Mahābhārata · Adhyāya 16.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.9.1
प्रविश्य त्वर्जुनो राजन्नाश्रमं सत्यवादिनः ।
ददर्शासीनमेकान्तो मुनिं सत्यवतीसुतम् ॥ १६.९.१ ॥
Oh rey, Arjuna entró en el ermitaño de quien habla la verdad y vio al sabio, hijo de Satyavatī, sentado a solas.
16.9.2
स तमासाद्य धर्मज्ञमुपतस्थे महाव्रतम् ।
अर्जुनोस्मीति नामास्तै निवेद्याभ्यवदत्ततः ॥ १६.९.२ ॥
Se acercó al conocedor del dharma, el gran asceta de votos, se detuvo ante él, anunció su nombre diciendo: «Soy Arjuna», y luego habló.
16.9.3
स्वागतं तेऽस्त्विति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः ।
आस्यतामिति होवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः ॥ १६.९.३ ॥
«Bienvenido seas», dijo el sabio, hijo de Satyavatī; y el gran sabio, de ánimo sereno, dijo: «Siéntate».
16.9.4
तमप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ।
निर्विष्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासोऽब्रवीदिदम् ॥ १६.९.४ ॥
Al ver a Pārtha, con el ánimo turbado, suspirando una y otra vez, con el corazón abatido, Vyāsa dijo estas palabras.
16.9.5
नखकेशदशाकुंभवारिणा किं समुक्षितः ।
आवीरजानुगमनं ब्राह्मणो वा हतस्त्वया ॥ १६.९.५ ॥
¿Te han rociado con el agua de la vasija de uñas y cabellos? ¿Has ido hasta las rodillas de un héroe, o has matado a un brahmán?
16.9.6
युद्धे पराजितो वाऽसि दतश्रीरिव लक्ष्यसे ।
न त्वां प्रभिन्नं जानामि किमिदं भरतर्षभ।
श्रोतव्यं चेन्मया पार्थ क्षश्रिप्रमाख्यातुमर्हसि ॥ १६.९.६ ॥
¿Has sido derrotado en la batalla? Pareces alguien que ha perdido su esplendor. No te conozco como alguien quebrantado. Oh mejor de los Bharatas, ¿qué es esto? Oh Pārtha, si debo escucharlo, dímelo pronto.
16.9.7
यः स मेघवपुः श्रीमान्बृहत्पङ्कजलोचनः ।
स कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः ॥ १६.९.७ ॥
Aquel Kṛṣṇa, de cuerpo como una nube, glorioso, de grandes ojos de loto, junto con Rāma, abandonó su cuerpo y partió al cielo.
16.9.8
तदनुस्मृत्य संमोहं तदा शोकं महामते ।
प्रयामि सर्वदा मह्यं मुमूर्षा चोपजायते ॥ १६.९.८ ॥
Al recordar aquello, oh de gran mente, entonces en mí surgen el desconcierto y el dolor, y siempre me nace el deseo de morir.
16.9.9
तद्वाक्यस्पर्शनालोकसुखं चामृतसन्निभम् ।
संस्मृत्य देवदेवस्य प्रमुह्यित्यमृतात्मनः
भवितव्यं तथा तच्च दिष्टमेतन्महात्मनाम् ।
उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम् ॥ १६.९.९ ॥
La dicha de sus palabras, su contacto y su vista era como el néctar; al recordar al dios de dioses, de naturaleza inmortal, quedo desconcertado. Lo que tenía que ser, fue; tal es el destino de las grandes almas, y Kṛṣṇa, aunque capaz, lo dejó sin impedir.
16.9.10
मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजः ।
बभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः ॥ १६.९.१० ॥
En el Mausala surgió la destrucción de los héroes Vṛṣṇi, nacida de la maldición de un brahmán; aquel aniquilamiento de héroes, que eriza el cabello, tuvo lugar en Prabhāsa.
16.9.11
एते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाः ।
भोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्नन्योन्यं तैर्हतं युधि ॥ १६.९.११ ॥
Estos héroes, de grandes almas, orgullosos como leones, poderosos —Bhojas, Vṛṣṇis y Andhakas—, oh brahmán, se dieron muerte unos a otros en la batalla.
16.9.12
गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवः ।
त एरकाभिर्निहताः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ १६.९.१२ ॥
Aquellos capaces de blandir mazas, barras de hierro y lanzas, de brazos como barras de hierro, fueron muertos con cañas. ¡Mira el giro del tiempo!
16.9.13
हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम् ।
निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम् ॥ १६.९.१३ ॥
Quinientos y mil de aquellos hombres de brazos poderosos fueron muertos; encontrándose unos con otros, hallaron la muerte.
16.9.14
पुनःपुनर्न मृष्यामि विनाशममितौजसाम् ।
चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः ॥ १६.९.१४ ॥
Pensando en los Yadus y en el glorioso Kṛṣṇa, no puedo soportar una y otra vez la destrucción de aquellos de poder inconmensurable.
16.9.15
शोषणं सागरस्येव मन्दरस्येव चालनम् ।
नभसः पतनं चैव शैत्यमग्नेस्तथैव च ॥ १६.९.१५ ॥
El secarse del océano, el temblor del Mandara, la caída del cielo y la frialdad del fuego: es como si todo esto estuviera ocurriendo.
16.9.16
अश्रद्धेयमहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनः ।
न चेह स्थातुमिच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः ॥ १६.९.१६ ॥
Considero increíble la destrucción del portador del arco Śārṅga (Kṛṣṇa); no deseo permanecer en este mundo privado de Kṛṣṇa.
16.9.17
इतः कष्टतरं चान्यच्छृणु तद्वै तपोधन ।
मनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः ॥ १६.९.१७ ॥
Oh tesoro de austeridad, escucha ahora otra cosa, más dolorosa que esta, por la que mi mente se desgarra una y otra vez al pensarla.
16.9.18
पश्यतो वृष्णिदाराश्च मम ब्रह्मन्सहस्रशः ।
आभीरैरभिभूयाजौ हृताः पञ्चनदालयैः ॥ १६.९.१८ ॥
Oh brahmán, mientras yo miraba, miles de esposas de los Vṛṣṇis fueron arrebatadas en batalla por los Ābhīras, habitantes de los Cinco Ríos, tras vencerme.
16.9.19
धनुरादाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणे ।
यथापुरा च मे वीर्यं भुजयोर्न तथाऽभवत् ॥ १६.९.१९ ॥
Aunque tomé el arco, no pude tensarlo allí. La fuerza de mis brazos ya no era como antes.
16.9.20
अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुने ।
शराश्च क्षयमापन्नाः क्षणेनैव समन्ततः ॥ १६.९.२० ॥
¡Oh gran sabio! Mis diversas armas se han perdido, y mis flechas se han agotado por todas partes en un instante.
16.9.21
पुरुषस्चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरः ।
चतुर्भुजः पीतवासाः श्यामः पद्मदलेक्षणः ॥ १६.९.२१ ॥
Aquel varón de alma inconmensurable, portador de caracola, disco y maza, de cuatro brazos, vestido de amarillo, de tez oscura y ojos como pétalos de loto.
16.9.22
यश्च याति पुरस्तान्मे रथस्य सुमहाद्युतिः ।
प्रदहन्रिपुसैन्यानि न पश्याम्यहमद्य तम् ॥ १६.९.२२ ॥
Aquel de gran esplendor que avanzaba delante de mi carro, quemando los ejércitos enemigos, hoy no lo veo.
16.9.23
येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसा ।
शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैरहं पश्चादशातयम् ॥ १६.९.२३ ॥
Por cuyo esplendor los ejércitos enemigos fueron quemados antes, yo después los derribé con flechas disparadas desde el Gāṇḍīva.
16.9.24
तमपश्यन्विषीदामि घूर्णामीव च सत्तम ।
परिनिर्विण्णचेताश्च शान्तिं नोपलभेऽपि च ॥ १६.९.२४ ॥
¡Oh mejor de los buenos! Al no verlo me desplomo y doy vueltas como si girara; mi mente está completamente abatida, y ni siquiera encuentro paz.
16.9.25
देवकीनन्दनं देवं वासुदेवमजं प्रभुम् ।
विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ १६.९.२५ ॥
Sin Janārdana, el héroe, el dios Vāsudeva, hijo de Devakī, el señor no nacido, no tengo deseos de vivir.
16.9.26
श्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर्दिशः ।
प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतः ॥ १६.९.२६ ॥
Al oír que Viṣṇu había partido, también se me nublaron los rumbos; despojado de parientes y de vigor, vago vacío de un lado a otro.
16.9.27
उपदेष्टुं मम श्रेयो भवानर्हति सत्तम ॥ १६.९.२७ ॥
Oh, mejor de los buenos, sois vos quien es digno de instruirme sobre lo que es bueno.
16.9.28
देवांशा देवभूतेन सम्भूतास्ते गतास्सह ।
धर्मव्यवस्थारक्षार्थं देवेन समुपेक्षिताः ॥ १६.९.२८ ॥
Las partes de los dioses, nacidas por medio del dios que tomó forma divina para proteger el orden del dharma, partieron junto con él; el dios los dejó ir.
16.9.29
ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकसमहारथाः ।
विनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ्शोचितुमर्हसि ॥ १६.९.२९ ॥
Consumidos por la maldición de un brahmán, los grandes aurigas de los Vṛṣṇi y los Andhaka han perecido. Oh, tigre entre los Kuru, no debes afligirte por ellos.
16.9.31
त्रैलोक्यमपि गोविन्दः कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसहेदन्यथा कर्तुं कुतः शापं महात्मनाम् ॥ १६.९.३१ ॥
Govinda podría alterar incluso los tres mundos enteros, lo móvil y lo inmóvil; entonces, ¿cómo no podría alterar la maldición de los magnánimos?
16.9.32
स्त्रियश्च ताः पुरा शप्ताः प्रभासे कुपितेन वै ।
अष्टावक्रेण मुनिना तदर्थं त्वद्बलक्षयम् ॥ १६.९.३२ ॥
Hace tiempo, en Prabhāsa, el sabio Aṣṭāvakra, airado, maldijo a aquellas mujeres; por eso se consumió tu fuerza.
16.9.33
रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरः ।
तव स्नेहात्पुराणर्षिर्वासुदेवश्चतुर्भुजः ॥ १६.९.३३ ॥
Aquel que marcha ante el carro, portador del disco y la maza, es el antiguo sabio Vāsudeva, de cuatro brazos; por afecto hacia ti lo hacía.
16.9.34
कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनः ।
मोक्षयित्वा तनुं प्राप्तः कृष्णः स्वस्थानमुत्तमम् ॥ १६.९.३४ ॥
Tras aliviar la carga de la tierra, Kṛṣṇa de ojos amplios, dejando su cuerpo, alcanzó su morada suprema.
16.9.35
त्वयाऽपीह महत्कर्म देवानां पुरुषर्षभ ।
कृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज ॥ १६.९.३५ ॥
¡Toro entre los hombres, de poderosos brazos! También tú has realizado aquí una gran hazaña de los dioses, con Bhīma como ayudante y junto a los dos Yamas.
16.9.36
कृतकृत्यांश्च वो मन्ये संसिद्धान्कुरुपुङ्गव ।
गमनं प्राप्तकालं व इदं श्रेयस्करं विभो ॥ १६.९.३६ ॥
Toro de los Kurus, considero que habéis cumplido vuestro deber y alcanzado la perfección; ha llegado el momento de vuestra partida, oh poderoso, y esto es para vuestro bien.
16.9.37
बलं बुद्धिश्च तेजश्च प्रतिपत्तिश्च भारत ।
भवन्ति भवकालेषु विपद्यन्ते विपर्यये ॥ १६.९.३७ ॥
Fuerza, intelecto, vigor y resolución, oh Bhārata, surgen en tiempos de prosperidad y perecen cuando la fortuna se invierte.
16.9.38
कालमूलमिदं सर्वं जगद्बीजं धनंजय ।
काल एव समादत्ते पुनरेव यदृच्छया ॥ १६.९.३८ ॥
Dhanañjaya, todo este mundo tiene su raíz en el tiempo, y el tiempo es la semilla del mundo. El tiempo mismo lo vuelve a tomar todo, a su propia voluntad.
16.9.39
स एव बलवान्भूत्वा पुनर्भवति दुर्बलः ।
स एवेशश्च भूत्वेह परैराज्ञाप्यते पुनः ॥ १६.९.३९ ॥
El mismo hombre, después de haberse vuelto fuerte, vuelve a ser débil; el mismo, después de haberse vuelto señor aquí, vuelve a recibir órdenes de otros.
16.9.40
कृतकृत्यानि चास्त्राणि गतान्यद्य यथागतम् ।
पुनरेष्यन्ति ते हस्तं यदा कालो भविष्यति ॥ १६.९.४० ॥
Las armas que han cumplido su tarea han regresado hoy adonde venían; cuando llegue el momento volverán a tu mano.
16.9.41
कालो गन्तुं गतिं मुख्यां भवतामपि भारत ।
एतच्छ्रेयो हि वो मन्ये परमं भरतर्षभ ॥ १६.९.४१ ॥
Oh Bhārata, ha llegado el momento de que vosotros también sigáis el camino supremo. Oh toro de los Bharatas, creo que este es vuestro bien supremo.
16.9.42
एतद्वचनमाज्ञाय व्यासस्यामिततेजसः ।
अनुज्ञातो ययौ पार्थो नगरं नागसाह्वयम् ॥ १६.९.४२ ॥
Habiendo comprendido estas palabras de Vyāsa, de esplendor sin límite, y obtenido su permiso, Pārtha partió hacia la ciudad llamada Nāgasāhvaya.
16.9.43
प्रविश्य च पुरीं वीरः समासाद्य युधिष्ठिरम् ।
आचष्ट तद्यथावृत्तं वृष्ण्यन्धककुलं प्रति ॥ १६.९.४३ ॥
Entrando en la ciudad, el héroe se acercó a Yudhiṣṭhira y le relató todo lo ocurrido con el linaje de los Vṛṣṇi y los Andhaka, tal como había sucedido.