મહાભારત · અધ્યાય 16.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.8.1
एवमुक्तः स बीभत्सुर्मातुलेनि परंतप ।
दुर्मना दीनवदनो वसुदेवमुवाच ह ॥ १६.८.१ ॥
મામાએ આમ કહ્યું ત્યારે, હે પરંતપ, બીભત્સુ (અર્જુન) ઉદાસ મન અને દીન મુખે વસુદેવને બોલ્યા.
16.8.2
नाहं वृष्णिप्रवीरेण बन्धुभिश्चैव मातुल ।
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश्चिरमिह प्रभो ॥ १६.८.२ ॥
હે મામા, હે પ્રભુ! વૃષ્ણિઓના શ્રેષ્ઠ વીર (કૃષ્ણ) અને બંધુઓ વિના આ પૃથ્વીને હું અહીં લાંબા સમય સુધી જોવા સમર્થ નથી.
16.8.3
राजा च भीमसेनश्च सहदेवश्च पाण्डवः ।
नकुलो याज्ञसेनी च षडेकमनसो वयम् ॥ १६.८.३ ॥
રાજા (યુધિષ્ઠિર), ભીમસેન, સહદેવ, પાંડવ નકુલ અને યાજ્ઞસેની (દ્રૌપદી) — અમે છએ એકમનના છીએ.
16.8.4
राज्ञः संक्रमणे चापि कामोऽयं नित्यमेव हि ।
तमिमं विद्धि सम्प्राप्तं कालं कालविदांवर ॥ १६.८.४ ॥
રાજાના પ્રયાણમાં પણ આ ઇચ્છા સદા રહે છે. હે કાળજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, આ જ આવેલો સમય જાણો.
16.8.5
सर्वथा वृष्णिदारांस्तु बालं वृद्धं तथैव च ।
नयिष्ये परिगृह्याहमिन्द्रप्रस्थमरिंदम ॥ १६.८.५ ॥
વૃષ્ણિઓની સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધોને સર્વ રીતે રક્ષણમાં લઈને હું ઇન્દ્રપ્રસ્થ લઈ જઈશ, હે અરિંદમ.
16.8.6
इत्युक्त्वा दारुकमिदं वाक्यमाह धनंजयः ।
अमात्यान्वृष्णिवीराणां द्रष्टुमिच्छामि माचिरम् ॥ १६.८.६ ॥
આમ કહીને ધનંજયે દારુકને આ વચન કહ્યું: વૃષ્ણિવીરોના અમાત્યોને વિલંબ વિના જોવા હું ઇચ્છું છું.
16.8.7
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुधर्मां यादवीं सभाम् ।
प्रविवेशार्जुनः शूरः शोचमानो महाभुजः ॥ १६.८.७ ॥
આમ કહીને શોક કરતા મહાબાહુ શૂર અર્જુન યાદવોની સુધર્મા સભામાં પ્રવેશ્યા.
16.8.8
तमासनगतं तत्र सर्वाः प्रकृतयस्तथा ।
ब्राह्मणा नागरास्तत्र परिवार्योपतस्थिरे ॥ १६.८.८ ॥
ત્યાં આસન પર બેઠેલા તેમને બધા પ્રજાજનો, બ્રાહ્મણો અને નગરજનોએ ઘેરીને ઉપાસના કરી.
16.8.9
तान्दीनमनसः सर्वान्विमूढान्गतचेतसः ।
उवाचेदं वचः काले पार्थो दीनतरस्तथा ॥ १६.८.९ ॥
દુઃખી મનવાળા, મૂઢ અને ચેતનાહીન એવા તે સૌને, અત્યંત દીન પાર્થે યોગ્ય સમયે આ વચન કહ્યું.
16.8.10
शक्रप्रस्थमहं नेष्ये पृष्णन्धकजनं स्वयम् ।
इदं तु नगरं सर्वं समुद्रः प्लावयिष्यति ॥ १६.८.१० ॥
હું પોતે પૃષ્ણિ અને અંધક લોકોને શક્રપ્રસ્થ લઈ જઈશ; આ આખું નગર સમુદ્ર ડુબાડી દેશે.
16.8.11
सज्जीकुरुत यानानि रत्नानि विविधानि च ।
वज्रोऽयं भवतां राजा शक्रप्रस्थे भविष्यति ॥ १६.८.११ ॥
વાહનો અને વિવિધ રત્નો તૈયાર કરો; આ વજ્ર શક્રપ્રસ્થમાં તમારો રાજા થશે.
16.8.12
सप्तमे दिवसे चैव रवौ विमल उद्गते ।
बहिर्वत्स्यामहे सर्वे सज्जीभावत माचिरम् ॥ १६.८.१२ ॥
સાતમા દિવસે, નિર્મળ સૂર્ય ઊગે ત્યારે, આપણે બધા નગરની બહાર રહીશું; વિલંબ કર્યા વિના તૈયાર થાઓ.
16.8.13
इत्युक्तास्तेन ते सर्वे पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
सज्जमाशु ततश्चक्रुः स्वसिद्ध्यर्थं समुत्सुकाः ॥ १६.८.१३ ॥
અક્લિષ્ટકર્મા પાર્થે એમ કહ્યા પછી, તેઓ સૌ ઉત્સુક થઈ પોતાની સિદ્ધિ માટે ઝડપથી તૈયાર થયા.
16.8.14
तां रात्रिमवसत्पार्थः केशवस्य निवेशने ।
महता शोकमोहेन सहसाऽभिपरिप्लुतः ॥ १६.८.१४ ॥
તે રાત પાર્થ કેશવના નિવાસસ્થાને રહ્યો; મહાન શોક અને મોહથી તે અચાનક ઘેરાઈ ગયો.
16.8.15
श्वोभूतेऽथ ततः शौरिर्वसुदेवः प्रतापवान् ।
युक्त्वाऽऽत्मानं महातेजा जगाम गतिमुत्तमां ॥ १६.८.१५ ॥
બીજા દિવસે સવારે પ્રતાપી શૌરિ વસુદેવે પોતાને સંયમિત કરીને, મહાતેજસ્વી થઈ ઉત્તમ ગતિ તરફ પ્રયાણ કર્યું.
16.8.16
ततः शब्दो महानासीद्वसुदेवनिवेशने ।
दारुणः क्रोशतीनां च रुदतीनां च योषिताम् ॥ १६.८.१६ ॥
પછી વસુદેવના નિવાસસ્થાનમાં આક્રંદ કરતી અને રડતી સ્ત્રીઓનો ભયંકર મોટો અવાજ ઊઠ્યો.
16.8.17
प्रकीर्णमूर्धजाः सर्वा विमुक्ताभरणस्रजः ।
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो व्यलपन्तकरुणं स्त्रियः। ॥ १६.८.१७ ॥
વિખરાયેલા વાળવાળી, આભૂષણો અને હાર ઉતારી નાખેલી બધી સ્ત્રીઓ હાથ વડે છાતી કૂટતી કરુણાપૂર્વક વિલાપ કરતી હતી.
16.8.18
तं देवकी च भद्रा च रोहिणी मदिरा तथा ।
अन्वारोढुं व्यवसिता भर्तारं योषितां वराः ॥ १६.८.१८ ॥
દેવકી, ભદ્રા, રોહિણી અને મદિરા પણ—સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી તેઓ—પતિની પાછળ જવાનો નિશ્ચય કરી ચૂકી હતી.
16.8.19
ततः शौरिं नृयुक्तेन बहुमूल्येन भारत ।
यानेन महता पार्थो बहिर्निष्क्रामयत्तदा ॥ १६.८.१९ ॥
પછી હે ભારત, પાર્થે શૌરિને માણસો દ્વારા ખેંચાતા બહુમૂલ્ય મોટા રથમાં બહાર કઢાવ્યા.
16.8.20
तमन्वयुस्तत्रतत्रं दुःखसोकसमन्विताः ।
द्वारकावासिनः सर्वे पौरजानपदा हिताः ॥ १६.८.२० ॥
દુઃખ અને શોકથી ભરેલા દ્વારકાના સર્વ રહેવાસીઓ, નગરજનો અને ગ્રામજનો હિતેચ્છુ બનીને તેમની પાછળ ચાલ્યા.
16.8.21
तस्याश्वमेधिकं छत्रं दीप्यमानाश्च पावकाः ।
पुरस्तात्तस्य यानस्य याजकाश्च ततो ययुः ॥ १६.८.२१ ॥
તેમનું અશ્વમેધ સંબંધી છત્ર, પ્રજ્વલિત પાવક અગ્નિઓ અને યાજકો તે રથની આગળ ચાલ્યા.
16.8.22
अनुजग्मुश्च तं वीरं देव्यस्ता वै स्वलङ्कृताः ।
स्त्रीसहस्रैः परिवृता वधूभिश्च सहस्रशः ॥ १६.८.२२ ॥
તે વીરની પાછળ સુંદર શણગારેલી રાણીઓ ચાલી; હજારો સ્ત્રીઓ અને વધૂઓ તેમને ઘેરીને હતી.
16.8.23
यस्तु देशः प्रियस्तस्य जीवतोऽभून्महात्मनः ।
तत्रैनमुपसंकल्प्य वितृमेधं प्रचक्रिरे ॥ १६.८.२३ ॥
તે મહાત્મા જીવતા હતા ત્યારે જે સ્થાન પ્રિય હતું, ત્યાં જ તેમને લાવીને વિતૃમેધ (અંત્યેષ્ટિ યજ્ઞ) કર્યો.
16.8.24
तं चिताग्निगतं वीरं शूरपुत्रं वराङ्गनाः ।
ततोन्वारुरुहुः पत्न्यश्चतस्रः पतिलोकगाः ॥ १६.८.२४ ॥
ચિતાની અગ્નિ પર મૂકાયેલા તે વીર, શૂરપુત્રની પાછળ પતિલોકે જનારી ચાર ઉત્તમ સ્ત્રીઓ ચિતા પર ચઢી.
16.8.25
तं वै चतसृभिः स्त्रीभिरन्वितं पाण्डुनन्दनः ।
अदाहयच्चन्दनैश्च गन्धैरुच्चावचैरपि ॥ १६.८.२५ ॥
પાંડુપુત્રે તે ચાર સ્ત્રીઓ સાથેના તેમને ચંદન અને વિવિધ સુગંધી દ્રવ્યોથી દહન કરાવ્યું.
16.8.26
ततः प्रादुरभूच्छब्दः समिद्धस्य विभावसोः ।
सामगानां च निर्घोषो नराणां रुदतामपि ॥ १६.८.२६ ॥
પછી પ્રજ્વલિત અગ્નિનો શબ્દ ઊઠ્યો, સામગાન કરનારાઓનો ઘોષ થયો અને રડતા માણસોનો અવાજ પણ.
16.8.27
ततो वज्रप्रधानास्ते वृष्ण्यन्धककुमारकाः ।
सर्वे चैवोदकं चक्रुः स्त्रियश्चैव महात्मनः। ॥ १६.८.२७ ॥
પછી વજ્ર જેમાં પ્રધાન હતો એવા વૃષ્ણિ અને અંધક રાજકુમારોએ, અને મહાત્માની સ્ત્રીઓએ પણ ઉદકક્રિયા કરી.
16.8.28
अलुप्तधर्मस्तं धर्मं कारयित्वा स फल्गुनः ।
जगाम वृष्णयो यत्र विनष्टा भरतर्षभ ॥ १६.८.२८ ॥
ધર્મને અખંડ રાખનારા તે ફાલ્ગુને એ ધર્મકાર્ય કરાવીને, હે ભરતર્ષભ, જ્યાં વૃષ્ણિઓ વિનષ્ટ થયા હતા ત્યાં ગયો.
16.8.29
स तान्दृष्ट्वा निपतितान्कदने भृशदुःखितः ।
बभूवातीव कौरव्यः प्राप्तकालं चकार ह ॥ १६.८.२९ ॥
યુદ્ધમાં પડેલા તેમને જોઈને એ કૌરવ અત્યંત દુઃખી થયો; યોગ્ય સમયે તેણે (યોગ્ય કર્મ) કર્યું.
16.8.30
यथाप्रधानतश्चैव चक्रे सर्वास्तथा क्रियाः ।
ये हता ब्रह्मशापेन मुसलैरेरकोद्भवैः ॥ १६.८.३० ॥
તેણે પ્રધાનતાના ક્રમ પ્રમાણે જ બધી ક્રિયાઓ કરી — બ્રાહ્મણના શાપથી એરક ઘાસમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા મુસળોથી જે હણાયા હતા તે સર્વની.
16.8.31
ततो भगवतो देहं दृष्ट्वा शिष्यः प्रलप्य च ।
स्मृत्वा तद्वचनं सर्वं मोहशोकोपबृंहितः ॥ १६.८.३१ ॥
પછી ભગવાનનો દેહ જોઈને શિષ્ય વિલાપ કરવા લાગ્યો; તેમનાં બધાં વચનો યાદ કરીને મોહ અને શોકથી ભરાઈ ગયો.
16.8.32
ततः शरीरे रामस्य वासुदेवस्य चोभयोः ।
अन्वीक्ष्य दाहयामास पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १६.८.३२ ॥
પછી રામ અને વાસુદેવ બંનેના શરીર જોઈને વિશ્વાસુ સેવકો દ્વારા તેમનો દાહ કરાવ્યો.
16.8.33
स तेषां विधिवत्कृत्वा प्रेतकार्याणि पाण्डवः ।
सप्तमे दिवसे प्रायाद्रथमारुह्य सत्वरः ॥ १६.८.३३ ॥
પાંડુપુત્રે તેમનાં પ્રેતકાર્યો વિધિપૂર્વક કર્યાં, અને સાતમા દિવસે રથ પર ચઢીને ઝડપથી પ્રયાણ કર્યું.
16.8.34
अश्वयुक्तै रथैश्चापि गोखरोष्ट्रयुतैरपि ।
स्त्रियस्ता वृष्णिवीराणां रुदन्त्यः शोककर्शिताः ॥ १६.८.३४ ॥
ઘોડાથી જોડાયેલા રથોમાં અને બળદ, ગધેડા, ઊંટથી જોડાયેલી ગાડીઓમાં વૃષ્ણિવીરોની તે સ્ત્રીઓ શોકથી કૃશ થઈને રડતી ચાલી.
16.8.35
अनुजग्मुर्महात्मानं पाण्डुपुत्रं धनंजयम् ।
भृत्याश्चान्धकवृष्णीनां सादिनो रथिनश्च ये ॥ १६.८.३५ ॥
અંધક-વૃષ્ણિઓના જે સેવકો, ઘોડેસવારો અને રથીઓ હતા, તેઓ મહાત્મા પાંડુપુત્ર ધનંજયની પાછળ ચાલ્યા.
16.8.36
वीरहीना वृद्धबालाः पौरजानपदास्तथा ।
ययुस्ते परिवार्याथ कलत्रं पार्थशासनात् ॥ १६.८.३६ ॥
વીરો વિનાના વૃદ્ધો અને બાળકો, તેમજ નગર અને ગ્રામજનો પણ, પાર્થની આજ્ઞાથી સ્ત્રીઓને ઘેરીને ચાલ્યા.
16.8.37
कुञ्जरैश्च गजारोहा ययुः शैलनिर्भस्तथा ।
सपादरक्षैः संयुक्ताः सोत्तरायुधिका ययुः ॥ १६.८.३७ ॥
હાથીઓ પર સવાર ગજારોહીઓ અને પર્વત જેવા યોદ્ધાઓ પણ ગયા; પદાતિ રક્ષકો સાથે, ઉત્તરીય અને શસ્ત્રધારી લોકો પણ ગયા.
16.8.38
पुत्राश्चान्धकवृष्णीनां सर्वे पार्थमनुव्रताः ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव महाधनाः ॥ १६.८.३८ ॥
અંધક અને વૃષ્ણિ વંશના બધા પુત્રો અર્જુનના અનુયાયી હતા; બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રો પણ, જે મહાધનવાન હતા.
16.8.39
दश षट् च सहस्राणि वासुदेवावरोधनम् ।
पुरस्कृत्य ययुर्वज्रं पौत्रं कृष्णस्य धीमतः ॥ १६.८.३९ ॥
સોળ હજાર વાસુદેવના અંતઃપુરની સ્ત્રીઓ; બુદ્ધિમાન કૃષ્ણના પૌત્ર વજ્રને આગળ રાખીને તેઓ ગઈ.
16.8.40
बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
भोजवृष्ण्यन्धकस्त्रीणां हतनाथानि निर्ययुः ॥ १६.८.४० ॥
ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધક વંશની અનેક હજારો, લાખો, કરોડો સ્ત્રીઓ — જેમના સ્વામીઓ હણાયા હતા — બહાર નીકળી.
16.8.41
तत्सागरसमप्रख्यं वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् ।
उवाह रथिनांश्रेष्ठः पार्थः परपुरंजयः ॥ १६.८.४१ ॥
સાગર જેવા, અત્યંત સમૃદ્ધ એ વૃષ્ણિ સમૂહને, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, શત્રુનગરો જીતનાર પાર્થે વહન કર્યો.
16.8.42
निर्याते तु जने तस्मिन्सागरो मकरालयः ।
द्वारकां रत्नसंपूर्णां जलेनाप्लावयत्तदा ॥ १६.८.४२ ॥
તે લોકો ગયા પછી, મકરોનું નિવાસસ્થાન એવા સાગરે રત્નોથી ભરેલી દ્વારકાને ત્યારે જળથી ડુબાડી દીધી.
16.8.43
यद्यद्धि पुरुषव्याघ्रो भूमेस्तस्या व्यमुञ्चत ।
तत्तत्संप्लावयामास सलिलेन स सागरः ॥ १६.८.४३ ॥
પુરુષવ્યાઘ્ર (અર્જુન) તે ભૂમિમાંથી જે જે બહાર કાઢતો હતો, તે બધું સમુદ્રે પાણીથી ડુબાડી દીધું.
16.8.44
तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य द्वारकावासिनो जनाः ।
तूर्णात्तूर्णतरं जग्मुरहो दैवमिति ब्रुवन् ॥ १६.८.४४ ॥
તે અદ્ભુત જોઈને દ્વારકાવાસીઓ ઝડપથી ઝડપથી દોડ્યા, 'અહો, આ દૈવ છે' એમ કહેતા.
16.8.45
काननेषु च रम्येषु पर्वतेषु नदीषु च ।
निवसन्नानयामास वृष्णिदारान्धनंजयः ॥ १६.८.४५ ॥
રમણીય વનોમાં, પર્વતો પર અને નદીઓ પાસે રહેતા ધનંજય (અર્જુન) વૃષ્ણિ વંશની સ્ત્રીઓને લઈ ગયો.
16.8.46
स पञ्चनदमासाद्य धीमानतिसमृद्धिमत् ।
देशे गोपशुधान्याढ्ये निवासमकरोत्प्रभुः ॥ १६.८.४६ ॥
તે બુદ્ધિમાન પ્રભુ પંચનદ પ્રદેશે પહોંચીને, ગાય, પશુ અને ધાન્યથી સમૃદ્ધ એ અતિ સમૃદ્ધ દેશમાં વસવાટ કર્યો.
16.8.47
ततो लोभः समभवद्दस्यूनां निहतेश्वराः ।
दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमानाः पार्थेनैकेन भारत ॥ १६.८.४७ ॥
ત્યારે, જેમના નેતાઓ માર્યા ગયા હતા તે દસ્યુઓને લોભ થયો, હે ભારત! એક જ પાર્થ (અર્જુન) સ્ત્રીઓને લઈ જતો જોઈને.
16.8.48
ततस्ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः ।
आभीरा मन्त्रयामासुः समेत्याशुभदर्शनाः ॥ १६.८.४८ ॥
ત્યારે લોભથી મન બગડેલા, પાપકર્મી, અશુભ દેખાવવાળા આભીરો ભેગા થઈને મંત્રણા કરવા લાગ્યા.
16.8.49
अयमेकोऽर्जुनो धन्वी वृद्धबालं हतेश्वरम् ।
नयत्यस्मानतिक्रम्य् योधाश्चेमे हतौजसः ॥ १६.८.४९ ॥
મૃત સ્વામીવાળા વૃદ્ધો અને બાળકોને આ એકલો ધનુર્ધર અર્જુન લઈ જાય છે; અમને પણ વટાવીને આ યોદ્ધાઓ તેજહીન થયા છે.
16.8.50
ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवस्ते सहस्रशः ।
अभ्यधावन्त वृष्णीनां तं जनं लोप्त्रहारिणः ॥ १६.८.५० ॥
પછી લાકડીના હથિયારવાળા તે લૂંટારાઓ હજારોની સંખ્યામાં વૃષ્ણિઓના તે લોકો પર તૂટી પડ્યા; તેઓ લૂંટ ચલાવનારા હતા.
16.8.51
महता सिंहनादेन त्रासयन्तः पृथग्जनम् ।
अभिपेतुर्धनार्थं ते कालपर्यायचोदिताः ॥ १६.८.५१ ॥
મોટા સિંહનાદથી સામાન્ય લોકોને ડરાવતા તેઓ ધન માટે તૂટી પડ્યા; કાળચક્રના ફેરાથી પ્રેરાઈને.
16.8.52
ततो निवृत्तः कौन्तेयः सहसा सपदानुगः ।
उवाच तान्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव ॥ १६.८.५२ ॥
પછી કૌંતેય અર્જુન અચાનક પાછો ફર્યો, પગદળ સૈનિકો અનુસર્યા; તે મહાબાહુએ હસતા હોય તેમ તેમને કહ્યું.
16.8.53
निवर्तध्वमधर्मज्ञा यदि जीवितुमिच्छथ ।
इदानीं शरनिर्भिन्नाः शोचध्वं निहता मया ॥ १६.८.५३ ॥
જીવવાની ઇચ્છા હોય તો, હે અધર્મ ન જાણનારાઓ, પાછા ફરો; હમણાં બાણોથી વીંધાઈને, મારા દ્વારા મરાઈને તમે શોક કરશો.
16.8.54
तथोक्तास्तेन वीरेणि कदर्तीकृत्य तद्वचः ।
अभिपेतुर्जनं मूढा वार्यमाणाः पुनःपुनः ॥ १६.८.५४ ॥
તે વીરે આમ કહ્યું છતાં, તેની વાતને તુચ્છ ગણીને, મૂર્ખ લોકો વારંવાર રોકાયા છતાં તે જનસમૂહ પર તૂટી પડ્યા.
16.8.55
ततोऽर्जुनो धनुर्दिव्यं गाण्डीवमजरं महत् ।
कआरोपयितुमारेभे यत्नादिव कथञ्चन ॥ १६.८.५५ ॥
પછી અર્જુને દિવ્ય, અજર અને મહાન ગાંડીવ ધનુષ્ય પર પણછ ચડાવવાનો પ્રયાસ શરૂ કર્યો, જાણે માંડ માંડ.
16.8.56
चकार सज्यं कृच्छ्रेणि सम्भ्रमे तुमुले सति ।
चिन्तयामास शस्त्राणि न च सस्मार तान्यपि ॥ १६.८.५६ ॥
ગભરાટ અને ભારે કોલાહલ વચ્ચે તેણે માંડ માંડ પણછ ચડાવી; શસ્ત્રોનો વિચાર કર્યો, પણ તેમને યાદ ન કરી શક્યો.
16.8.57
वैकृतं तन्महद्दृष्ट्वा भुजवीर्य तथा युधि ।
दिव्यानां च महास्त्राणां विनाशाद्व्रीडितोऽभवत् ॥ १६.८.५७ ॥
યુદ્ધમાં પોતાના ભુજબળની તે વિકૃત દશા અને દિવ્ય મહાસ્ત્રોનો વિનાશ જોઈને તે લજ્જિત થયો.
16.8.58
वृष्णियोधाश्च ते सर्वे गजाश्वरथयोधिनः ।
न शेकुरावर्तयितुं ह्रियमाणं स्वकं धनम् ॥ १६.८.५८ ॥
વૃષ્ણિ વંશના બધા યોદ્ધાઓ, હાથી, ઘોડા અને રથના યોદ્ધાઓ, લઈ જવાતું પોતાનું ધન પાછું વાળી શક્યા નહીં.
16.8.59
कलत्रस्य बहुत्वाद्धि सम्पतन्सु ततस्ततः ।
प्रयत्नमकरोत्पार्थो जनस्य परिरक्षणे ॥ १६.८.५९ ॥
સ્ત્રીઓની સંખ્યા ઘણી હોવાથી, તેઓ આમતેમ દોડતી હતી, ત્યારે પાર્થે લોકોના રક્ષણ માટે પ્રયત્ન કર્યો.
16.8.60
मिषतां सर्वयोधानां ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।
समन्ततोवकृष्यन्त कामाच्चान्याः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.६० ॥
બધા યોદ્ધાઓ જોતા હતા ત્યારે, તે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓને ચારેય બાજુથી ખેંચી જવાઈ; બીજી કેટલીક ઇચ્છાથી ચાલી ગઈ.
16.8.61
ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः पार्थो धनंजयः ।
जघान दस्यून्सोद्वेगो वृष्णिभृत्यैः सहस्रशः ॥ १६.८.६१ ॥
ત્યારે ગાંડીવમાંથી છોડેલાં બાણોથી ઉદ્વિગ્ન પાર્થ ધનંજયે વૃષ્ણિ-સેવકો સાથે હજારો દસ્યુઓને હણ્યા.
16.8.62
क्षणेन तस्य ते राजन्क्षयं जग्मुरजिह्मगाः ।
अक्षया हि पुरा भूत्वा क्षीणाः क्षतजभोजनाः ॥ १६.८.६२ ॥
હે રાજન, ક્ષણમાં જ તે સીધા જનારા બાણોનો ક્ષય થયો; પૂર્વે અક્ષય હોવા છતાં, રક્તભોજન કરવાથી તે ક્ષીણ થયા.
16.8.63
स शरक्षयमासाद्य दुःखशोकसमाहतः ।
धनुष्कोट्या तदा दस्यूनवधीत्पाकशासनिः ॥ १६.८.६३ ॥
બાણોનો ક્ષય થતાં દુઃખ-શોકથી આહત થયેલા તે પાકશાસનિએ ત્યારે ધનુષ્યની કોરથી જ દસ્યુઓને હણ્યા.
16.8.64
प्रेक्षतस्त्वेव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः ।
जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समन्ताज्जनमेजय ॥ १६.८.६४ ॥
હે જનમેજય, પાર્થ જોઈ રહ્યો હતો ત્યારે જ તે મ્લેચ્છો વૃષ્ણિ અને અંધક વંશની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓને ચારે બાજુથી પકડીને લઈ ગયા.
16.8.65
धनंजयस्तु दैवं तन्मनसाऽचिन्तयत्प्रभुः ।
दुःखसोकसमाविष्टो निःश्वासपरमोऽभवत् ॥ १६.८.६५ ॥
પણ ધનંજયે મનમાં તે દૈવ વિશે વિચાર્યું; દુઃખ-શોકથી ઘેરાયેલા તે પ્રભુ દીર્ઘ નિઃશ્વાસ નાખનારા થયા.
16.8.66
अस्त्राणां च प्रणाशेन बाहुवीर्यस्य च क्षयात् ।
धनुषश्चाविधेयत्वाच्छराणां संक्षयेण च ॥ १६.८.६६ ॥
દિવ્ય અસ્ત્રોના નાશથી, બાહુબળના ક્ષયથી, ધનુષ્ય વશ ન રહેવાથી અને બાણોના ક્ષયથી—
16.8.67
बभूव विमनाः पार्थो दैवमित्युनुचिन्तयन् ।
न्यवर्तत ततो राजन्नेदमस्तीति चिन्तयन् ॥ १६.८.६७ ॥
અર્જુન મન ઉદાસ થઈને 'આ દૈવ છે' એમ વારંવાર વિચારતો રહ્યો. હે રાજન્, પછી 'આ જ છે' એમ વિચારતાં તે પાછો ફર્યો.
16.8.68
ततः शेषं समादाय कलत्रस्य महामतिः ।
हृतभूयिष्ठरत्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरत् ॥ १६.८.६८ ॥
પછી મહાબુદ્ધિમાન અર્જુન, જેનાં મોટા ભાગનાં રત્નો હરાઈ ગયાં હતાં, બાકી રહેલી સ્ત્રીઓને લઈને કુરુક્ષેત્રમાં ઊતર્યો.
16.8.69
युधिष्ठिरस्यानुमते वंशकर्तॄन्कुमारकान् ।
न्यवेशयत कौरव्यस्तत्रतत्र धनंजयः ॥ १६.८.६९ ॥
યુધિષ્ઠિરની અનુમતિથી, વંશ આગળ ચલાવનારા કુમારોને કૌરવ ધનંજયે ઠેકઠેકાણે વસાવ્યા.
16.8.70
हार्दिक्यतनयं पार्थो नगरे मृत्तिकावते ।
अश्वपतिं खाण्डवारण्ये राज्ये तत्र न्येवशयत्।
भोजराजकलत्रं च हृतशेषं नरोत्तमः ॥ १६.८.७० ॥
અર્જુને હાર્દિક્યના પુત્રને મૃત્તિકાવતી નગરમાં અને અશ્વપતિને ખાંડવારણ્યના રાજ્યમાં ત્યાં વસાવ્યા; ભોજરાજની બાકી રહેલી પત્નીઓને પણ તે નરોત્તમે ત્યાં સ્થાપી.
16.8.71
तथा वृद्धांश्च बालांश्च स्त्रियश्चादाय पाण्डवः ।
वीरैर्विहीनान्सर्वांस्ताञ्शक्रप्रस्थे न्यवेशयत् ॥ १६.८.७१ ॥
એ જ રીતે પાંડવે વૃદ્ધો, બાળકો અને સ્ત્રીઓને લઈને, વીરો વિનાના તે સર્વને ઇન્દ્રપ્રસ્થમાં વસાવ્યા.
16.8.72
यौयुधानिं सरस्वत्याः पुत्रं सात्यकिनः प्रियम् ।
न्यवेशयत धर्मात्मा वृद्धबालपुरस्कृतम् ॥ १६.८.७२ ॥
ધર્માત્માએ સાત્યકિના પ્રિય પુત્ર, સરસ્વતીના પુત્ર યૌયુધાનિને, વૃદ્ધો અને બાળકોને આગળ રાખીને ત્યાં વસાવ્યો.
16.8.73
इन्द्रप्रस्थे ददौ राज्यं व्रज्राय परवीरहा ।
वज्रेणाक्रूरदारास्तु वार्यमाणाः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.७३ ॥
પરવીરહાએ ઇન્દ્રપ્રસ્થનું રાજ્ય વ્રજ્રને આપ્યું. અક્રૂરની પત્નીઓ રોકાયા છતાં વ્રજ્ર સાથે ચાલી ગઈ.
16.8.74
रुक्मिणी त्वथ गान्धारी शैब्दा हैमवतीत्यपि ।
देवी जींबवती चैव विविशुर्जातवेदसम् ॥ १६.८.७४ ॥
રુક્મિણી, ગાંધારી, શૈબ્યા, હૈમવતી અને દેવી જાંબવતી પણ અગ્નિમાં પ્રવેશ્યાં.
16.8.75
सत्यभामा तथैवान्या देव्यः कृष्णस्य सम्मताः ।
वनं प्रविविशू राजंस्तापस्ये कृतनिश्चयाः ॥ १६.८.७५ ॥
સત્યભામા અને કૃષ્ણની અન્ય માન્ય રાણીઓ પણ, હે રાજન્, તપનો નિશ્ચય કરીને વનમાં પ્રવેશ્યાં.
16.8.76
द्वारकावासिनो ये पुरुषाः पार्थमभ्ययुः ।
यथार्हं संविभज्यैनान्वज्रे पर्यददज्जयः ॥ १६.८.७६ ॥
દ્વારકાના જે પુરુષો પાર્થ પાસે આવ્યા, તેમને જય (અર્જુન)એ યથાયોગ્ય વહેંચીને વ્રજ્રને સોંપ્યા.
16.8.77
स तत्कृत्वा प्राप्तकालं बाष्णेणापिहितोऽर्जुनः ।
कृष्णद्वैपायनं व्यासं ददर्शासीनमाश्रमे ॥ १६.८.७७ ॥
તે કરીને, નિયત સમય આવતાં, આંસુએ રૂંધાયેલા અર્જુને આશ્રમમાં બેઠેલા કૃષ્ણદ્વૈપાયન વ્યાસને જોયા.