ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 16.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.8.1
एवमुक्तः स बीभत्सुर्मातुलेनि परंतप ।
दुर्मना दीनवदनो वसुदेवमुवाच ह ॥ १६.८.१ ॥
ਮਾਮੇ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਉਦਾਸ ਮਨ ਅਤੇ ਦੀਨ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਵਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
16.8.2
नाहं वृष्णिप्रवीरेण बन्धुभिश्चैव मातुल ।
विहीनां पृथिवीं द्रष्टुं शक्तश्चिरमिह प्रभो ॥ १६.८.२ ॥
ਹੇ ਮਾਮਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
16.8.3
राजा च भीमसेनश्च सहदेवश्च पाण्डवः ।
नकुलो याज्ञसेनी च षडेकमनसो वयम् ॥ १६.८.३ ॥
ਰਾਜਾ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ), ਭੀਮਸੇਨ, ਸਹਦੇਵ, ਪਾਂਡਵ ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਯਾਜ੍ਞਸੇਨੀ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) — ਅਸੀਂ ਛੇ ਜਣੇ ਇੱਕ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਾਂ।
16.8.4
राज्ञः संक्रमणे चापि कामोऽयं नित्यमेव हि ।
तमिमं विद्धि सम्प्राप्तं कालं कालविदांवर ॥ १६.८.४ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਸਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਕਾਲ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸੇ ਨੂੰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਜਾਣੋ।
16.8.5
सर्वथा वृष्णिदारांस्तु बालं वृद्धं तथैव च ।
नयिष्ये परिगृह्याहमिन्द्रप्रस्थमरिंदम ॥ १६.८.५ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਬਾਲਾਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ।
16.8.6
इत्युक्त्वा दारुकमिदं वाक्यमाह धनंजयः ।
अमात्यान्वृष्णिवीराणां द्रष्टुमिच्छामि माचिरम् ॥ १६.८.६ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਦਾਰੁਕ ਨੂੰ ਇਹ ਵਚਨ ਕਹੇ: ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਅਮਾਤਯਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਦੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
16.8.7
इत्येवमुक्त्वा वचनं सुधर्मां यादवीं सभाम् ।
प्रविवेशार्जुनः शूरः शोचमानो महाभुजः ॥ १६.८.७ ॥
ਇਹ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ, ਸੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸੂਰਬੀਰ ਅਰਜੁਨ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
16.8.8
तमासनगतं तत्र सर्वाः प्रकृतयस्तथा ।
ब्राह्मणा नागरास्तत्र परिवार्योपतस्थिरे ॥ १६.८.८ ॥
ਉੱਥੇ ਆਸਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ।
16.8.9
तान्दीनमनसः सर्वान्विमूढान्गतचेतसः ।
उवाचेदं वचः काले पार्थो दीनतरस्तथा ॥ १६.८.९ ॥
ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੀਨ ਹੋਏ ਪਾਰਥ ਨੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
16.8.10
शक्रप्रस्थमहं नेष्ये पृष्णन्धकजनं स्वयम् ।
इदं तु नगरं सर्वं समुद्रः प्लावयिष्यति ॥ १६.८.१० ॥
ਮੈਂ ਖੁਦ ਪ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਨਗਰ ਸਮੁੰਦਰ ਡੋਬ ਦੇਵੇਗਾ।
16.8.11
सज्जीकुरुत यानानि रत्नानि विविधानि च ।
वज्रोऽयं भवतां राजा शक्रप्रस्थे भविष्यति ॥ १६.८.११ ॥
ਸਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ ਤਿਆਰ ਕਰੋ; ਇਹ ਵਜ੍ਰ ਸ਼ਕ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ।
16.8.12
सप्तमे दिवसे चैव रवौ विमल उद्गते ।
बहिर्वत्स्यामहे सर्वे सज्जीभावत माचिरम् ॥ १६.८.१२ ॥
ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਨਿਰਮਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਾਂਗੇ; ਦੇਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ।
16.8.13
इत्युक्तास्तेन ते सर्वे पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा ।
सज्जमाशु ततश्चक्रुः स्वसिद्ध्यर्थं समुत्सुकाः ॥ १६.८.१३ ॥
ਅਕਲਿਸ਼ਟਕਰਮਾ ਪਾਰਥ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਛੇਤੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
16.8.14
तां रात्रिमवसत्पार्थः केशवस्य निवेशने ।
महता शोकमोहेन सहसाऽभिपरिप्लुतः ॥ १६.८.१४ ॥
ਉਸ ਰਾਤ ਪਾਰਥ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ; ਵੱਡੇ ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
16.8.15
श्वोभूतेऽथ ततः शौरिर्वसुदेवः प्रतापवान् ।
युक्त्वाऽऽत्मानं महातेजा जगाम गतिमुत्तमां ॥ १६.८.१५ ॥
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸ਼ੌਰਿ ਵਸੁਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕੀਤਾ।
16.8.16
ततः शब्दो महानासीद्वसुदेवनिवेशने ।
दारुणः क्रोशतीनां च रुदतीनां च योषिताम् ॥ १६.८.१६ ॥
ਫਿਰ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਚੀਕਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ।
16.8.17
प्रकीर्णमूर्धजाः सर्वा विमुक्ताभरणस्रजः ।
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो व्यलपन्तकरुणं स्त्रियः। ॥ १६.८.१७ ॥
ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਹਾਰ ਉਤਾਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਕੁੱਟਦੀਆਂ ਤਰਸਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
16.8.18
तं देवकी च भद्रा च रोहिणी मदिरा तथा ।
अन्वारोढुं व्यवसिता भर्तारं योषितां वराः ॥ १६.८.१८ ॥
ਦੇਵਕੀ, ਭਦਰਾ, ਰੋਹਿਣੀ ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਵੀ—ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ—ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।
16.8.19
ततः शौरिं नृयुक्तेन बहुमूल्येन भारत ।
यानेन महता पार्थो बहिर्निष्क्रामयत्तदा ॥ १६.८.१९ ॥
ਫਿਰ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਰਥ ਨੇ ਸ਼ੌਰੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਵੱਡੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।
16.8.20
तमन्वयुस्तत्रतत्रं दुःखसोकसमन्विताः ।
द्वारकावासिनः सर्वे पौरजानपदा हिताः ॥ १६.८.२० ॥
ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਪੇਂਡੂ, ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਬਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਏ।
16.8.21
तस्याश्वमेधिकं छत्रं दीप्यमानाश्च पावकाः ।
पुरस्तात्तस्य यानस्य याजकाश्च ततो ययुः ॥ १६.८.२१ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਛੱਤਰ, ਦਮਕਦੀਆਂ ਪਾਵਕ ਅੱਗਾਂ ਅਤੇ ਯਾਜਕ ਉਸ ਰੱਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ।
16.8.22
अनुजग्मुश्च तं वीरं देव्यस्ता वै स्वलङ्कृताः ।
स्त्रीसहस्रैः परिवृता वधूभिश्च सहस्रशः ॥ १६.८.२२ ॥
ਉਸ ਵੀਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਤੁਰੀਆਂ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵਹੁਟੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰੀ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ।
16.8.23
यस्तु देशः प्रियस्तस्य जीवतोऽभून्महात्मनः ।
तत्रैनमुपसंकल्प्य वितृमेधं प्रचक्रिरे ॥ १६.८.२३ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜੀਂਦਿਆਂ ਜੋ ਥਾਂ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਲਿਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਤ੍ਰਮੇਧ (ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਯੱਗ) ਕੀਤਾ।
16.8.24
तं चिताग्निगतं वीरं शूरपुत्रं वराङ्गनाः ।
ततोन्वारुरुहुः पत्न्यश्चतस्रः पतिलोकगाः ॥ १६.८.२४ ॥
ਚਿਖਾ ਦੀ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਉਸ ਵੀਰ, ਸ਼ੂਰ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਪਤੀ-ਲੋਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਰ ਉੱਤਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਚਿਖਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ।
16.8.25
तं वै चतसृभिः स्त्रीभिरन्वितं पाण्डुनन्दनः ।
अदाहयच्चन्दनैश्च गन्धैरुच्चावचैरपि ॥ १६.८.२५ ॥
ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ।
16.8.26
ततः प्रादुरभूच्छब्दः समिद्धस्य विभावसोः ।
सामगानां च निर्घोषो नराणां रुदतामपि ॥ १६.८.२६ ॥
ਫਿਰ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ, ਸਾਮਗਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਘੋਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰੋਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ।
16.8.27
ततो वज्रप्रधानास्ते वृष्ण्यन्धककुमारकाः ।
सर्वे चैवोदकं चक्रुः स्त्रियश्चैव महात्मनः। ॥ १६.८.२७ ॥
ਫਿਰ ਵਜ੍ਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਾਰੇ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਜਲ-ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ।
16.8.28
अलुप्तधर्मस्तं धर्मं कारयित्वा स फल्गुनः ।
जगाम वृष्णयो यत्र विनष्टा भरतर्षभ ॥ १६.८.२८ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਫਲਗੁਨ ਉਹ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਜਿੱਥੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ ਉੱਥੇ ਗਿਆ।
16.8.29
स तान्दृष्ट्वा निपतितान्कदने भृशदुःखितः ।
बभूवातीव कौरव्यः प्राप्तकालं चकार ह ॥ १६.८.२९ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕੌਰਵ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ; ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੇ (ਯੋਗ ਕਰਮ) ਕੀਤਾ।
16.8.30
यथाप्रधानतश्चैव चक्रे सर्वास्तथा क्रियाः ।
ये हता ब्रह्मशापेन मुसलैरेरकोद्भवैः ॥ १६.८.३० ॥
ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ — ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਏਰਕ ਘਾਹ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਮੂਸਲਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ।
16.8.31
ततो भगवतो देहं दृष्ट्वा शिष्यः प्रलप्य च ।
स्मृत्वा तद्वचनं सर्वं मोहशोकोपबृंहितः ॥ १६.८.३१ ॥
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਦੇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਚੇਲਾ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
16.8.32
ततः शरीरे रामस्य वासुदेवस्य चोभयोः ।
अन्वीक्ष्य दाहयामास पुरुषैराप्तकारिभिः ॥ १६.८.३२ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸੇਵਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਇਆ।
16.8.33
स तेषां विधिवत्कृत्वा प्रेतकार्याणि पाण्डवः ।
सप्तमे दिवसे प्रायाद्रथमारुह्य सत्वरः ॥ १६.८.३३ ॥
ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਸੰਸਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।
16.8.34
अश्वयुक्तै रथैश्चापि गोखरोष्ट्रयुतैरपि ।
स्त्रियस्ता वृष्णिवीराणां रुदन्त्यः शोककर्शिताः ॥ १६.८.३४ ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਜੁੜੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਬਲਦ, ਖੋਤੇ, ਊਠਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਤੁਰੀਆਂ।
16.8.35
अनुजग्मुर्महात्मानं पाण्डुपुत्रं धनंजयम् ।
भृत्याश्चान्धकवृष्णीनां सादिनो रथिनश्च ये ॥ १६.८.३५ ॥
ਅੰਧਕ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਜੋ ਸੇਵਕ, ਘੋੜਸਵਾਰ ਅਤੇ ਰਥੀ ਸਨ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰ ਧਨੰਜਯ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰੇ।
16.8.36
वीरहीना वृद्धबालाः पौरजानपदास्तथा ।
ययुस्ते परिवार्याथ कलत्रं पार्थशासनात् ॥ १६.८.३६ ॥
ਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਬੱਚੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ, ਪਾਰਥ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ।
16.8.37
कुञ्जरैश्च गजारोहा ययुः शैलनिर्भस्तथा ।
सपादरक्षैः संयुक्ताः सोत्तरायुधिका ययुः ॥ १६.८.३७ ॥
ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਗਜਾਰੋਹੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਯੋਧੇ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ; ਪੈਦਲ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਉੱਤਰੀਯ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਲੋਕ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ।
16.8.38
पुत्राश्चान्धकवृष्णीनां सर्वे पार्थमनुव्रताः ।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चैव महाधनाः ॥ १६.८.३८ ॥
ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਨਵਾਨ ਸਨ।
16.8.39
दश षट् च सहस्राणि वासुदेवावरोधनम् ।
पुरस्कृत्य ययुर्वज्रं पौत्रं कृष्णस्य धीमतः ॥ १६.८.३९ ॥
ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ; ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੋਤੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
16.8.40
बहूनि च सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च ।
भोजवृष्ण्यन्धकस्त्रीणां हतनाथानि निर्ययुः ॥ १६.८.४० ॥
ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ — ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ।
16.8.41
तत्सागरसमप्रख्यं वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् ।
उवाह रथिनांश्रेष्ठः पार्थः परपुरंजयः ॥ १६.८.४१ ॥
ਸਾਗਰ ਵਰਗੇ, ਬਹੁਤ ਧਨਵਾਨ ਉਸ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਸਮੂਹ ਨੂੰ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੈਰੀ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ ਪਾਰਥ ਨੇ ਲੈ ਤੁਰਿਆ।
16.8.42
निर्याते तु जने तस्मिन्सागरो मकरालयः ।
द्वारकां रत्नसंपूर्णां जलेनाप्लावयत्तदा ॥ १६.८.४२ ॥
ਉਹ ਲੋਕ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਕਰਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਸਾਗਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੋਬ ਗਿਆ।
16.8.43
यद्यद्धि पुरुषव्याघ्रो भूमेस्तस्या व्यमुञ्चत ।
तत्तत्संप्लावयामास सलिलेन स सागरः ॥ १६.८.४३ ॥
ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ (ਅਰਜੁਨ) ਉਸ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਜੋ ਕੱਢਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ।
16.8.44
तदद्भुतमभिप्रेक्ष्य द्वारकावासिनो जनाः ।
तूर्णात्तूर्णतरं जग्मुरहो दैवमिति ब्रुवन् ॥ १६.८.४४ ॥
ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਸੀ ਲੋਕ ਤੇਜ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਭੱਜੇ, 'ਅਹੋ, ਇਹ ਦੈਵ ਹੈ' ਆਖਦੇ ਹੋਏ।
16.8.45
काननेषु च रम्येषु पर्वतेषु नदीषु च ।
निवसन्नानयामास वृष्णिदारान्धनंजयः ॥ १६.८.४५ ॥
ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਕੋਲ ਠਹਿਰਦੇ ਹੋਏ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਵਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।
16.8.46
स पञ्चनदमासाद्य धीमानतिसमृद्धिमत् ।
देशे गोपशुधान्याढ्ये निवासमकरोत्प्रभुः ॥ १६.८.४६ ॥
ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਪੰਜਨਦ ਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਗਊਆਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਿਆ।
16.8.47
ततो लोभः समभवद्दस्यूनां निहतेश्वराः ।
दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमानाः पार्थेनैकेन भारत ॥ १६.८.४७ ॥
ਫਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਜਾਗਿਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ! ਇਕੱਲੇ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ।
16.8.48
ततस्ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः ।
आभीरा मन्त्रयामासुः समेत्याशुभदर्शनाः ॥ १६.८.४८ ॥
ਫਿਰ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਾੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਆਭੀਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
16.8.49
अयमेकोऽर्जुनो धन्वी वृद्धबालं हतेश्वरम् ।
नयत्यस्मानतिक्रम्य् योधाश्चेमे हतौजसः ॥ १६.८.४९ ॥
ਮਰੇ ਹੋਏ ਸੁਆਮੀ ਵਾਲੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਟੱਪ ਕੇ, ਇਹ ਯੋਧੇ ਤੇਜਹੀਣ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
16.8.50
ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवस्ते सहस्रशः ।
अभ्यधावन्त वृष्णीनां तं जनं लोप्त्रहारिणः ॥ १६.८.५० ॥
ਫਿਰ ਡੰਡਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਡਾਕੂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਉਸ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ; ਉਹ ਧਨ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
16.8.51
महता सिंहनादेन त्रासयन्तः पृथग्जनम् ।
अभिपेतुर्धनार्थं ते कालपर्यायचोदिताः ॥ १६.८.५१ ॥
ਵੱਡੀ ਸ਼ੇਰ-ਗਰਜਣਾ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਧਨ ਲਈ ਟੁੱਟ ਪਏ; ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਦੇ ਫੇਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਤ ਹੋ ਕੇ।
16.8.52
ततो निवृत्तः कौन्तेयः सहसा सपदानुगः ।
उवाच तान्महाबाहुरर्जुनः प्रहसन्निव ॥ १६.८.५२ ॥
ਫਿਰ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਅਚਾਨਕ ਮੁੜਿਆ, ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ; ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
16.8.53
निवर्तध्वमधर्मज्ञा यदि जीवितुमिच्छथ ।
इदानीं शरनिर्भिन्नाः शोचध्वं निहता मया ॥ १६.८.५३ ॥
ਜੇ ਜੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਹੇ ਅਧਰਮ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਓ, ਮੁੜ ਜਾਓ; ਹੁਣ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸੋਗ ਕਰੋਗੇ।
16.8.54
तथोक्तास्तेन वीरेणि कदर्तीकृत्य तद्वचः ।
अभिपेतुर्जनं मूढा वार्यमाणाः पुनःपुनः ॥ १६.८.५४ ॥
ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤੁੱਛ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੂਰਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ।
16.8.55
ततोऽर्जुनो धनुर्दिव्यं गाण्डीवमजरं महत् ।
कआरोपयितुमारेभे यत्नादिव कथञ्चन ॥ १६.८.५५ ॥
ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦਿਵ ਅਤੇ ਅਜਰ ਮਹਾਨ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ।
16.8.56
चकार सज्यं कृच्छ्रेणि सम्भ्रमे तुमुले सति ।
चिन्तयामास शस्त्राणि न च सस्मार तान्यपि ॥ १६.८.५६ ॥
ਘਬਰਾਹਟ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਰੌਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਤਾਰ ਚੜ੍ਹਾਈ; ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।
16.8.57
वैकृतं तन्महद्दृष्ट्वा भुजवीर्य तथा युधि ।
दिव्यानां च महास्त्राणां विनाशाद्व्रीडितोऽभवत् ॥ १६.८.५७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਹੂ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਸ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਦਿਵ ਮਹਾਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
16.8.58
वृष्णियोधाश्च ते सर्वे गजाश्वरथयोधिनः ।
न शेकुरावर्तयितुं ह्रियमाणं स्वकं धनम् ॥ १६.८.५८ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਯੋਧੇ ਸਾਰੇ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰੱਥ ਦੇ ਯੋਧੇ, ਲਿਜਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਨ ਨੂੰ ਮੋੜ ਨਾ ਸਕੇ।
16.8.59
कलत्रस्य बहुत्वाद्धि सम्पतन्सु ततस्ततः ।
प्रयत्नमकरोत्पार्थो जनस्य परिरक्षणे ॥ १६.८.५९ ॥
ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਪਾਰਥ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
16.8.60
मिषतां सर्वयोधानां ततस्ताः प्रमदोत्तमाः ।
समन्ततोवकृष्यन्त कामाच्चान्याः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.६० ॥
ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਉਦੋਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਇਸਤਰੀਆਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਕਈ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
16.8.61
ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैः शरैः पार्थो धनंजयः ।
जघान दस्यून्सोद्वेगो वृष्णिभृत्यैः सहस्रशः ॥ १६.८.६१ ॥
ਫਿਰ ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਦਾਸ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪਾਰਥ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
16.8.62
क्षणेन तस्य ते राजन्क्षयं जग्मुरजिह्मगाः ।
अक्षया हि पुरा भूत्वा क्षीणाः क्षतजभोजनाः ॥ १६.८.६२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ; ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਲਹੂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ।
16.8.63
स शरक्षयमासाद्य दुःखशोकसमाहतः ।
धनुष्कोट्या तदा दस्यूनवधीत्पाकशासनिः ॥ १६.८.६३ ॥
ਤੀਰ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਕੋਰ ਨਾਲ ਹੀ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਆ।
16.8.64
प्रेक्षतस्त्वेव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः ।
जग्मुरादाय ते म्लेच्छाः समन्ताज्जनमेजय ॥ १६.८.६४ ॥
ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ, ਪਾਰਥ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਮਲੇਛ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਗਏ।
16.8.65
धनंजयस्तु दैवं तन्मनसाऽचिन्तयत्प्रभुः ।
दुःखसोकसमाविष्टो निःश्वासपरमोऽभवत् ॥ १६.८.६५ ॥
ਪਰ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੈਵ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ; ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
16.8.66
अस्त्राणां च प्रणाशेन बाहुवीर्यस्य च क्षयात् ।
धनुषश्चाविधेयत्वाच्छराणां संक्षयेण च ॥ १६.८.६६ ॥
ਦਿਵ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਬਾਹੂਆਂ ਦੇ ਬਲ ਦੇ ਘਟਣ ਨਾਲ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਕ ਜਾਣ ਨਾਲ—
16.8.67
बभूव विमनाः पार्थो दैवमित्युनुचिन्तयन् ।
न्यवर्तत ततो राजन्नेदमस्तीति चिन्तयन् ॥ १६.८.६७ ॥
ਅਰਜੁਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ 'ਇਹ ਦੈਵ ਹੈ' ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਫਿਰ 'ਇਹੀ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮੁੜ ਪਿਆ।
16.8.68
ततः शेषं समादाय कलत्रस्य महामतिः ।
हृतभूयिष्ठरत्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरत् ॥ १६.८.६८ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਰਤਨ ਹਰ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਬਾਕੀ ਬਚੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।
16.8.69
युधिष्ठिरस्यानुमते वंशकर्तॄन्कुमारकान् ।
न्यवेशयत कौरव्यस्तत्रतत्र धनंजयः ॥ १६.८.६९ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕੌਰਵ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਵਸਾਇਆ।
16.8.70
हार्दिक्यतनयं पार्थो नगरे मृत्तिकावते ।
अश्वपतिं खाण्डवारण्ये राज्ये तत्र न्येवशयत्।
भोजराजकलत्रं च हृतशेषं नरोत्तमः ॥ १६.८.७० ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਹਾਰਦਿਕਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਤੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਨੂੰ ਖਾਂਡਵ ਵਣ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਵਸਾਇਆ; ਭੋਜਰਾਜ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਬਚੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨਰੋਤਮ ਨੇ ਉੱਥੇ ਰੱਖਿਆ।
16.8.71
तथा वृद्धांश्च बालांश्च स्त्रियश्चादाय पाण्डवः ।
वीरैर्विहीनान्सर्वांस्ताञ्शक्रप्रस्थे न्यवेशयत् ॥ १६.८.७१ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵ ਨੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ।
16.8.72
यौयुधानिं सरस्वत्याः पुत्रं सात्यकिनः प्रियम् ।
न्यवेशयत धर्मात्मा वृद्धबालपुरस्कृतम् ॥ १६.८.७२ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਤਿਅਕੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੌਯੁਧਾਨਿ ਨੂੰ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵਸਾਇਆ।
16.8.73
इन्द्रप्रस्थे ददौ राज्यं व्रज्राय परवीरहा ।
वज्रेणाक्रूरदारास्तु वार्यमाणाः प्रवव्रजुः ॥ १६.८.७३ ॥
ਪਰਵੀਰਹਾ ਨੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਦਾ ਰਾਜ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਅਕ੍ਰੂਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਰੋਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
16.8.74
रुक्मिणी त्वथ गान्धारी शैब्दा हैमवतीत्यपि ।
देवी जींबवती चैव विविशुर्जातवेदसम् ॥ १६.८.७४ ॥
ਰੁਕਮਿਣੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਸ਼ੈਬਿਆ, ਹੈਮਵਤੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਜਾਂਬਵਤੀ ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ।
16.8.75
सत्यभामा तथैवान्या देव्यः कृष्णस्य सम्मताः ।
वनं प्रविविशू राजंस्तापस्ये कृतनिश्चयाः ॥ १६.८.७५ ॥
ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਤਿਕਾਰਤ ਰਾਣੀਆਂ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤਪ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ।
16.8.76
द्वारकावासिनो ये पुरुषाः पार्थमभ्ययुः ।
यथार्हं संविभज्यैनान्वज्रे पर्यददज्जयः ॥ १६.८.७६ ॥
ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਪਾਰਥ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੈ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
16.8.77
स तत्कृत्वा प्राप्तकालं बाष्णेणापिहितोऽर्जुनः ।
कृष्णद्वैपायनं व्यासं ददर्शासीनमाश्रमे ॥ १६.८.७७ ॥
ਇਹ ਕਰਕੇ, ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਰਜੁਨ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।