిచారు.
16.8.22
अनुजग्मुश्च तं वीरं देव्यस्ता वै स्वलङ्कृताः ।
स्त्रीसहस्रैः परिवृता वधूभिश्च सहस्रशः ॥ १६.८.२२ ॥
ఆ వీరుని వెంట బాగా అలంకరించుకున్న రాణులు నడిచారు; వేల మంది స్త్రీలు, వధువులు వారిని చుట్టుముట్టి ఉన్నారు.
16.8.23
यस्तु देशः प्रियस्तस्य जीवतोऽभून्महात्मनः ।
तत्रैनमुपसंकल्प्य वितृमेधं प्रचक्रिरे ॥ १६.८.२३ ॥
ఆ మహాత్ముడు జీవించి ఉన్నప్పుడు ఇష్టమైన ప్రదేశం ఏదో, అక్కడికే అతనిని తీసుకువచ్చి వితృమేధ (అంత్యక్రియ యాగం) చేశారు.
16.8.24
तं चिताग्निगतं वीरं शूरपुत्रं वराङ्गनाः ।
ततोन्वारुरुहुः पत्न्यश्चतस्रः पतिलोकगाः ॥ १६.८.२४ ॥
చితాగ్నిపై ఉంచబడిన ఆ వీరుడు, శూరుని కుమారుడు, అతని వెంట భర్త లోకానికి వెళ్లదలచిన నలుగురు ఉత్తమ స్త్రీలు చితిపై ఎక్కారు.
16.8.25
तं वै चतसृभिः स्त्रीभिरन्वितं पाण्डुनन्दनः ।
अदाहयच्चन्दनैश्च गन्धैरुच्चावचैरपि ॥ १६.८.२५ ॥
పాండు కుమారుడు ఆ నలుగురు స్త్రీలతో కూడి ఉన్న ఆయనను చందనంతో, వివిధ సుగంధ ద్రవ్యాలతో దహనం చేయించాడు.
16.8.26
ततः प्रादुरभूच्छब्दः समिद्धस्य विभावसोः ।
सामगानां च निर्घोषो नराणां रुदतामपि ॥ १६.८.२६ ॥
అప్పుడు ప్రజ్వలిస్తున్న అగ్ని శబ్దం, సామగానం చేసేవారి ఘోష, ఏడ్చే మనుషుల ధ్వని కూడా వినిపించాయి.
16.8.27
ततो वज्रप्रधानास्ते वृष्ण्यन्धककुमारकाः ।
सर्वे चैवोदकं चक्रुः स्त्रियश्चैव महात्मनः। ॥ १६.८.२७ ॥
అప్పుడు వజ్రుడు ప్రధానులైన ఆ వృష్ణి, అంధక కుమారులు అందరూ, మహాత్ముని స్త్రీలు కూడా ఉదకదానం చేశారు.
16.8.28
अलुप्तधर्मस्तं धर्मं कारयित्वा स फल्गुनः ।
जगाम वृष्णयो यत्र विनष्टा भरतर्षभ ॥ १६.८.२८ ॥
ధర్మాన్ని విడువని ఆ ఫల్గునుడు ఆ ధర్మకార్యాన్ని జరిపించి, భరతశ్రేష్ఠా, వృష్ణులు నశించిన చోటికి వెళ్ళాడు.
16.8.29
स तान्दृष्ट्वा निपतितान्कदने भृशदुःखितः ।
बभूवातीव कौरव्यः प्राप्तकालं चकार ह ॥ १६.८.२९ ॥
యుద్ధంలో నేలకూలిన వారిని చూచి ఆ కౌరవుడు అత్యంత దుఃఖితుడయ్యాడు; తగిన సమయంలో అతడు (తగిన కార్యం) చేశాడు.
16.8.30
यथाप्रधानतश्चैव चक्रे सर्वास्तथा क्रियाः ।
ये हता ब्रह्मशापेन मुसलैरेरकोद्भवैः ॥ १६.८.३० ॥
అతడు ప్రాధాన్యత క్రమంలోనే, అలాగే అన్ని కర్మలూ చేశాడు — బ్రాహ్మణ శాపం వల్ల, ఎరక గడ్డి నుండి పుట్టిన ముసలాలతో హతమైన వారందరికీ.
16.8.31
ततो भगवतो देहं दृष्ट्वा शिष्यः प्रलप्य च ।
स्मृत्वा तद्वचनं सर्वं मोहशोकोपबृंहितः ॥ १६.८.३१ ॥
అప్పుడు భగవానుని దేహాన్ని చూసి శిష్యుడు విలపించాడు; ఆయన మాటలన్నీ స్మరించి మోహశోకాలతో నిండిపోయాడు.
16.8.32
ततः शरीरे रामस्य वासुदेवस्य चोभयोः ।
अन्वीक्ष्य दाहयामास पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १६.८.३२ ॥
అప్పుడు రాముని శరీరాన్ని, వాసుదేవుని శరీరాన్ని ఇద్దరినీ చూసి, నమ్మకమైన సేవకులచే వాటిని దహింపజేశాడు.
16.8.33
स तेषां विधिवत्कृत्वा प्रेतकार्याणि पाण्डवः ।
सप्तमे दिवसे प्रायाद्रथमारुह्य सत्वरः ॥ १६.८.३३ ॥
పాండవుడు వారి ప్రేతకార్యాలను విధిప్రకారం నిర్వహించి, ఏడవ రోజున రథమెక్కి వేగంగా బయలుదేరాడు.
16.8.34
अश्वयुक्तै रथैश्चापि गोखरोष्ट्रयुतैरपि ।
स्त्रियस्ता वृष्णिवीराणां रुदन्त्यः शोककर्शिताः ॥ १६.८.३४ ॥
గుర్రాలు కట్టిన రథాలలో, ఎద్దులు, గాడిదలు, ఒంటెలు కట్టిన బండ్లలో, వృష్ణివీరుల ఆ స్త్రీలు శోకంతో కృశించి ఏడుస్తూ వెళ్లారు.
16.8.35
अनुजग्मुर्महात्मानं पाण्डुपुत्रं धनंजयम् ।
भृत्याश्चान्धकवृष्णीनां सादिनो रथिनश्च ये ॥ १६.८.३५ ॥
అంధక-వృష్ణుల సేవకులు, అశ్వికులు, రథికులు — వారందరూ మహాత్ముడైన పాండుపుత్రుడు ధనంజయుని వెంట నడిచారు.
16.8.36
वीरहीना वृद्धबालाः पौरजानपदास्तथा ।
ययुस्ते परिवार्याथ कलत्रं पार्थशासनात् ॥ १६.८.३६ ॥
వీరులు లేని వృద్ధులు, బాలురు, పట్టణ-గ్రామవాసులు కూడా పార్థుని ఆజ్ఞతో స్త్రీలను చుట్టుముట్టి వెళ్లారు.
16.8.37
कुञ्जरैश्च गजारोहा ययुः शैलनिर्भस्तथा ।
सपादरक्षैः संयुक्ताः सोत्तरायुधिका ययुः ॥ १६.८.३७ ॥
ఏనుగులపై ఎక్కిన గజారోహకులు, పర్వతాల వలె ఉన్న యోధులు కూడా వెళ్లారు; పాదాతి రక్షకులతో కూడినవారు, ఉత్తరీయాలు, ఆయుధాలు ధరించినవారు కూడా వెళ్లారు.
16.8.38
पुत्राश्चान्धकवृष्णीनां सर्वे पार्थमनुव्रताः ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव महाधनाः ॥ १६.८.३८ ॥
అంధక, వృష్ణి వంశాల కుమారులందరూ అర్జునుని అనుసరించినవారు; బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు కూడా గొప్ప ధనవంతులు.
16.8.39
दश षट् च सहस्राणि वासुदेवावरोधनम् ।
पुरस्कृत्य ययुर्वज्रं पौत्रं कृष्णस्य धीमतः ॥ १६.८.३९ ॥
పదహారు వేల వాసుదేవుని అంతఃపుర స్త్రీలు; బుద్ధిమంతుడైన కృష్ణుని మనుమడు వజ్రుడిని ముందుంచి వారు వెళ్లారు.
16.8.40
बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
भोजवृष्ण्यन्धकस्त्रीणां हतनाथानि निर्ययुः ॥ १६.८.४० ॥
భోజ, వృష్ణి, అంధక వంశాల అనేక వేల, లక్షల, కోట్ల స్త్రీలు — వారి భర్తలు చంపబడినవారు — బయలుదేరారు.
16.8.41
तत्सागरसमप्रख्यं वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् ।
उवाह रथिनांश्रेष्ठः पार्थः परपुरंजयः ॥ १६.८.४१ ॥
సముద్రంలా విస్తారమైన, మహా సంపన్నమైన ఆ వృష్ణి సమూహాన్ని, రథికులలో శ్రేష్ఠుడు, శత్రునగరాలను జయించినవాడు అయిన పార్థుడు తీసుకువెళ్లాడు.
16.8.42
निर्याते तु जने तस्मिन्सागरो मकरालयः ।
द्वारकां रत्नसंपूर्णां जलेनाप्लावयत्तदा ॥ १६.८.४२ ॥
ఆ ప్రజలు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, మకరాలకు నిలయమైన సముద్రం రత్నాలతో నిండిన ద్వారకను నీటితో ముంచెత్తింది.
16.8.43
यद्यद्धि पुरुषव्याघ्रो भूमेस्तस्या व्यमुञ्चत ।
तत्तत्संप्लावयामास सलिलेन स सागरः ॥ १६.८.४३ ॥
పురుషవ్యాఘ్రుడు (అర్జునుడు) ఆ భూమి నుండి ఏది ఏది తీసుకువెళ్ళాడో, ఆ సముద్రం అవన్నీ నీటితో ముంచివేసింది.
16.8.44
तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य द्वारकावासिनो जनाः ।
तूर्णात्तूर्णतरं जग्मुरहो दैवमिति ब्रुवन् ॥ १६.८.४४ ॥
ఆ అద్భుతాన్ని చూసి ద్వారకా వాసులు త్వరగా కంటే త్వరగా పరుగెత్తారు, 'అహో, ఇది దైవం' అని అంటూ.
16.8.45
काननेषु च रम्येषु पर्वतेषु नदीषु च ।
निवसन्नानयामास वृष्णिदारान्धनंजयः ॥ १६.८.४५ ॥
రమ్యమైన అడవులలో, పర్వతాలలో, నదులలో నివసిస్తూ ధనంజయుడు (అర్జునుడు) వృష్ణి వంశ స్త్రీలను తీసుకువెళ్ళాడు.
16.8.46
स पञ्चनदमासाद्य धीमानतिसमृद्धिमत् ।
देशे गोपशुधान्याढ्ये निवासमकरोत्प्रभुः ॥ १६.८.४६ ॥
ఆ ధీమంతుడైన ప్రభువు పంచనదం చేరి, గోవులు, పశువులు, ధాన్యంతో సమృద్ధమైన ఆ అతి సమృద్ధ దేశంలో నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు.
16.8.47
ततो लोभः समभवद्दस्यूनां निहतेश्वराः ।
दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमानाः पार्थेनैकेन भारत ॥ १६.८.४७ ॥
అప్పుడు, నాయకులు చంపబడిన దొంగలకు లోభం కలిగింది, ఓ భారతా! ఒంటరిగా పార్థుడు (అర్జునుడు) స్త్రీలను తీసుకువెళ్ళడం చూసి.
16.8.48
ततस्ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः ।
आभीरा मन्त्रयामासुः समेत्याशुभदर्शनाः ॥ १६.८.४८ ॥
అప్పుడు లోభంతో మనస్సు చెడిపోయిన, పాపకర్మలు చేసే, అశుభ రూపులైన ఆభీరులు కలిసి మంతనాలు చేశారు.
16.8.49
अयमेकोऽर्जुनो धन्वी वृद्धबालं हतेश्वरम् ।
नयत्यस्मानतिक्रम्य् योधाश्चेमे हतौजसः ॥ १६.८.४९ ॥
హతమైన ప్రభువులు గల వృద్ధులను, బాలురను ఈ ఒక్క విల్లుబంటు అర్జునుడు తీసుకువెళ్తున్నాడు; మమ్మల్నీ దాటిపోయి, ఈ యోధులు తేజోహీనులయ్యారు.
16.8.50
ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवस्ते सहस्रशः ।
अभ्यधावन्त वृष्णीनां तं जनं लोप्त्रहारिणः ॥ १६.८.५० ॥
అప్పుడు దండాయుధులైన ఆ దొంగలు వేలాదిగా వృష్ణుల ఆ జనంపై విరుచుకుపడ్డారు; వారు ధనం దోచేవారు.
16.8.51
महता सिंहनादेन त्रासयन्तः पृथग्जनम् ।
अभिपेतुर्धनार्थं ते कालपर्यायचोदिताः ॥ १६.८.५१ ॥
గొప్ప సింహనాదంతో సామాన్య ప్రజలను భయపెడుతూ, ధనం కోసం వారు విరుచుకుపడ్డారు; కాలచక్ర ప్రేరణతో.
16.8.52
ततो निवृत्तः कौन्तेयः सहसा सपदानुगः ।
उवाच तान्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव ॥ १६.८.५२ ॥
అప్పుడు కుంతీపుత్రుడు అర్జునుడు తక్షణమే వెనుదిరిగాడు, కాలిబంటులు అనుసరించగా; ఆ మహాబాహువు నవ్వుతున్నట్లుగా వారితో పలికాడు.
16.8.53
निवर्तध्वमधर्मज्ञा यदि जीवितुमिच्छथ ।
इदानीं शरनिर्भिन्नाः शोचध्वं निहता मया ॥ १६.८.५३ ॥
బ్రతకాలని కోరితే, ధర్మం తెలియని వారలారా, వెనుదిరగండి; ఇప్పుడు బాణాలతో చీల్చబడి, నాచే చంపబడి మీరు శోకిస్తారు.
16.8.54
तथोक्तास्तेन वीरेणि कदर्तीकृत्य तद्वचः ।
अभिपेतुर्जनं मूढा वार्यमाणाः पुनःपुनः ॥ १६.८.५४ ॥
ఆ వీరుడు ఈ విధంగా చెప్పినా, అతని మాటను చులకనగా తలచి, మూర్ఖులు పదేపదే ఆపబడుతున్నా ఆ జనంపై విరుచుకుపడ్డారు.
16.8.55
ततोऽर्जुनो धनुर्दिव्यं गाण्डीवमजरं महत् ।
कआरोपयितुमारेभे यत्नादिव कथञ्चन ॥ १६.८.५५ ॥
అప్పుడు అర్జునుడు దివ్యమైన, నాశములేని, గొప్ప గాండీవ ధనుస్సును ఎక్కుపెట్టడానికి ప్రయత్నించడం ప్రారంభించాడు, ఎలాగో కష్టపడి అన్నట్లు.
16.8.56
चकार सज्यं कृच्छ्रेणि सम्भ्रमे तुमुले सति ।
चिन्तयामास शस्त्राणि न च सस्मार तान्यपि ॥ १६.८.५६ ॥
కలత, గొప్ప కోలాహలం మధ్య అతడు కష్టంగా దానికి నారి బిగించాడు; ఆయుధాల గురించి ఆలోచించాడు, కానీ వాటిని గుర్తు తెచ్చుకోలేకపోయాడు.
16.8.57
वैकृतं तन्महद्दृष्ट्वा भुजवीर्य तथा युधि ।
दिव्यानां च महास्त्राणां विनाशाद्व्रीडितोऽभवत् ॥ १६.८.५७ ॥
యుద్ధంలో తన బాహుబలం ఆ విపరీత స్థితిని, దివ్య మహాస్త్రాల నాశాన్ని చూసి అతడు సిగ్గుపడ్డాడు.
16.8.58
वृष्णियोधाश्च ते सर्वे गजाश्वरथयोधिनः ।
न शेकुरावर्तयितुं ह्रियमाणं स्वकं धनम् ॥ १६.८.५८ ॥
వృష్ణి వీరులు, ఏనుగు, గుర్రం, రథ యోధులందరూ, తమ సొంత ధనాన్ని అపహరించబడుతుండగా తిప్పి తీసుకురాలేకపోయారు.
16.8.59
कलत्रस्य बहुत्वाद्धि सम्पतन्सु ततस्ततः ।
प्रयत्नमकरोत्पार्थो जनस्य परिरक्षणे ॥ १६.८.५९ ॥
స్త్రీలు అధికంగా ఉండడంవల్ల, ఇటూ అటూ పరుగెత్తుతుండగా, పార్థుడు ప్రజలను రక్షించడానికి ప్రయత్నించాడు.
16.8.60
मिषतां सर्वयोधानां ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।
समन्ततोवकृष्यन्त कामाच्चान्याः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.६० ॥
యోధులందరూ చూస్తుండగా, అప్పుడు ఆ ఉత్తమ స్త్రీలు నలువైపులా ఈడ్చుకుపోబడ్డారు; ఇతరులు కోరికతో వెళ్లిపోయారు.
16.8.61
ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः पार्थो धनंजयः ।
जघान दस्यून्सोद्वेगो वृष्णिभृत्यैः सहस्रशः ॥ १६.८.६१ ॥
అప్పుడు గాండీవం నుండి విడిచిన బాణాలతో, కలత చెందిన పార్థుడు ధనంజయుడు వృష్ణి సేవకులతో కలిసి వేలాది దస్యులను సంహరించాడు.
16.8.62
क्षणेन तस्य ते राजन्क्षयं जग्मुरजिह्मगाः ।
अक्षया हि पुरा भूत्वा क्षीणाः क्षतजभोजनाः ॥ १६.८.६२ ॥
రాజా, క్షణంలోనే ఆ సూటిగా వెళ్లే బాణాలు నశించాయి; పూర్వం అక్షయమైనవి అయినా, రక్తభోజనం చేసి క్షీణించాయి.
16.8.63
स शरक्षयमासाद्य दुःखशोकसमाहतः ।
धनुष्कोट्या तदा दस्यूनवधीत्पाकशासनिः ॥ १६.८.६३ ॥
బాణాలు క్షీణించి, దుఃఖశోకాలతో బాధింపబడిన ఆ పాకశాసని, అప్పుడు ధనువు కొనతోనే దస్యులను సంహరించాడు.
16.8.64
प्रेक्षतस्त्वेव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः ।
जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समन्ताज्जनमेजय ॥ १६.८.६४ ॥
జనమేజయా, పార్థుడు చూస్తుండగానే, ఆ మ్లేచ్ఛులు వృష్ణి, అంధక వంశాల శ్రేష్ఠ స్త్రీలను అన్నివైపులనుండి పట్టుకుని తీసుకుపోయారు.
16.8.65
धनंजयस्तु दैवं तन्मनसाऽचिन्तयत्प्रभुः ।
दुःखसोकसमाविष्टो निःश्वासपरमोऽभवत् ॥ १६.८.६५ ॥
కానీ ధనంజయుడు ఆ దైవాన్ని మనసులో ఆలోచించాడు; దుఃఖశోకాలతో చుట్టుముట్టబడిన ఆ ప్రభువు గాఢ నిట్టూర్పులు విడిచాడు.
16.8.66
अस्त्राणां च प्रणाशेन बाहुवीर्यस्य च क्षयात् ।
धनुषश्चाविधेयत्वाच्छराणां संक्षयेण च ॥ १६.८.६६ ॥
దివ్య అస్త్రాలు నశించడం వల్ల, బాహుబలం క్షీణించడం వల్ల, ధనుస్సు వశం కాకపోవడం వల్ల, బాణాలు నశించడం వల్ల—
16.8.67
बभूव विमनाः पार्थो दैवमित्युनुचिन्तयन् ।
न्यवर्तत ततो राजन्नेदमस्तीति चिन्तयन् ॥ १६.८.६७ ॥
అర్జునుడు మనసు కుంగి, 'ఇది దైవం' అని పదేపదే ఆలోచించాడు. ఓ రాజా, అప్పుడు 'ఇదే ఉన్నది' అని తలచుకుంటూ వెనుదిరిగాడు.
16.8.68
ततः शेषं समादाय कलत्रस्य महामतिः ।
हृतभूयिष्ठरत्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरत् ॥ १६.८.६८ ॥
అప్పుడు మహాబుద్ధిమంతుడు, ఎక్కువ రత్నాలు అపహరించబడిన స్థితిలో, మిగిలిన స్త్రీలను తీసుకుని కురుక్షేత్రానికి చేరుకున్నాడు.
16.8.69
युधिष्ठिरस्यानुमते वंशकर्तॄन्कुमारकान् ।
न्यवेशयत कौरव्यस्तत्रतत्र धनंजयः ॥ १६.८.६९ ॥
యుధిష్ఠిరుని అనుమతితో, వంశాన్ని నిలబెట్టే కుమారులను కౌరవుడైన ధనంజయుడు అక్కడక్కడా స్థిరపరచాడు.
16.8.70
हार्दिक्यतनयं पार्थो नगरे मृत्तिकावते ।
अश्वपतिं खाण्डवारण्ये राज्ये तत्र न्येवशयत्।
भोजराजकलत्रं च हृतशेषं नरोत्तमः ॥ १६.८.७० ॥
అర్జునుడు హార్దిక్యుని కుమారుడిని మృత్తికావతి నగరంలో, అశ్వపతిని ఖాండవారణ్య రాజ్యంలో అక్కడ స్థిరపరిచాడు; భోజరాజు మిగిలిన భార్యలను కూడా ఆ నరోత్తముడు అక్కడ నిలిపాడు.
16.8.71
तथा वृद्धांश्च बालांश्च स्त्रियश्चादाय पाण्डवः ।
वीरैर्विहीनान्सर्वांस्ताञ्शक्रप्रस्थे न्यवेशयत् ॥ १६.८.७१ ॥
అలాగే పాండవుడు వృద్ధులను, పిల్లలను, స్త్రీలను తీసుకుని, వీరులు లేనివారందరినీ ఇంద్రప్రస్థంలో స్థిరపరచాడు.
16.8.72
यौयुधानिं सरस्वत्याः पुत्रं सात्यकिनः प्रियम् ।
न्यवेशयत धर्मात्मा वृद्धबालपुरस्कृतम् ॥ १६.८.७२ ॥
ధర్మాత్ముడు సాత్యకి ప్రియ పుత్రుడు, సరస్వతి కుమారుడైన యౌయుధాని, వృద్ధులను బాలురను ముందుంచుకుని అక్కడ స్థిరపరచాడు.
16.8.73
इन्द्रप्रस्थे ददौ राज्यं व्रज्राय परवीरहा ।
वज्रेणाक्रूरदारास्तु वार्यमाणाः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.७३ ॥
పరవీరహుడు ఇంద్రప్రస్థ రాజ్యాన్ని వజ్రునికి ఇచ్చాడు. అక్రూరుని భార్యలు వారించినా వజ్రునితో వెళ్ళిపోయారు.
16.8.74
रुक्मिणी त्वथ गान्धारी शैब्दा हैमवतीत्यपि ।
देवी जींबवती चैव विविशुर्जातवेदसम् ॥ १६.८.७४ ॥
రుక్మిణి, గాంధారి, శైబ్య, హైమవతి, దేవి జాంబవతి కూడా అగ్నిలో ప్రవేశించారు.
16.8.75
सत्यभामा तथैवान्या देव्यः कृष्णस्य सम्मताः ।
वनं प्रविविशू राजंस्तापस्ये कृतनिश्चयाः ॥ १६.८.७५ ॥
సత్యభామ, కృష్ణుని ఇతర గౌరవనీయ దేవేరులు కూడా, ఓ రాజా, తపస్సు చేయాలని నిశ్చయించుకుని అడవిలో ప్రవేశించారు.
16.8.76
द्वारकावासिनो ये पुरुषाः पार्थमभ्ययुः ।
यथार्हं संविभज्यैनान्वज्रे पर्यददज्जयः ॥ १६.८.७६ ॥
ద్వారకా నివాసులైన పురుషులు పార్థుని వద్దకు వచ్చారు; జయుడు (అర్జునుడు) వారిని యథాయోగ్యంగా విభజించి వజ్రునికి అప్పగించాడు.
16.8.77
स तत्कृत्वा प्राप्तकालं बाष्णेणापिहितोऽर्जुनः ।
कृष्णद्वैपायनं व्यासं ददर्शासीनमाश्रमे ॥ १६.८.७७ ॥
అది చేసి, తగిన కాలం రాగా, కన్నీళ్లతో కప్పబడిన అర్జునుడు ఆశ్రమంలో కూర్చున్న కృష్ణద్వైపాయన వ్యాసుని చూశాడు.