マハーバーラタ · 章 16.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.8.1
एवमुक्तः स बीभत्सुर्मातुलेनि परंतप ।
दुर्मना दीनवदनो वसुदेवमुवाच ह ॥ १६.८.१ ॥
叔父にこう言われて、敵を焼く者よ、ビーバツ（アルジュナ）は気落ちし、悲しげな顔で、ヴァスデーヴァに語った。
16.8.2
नाहं वृष्णिप्रवीरेण बन्धुभिश्चैव मातुल ।
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश्चिरमिह प्रभो ॥ १६.८.२ ॥
叔父よ、主よ、ヴリシュニ族の第一の英雄とわが親族を失ったこの大地を、私はここで長く見ることはできません。
16.8.3
राजा च भीमसेनश्च सहदेवश्च पाण्डवः ।
नकुलो याज्ञसेनी च षडेकमनसो वयम् ॥ १६.८.३ ॥
王（ユディシュティラ）、ビーマセーナ、サハデーヴァ、パーンダヴァのナクラ、そしてヤージュニャセーニー（ドラウパディー）——我ら六人は心を一つにしている。
16.8.4
राज्ञः संक्रमणे चापि कामोऽयं नित्यमेव हि ।
तमिमं विद्धि सम्प्राप्तं कालं कालविदांवर ॥ १६.८.४ ॥
王が去る時にも、この思いは常にあるものです。時を知る者の中の最上の方よ、これこそ到来した時だとお知りください。
16.8.5
सर्वथा वृष्णिदारांस्तु बालं वृद्धं तथैव च ।
नयिष्ये परिगृह्याहमिन्द्रप्रस्थमरिंदम ॥ १६.८.५ ॥
ヴリシュニ族の婦人たちも、幼い者も老いた者も、あらゆる形で庇護のもとに引き取り、インドラプラスタへ連れて行きます、敵を征服する者よ。
16.8.6
इत्युक्त्वा दारुकमिदं वाक्यमाह धनंजयः ।
अमात्यान्वृष्णिवीराणां द्रष्टुमिच्छामि माचिरम् ॥ १६.८.६ ॥
こう言って、ダナンジャヤはダールカに次の言葉を語った。「ヴリシュニの英雄たちの大臣たちに、遅れずに会いたい。」
16.8.7
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुधर्मां यादवीं सभाम् ।
प्रविवेशार्जुनः शूरः शोचमानो महाभुजः ॥ १६.८.७ ॥
このように語り、嘆きながら、勇猛で腕力の強いアルジュナは、ヤーダヴァ族のスダルマー集会所に入った。
16.8.8
तमासनगतं तत्र सर्वाः प्रकृतयस्तथा ।
ब्राह्मणा नागरास्तत्र परिवार्योपतस्थिरे ॥ १६.८.८ ॥
そこで座についていた彼を、すべての臣民、バラモン、そして町の人々が取り囲み、仕えた。
16.8.9
तान्दीनमनसः सर्वान्विमूढान्गतचेतसः ।
उवाचेदं वचः काले पार्थो दीनतरस्तथा ॥ १६.८.९ ॥
悲しみに沈み、混乱し、正気を失った彼ら全員に、より一層悲嘆したパールタが、時に応じてこの言葉を述べた。
16.8.10
शक्रप्रस्थमहं नेष्ये पृष्णन्धकजनं स्वयम् ।
इदं तु नगरं सर्वं समुद्रः प्लावयिष्यति ॥ १६.८.१० ॥
私自身がプリシュニとアンダカの民をシャクラプラスタへ導こう。海がこの町全体を水没させるだろう。
16.8.11
सज्जीकुरुत यानानि रत्नानि विविधानि च ।
वज्रोऽयं भवतां राजा शक्रप्रस्थे भविष्यति ॥ १६.८.११ ॥
乗り物と様々な宝石を準備せよ。このヴァジュラがシャクラプラスタで汝らの王となるだろう。
16.8.12
सप्तमे दिवसे चैव रवौ विमल उद्गते ।
बहिर्वत्स्यामहे सर्वे सज्जीभावत माचिरम् ॥ १६.८.१२ ॥
七日目、澄んだ太陽が昇ったら、我々は皆、町の外に住むであろう。遅れることなく準備せよ。
16.8.13
इत्युक्तास्तेन ते सर्वे पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
सज्जमाशु ततश्चक्रुः स्वसिद्ध्यर्थं समुत्सुकाः ॥ १६.८.१३ ॥
労なき行いのパールタ(アルジュナ)にこう告げられ、一同は意気込んで直ちに自らの成就のために準備を整えた。
16.8.14
तां रात्रिमवसत्पार्थः केशवस्य निवेशने ।
महता शोकमोहेन सहसाऽभिपरिप्लुतः ॥ १६.८.१४ ॥
その夜パールタはケーシャヴァ(クリシュナ)の邸に留まったが、大いなる悲嘆と迷いに突然襲われていた。
16.8.15
श्वोभूतेऽथ ततः शौरिर्वसुदेवः प्रतापवान् ।
युक्त्वाऽऽत्मानं महातेजा जगाम गतिमुत्तमां ॥ १६.८.१५ ॥
翌朝、威力あるシャウリ・ヴァスデーヴァは自らを整え、大いなる輝きをもって至高の道へと去った。
16.8.16
ततः शब्दो महानासीद्वसुदेवनिवेशने ।
दारुणः क्रोशतीनां च रुदतीनां च योषिताम् ॥ १६.८.१६ ॥
するとヴァスデーヴァの邸に、叫び泣く女たちの恐ろしく大きな声が起こった。
16.8.17
प्रकीर्णमूर्धजाः सर्वा विमुक्ताभरणस्रजः ।
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो व्यलपन्तकरुणं स्त्रियः। ॥ १६.८.१७ ॥
髪を振り乱し、装身具や花輪を外した女たちは皆、手で胸を打ち、哀れにむせび泣いた。
16.8.18
तं देवकी च भद्रा च रोहिणी मदिरा तथा ।
अन्वारोढुं व्यवसिता भर्तारं योषितां वराः ॥ १६.८.१८ ॥
デーヴァキー、バドラー、ローヒニー、そしてマディラーも、女性の中で最も優れた彼女たちは、夫の後に続くことを決意していた。
16.8.19
ततः शौरिं नृयुक्तेन बहुमूल्येन भारत ।
यानेन महता पार्थो बहिर्निष्क्रामयत्तदा ॥ १६.८.१९ ॥
バーラタよ、そのときパールタはシャウリを人力で引かれる高価な大きな車に乗せて外へ出させた。
16.8.20
तमन्वयुस्तत्रतत्रं दुःखसोकसमन्विताः ।
द्वारकावासिनः सर्वे पौरजानपदा हिताः ॥ १६.८.२० ॥
悲しみと嘆きに満ちたドヴァーラカーの住民全員、都市と田舎の人々は、好意を持つ者として、あちこちで彼に従った。
16.8.21
तस्याश्वमेधिकं छत्रं दीप्यमानाश्च पावकाः ।
पुरस्तात्तस्य यानस्य याजकाश्च ततो ययुः ॥ १६.८.२१ ॥
その車の前には、彼の馬祠祭の天蓋、燃え上がる祭火、そして祭官たちが進んだ。
16.8.22
अनुजग्मुश्च तं वीरं देव्यस्ता वै स्वलङ्कृताः ।
स्त्रीसहस्रैः परिवृता वधूभिश्च सहस्रशः ॥ १६.८.२२ ॥
豪華に飾られた王妃たちがその英雄に従い、何千もの女性と花嫁たちに囲まれていた。
16.8.23
यस्तु देशः प्रियस्तस्य जीवतोऽभून्महात्मनः ।
तत्रैनमुपसंकल्प्य वितृमेधं प्रचक्रिरे ॥ १६.८.२३ ॥
その偉大な人が生前に愛していた場所へ彼を運び、そこで葬送の祭祀ヴィトリメーダを行った。
16.8.24
तं चिताग्निगतं वीरं शूरपुत्रं वराङ्गनाः ।
ततोन्वारुरुहुः पत्न्यश्चतस्रः पतिलोकगाः ॥ १६.८.२४ ॥
火葬の薪に置かれたその英雄、シューラの子の後を、夫の世界へ行くことを決めた四人の優れた女性たちが薪に登った。
16.8.25
तं वै चतसृभिः स्त्रीभिरन्वितं पाण्डुनन्दनः ।
अदाहयच्चन्दनैश्च गन्धैरुच्चावचैरपि ॥ १६.८.२५ ॥
パーンドゥの息子は、四人の女性に伴われた彼を、白檀と種々の香料で荼毘に付させた。
16.8.26
ततः प्रादुरभूच्छब्दः समिद्धस्य विभावसोः ।
सामगानां च निर्घोषो नराणां रुदतामपि ॥ १६.८.२६ ॥
そのとき、燃え上がる火の音が起こり、サーマ賛歌の詠唱の響きと泣く人々の声も上がった。
16.8.27
ततो वज्रप्रधानास्ते वृष्ण्यन्धककुमारकाः ।
सर्वे चैवोदकं चक्रुः स्त्रियश्चैव महात्मनः। ॥ १६.८.२७ ॥
そのとき、ヴァジュラを筆頭とするヴリシュニとアンダカの王子たち全員と、その偉大な人の女性たちも水の供養を行った。
16.8.28
अलुप्तधर्मस्तं धर्मं कारयित्वा स फल्गुनः ।
जगाम वृष्णयो यत्र विनष्टा भरतर्षभ ॥ १६.८.२८ ॥
義務を決して怠らぬパールグナは、その儀式を行わせた後、バラタの雄牛よ、ヴリシュニ族が滅びた場所へ赴いた。
16.8.29
स तान्दृष्ट्वा निपतितान्कदने भृशदुःखितः ।
बभूवातीव कौरव्यः प्राप्तकालं चकार ह ॥ १६.८.२९ ॥
殺戮の中に倒れた彼らを見て、そのクル族の者は深く嘆き、ふさわしい時に為すべきことを行った。
16.8.30
यथाप्रधानतश्चैव चक्रे सर्वास्तथा क्रियाः ।
ये हता ब्रह्मशापेन मुसलैरेरकोद्भवैः ॥ १६.८.३० ॥
彼は序列に従って、ブラーフマナの呪いにより、エラカ草から生じた杵によって殺された者すべてのために、すべての儀式を行った。
16.8.31
ततो भगवतो देहं दृष्ट्वा शिष्यः प्रलप्य च ।
स्मृत्वा तद्वचनं सर्वं मोहशोकोपबृंहितः ॥ १६.८.३१ ॥
そして尊者の亡骸を見て、弟子は嘆き悲しんだ。その言葉をすべて思い出し、迷いと悲しみに満たされた。
16.8.32
ततः शरीरे रामस्य वासुदेवस्य चोभयोः ।
अन्वीक्ष्य दाहयामास पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १६.८.३२ ॥
その後、ラーマとヴァースデーヴァの二人の亡骸を見て、信頼できる従者に命じて荼毘に付させた。
16.8.33
स तेषां विधिवत्कृत्वा प्रेतकार्याणि पाण्डवः ।
सप्तमे दिवसे प्रायाद्रथमारुह्य सत्वरः ॥ १६.८.३३ ॥
パーンドゥの子は彼らの葬送儀礼を規定どおりに行い、七日目に戦車に乗って急ぎ出発した。
16.8.34
अश्वयुक्तै रथैश्चापि गोखरोष्ट्रयुतैरपि ।
स्त्रियस्ता वृष्णिवीराणां रुदन्त्यः शोककर्शिताः ॥ १६.८.३४ ॥
馬に繋いだ戦車や、牛・ロバ・ラクダに引かせた車に乗り、ヴリシュニの英雄たちの女性たちは、悲しみにやつれ泣きながら進んだ。
16.8.35
अनुजग्मुर्महात्मानं पाण्डुपुत्रं धनंजयम् ।
भृत्याश्चान्धकवृष्णीनां सादिनो रथिनश्च ये ॥ १६.८.३५ ॥
アンダカとヴリシュニの従者、騎兵や御者たちは、偉大な心のパーンドゥの子ダナンジャヤに従った。
16.8.36
वीरहीना वृद्धबालाः पौरजानपदास्तथा ।
ययुस्ते परिवार्याथ कलत्रं पार्थशासनात् ॥ १६.८.३६ ॥
英雄を失った老人と子どもたち、そして都市と地方の民も、パールタの命により、女性たちを取り囲んで出発した。
16.8.37
कुञ्जरैश्च गजारोहा ययुः शैलनिर्भस्तथा ।
सपादरक्षैः संयुक्ताः सोत्तरायुधिका ययुः ॥ १६.८.३७ ॥
象に乗る象使いたちと山のような戦士たちが出発した。歩兵の護衛を伴い、上衣と武器を携えた者たちも出発した。
16.8.38
पुत्राश्चान्धकवृष्णीनां सर्वे पार्थमनुव्रताः ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव महाधनाः ॥ १६.८.३८ ॥
アンダカとヴリシュニの息子たちは皆アルジュナに従う者であった。非常に富裕なブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラも同様であった。
16.8.39
दश षट् च सहस्राणि वासुदेवावरोधनम् ।
पुरस्कृत्य ययुर्वज्रं पौत्रं कृष्णस्य धीमतः ॥ १६.८.३९ ॥
ヴァーサデーヴァの後宮の一万六千人の女たちは、賢明なクリシュナの孫ヴァジュラを先頭に立てて出発した。
16.8.40
बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
भोजवृष्ण्यन्धकस्त्रीणां हतनाथानि निर्ययुः ॥ १६.८.४० ॥
ボージャ、ヴリシュニ、アンダカの女たち、数千、数十万、数百万人が、夫を殺された身で外へ出た。
16.8.41
तत्सागरसमप्रख्यं वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् ।
उवाह रथिनांश्रेष्ठः पार्थः परपुरंजयः ॥ १६.८.४१ ॥
海のように広大で大いに栄えたそのヴリシュニの一団を、戦車兵の中の最上の者、敵の都市を征服する者プリター（アルジュナ）が導いた。
16.8.42
निर्याते तु जने तस्मिन्सागरो मकरालयः ।
द्वारकां रत्नसंपूर्णां जलेनाप्लावयत्तदा ॥ १६.८.४२ ॥
人々が去ったとき、海の怪魚マカラの住処である海は、宝に満ちたドヴァーラカーを水で浸した。
16.8.43
यद्यद्धि पुरुषव्याघ्रो भूमेस्तस्या व्यमुञ्चत ।
तत्तत्संप्लावयामास सलिलेन स सागरः ॥ १६.८.४३ ॥
人中の虎（アルジュナ）がその大地から救い出したものを、海はことごとく水で浸した。
16.8.44
तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य द्वारकावासिनो जनाः ।
तूर्णात्तूर्णतरं जग्मुरहो दैवमिति ब्रुवन् ॥ १६.८.४४ ॥
その不思議を見て、ドヴァーラカーの住民はますます速く走り去り、「ああ、これは運命だ」と言った。
16.8.45
काननेषु च रम्येषु पर्वतेषु नदीषु च ।
निवसन्नानयामास वृष्णिदारान्धनंजयः ॥ १६.८.४५ ॥
美しい森や山々、川辺に留まりながら、ダナンジャヤ（アルジュナ）はヴリシニ族の女性たちを連れ去った。
16.8.46
स पञ्चनदमासाद्य धीमानतिसमृद्धिमत् ।
देशे गोपशुधान्याढ्ये निवासमकरोत्प्रभुः ॥ १६.८.४६ ॥
その賢明な主は五河の地に至り、家畜と穀物に富んだ非常に豊かな地域に住まいを構えた。
16.8.47
ततो लोभः समभवद्दस्यूनां निहतेश्वराः ।
दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमानाः पार्थेनैकेन भारत ॥ १६.८.४७ ॥
バーラタよ、首領を殺された盗賊たちは、ただ一人のパールタ（アルジュナ）が女性たちを連れ去るのを見て、貪欲を起こした。
16.8.48
ततस्ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः ।
आभीरा मन्त्रयामासुः समेत्याशुभदर्शनाः ॥ १६.८.४८ ॥
すると、貪欲に心を蝕まれた悪行者たち、不吉な容貌のアビーラたちは集まって謀議した。
16.8.49
अयमेकोऽर्जुनो धन्वी वृद्धबालं हतेश्वरम् ।
नयत्यस्मानतिक्रम्य् योधाश्चेमे हतौजसः ॥ १६.८.४९ ॥
主を殺された老人と子供たちを、この一人の弓手アルジュナが連れ去っている。我々をも越えて、これら戦士たちは気力を失った。
16.8.50
ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवस्ते सहस्रशः ।
अभ्यधावन्त वृष्णीनां तं जनं लोप्त्रहारिणः ॥ १६.८.५० ॥
すると棍棒を武器とするその盗賊どもが数千の群れとなって、ヴリシュニ族のその民へ襲いかかった。彼らは財を奪う者であった。
16.8.51
महता सिंहनादेन त्रासयन्तः पृथग्जनम् ।
अभिपेतुर्धनार्थं ते कालपर्यायचोदिताः ॥ १६.८.५१ ॥
大きな獅子の咆哮で庶民を脅かし、財のために襲いかかった。時の巡りに駆られて。
16.8.52
ततो निवृत्तः कौन्तेयः सहसा सपदानुगः ।
उवाच तान्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव ॥ १६.८.५२ ॥
するとクンティーの子アルジュナは突然引き返し、歩兵が後に続いた。その大腕の英雄は笑うかのように彼らに語りかけた。
16.8.53
निवर्तध्वमधर्मज्ञा यदि जीवितुमिच्छथ ।
इदानीं शरनिर्भिन्नाः शोचध्वं निहता मया ॥ १६.८.५३ ॥
生きたいのなら、法を知らぬ者たちよ、引き返せ。今や矢に貫かれ、私に殺されて、お前たちは嘆くことになる。
16.8.54
तथोक्तास्तेन वीरेणि कदर्तीकृत्य तद्वचः ।
अभिपेतुर्जनं मूढा वार्यमाणाः पुनःपुनः ॥ १६.८.५४ ॥
その英雄にこう告げられたが、彼の言葉を軽んじ、愚かな者たちは幾度止められても民へと襲いかかった。
16.8.55
ततोऽर्जुनो धनुर्दिव्यं गाण्डीवमजरं महत् ।
कआरोपयितुमारेभे यत्नादिव कथञ्चन ॥ १६.८.५५ ॥
そこでアルジュナは神聖で不滅の大弓ガーンディーヴァに弦を張ろうとし始めた。どうにか苦労して、というように。
16.8.56
चकार सज्यं कृच्छ्रेणि सम्भ्रमे तुमुले सति ।
चिन्तयामास शस्त्राणि न च सस्मार तान्यपि ॥ १६.८.५६ ॥
動揺と大騒ぎの中、彼はやっとの思いで弦を張った。武器のことを考えたが、思い出すことができなかった。
16.8.57
वैकृतं तन्महद्दृष्ट्वा भुजवीर्य तथा युधि ।
दिव्यानां च महास्त्राणां विनाशाद्व्रीडितोऽभवत् ॥ १६.८.५७ ॥
戦における自分の腕力のそのおかしな状態と、神聖な大武器の消滅を見て、彼は恥じ入った。
16.8.58
वृष्णियोधाश्च ते सर्वे गजाश्वरथयोधिनः ।
न शेकुरावर्तयितुं ह्रियमाणं स्वकं धनम् ॥ १६.८.५८ ॥
ヴリシュニの戦士たちは皆、象、馬、戦車の戦士もみな、奪われていく自分たちの財宝を取り戻すことができなかった。
16.8.59
कलत्रस्य बहुत्वाद्धि सम्पतन्सु ततस्ततः ।
प्रयत्नमकरोत्पार्थो जनस्य परिरक्षणे ॥ १६.८.५९ ॥
女性たちが大勢あちこちへ散っていたため、パールタ（アルジュナ）は人々を守ろうと努めた。
16.8.60
मिषतां सर्वयोधानां ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।
समन्ततोवकृष्यन्त कामाच्चान्याः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.६० ॥
すべての戦士が見ている前で、あの優れた女性たちは四方から引きずられ、他の女性たちは自分の欲望から去って行った。
16.8.61
ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः पार्थो धनंजयः ।
जघान दस्यून्सोद्वेगो वृष्णिभृत्यैः सहस्रशः ॥ १६.८.६१ ॥
そこで、ガーンディーヴァ弓から放たれた矢により、動揺したパールタ・ダナンジャヤはヴリシュニ族の従者とともに、幾千もの盗賊を打ち倒した。
16.8.62
क्षणेन तस्य ते राजन्क्षयं जग्मुरजिह्मगाः ।
अक्षया हि पुरा भूत्वा क्षीणाः क्षतजभोजनाः ॥ १६.८.६२ ॥
王よ、一瞬にしてそれらの直進する矢は尽きた。かつては尽きることのなかったものが、血を食らうことで衰えたのだ。
16.8.63
स शरक्षयमासाद्य दुःखशोकसमाहतः ।
धनुष्कोट्या तदा दस्यूनवधीत्पाकशासनिः ॥ १६.८.६३ ॥
矢が尽きて、悲しみと苦しみに打ちひしがれたインドラの子は、そのとき弓の端で盗賊たちを打ち倒した。
16.8.64
प्रेक्षतस्त्वेव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः ।
जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समन्ताज्जनमेजय ॥ १६.८.६४ ॥
ジャナメージャヤよ、パールタが見ているうちに、あの蛮族はヴリシュニとアンダカの最も優れた女性たちを四方から捕らえて連れ去った。
16.8.65
धनंजयस्तु दैवं तन्मनसाऽचिन्तयत्प्रभुः ।
दुःखसोकसमाविष्टो निःश्वासपरमोऽभवत् ॥ १६.८.६५ ॥
しかしダナンジャヤは、その運命を心の中で思い巡らせた。悲しみと苦しみに囚われたその主は、深いため息ばかりをつくようになった。
16.8.66
अस्त्राणां च प्रणाशेन बाहुवीर्यस्य च क्षयात् ।
धनुषश्चाविधेयत्वाच्छराणां संक्षयेण च ॥ १६.८.६६ ॥
神聖な武器が失われたこと、腕の力が衰えたこと、弓が思いどおりにならなくなったこと、矢が尽きたことによって——
16.8.67
बभूव विमनाः पार्थो दैवमित्युनुचिन्तयन् ।
न्यवर्तत ततो राजन्नेदमस्तीति चिन्तयन् ॥ १६.८.६७ ॥
アルジュナは意気消沈し、「これは運命だ」と繰り返し思った。王よ、それから「これだけが残っている」と考えつつ引き返した。
16.8.68
ततः शेषं समादाय कलत्रस्य महामतिः ।
हृतभूयिष्ठरत्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरत् ॥ १६.८.६८ ॥
そして、宝の大半を奪われた賢明な者は、残った女性たちを連れてクルクシェートラに降り立った。
16.8.69
युधिष्ठिरस्यानुमते वंशकर्तॄन्कुमारकान् ।
न्यवेशयत कौरव्यस्तत्रतत्र धनंजयः ॥ १६.८.६९ ॥
ユディシュティラの同意のもと、クル族のダナンジャヤは、家系を継ぐ若い王子たちをあちこちに住まわせた。
16.8.70
हार्दिक्यतनयं पार्थो नगरे मृत्तिकावते ।
अश्वपतिं खाण्डवारण्ये राज्ये तत्र न्येवशयत्।
भोजराजकलत्रं च हृतशेषं नरोत्तमः ॥ १६.८.७० ॥
アルジュナはハールディキヤの息子をムリッティカーヴァティー市に、アシュヴァパティをカーンダヴァの森の王国に住まわせた。また、その最上の人はボージャ王の残りの妃たちもそこに落ち着かせた。
16.8.71
तथा वृद्धांश्च बालांश्च स्त्रियश्चादाय पाण्डवः ।
वीरैर्विहीनान्सर्वांस्ताञ्शक्रप्रस्थे न्यवेशयत् ॥ १६.८.७१ ॥
同様にパーンダヴァは、老人や子供や女性たちを連れて、英雄を失った者たちすべてをインドラプラスタに住まわせた。
16.8.72
यौयुधानिं सरस्वत्याः पुत्रं सात्यकिनः प्रियम् ।
न्यवेशयत धर्मात्मा वृद्धबालपुरस्कृतम् ॥ १६.८.७२ ॥
義にかなう者は、サーティヤキの愛する息子でサラスヴァティーの子であるヤウユダーニを、老人と子供を先頭に立てて、そこに住まわせた。
16.8.73
इन्द्रप्रस्थे ददौ राज्यं व्रज्राय परवीरहा ।
वज्रेणाक्रूरदारास्तु वार्यमाणाः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.७३ ॥
敵の英雄を倒す者はインドラプラスタの王国をヴァジュラに与えた。止められたものの、アクルラの妻たちはヴァジュラと共に去った。
16.8.74
रुक्मिणी त्वथ गान्धारी शैब्दा हैमवतीत्यपि ।
देवी जींबवती चैव विविशुर्जातवेदसम् ॥ १६.८.७४ ॥
ルクミニー、ガーンダーリー、シャイビヤー、ハイマヴァティー、そして女王ジャーンバヴァティーもまた火に入った。
16.8.75
सत्यभामा तथैवान्या देव्यः कृष्णस्य सम्मताः ।
वनं प्रविविशू राजंस्तापस्ये कृतनिश्चयाः ॥ १६.८.७५ ॥
サティヤバーマーとクリシュナに敬われる他の王妃たちも、王よ、苦行を決意して森へ入った。
16.8.76
द्वारकावासिनो ये पुरुषाः पार्थमभ्ययुः ।
यथार्हं संविभज्यैनान्वज्रे पर्यददज्जयः ॥ १६.८.७६ ॥
ドヴァーラカーの男たちがパールタのもとに来ると、ジャヤ（アルジュナ）は彼らを相応しく分配してヴァジュラに引き渡した。
16.8.77
स तत्कृत्वा प्राप्तकालं बाष्णेणापिहितोऽर्जुनः ।
कृष्णद्वैपायनं व्यासं ददर्शासीनमाश्रमे ॥ १६.८.७७ ॥
これを終え、定められた時が来ると、涙に咽んだアルジュナは、庵に座しているクリシュナ・ドヴァイパーヤナ、ヴィヤーサを見た。