ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 16.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.8.1
एवमुक्तः स बीभत्सुर्मातुलेनि परंतप ।
दुर्मना दीनवदनो वसुदेवमुवाच ह ॥ १६.८.१ ॥
ମାମୁଁ ଏପରି କହିଲେ, ହେ ପରନ୍ତପ, ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ମନରେ ବିଷାଦିତ ଓ ମୁଖ ଦୀନ ହୋଇ ବସୁଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।
16.8.2
नाहं वृष्णिप्रवीरेण बन्धुभिश्चैव मातुल ।
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश्चिरमिह प्रभो ॥ १६.८.२ ॥
ହେ ମାମୁଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ! ବୃଷ୍ଣି ବୀରଶ୍ରେଷ୍ଠ (କୃଷ୍ଣ) ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ବିନା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
16.8.3
राजा च भीमसेनश्च सहदेवश्च पाण्डवः ।
नकुलो याज्ञसेनी च षडेकमनसो वयम् ॥ १६.८.३ ॥
ରାଜା (ଯୁଧିଷ୍ଠିର), ଭୀମସେନ, ସହଦେବ, ପାଣ୍ଡବ ନକୁଳ ଓ ଯାଜ୍ଞସେନୀ (ଦ୍ରୌପଦୀ) — ଆମେ ଛଅ ଜଣ ଏକମନା।
16.8.4
राज्ञः संक्रमणे चापि कामोऽयं नित्यमेव हि ।
तमिमं विद्धि सम्प्राप्तं कालं कालविदांवर ॥ १६.८.४ ॥
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଇଚ୍ଛା ସର୍ବଦା ରହେ। ହେ କାଳଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ହିଁ ଉପସ୍ଥିତ କାଳ ବୋଲି ଜାଣ।
16.8.5
सर्वथा वृष्णिदारांस्तु बालं वृद्धं तथैव च ।
नयिष्ये परिगृह्याहमिन्द्रप्रस्थमरिंदम ॥ १६.८.५ ॥
ବୃଷ୍ଣି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସୁରକ୍ଷାରେ ନେଇ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ନେଇଯିବି, ହେ ଅରିନ୍ଦମ।
16.8.6
इत्युक्त्वा दारुकमिदं वाक्यमाह धनंजयः ।
अमात्यान्वृष्णिवीराणां द्रष्टुमिच्छामि माचिरम् ॥ १६.८.६ ॥
ଏହା କହି ଧନଞ୍ଜୟ ଦାରୁକଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ: ବୃଷ୍ଣି ବୀରମାନଙ୍କ ଅମାତ୍ୟଙ୍କୁ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
16.8.7
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुधर्मां यादवीं सभाम् ।
प्रविवेशार्जुनः शूरः शोचमानो महाभुजः ॥ १६.८.७ ॥
ଏହିପରି କହି ଶୋକ କରୁ କରୁ ମହାବାହୁ ଶୂର ଅର୍ଜୁନ ଯାଦବମାନଙ୍କ ସୁଧର୍ମା ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
16.8.8
तमासनगतं तत्र सर्वाः प्रकृतयस्तथा ।
ब्राह्मणा नागरास्तत्र परिवार्योपतस्थिरे ॥ १६.८.८ ॥
ସେଠାରେ ଆସନରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଘେରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
16.8.9
तान्दीनमनसः सर्वान्विमूढान्गतचेतसः ।
उवाचेदं वचः काले पार्थो दीनतरस्तथा ॥ १६.८.९ ॥
ଦୁଃଖିତ ମନ, ବିମୂଢ଼ ଓ ଚେତନାହୀନ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତି ଦୀନ ପାର୍ଥ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
16.8.10
शक्रप्रस्थमहं नेष्ये पृष्णन्धकजनं स्वयम् ।
इदं तु नगरं सर्वं समुद्रः प्लावयिष्यति ॥ १६.८.१० ॥
ମୁଁ ନିଜେ ପୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ଲୋକଙ୍କୁ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ନେବି; ଏହି ସମଗ୍ର ନଗରକୁ ସମୁଦ୍ର ପ୍ଳାବିତ କରିବ।
16.8.11
सज्जीकुरुत यानानि रत्नानि विविधानि च ।
वज्रोऽयं भवतां राजा शक्रप्रस्थे भविष्यति ॥ १६.८.११ ॥
ଯାନ ଓ ବିବିଧ ରତ୍ନ ସଜ୍ଜିତ କର; ଏହି ବଜ୍ର ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ତୁମର ରାଜା ହେବ।
16.8.12
सप्तमे दिवसे चैव रवौ विमल उद्गते ।
बहिर्वत्स्यामहे सर्वे सज्जीभावत माचिरम् ॥ १६.८.१२ ॥
ସପ୍ତମ ଦିନରେ ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ନଗର ବାହାରେ ରହିବୁ; ବିଳମ୍ବ ନ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।
16.8.13
इत्युक्तास्तेन ते सर्वे पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
सज्जमाशु ततश्चक्रुः स्वसिद्ध्यर्थं समुत्सुकाः ॥ १६.८.१३ ॥
ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ପାର୍ଥ ଏପରି କହିବାରୁ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ନିଜ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
16.8.14
तां रात्रिमवसत्पार्थः केशवस्य निवेशने ।
महता शोकमोहेन सहसाऽभिपरिप्लुतः ॥ १६.८.१४ ॥
ସେହି ରାତି ପାର୍ଥ କେଶବଙ୍କ ଗୃହରେ ରହିଲେ; ମହାଶୋକ ଓ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ସେ ହଠାତ୍ ଆବୃତ ହୋଇଗଲେ।
16.8.15
श्वोभूतेऽथ ततः शौरिर्वसुदेवः प्रतापवान् ।
युक्त्वाऽऽत्मानं महातेजा जगाम गतिमुत्तमां ॥ १६.८.१५ ॥
ପରଦିନ ସକାଳେ ପ୍ରତାପୀ ଶୌରି ବସୁଦେବ ନିଜକୁ ସଂଯତ କରି, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଗତି ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
16.8.16
ततः शब्दो महानासीद्वसुदेवनिवेशने ।
दारुणः क्रोशतीनां च रुदतीनां च योषिताम् ॥ १६.८.१६ ॥
ତା'ପରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ଗୃହରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଓ ବିଳାପ କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ମହାଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
16.8.17
प्रकीर्णमूर्धजाः सर्वा विमुक्ताभरणस्रजः ।
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो व्यलपन्तकरुणं स्त्रियः। ॥ १६.८.१७ ॥
ଖୋଲା କେଶରେ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା ଖୋଲି ପକାଇ, ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ହାତରେ ଛାତି ପିଟି କରୁଣ ଭାବରେ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ।
16.8.18
तं देवकी च भद्रा च रोहिणी मदिरा तथा ।
अन्वारोढुं व्यवसिता भर्तारं योषितां वराः ॥ १६.८.१८ ॥
ଦେବକୀ, ଭଦ୍ରା, ରୋହିଣୀ ଓ ମଦିରା ମଧ୍ୟ—ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେମାନେ—ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛେ ଯିବାକୁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
16.8.19
ततः शौरिं नृयुक्तेन बहुमूल्येन भारत ।
यानेन महता पार्थो बहिर्निष्क्रामयत्तदा ॥ १६.८.१९ ॥
ତା'ପରେ ହେ ଭାରତ, ପାର୍ଥ ଶୌରିଙ୍କୁ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଟଣା ଯାଉଥିବା ବହୁମୂଲ୍ୟ ବିଶାଳ ରଥରେ ବାହାରକୁ ନେଇଥିଲେ।
16.8.20
तमन्वयुस्तत्रतत्रं दुःखसोकसमन्विताः ।
द्वारकावासिनः सर्वे पौरजानपदा हिताः ॥ १६.८.२० ॥
ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାର ସମସ୍ତ ବାସିନ୍ଦା, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ହିତୈଷୀ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ।
16.8.21
तस्याश्वमेधिकं छत्रं दीप्यमानाश्च पावकाः ।
पुरस्तात्तस्य यानस्य याजकाश्च ततो ययुः ॥ १६.८.२१ ॥
ତାଙ୍କର ଅଶ୍ୱମେଧ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଛତ୍ର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାବକ ଅଗ୍ନି ଓ ଯାଜକମାନେ ସେହି ରଥର ଆଗରେ ଗଲେ।
16.8.22
अनुजग्मुश्च तं वीरं देव्यस्ता वै स्वलङ्कृताः ।
स्त्रीसहस्रैः परिवृता वधूभिश्च सहस्रशः ॥ १६.८.२२ ॥
ସେଇ ବୀରଙ୍କ ପଛେ ସୁସଜ୍ଜିତ ରାଣୀମାନେ ଗଲେ; ହଜାର ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ବଧୂ ସେମାନଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
16.8.23
यस्तु देशः प्रियस्तस्य जीवतोऽभून्महात्मनः ।
तत्रैनमुपसंकल्प्य वितृमेधं प्रचक्रिरे ॥ १६.८.२३ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା ଜୀବିତ ଥିବା ସମୟରେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ପ୍ରିୟ ଥିଲା, ସେଠାକୁ ତାଙ୍କୁ ଆଣି ବିତୃମେଧ (ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ) କରାଗଲା।
16.8.24
तं चिताग्निगतं वीरं शूरपुत्रं वराङ्गनाः ।
ततोन्वारुरुहुः पत्न्यश्चतस्रः पतिलोकगाः ॥ १६.८.२४ ॥
ଚିତା ଅଗ୍ନିରେ ରଖାଯାଇଥିବା ସେହି ବୀର, ଶୂରପୁତ୍ରଙ୍କ ପଛେ ପତିଲୋକକୁ ଯାଉଥିବା ଚାରି ଉତ୍ତମ ସ୍ତ୍ରୀ ଚିତାରେ ଚଢ଼ିଲେ।
16.8.25
तं वै चतसृभिः स्त्रीभिरन्वितं पाण्डुनन्दनः ।
अदाहयच्चन्दनैश्च गन्धैरुच्चावचैरपि ॥ १६.८.२५ ॥
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ସେହି ଚାରି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ ଓ ବିବିଧ ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦାହ କରାଇଲେ।
16.8.26
ततः प्रादुरभूच्छब्दः समिद्धस्य विभावसोः ।
सामगानां च निर्घोषो नराणां रुदतामपि ॥ १६.८.२६ ॥
ତା'ପରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ସାମଗାନକାରୀଙ୍କ ଘୋଷ ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଗଲା।
16.8.27
ततो वज्रप्रधानास्ते वृष्ण्यन्धककुमारकाः ।
सर्वे चैवोदकं चक्रुः स्त्रियश्चैव महात्मनः। ॥ १६.८.२७ ॥
ତା'ପରେ ବଜ୍ର ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ, ସେହି ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ରାଜକୁମାରମାନେ ଏବଂ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଦକକ୍ରିୟା କଲେ।
16.8.28
अलुप्तधर्मस्तं धर्मं कारयित्वा स फल्गुनः ।
जगाम वृष्णयो यत्र विनष्टा भरतर्षभ ॥ १६.८.२८ ॥
ଧର୍ମକୁ ଅଲୁପ୍ତ ରଖିଥିବା ସେହି ଫାଲ୍ଗୁନ ସେହି ଧର୍ମକର୍ମ କରାଇ, ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
16.8.29
स तान्दृष्ट्वा निपतितान्कदने भृशदुःखितः ।
बभूवातीव कौरव्यः प्राप्तकालं चकार ह ॥ १६.८.२९ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି କୌରବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ସେ (ଉଚିତ କର୍ମ) କଲେ।
16.8.30
यथाप्रधानतश्चैव चक्रे सर्वास्तथा क्रियाः ।
ये हता ब्रह्मशापेन मुसलैरेरकोद्भवैः ॥ १६.८.३० ॥
ସେ ପ୍ରଧାନତାର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କଲେ — ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ଏରକ ତୃଣରୁ ଜାତ ମୁଷଳରେ ନିହତ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ।
16.8.31
ततो भगवतो देहं दृष्ट्वा शिष्यः प्रलप्य च ।
स्मृत्वा तद्वचनं सर्वं मोहशोकोपबृंहितः ॥ १६.८.३१ ॥
ତା'ପରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି ଶିଷ୍ୟ ବିଳାପ କଲା; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବାକ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ମୋହ ଓ ଶୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
16.8.32
ततः शरीरे रामस्य वासुदेवस्य चोभयोः ।
अन्वीक्ष्य दाहयामास पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १६.८.३२ ॥
ତା'ପରେ ରାମ ଓ ବାସୁଦେବ ଉଭୟଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଦାହ କରାଇଲା।
16.8.33
स तेषां विधिवत्कृत्वा प्रेतकार्याणि पाण्डवः ।
सप्तमे दिवसे प्रायाद्रथमारुह्य सत्वरः ॥ १६.८.३३ ॥
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରେତକାର୍ଯ୍ୟ ବିଧିବତ୍ କରି ସପ୍ତମ ଦିନରେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।
16.8.34
अश्वयुक्तै रथैश्चापि गोखरोष्ट्रयुतैरपि ।
स्त्रियस्ता वृष्णिवीराणां रुदन्त्यः शोककर्शिताः ॥ १६.८.३४ ॥
ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ା ରଥରେ ଓ ବଳଦ, ଗଧ, ଓଟ ଯୋଡ଼ା ଗାଡ଼ିରେ ବୃଷ୍ଣି ବୀରମାନଙ୍କ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୋକରେ କୃଶ ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚାଲିଲେ।
16.8.35
अनुजग्मुर्महात्मानं पाण्डुपुत्रं धनंजयम् ।
भृत्याश्चान्धकवृष्णीनां सादिनो रथिनश्च ये ॥ १६.८.३५ ॥
ଅନ୍ଧକ-ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ଯେଉଁ ଭୃତ୍ୟ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ରଥୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ପଛେ ଚାଲିଲେ।
16.8.36
वीरहीना वृद्धबालाः पौरजानपदास्तथा ।
ययुस्ते परिवार्याथ कलत्रं पार्थशासनात् ॥ १६.८.३६ ॥
ବୀରହୀନ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁ, ଏବଂ ନଗର ଓ ଜନପଦର ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଘେରି ଚାଲିଲେ।
16.8.37
कुञ्जरैश्च गजारोहा ययुः शैलनिर्भस्तथा ।
सपादरक्षैः संयुक्ताः सोत्तरायुधिका ययुः ॥ १६.८.३७ ॥
ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଗଜାରୋହୀ ଓ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଲେ; ପଦାତି ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସହିତ, ଉତ୍ତରୀୟ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।
16.8.38
पुत्राश्चान्धकवृष्णीनां सर्वे पार्थमनुव्रताः ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव महाधनाः ॥ १६.८.३८ ॥
ଅନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣି ବଂଶର ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଅନୁଗାମୀ ଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ମହାଧନୀ ଥିଲେ।
16.8.39
दश षट् च सहस्राणि वासुदेवावरोधनम् ।
पुरस्कृत्य ययुर्वज्रं पौत्रं कृष्णस्य धीमतः ॥ १६.८.३९ ॥
ଷୋଳ ହଜାର ବାସୁଦେବଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ସ୍ତ୍ରୀ; ବୁଦ୍ଧିମାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୌତ୍ର ବଜ୍ରକୁ ଆଗରେ ରଖି ସେମାନେ ଗଲେ।
16.8.40
बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
भोजवृष्ण्यन्धकस्त्रीणां हतनाथानि निर्ययुः ॥ १६.८.४० ॥
ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ବଂଶର ଅନେକ ହଜାର, ଲକ୍ଷ, କୋଟି ସ୍ତ୍ରୀ — ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ନିହତ — ବାହାରି ଗଲେ।
16.8.41
तत्सागरसमप्रख्यं वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् ।
उवाह रथिनांश्रेष्ठः पार्थः परपुरंजयः ॥ १६.८.४१ ॥
ସାଗର ସଦୃଶ, ମହାସମୃଦ୍ଧ ସେହି ବୃଷ୍ଣି ସମୂହକୁ, ରଥୀଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ପାର୍ଥ ନେଇଗଲେ।
16.8.42
निर्याते तु जने तस्मिन्सागरो मकरालयः ।
द्वारकां रत्नसंपूर्णां जलेनाप्लावयत्तदा ॥ १६.८.४२ ॥
ସେମାନେ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ମକରମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ସାଗର ରତ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ସେତେବେଳେ ଜଳରେ ପ୍ଲାବିତ କଲା।
16.8.43
यद्यद्धि पुरुषव्याघ्रो भूमेस्तस्या व्यमुञ्चत ।
तत्तत्संप्लावयामास सलिलेन स सागरः ॥ १६.८.४३ ॥
ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର (ଅର୍ଜୁନ) ସେହି ଭୂମିରୁ ଯାହା ଯାହା ବାହାର କରୁଥିଲେ, ସମୁଦ୍ର ସେସବୁକୁ ଜଳରେ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଲା।
16.8.44
तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य द्वारकावासिनो जनाः ।
तूर्णात्तूर्णतरं जग्मुरहो दैवमिति ब्रुवन् ॥ १६.८.४४ ॥
ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖି ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ଶୀଘ୍ରରୁ ଶୀଘ୍ର ପଳାଇଲେ, 'ଅହୋ, ଏ ଦୈବ' ବୋଲି କହି।
16.8.45
काननेषु च रम्येषु पर्वतेषु नदीषु च ।
निवसन्नानयामास वृष्णिदारान्धनंजयः ॥ १६.८.४५ ॥
ରମଣୀୟ ବନ, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀକୂଳରେ ରହି ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ) ବୃଷ୍ଣି ବଂଶର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଲେ।
16.8.46
स पञ्चनदमासाद्य धीमानतिसमृद्धिमत् ।
देशे गोपशुधान्याढ्ये निवासमकरोत्प्रभुः ॥ १६.८.४६ ॥
ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପ୍ରଭୁ ପଞ୍ଚନଦ ଦେଶରେ ପହଞ୍ଚି, ଗୋରୁ, ପଶୁ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ସେହି ଅତି ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶରେ ବାସ କଲେ।
16.8.47
ततो लोभः समभवद्दस्यूनां निहतेश्वराः ।
दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमानाः पार्थेनैकेन भारत ॥ १६.८.४७ ॥
ତେବେ, ଯାହାର ନେତାମାନେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ ସେହି ଡକାୟତମାନଙ୍କ ମନରେ ଲୋଭ ଜାତ ହେଲା, ହେ ଭାରତ! ଜଣେ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ) ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଯାଉଥିବା ଦେଖି।
16.8.48
ततस्ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः ।
आभीरा मन्त्रयामासुः समेत्याशुभदर्शनाः ॥ १६.८.४८ ॥
ତେବେ ଲୋଭରେ ମନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, ପାପକର୍ମୀ, ଅଶୁଭ ଦର୍ଶନ ଆଭୀରମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
16.8.49
अयमेकोऽर्जुनो धन्वी वृद्धबालं हतेश्वरम् ।
नयत्यस्मानतिक्रम्य् योधाश्चेमे हतौजसः ॥ १६.८.४९ ॥
ମୃତ ପ୍ରଭୁ ଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଓ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ଏହି ଏକାକୀ ଧନୁର୍ଧର ଅର୍ଜୁନ ନେଉଛି; ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତେଜହୀନ ହୋଇଗଲେ।
16.8.50
ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवस्ते सहस्रशः ।
अभ्यधावन्त वृष्णीनां तं जनं लोप्त्रहारिणः ॥ १६.८.५० ॥
ତା'ପରେ ଦଣ୍ଡାୟୁଧଧାରୀ ସେହି ଡକାୟତମାନେ ହଜାର ହଜାର ହୋଇ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ସେହି ଜନତା ଉପରେ ଝାସି ପଡ଼ିଲେ; ସେମାନେ ଧନ ଲୁଟିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
16.8.51
महता सिंहनादेन त्रासयन्तः पृथग्जनम् ।
अभिपेतुर्धनार्थं ते कालपर्यायचोदिताः ॥ १६.८.५१ ॥
ମହାସିଂହନାଦରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ତ୍ରାସିତ କରି ସେମାନେ ଧନ ପାଇଁ ଝାସି ପଡ଼ିଲେ; କାଳଚକ୍ରର ଆବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ।
16.8.52
ततो निवृत्तः कौन्तेयः सहसा सपदानुगः ।
उवाच तान्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव ॥ १६.८.५२ ॥
ତା'ପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ହଠାତ୍ ଫେରିଲେ, ପଦାତିକମାନେ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସେହି ମହାବାହୁ ହସୁଥିବା ପରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
16.8.53
निवर्तध्वमधर्मज्ञा यदि जीवितुमिच्छथ ।
इदानीं शरनिर्भिन्नाः शोचध्वं निहता मया ॥ १६.८.५३ ॥
ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ, ହେ ଅଧର୍ମ ନ ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଫେରିଯାଅ; ଏବେ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ମରି ତୁମେ ଶୋକ କରିବ।
16.8.54
तथोक्तास्तेन वीरेणि कदर्तीकृत्य तद्वचः ।
अभिपेतुर्जनं मूढा वार्यमाणाः पुनःपुनः ॥ १६.८.५४ ॥
ସେହି ବୀର ଏପରି କହିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତାଙ୍କ କଥାକୁ ତୁଚ୍ଛ ମାନି, ମୂର୍ଖମାନେ ବାରମ୍ବାର ବାରଣ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସେହି ଜନତା ଉପରେ ଝାସି ପଡ଼ିଲେ।
16.8.55
ततोऽर्जुनो धनुर्दिव्यं गाण्डीवमजरं महत् ।
कआरोपयितुमारेभे यत्नादिव कथञ्चन ॥ १६.८.५५ ॥
ତା'ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଦିବ୍ୟ, ଅଜର ଓ ମହାନ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁରେ ଧନୁଶର ଚଢ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେମିତି କୌଣସିମତେ ବହୁ କଷ୍ଟରେ।
16.8.56
चकार सज्यं कृच्छ्रेणि सम्भ्रमे तुमुले सति ।
चिन्तयामास शस्त्राणि न च सस्मार तान्यपि ॥ १६.८.५६ ॥
ଗୋଳମାଳ ଓ ପ୍ରବଳ କୋଳାହଳ ମଧ୍ୟରେ ସେ ବହୁ କଷ୍ଟରେ ଧନୁରେ ଗୁଣ ଚଢ଼ାଇଲେ; ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
16.8.57
वैकृतं तन्महद्दृष्ट्वा भुजवीर्य तथा युधि ।
दिव्यानां च महास्त्राणां विनाशाद्व्रीडितोऽभवत् ॥ १६.८.५७ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ବାହୁବଳର ସେ ବିକୃତ ଅବସ୍ଥା ଓ ଦିବ୍ୟ ମହାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଦେଖି ସେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ।
16.8.58
वृष्णियोधाश्च ते सर्वे गजाश्वरथयोधिनः ।
न शेकुरावर्तयितुं ह्रियमाणं स्वकं धनम् ॥ १६.८.५८ ॥
ବୃଷ୍ଣି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମସ୍ତେ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ହରଣ କରାଯାଉଥିବା ନିଜର ଧନକୁ ଫେରାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
16.8.59
कलत्रस्य बहुत्वाद्धि सम्पतन्सु ततस्ततः ।
प्रयत्नमकरोत्पार्थो जनस्य परिरक्षणे ॥ १६.८.५९ ॥
ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଏଣୁତେଣୁ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ, ପାର୍ଥ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
16.8.60
मिषतां सर्वयोधानां ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।
समन्ततोवकृष्यन्त कामाच्चान्याः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.६० ॥
ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଆଖି ଆଗରେ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଚାରିପଟରୁ ଟାଣି ନିଆଗଲା; ଅନ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଗଲେ।
16.8.61
ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः पार्थो धनंजयः ।
जघान दस्यून्सोद्वेगो वृष्णिभृत्यैः सहस्रशः ॥ १६.८.६१ ॥
ତା'ପରେ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ବାଣରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ପାର୍ଥ ଧନଞ୍ଜୟ ବୃଷ୍ଣି ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ହଜାର ହଜାର ଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
16.8.62
क्षणेन तस्य ते राजन्क्षयं जग्मुरजिह्मगाः ।
अक्षया हि पुरा भूत्वा क्षीणाः क्षतजभोजनाः ॥ १६.८.६२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, କ୍ଷଣମଧ୍ୟରେ ସେହି ସିଧା ଯାଉଥିବା ବାଣଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୟ ପାଇଲେ; ପୂର୍ବରେ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତଭୋଜନରେ ସେମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ।
16.8.63
स शरक्षयमासाद्य दुःखशोकसमाहतः ।
धनुष्कोट्या तदा दस्यूनवधीत्पाकशासनिः ॥ १६.८.६३ ॥
ବାଣ କ୍ଷୟ ପାଇ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆହତ ସେହି ପାକଶାସନି ସେତେବେଳେ ଧନୁର କୋଣରେ ହିଁ ଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
16.8.64
प्रेक्षतस्त्वेव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः ।
जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समन्ताज्जनमेजय ॥ १६.८.६४ ॥
ହେ ଜନମେଜୟ, ପାର୍ଥଙ୍କ ଦେଖିବା ସମୟରେ ହିଁ ସେହି ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ସବୁଦିଗରୁ ଧରି ନେଇଗଲେ।
16.8.65
धनंजयस्तु दैवं तन्मनसाऽचिन्तयत्प्रभुः ।
दुःखसोकसमाविष्टो निःश्वासपरमोऽभवत् ॥ १६.८.६५ ॥
କିନ୍ତୁ ଧନଞ୍ଜୟ ମନରେ ସେହି ଦୈବ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଘେରି ହୋଇ ସେ ପ୍ରଭୁ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
16.8.66
अस्त्राणां च प्रणाशेन बाहुवीर्यस्य च क्षयात् ।
धनुषश्चाविधेयत्वाच्छराणां संक्षयेण च ॥ १६.८.६६ ॥
ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରର ନାଶ ହେତୁ, ବାହୁବଳର କ୍ଷୟ ହେତୁ, ଧନୁ ବଶରେ ନ ଥିବା ହେତୁ ଏବଂ ବାଣର କ୍ଷୟ ହେତୁ—
16.8.67
बभूव विमनाः पार्थो दैवमित्युनुचिन्तयन् ।
न्यवर्तत ततो राजन्नेदमस्तीति चिन्तयन् ॥ १६.८.६७ ॥
ଅର୍ଜୁନ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ 'ଏହା ଦୈବ' ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ତାପରେ 'ଏହା ହିଁ ଅଛି' ବୋଲି ଭାବି ସେ ଫେରିଲେ।
16.8.68
ततः शेषं समादाय कलत्रस्य महामतिः ।
हृतभूयिष्ठरत्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरत् ॥ १६.८.६८ ॥
ତାପରେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଅର୍ଜୁନ, ଯାହାର ଅଧିକାଂଶ ରତ୍ନ ହରଣ ହୋଇସାରିଥିଲା, ଅବଶିଷ୍ଟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଓହ୍ଲାଇଲେ।
16.8.69
युधिष्ठिरस्यानुमते वंशकर्तॄन्कुमारकान् ।
न्यवेशयत कौरव्यस्तत्रतत्र धनंजयः ॥ १६.८.६९ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ବଂଶ ଚଳାଇବାକୁ ଥିବା କୁମାରମାନଙ୍କୁ କୌରବ ଧନଞ୍ଜୟ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ବସାଇଲେ।
16.8.70
हार्दिक्यतनयं पार्थो नगरे मृत्तिकावते ।
अश्वपतिं खाण्डवारण्ये राज्ये तत्र न्येवशयत्।
भोजराजकलत्रं च हृतशेषं नरोत्तमः ॥ १६.८.७० ॥
ଅର୍ଜୁନ ହାର୍ଦିକ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୃତ୍ତିକାବତୀ ନଗରରେ ଓ ଅଶ୍ୱପତିଙ୍କୁ ଖାଣ୍ଡବାରଣ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ସେଠାରେ ବସାଇଲେ; ଭୋଜରାଜଙ୍କ ଅବଶିଷ୍ଟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ନରୋତ୍ତମ ସେଠାରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।
16.8.71
तथा वृद्धांश्च बालांश्च स्त्रियश्चादाय पाण्डवः ।
वीरैर्विहीनान्सर्वांस्ताञ्शक्रप्रस्थे न्यवेशयत् ॥ १६.८.७१ ॥
ସେହିପରି ପାଣ୍ଡବ ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ, ବୀରବିହୀନ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ବସାଇଲେ।
16.8.72
यौयुधानिं सरस्वत्याः पुत्रं सात्यकिनः प्रियम् ।
न्यवेशयत धर्मात्मा वृद्धबालपुरस्कृतम् ॥ १६.८.७२ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୌୟୁଧାନିଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସେଠାରେ ବସାଇଲେ।
16.8.73
इन्द्रप्रस्थे ददौ राज्यं व्रज्राय परवीरहा ।
वज्रेणाक्रूरदारास्तु वार्यमाणाः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.७३ ॥
ପରବୀରହା ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ରାଜ୍ୟ ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଅକ୍ରୂରଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ବାରଣ ସତ୍ତ୍ୱେ ବଜ୍ର ସହ ଚାଲିଗଲେ।
16.8.74
रुक्मिणी त्वथ गान्धारी शैब्दा हैमवतीत्यपि ।
देवी जींबवती चैव विविशुर्जातवेदसम् ॥ १६.८.७४ ॥
ରୁକ୍ମିଣୀ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଶୈବ୍ୟା, ହୈମବତୀ ଏବଂ ଦେବୀ ଜାମ୍ବବତୀ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
16.8.75
सत्यभामा तथैवान्या देव्यः कृष्णस्य सम्मताः ।
वनं प्रविविशू राजंस्तापस्ये कृतनिश्चयाः ॥ १६.८.७५ ॥
ସତ୍ୟଭାମା ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାଜନ୍, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ କରି ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
16.8.76
द्वारकावासिनो ये पुरुषाः पार्थमभ्ययुः ।
यथार्हं संविभज्यैनान्वज्रे पर्यददज्जयः ॥ १६.८.७६ ॥
ଦ୍ୱାରକାର ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ପାର୍ଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ) ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାଗ କରି ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
16.8.77
स तत्कृत्वा प्राप्तकालं बाष्णेणापिहितोऽर्जुनः ।
कृष्णद्वैपायनं व्यासं ददर्शासीनमाश्रमे ॥ १६.८.७७ ॥
ତାହା କରି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିବାରୁ, ଲୁହରେ ଆବୃତ ଅର୍ଜୁନ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିବା କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।