มหาภารตะ · อัธยายะ 16.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.8.1
एवमुक्तः स बीभत्सुर्मातुलेनि परंतप ।
दुर्मना दीनवदनो वसुदेवमुवाच ह ॥ १६.८.१ ॥
เมื่อมาตุลของตนกล่าวเช่นนั้น ภีภตสุ ผู้เผาผลาญศัตรู มีใจท้อแท้และหน้าเศร้าหมอง จึงกล่าวกับวสุเทพว่า
16.8.2
नाहं वृष्णिप्रवीरेण बन्धुभिश्चैव मातुल ।
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश्चिरमिह प्रभो ॥ १६.८.२ ॥
ข้าพเจ้าไม่อาจทนมองแผ่นดินนี้ได้นานเลย ข้าแต่มาตุล ข้าแต่ผู้เป็นเจ้า เมื่อปราศจากวีรบุรุษผู้เลิศของวฤษณิและญาติพี่น้องของเรา
16.8.3
राजा च भीमसेनश्च सहदेवश्च पाण्डवः ।
नकुलो याज्ञसेनी च षडेकमनसो वयम् ॥ १६.८.३ ॥
พระราชา ภีมเสน สหเทพ และนกุลแห่งปาณฑพ กับยาชญเสนี (เทราปที) พวกเราหกคนมีใจเป็นหนึ่งเดียวกัน
16.8.4
राज्ञः संक्रमणे चापि कामोऽयं नित्यमेव हि ।
तमिमं विद्धि सम्प्राप्तं कालं कालविदांवर ॥ १६.८.४ ॥
แม้ในวาระที่พระราชาสิ้นพระชนม์ ความปรารถนานี้ก็มีอยู่เสมอ ข้าแต่ผู้รู้กาลเวลาผู้ประเสริฐที่สุด ขอทรงทราบว่าเวลานี้มาถึงแล้ว
16.8.5
सर्वथा वृष्णिदारांस्तु बालं वृद्धं तथैव च ।
नयिष्ये परिगृह्याहमिन्द्रप्रस्थमरिंदम ॥ १६.८.५ ॥
ข้าพเจ้าจะพาสตรีของวฤษณิ ทั้งเด็กและผู้เฒ่า ไปยังอินทรปรัสถ์ โดยคุ้มครองทุกคนไว้ ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู
16.8.6
इत्युक्त्वा दारुकमिदं वाक्यमाह धनंजयः ।
अमात्यान्वृष्णिवीराणां द्रष्टुमिच्छामि माचिरम् ॥ १६.८.६ ॥
เมื่อกล่าวดังนั้นแล้ว ธนัญชัยได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้กับทารุกะว่า ข้าพเจ้าปรารถนาจะพบบรรดาอำมาตย์ของวีรบุรุษวฤษณิโดยไม่รอช้า
16.8.7
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुधर्मां यादवीं सभाम् ।
प्रविवेशार्जुनः शूरः शोचमानो महाभुजः ॥ १६.८.७ ॥
เมื่อกล่าวถ้อยคำดังนั้นแล้ว อรชุนผู้กล้าหาญมีแขนใหญ่ ด้วยความโศกเศร้า จึงเข้าไปในท้องพระโรงสุธรรมาของชาวยาทพ
16.8.8
तमासनगतं तत्र सर्वाः प्रकृतयस्तथा ।
ब्राह्मणा नागरास्तत्र परिवार्योपतस्थिरे ॥ १६.८.८ ॥
ที่นั่น อรชุนผู้ประทับนั่งอยู่ได้ถูกล้อมไว้และเฝ้ารับใช้โดยบรรดาประชาชนทั้งหมด พราหมณ์ และชาวเมือง
16.8.9
तान्दीनमनसः सर्वान्विमूढान्गतचेतसः ।
उवाचेदं वचः काले पार्थो दीनतरस्तथा ॥ १६.८.९ ॥
ปารถะผู้ยิ่งทุกข์ใจกว่าเดิม ได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้ในเวลาอันควรแก่บรรดาชนทั้งหมด ที่มีใจเศร้าโศก หลงงง และสติเลือนลาง
16.8.10
शक्रप्रस्थमहं नेष्ये पृष्णन्धकजनं स्वयम् ।
इदं तु नगरं सर्वं समुद्रः प्लावयिष्यति ॥ १६.८.१० ॥
ข้าพเจ้าจะนำชาววฤษณิและอันธกะไปยังศักรปรัสถ์ด้วยตนเอง มหาสมุทรจะท่วมเมืองทั้งเมืองนี้
16.8.11
सज्जीकुरुत यानानि रत्नानि विविधानि च ।
वज्रोऽयं भवतां राजा शक्रप्रस्थे भविष्यति ॥ १६.८.११ ॥
จงเตรียมยานพาหนะและอัญมณีต่าง ๆ ให้พร้อม วัชระนี้จะเป็นกษัตริย์ของพวกท่านในศักรปรัสถ์
16.8.12
सप्तमे दिवसे चैव रवौ विमल उद्गते ।
बहिर्वत्स्यामहे सर्वे सज्जीभावत माचिरम् ॥ १६.८.१२ ॥
ในวันที่เจ็ด เมื่อดวงอาทิตย์อันบริสุทธิ์ขึ้นแล้ว พวกเราทั้งหมดจะพำนักอยู่นอกเมือง จงเตรียมพร้อมโดยไม่รอช้า
16.8.13
इत्युक्तास्तेन ते सर्वे पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
सज्जमाशु ततश्चक्रुः स्वसिद्ध्यर्थं समुत्सुकाः ॥ १६.८.१३ ॥
เมื่อปารถะผู้มีการกระทำอันไม่ยากลำบากกล่าวเช่นนั้น ทุกคนก็รีบเตรียมการอย่างกระตือรือร้น เพื่อความสำเร็จของตน
16.8.14
तां रात्रिमवसत्पार्थः केशवस्य निवेशने ।
महता शोकमोहेन सहसाऽभिपरिप्लुतः ॥ १६.८.१४ ॥
คืนนั้นปารถะพำนักอยู่ในที่พักของเกศวะ ถูกความโศกและความหลงอันยิ่งใหญ่ครอบงำโดยฉับพลัน
16.8.15
श्वोभूतेऽथ ततः शौरिर्वसुदेवः प्रतापवान् ।
युक्त्वाऽऽत्मानं महातेजा जगाम गतिमुत्तमां ॥ १६.८.१५ ॥
ครั้นรุ่งเช้า ศูรีวสุเทพผู้ทรงอานุภาพและมีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ได้สำรวมตนแล้วเสด็จสู่คติอันสูงสุด
16.8.16
ततः शब्दो महानासीद्वसुदेवनिवेशने ।
दारुणः क्रोशतीनां च रुदतीनां च योषिताम् ॥ १६.८.१६ ॥
ต่อมามีเสียงอันดังและน่าสะพรึงกลัวดังขึ้นในที่พักของวสุเทพ เป็นเสียงของบรรดาสตรีที่ร้องไห้คร่ำครวญ
16.8.17
प्रकीर्णमूर्धजाः सर्वा विमुक्ताभरणस्रजः ।
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो व्यलपन्तकरुणं स्त्रियः। ॥ १६.८.१७ ॥
บรรดาสตรีทั้งหมด ผมยุ่งเหยิงและปลดเครื่องประดับกับพวงมาลัยทิ้ง ใช้มือตบอกคร่ำครวญอย่างน่าสงสาร
16.8.18
तं देवकी च भद्रा च रोहिणी मदिरा तथा ।
अन्वारोढुं व्यवसिता भर्तारं योषितां वराः ॥ १६.८.१८ ॥
เทวกี ภัทรา โรหิณี และมทิรา บรรดาสตรีผู้ประเสริฐ ได้ตั้งใจขึ้นกองไฟตามสามีของตน
16.8.19
ततः शौरिं नृयुक्तेन बहुमूल्येन भारत ।
यानेन महता पार्थो बहिर्निष्क्रामयत्तदा ॥ १६.८.१९ ॥
ครั้นนั้น ข้าแต่ภารตะ ปารถะได้ให้นำศูรีออกไปด้วยยานพาหนะอันใหญ่โต มีค่ามาก ซึ่งมีมนุษย์เป็นผู้ลากจูง
16.8.20
तमन्वयुस्तत्रतत्रं दुःखसोकसमन्विताः ।
द्वारकावासिनः सर्वे पौरजानपदा हिताः ॥ १६.८.२० ॥
บรรดาชาวทวารกาทั้งหมด ทั้งชาวเมืองและชาวชนบท เต็มไปด้วยความเศร้าโศกและความทุกข์ ต่างติดตามไปตามทางด้วยความปรารถนาดี
16.8.21
तस्याश्वमेधिकं छत्रं दीप्यमानाश्च पावकाः ।
पुरस्तात्तस्य यानस्य याजकाश्च ततो ययुः ॥ १६.८.२१ ॥
ข้างหน้ายานนั้นมีร่มฉัตรของพิธีอัศวเมธ มีไฟบูชาที่ลุกโพลง และมีปุโรหิตผู้ประกอบพิธีเดินตามไป
16.8.22
अनुजग्मुश्च तं वीरं देव्यस्ता वै स्वलङ्कृताः ।
स्त्रीसहस्रैः परिवृता वधूभिश्च सहस्रशः ॥ १६.८.२२ ॥
เหล่าพระมเหสีผู้ประดับกายอย่างงดงามตามเสด็จวีรบุรุษนั้นไป ล้อมรอบด้วยสตรีนับพันและสะใภ้นับพัน
16.8.23
यस्तु देशः प्रियस्तस्य जीवतोऽभून्महात्मनः ।
तत्रैनमुपसंकल्प्य वितृमेधं प्रचक्रिरे ॥ १६.८.२३ ॥
ไปยังสถานที่อันเป็นที่รักของมหาตมะผู้นั้นขณะยังมีชีวิตอยู่ เมื่อนำพระองค์มาถึงที่นั้นแล้ว เขาก็ประกอบพิธีวิตฤเมธะ คือพิธีบูชาศพ
16.8.24
तं चिताग्निगतं वीरं शूरपुत्रं वराङ्गनाः ।
ततोन्वारुरुहुः पत्न्यश्चतस्रः पतिलोकगाः ॥ १६.८.२४ ॥
โอ้วีรบุรุษ โอ้บุตรแห่งศูระ เมื่อพระองค์ถูกวางบนกองไฟเผาศพ บรรดาภรรยาผู้งดงามสี่นางซึ่งจะไปสู่โลกของสามีก็ขึ้นสู่กองไฟตามไป
16.8.25
तं वै चतसृभिः स्त्रीभिरन्वितं पाण्डुनन्दनः ।
अदाहयच्चन्दनैश्च गन्धैरुच्चावचैरपि ॥ १६.८.२५ ॥
โอ้ผู้เป็นโอรสของปาณฑุ พระองค์ได้ทรงให้เผาพระองค์กับสตรีทั้งสี่ด้วยจันทน์และเครื่องหอมนานาชนิด
16.8.26
ततः प्रादुरभूच्छब्दः समिद्धस्य विभावसोः ।
सामगानां च निर्घोषो नराणां रुदतामपि ॥ १६.८.२६ ॥
จากนั้นก็มีเสียงไฟที่ลุกโชนปะทุขึ้น เสียงขับสามเวทจากบรรดาผู้สวดสามเวท และเสียงร่ำไห้ของบรุษทั้งหลาย
16.8.27
ततो वज्रप्रधानास्ते वृष्ण्यन्धककुमारकाः ।
सर्वे चैवोदकं चक्रुः स्त्रियश्चैव महात्मनः। ॥ १६.८.२७ ॥
จากนั้น บรรดาเจ้าชายแห่งวฤษณิและอันธกะ มีวัชระเป็นผู้นำ และบรรดาสตรีของมหาตมะผู้นั้นทั้งหมด ได้ถวายน้ำอุทกทาน
16.8.28
अलुप्तधर्मस्तं धर्मं कारयित्वा स फल्गुनः ।
जगाम वृष्णयो यत्र विनष्टा भरतर्षभ ॥ १६.८.२८ ॥
ผู้ไม่เคยละเลยธรรมคือ ผู้ฟัลคุณะ ครั้นให้ประกอบพิธีนั้นแล้ว โอ้ยอดวีรบุรุษแห่งภรตะ ก็เสด็จไปยังที่ที่วฤษณิผู้พินาศแล้วนอนอยู่
16.8.29
स तान्दृष्ट्वा निपतितान्कदने भृशदुःखितः ।
बभूवातीव कौरव्यः प्राप्तकालं चकार ह ॥ १६.८.२९ ॥
เมื่อทรงเห็นพวกเขาล้มลงในการสังหาร กาวรวะผู้นั้นทรงโศกสลดยิ่งนัก และได้ทรงกระทำสิ่งที่ควรทำตามกาลเวลา
16.8.30
यथाप्रधानतश्चैव चक्रे सर्वास्तथा क्रियाः ।
ये हता ब्रह्मशापेन मुसलैरेरकोद्भवैः ॥ १६.८.३० ॥
ตามลำดับชั้นของแต่ละคน พระองค์ได้ทรงประกอบพิธีทั้งหมดให้แก่ทุกคน คือผู้ที่ถูกสังหารด้วยคำสาปของพราหมณ์ ด้วยท่อนไม้ที่เกิดจากหญ้าเอรกะ
16.8.31
ततो भगवतो देहं दृष्ट्वा शिष्यः प्रलप्य च ।
स्मृत्वा तद्वचनं सर्वं मोहशोकोपबृंहितः ॥ १६.८.३१ ॥
จากนั้น เมื่อทรงเห็นพระกายของพระผู้เป็นเจ้า ศิษย์ก็คร่ำครวญ และระลึกถึงพระดำรัสทั้งสิ้นของพระองค์ ก็ถูกความหลงและความเศร้าโศกท่วมทับ
16.8.32
ततः शरीरे रामस्य वासुदेवस्य चोभयोः ।
अन्वीक्ष्य दाहयामास पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १६.८.३२ ॥
จากนั้น เมื่อทรงมองดูพระกายของพระรามและพระวาสุเทพทั้งสอง ก็ทรงให้ผู้รับใช้ที่ไว้ใจได้เผาพระศพเหล่านั้น
16.8.33
स तेषां विधिवत्कृत्वा प्रेतकार्याणि पाण्डवः ।
सप्तमे दिवसे प्रायाद्रथमारुह्य सत्वरः ॥ १६.८.३३ ॥
ปาณฑพผู้นั้น เมื่อทรงประกอบพิธีศพของพวกเขาตามกฎแล้ว ในวันที่เจ็ด ก็ขึ้นรถศึกและเสด็จไปอย่างรวดเร็ว
16.8.34
अश्वयुक्तै रथैश्चापि गोखरोष्ट्रयुतैरपि ।
स्त्रियस्ता वृष्णिवीराणां रुदन्त्यः शोककर्शिताः ॥ १६.८.३४ ॥
ในรถที่เทียมด้วยม้า และในเกวียนที่เทียมด้วยวัว ลา และอูฐ บรรดาสตรีของวีรบุรุษวฤษณิก็ไปกัน ร่ำไห้ ซูบผอมด้วยความโศก
16.8.35
अनुजग्मुर्महात्मानं पाण्डुपुत्रं धनंजयम् ।
भृत्याश्चान्धकवृष्णीनां सादिनो रथिनश्च ये ॥ १६.८.३५ ॥
บรรดาผู้รับใช้ของอันธกะและวฤษณิ ทั้งทหารม้าและพลรถ ตามเสด็จธนัญชัยผู้เป็นโอรสของปาณฑุผู้ยิ่งใหญ่
16.8.36
वीरहीना वृद्धबालाः पौरजानपदास्तथा ।
ययुस्ते परिवार्याथ कलत्रं पार्थशासनात् ॥ १६.८.३६ ॥
คนชราและเด็กที่ปราศจากวีรบุรุษ รวมทั้งชาวเมืองและชาวชนบท ก็ออกเดินทางตามคำสั่งของปารถะ โดยล้อมรอบบรรดาสตรี
16.8.37
कुञ्जरैश्च गजारोहा ययुः शैलनिर्भस्तथा ।
सपादरक्षैः संयुक्ताः सोत्तरायुधिका ययुः ॥ १६.८.३७ ॥
ทั้งนักรบที่ขี่ช้างบนหลังช้าง และนักรบดุจภูเขา ก็เดินทางไป ทั้งผู้มีทหารราบคุ้มกัน และผู้ถืออาวุธพร้อมเครื่องนุ่งห่มเบื้องบน ก็เดินทางไป
16.8.38
पुत्राश्चान्धकवृष्णीनां सर्वे पार्थमनुव्रताः ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव महाधनाः ॥ १६.८.३८ ॥
บรรดาโอรสทั้งหมดของอันธกะและวฤษณิ ล้วนเป็นผู้ยึดมั่นติดตามอรชุน ทั้งพราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ และศูทรก็ตามไป ผู้มีทรัพย์สมบัติมากมาย
16.8.39
दश षट् च सहस्राणि वासुदेवावरोधनम् ।
पुरस्कृत्य ययुर्वज्रं पौत्रं कृष्णस्य धीमतः ॥ १६.८.३९ ॥
สตรีในพระราชฐานของวาสุเทพจำนวนหนึ่งหมื่นหกพันนาง ได้เดินทางไป โดยมีวัชระ หลานชายของพระกฤษณะผู้มีปัญญา นำหน้า
16.8.40
बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
भोजवृष्ण्यन्धकस्त्रीणां हतनाथानि निर्ययुः ॥ १६.८.४० ॥
สตรีของโภชะ วฤษณิ และอันธกะจำนวนมาก นับพัน นับแสน และนับล้าน ซึ่งเจ้าชีวิตของนางถูกสังหารแล้ว ก็พากันออกไป
16.8.41
तत्सागरसमप्रख्यं वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् ।
उवाह रथिनांश्रेष्ठः पार्थः परपुरंजयः ॥ १६.८.४१ ॥
ไพร่พลของวฤษณิที่เหมือนมหาสมุทรและรุ่งเรืองมาก ถูกอรชุนผู้เป็นเลิศในบรรดารถศึกและผู้ชนะเมืองของศัตรูนำพาไป
16.8.42
निर्याते तु जने तस्मिन्सागरो मकरालयः ।
द्वारकां रत्नसंपूर्णां जलेनाप्लावयत्तदा ॥ १६.८.४२ ॥
เมื่อผู้คนออกไปแล้ว มหาสมุทรซึ่งเป็นที่อยู่ของสัตว์ทะเลจึงท่วมทวารกาที่เต็มไปด้วยอัญมณีด้วยน้ำของตน
16.8.43
यद्यद्धि पुरुषव्याघ्रो भूमेस्तस्या व्यमुञ्चत ।
तत्तत्संप्लावयामास सलिलेन स सागरः ॥ १६.८.४३ ॥
สิ่งใดก็ตามที่บุรุษเสือผู้นั้นช่วยนำออกไปจากแผ่นดินนั้น มหาสมุทรก็ท่วมทุกสิ่งนั้นด้วยน้ำ
16.8.44
तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य द्वारकावासिनो जनाः ।
तूर्णात्तूर्णतरं जग्मुरहो दैवमिति ब्रुवन् ॥ १६.८.४४ ॥
เมื่อชาวทวารกาเห็นเหตุอัศจรรย์นั้น ต่างก็หนีไปอย่างรวดเร็วยิ่งขึ้น พร้อมร้องว่า "โอ้ นี่คือโชคชะตา!"
16.8.45
काननेषु च रम्येषु पर्वतेषु नदीषु च ।
निवसन्नानयामास वृष्णिदारान्धनंजयः ॥ १६.८.४५ ॥
ธนัญชยะ (อรชุน) พาสตรีของตระกูลวฤษณิไปโดยพักอาศัยในป่าอันงดงาม บนภูเขา และริมแม่น้ำ
16.8.46
स पञ्चनदमासाद्य धीमानतिसमृद्धिमत् ।
देशे गोपशुधान्याढ्ये निवासमकरोत्प्रभुः ॥ १६.८.४६ ॥
ผู้เป็นใหญ่ผู้มีปัญญาผู้นั้นไปถึงแคว้นปัญจนท และตั้งที่พำนักในแคว้นอันมั่งคั่งนั้น ซึ่งอุดมด้วยโคและปศุสัตว์และธัญพืช
16.8.47
ततो लोभः समभवद्दस्यूनां निहतेश्वराः ।
दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमानाः पार्थेनैकेन भारत ॥ १६.८.४७ ॥
ต่อมา ความโลภก็เกิดขึ้นในพวกโจร ผู้มีหัวหน้าถูกฆ่าแล้ว โอ้ภรตะ เมื่อพวกเขาเห็นสตรีถูกพาไปโดยปารถะ (อรชุน) เพียงผู้เดียว
16.8.48
ततस्ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः ।
आभीरा मन्त्रयामासुः समेत्याशुभदर्शनाः ॥ १६.८.४८ ॥
ครั้นแล้ว คนชั่วเหล่านั้น มีจิตถูกความโลภทำลาย คืออาภีระผู้มีรูปร่างอัปลักษณ์ ได้มาประชุมกันและปรึกษากัน
16.8.49
अयमेकोऽर्जुनो धन्वी वृद्धबालं हतेश्वरम् ।
नयत्यस्मानतिक्रम्य् योधाश्चेमे हतौजसः ॥ १६.८.४९ ॥
"นี่คืออรชุนผู้เดียว ผู้ถือธนู กำลังนำพาคนชราและเด็กที่ไม่มีผู้เป็นเจ้าไป ส่วนนักรบเหล่านี้ เมื่อล่วงเลยพวกเรามาแล้ว ก็สิ้นกำลัง"
16.8.50
ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवस्ते सहस्रशः ।
अभ्यधावन्त वृष्णीनां तं जनं लोप्त्रहारिणः ॥ १६.८.५० ॥
ครั้นแล้ว โจรเหล่านั้นนับพันถือไม้ตะบองเข้าโจมตีประชาชนชาววฤษณินั้น คือพวกลักขโมยทรัพย์สิน
16.8.51
महता सिंहनादेन त्रासयन्तः पृथग्जनम् ।
अभिपेतुर्धनार्थं ते कालपर्यायचोदिताः ॥ १६.८.५१ ॥
พวกเขาข่มขวัญประชาชนสามัญด้วยเสียงคำรามดังเหมือนราชสีห์ แล้วรุมเข้าใส่เพื่อแย่งทรัพย์ ถูกกาลเวลาที่หมุนเปลี่ยนผลักดันให้เป็นไป
16.8.52
ततो निवृत्तः कौन्तेयः सहसा सपदानुगः ।
उवाच तान्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव ॥ १६.८.५२ ॥
ครั้นแล้ว กเนยะ (อรชุน) บุตรของกุนตี หันกลับมาโดยพลัน พร้อมด้วยทหารราบที่ติดตาม และผู้มีแขนทรงพลังนั้นได้กล่าวกับพวกเขา ราวกับหัวเราะ
16.8.53
निवर्तध्वमधर्मज्ञा यदि जीवितुमिच्छथ ।
इदानीं शरनिर्भिन्नाः शोचध्वं निहता मया ॥ १६.८.५३ ॥
โอ้ผู้ไม่รู้ธรรม หากพวกท่านปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ก็จงหันกลับไปเถิด บัดนี้ พวกท่านจะต้องถูกลูกศรเจาะและถูกฆ่าด้วยมือของเรา แล้วจะต้องโศกเศร้า
16.8.54
तथोक्तास्तेन वीरेणि कदर्तीकृत्य तद्वचः ।
अभिपेतुर्जनं मूढा वार्यमाणाः पुनःपुनः ॥ १६.८.५४ ॥
แม้วีรบุรุษผู้นั้นจะกล่าวเช่นนั้น พวกคนหลงผิดก็ไม่ใส่ใจถ้อยคำนั้น กลับรุมเข้าโจมตีประชาชน ทั้งที่ถูกห้ามแล้วห้ามอีก
16.8.55
ततोऽर्जुनो धनुर्दिव्यं गाण्डीवमजरं महत् ।
कआरोपयितुमारेभे यत्नादिव कथञ्चन ॥ १६.८.५५ ॥
ครั้งนั้น อรชุนเริ่มขึงธนูทิพย์ คือคัณฑีวะอันยิ่งใหญ่ที่ไม่มีวันเสื่อม ราวกับว่าทำด้วยความยากลำบากอย่างไรก็ไม่ทราบ
16.8.56
चकार सज्यं कृच्छ्रेणि सम्भ्रमे तुमुले सति ।
चिन्तयामास शस्त्राणि न च सस्मार तान्यपि ॥ १६.८.५६ ॥
ท่านขึงสายธนูได้อย่างยากลำบากท่ามกลางความโกลาหลและความอลหม่านอันรุนแรง ท่านคิดถึงอาวุธทั้งหลาย แต่ก็นึกไม่ออกแม้แต่อาวุธเหล่านั้น
16.8.57
वैकृतं तन्महद्दृष्ट्वा भुजवीर्य तथा युधि ।
दिव्यानां च महास्त्राणां विनाशाद्व्रीडितोऽभवत् ॥ १६.८.५७ ॥
เมื่อเห็นความอ่อนแรงผิดปกติของตนนั้น และความสิ้นไปของอาวุธทิพย์อันยิ่งใหญ่ในการรบ ท่านรู้สึกละอายใจ
16.8.58
वृष्णियोधाश्च ते सर्वे गजाश्वरथयोधिनः ।
न शेकुरावर्तयितुं ह्रियमाणं स्वकं धनम् ॥ १६.८.५८ ॥
นักรบวฤษณิทั้งหมด ทั้งพลช้าง พลม้า และพลรถ ไม่อาจหันกลับทรัพย์สมบัติของตนที่ถูกพาไปได้
16.8.59
कलत्रस्य बहुत्वाद्धि सम्पतन्सु ततस्ततः ।
प्रयत्नमकरोत्पार्थो जनस्य परिरक्षणे ॥ १६.८.५९ ॥
เพราะมีสตรีมากมายกระจัดกระจายไปทางโน้นทางนี้ ปารถะจึงพยายามปกป้องประชาชน
16.8.60
मिषतां सर्वयोधानां ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।
समन्ततोवकृष्यन्त कामाच्चान्याः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.६० ॥
ขณะที่นักรบทั้งหมดได้แต่มองดู สตรีผู้เลิศเหล่านั้นก็ถูกฉุดกระชากไปทุกทิศทาง และอีกบางคนก็ไปเองด้วยความปรารถนา
16.8.61
ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः पार्थो धनंजयः ।
जघान दस्यून्सोद्वेगो वृष्णिभृत्यैः सहस्रशः ॥ १६.८.६१ ॥
จากนั้น ปารถะ ธนัญชัย ด้วยลูกศรที่ยิงจากคาณฑีวะ ใจหนักอึ้ง ได้สังหารโจรนับพันพร้อมกับบริวารของวฤษณิทั้งหลาย
16.8.62
क्षणेन तस्य ते राजन्क्षयं जग्मुरजिह्मगाः ।
अक्षया हि पुरा भूत्वा क्षीणाः क्षतजभोजनाः ॥ १६.८.६२ ॥
ข้าแต่พระราชา ในพริบตาเดียว ลูกศรอันพุ่งตรงเหล่านั้นก็หมดสิ้นไป ทั้งที่เคยไม่มีวันหมด แต่ได้ถูกกัดกินด้วยโลหิตจนสึกหรอ
16.8.63
स शरक्षयमासाद्य दुःखशोकसमाहतः ।
धनुष्कोट्या तदा दस्यूनवधीत्पाकशासनिः ॥ १६.८.६३ ॥
เมื่อลูกศรหมดสิ้นลง ถูกความทุกข์และความโศกโถมทับ โอรสแห่งปากศาสนิ (อินทร์) จึงใช้ปลายคันธนูสังหารโจรเหล่านั้น
16.8.64
प्रेक्षतस्त्वेव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः ।
जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समन्ताज्जनमेजय ॥ १६.८.६४ ॥
ขณะที่ปารถะกำลังมองดูอยู่นั่นเอง ข้าแต่ชนเมชัย พวกมเลจฉะเหล่านั้นได้จับเอาสตรีผู้ประเสริฐของวงศ์วฤษณิและอันธกะไปจากทุกทิศ แล้วพาหนีไป
16.8.65
धनंजयस्तु दैवं तन्मनसाऽचिन्तयत्प्रभुः ।
दुःखसोकसमाविष्टो निःश्वासपरमोऽभवत् ॥ १६.८.६५ ॥
ส่วนธนัญชัยผู้ทรงอำนาจ ได้ครุ่นคิดในใจถึงโชคชะตานั้น ถูกความทุกข์และความโศกครอบงำ จึงถอนหายใจอย่างหนักหน่วง
16.8.66
अस्त्राणां च प्रणाशेन बाहुवीर्यस्य च क्षयात् ।
धनुषश्चाविधेयत्वाच्छराणां संक्षयेण च ॥ १६.८.६६ ॥
เพราะอาวุธทิพย์สูญหายไป พละกำลังแขนเสื่อมลง คันธนูไม่อยู่ในอำนาจของตน และลูกศรหมดสิ้น
16.8.67
बभूव विमनाः पार्थो दैवमित्युनुचिन्तयन् ।
न्यवर्तत ततो राजन्नेदमस्तीति चिन्तयन् ॥ १६.८.६७ ॥
ปารถะจึงหมดกำลังใจ คิดซ้ำๆ ว่า "นี่คือโชคชะตา" ข้าแต่พระราชา แล้วคิดว่า "เท่านี้ที่เหลืออยู่" จึงหันกลับไป
16.8.68
ततः शेषं समादाय कलत्रस्य महामतिः ।
हृतभूयिष्ठरत्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरत् ॥ १६.८.६८ ॥
จากนั้น ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ได้นำสตรีที่เหลืออยู่ไปด้วย ผู้ซึ่งอัญมณีส่วนใหญ่ถูกชิงไปแล้ว แล้วเดินทางลงสู่กุรุเกษตร
16.8.69
युधिष्ठिरस्यानुमते वंशकर्तॄन्कुमारकान् ।
न्यवेशयत कौरव्यस्तत्रतत्र धनंजयः ॥ १६.८.६९ ॥
ด้วยความยินยอมของยุธิษฐิระ กาวรยะธนัญชัยได้ให้เจ้าชายหนุ่มผู้จะสืบเชื้อวงศ์ตั้งถิ่นฐานอยู่ในที่ต่างๆ
16.8.70
हार्दिक्यतनयं पार्थो नगरे मृत्तिकावते ।
अश्वपतिं खाण्डवारण्ये राज्ये तत्र न्येवशयत्।
भोजराजकलत्रं च हृतशेषं नरोत्तमः ॥ १६.८.७० ॥
ปารถะได้ให้โอรสของหารทิกยะตั้งถิ่นฐานในนครมฤตติกาวตี และให้อัศวปติตั้งถิ่นฐานในป่าขาณฑวะ บุรุษผู้ประเสริฐยังได้ให้มเหสีที่เหลืออยู่ของพระราชาโภชตั้งถิ่นฐานในที่นั้นด้วย
16.8.71
तथा वृद्धांश्च बालांश्च स्त्रियश्चादाय पाण्डवः ।
वीरैर्विहीनान्सर्वांस्ताञ्शक्रप्रस्थे न्यवेशयत् ॥ १६.८.७१ ॥
ปาณฑพก็ทำเช่นเดียวกัน นำผู้เฒ่า เด็ก และสตรีทั้งหมดซึ่งปราศจากวีรบุรุษ ไปตั้งถิ่นฐานที่อินทรปรัสถ์
16.8.72
यौयुधानिं सरस्वत्याः पुत्रं सात्यकिनः प्रियम् ।
न्यवेशयत धर्मात्मा वृद्धबालपुरस्कृतम् ॥ १६.८.७२ ॥
ผู้มีจิตใจชอบธรรมได้ให้ยอยุธานิ โอรสอันเป็นที่รักของสาตยกีและสรัสวตี ตั้งถิ่นฐานที่นั่น โดยมีผู้เฒ่าและเด็กอยู่ข้างหน้า
16.8.73
इन्द्रप्रस्थे ददौ राज्यं व्रज्राय परवीरहा ।
वज्रेणाक्रूरदारास्तु वार्यमाणाः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.७३ ॥
ผู้สังหารวีรบุรุษฝ่ายศัตรูได้มอบอาณาจักรอินทรปรัสถ์ให้แก่วัชระ ส่วนภริยาของอักรูระ แม้จะถูกห้ามไว้ ก็พากันติดตามวัชระออกไป
16.8.74
रुक्मिणी त्वथ गान्धारी शैब्दा हैमवतीत्यपि ।
देवी जींबवती चैव विविशुर्जातवेदसम् ॥ १६.८.७४ ॥
รุกมิณี คานธารี ไศพยา ไหมวตี และพระมเหสีชามพวดีด้วย ก็เข้าสู่กองไฟ
16.8.75
सत्यभामा तथैवान्या देव्यः कृष्णस्य सम्मताः ।
वनं प्रविविशू राजंस्तापस्ये कृतनिश्चयाः ॥ १६.८.७५ ॥
สัตยภามาและพระมเหสีอื่นๆ ที่กฤษณะทรงเคารพ ข้าแต่พระราชา ตั้งใจบำเพ็ญตบะ แล้วเข้าไปในป่า
16.8.76
द्वारकावासिनो ये पुरुषाः पार्थमभ्ययुः ।
यथार्हं संविभज्यैनान्वज्रे पर्यददज्जयः ॥ १६.८.७६ ॥
บุรุษชาวทวารกาที่เข้ามาหาปารถะ ชัย (อรชุน) ได้แบ่งแยกให้เหมาะสม แล้วมอบให้วัชระดูแล
16.8.77
स तत्कृत्वा प्राप्तकालं बाष्णेणापिहितोऽर्जुनः ।
कृष्णद्वैपायनं व्यासं ददर्शासीनमाश्रमे ॥ १६.८.७७ ॥
เมื่อทำสิ่งนี้เสร็จ และถึงเวลาที่กำหนดแล้ว อรชุนซึ่งน้ำตานองหน้า ได้เห็นวยาสะ กฤษณะไทปายนะ กำลังนั่งอยู่ในอาศรม