ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 16.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.9.1
प्रविश्य त्वर्जुनो राजन्नाश्रमं सत्यवादिनः ।
ददर्शासीनमेकान्तो मुनिं सत्यवतीसुतम् ॥ १६.९.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਰਜੁਨ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
16.9.2
स तमासाद्य धर्मज्ञमुपतस्थे महाव्रतम् ।
अर्जुनोस्मीति नामास्तै निवेद्याभ्यवदत्ततः ॥ १६.९.२ ॥
ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਮਹਾਵਰਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਅਰਜੁਨ ਹਾਂ' ਆਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੱਸ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।
16.9.3
स्वागतं तेऽस्त्विति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः ।
आस्यतामिति होवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः ॥ १६.९.३ ॥
'ਤੇਰਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ' ਇਹ ਸੱਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ 'ਬੈਠੋ' ਆਖਿਆ।
16.9.4
तमप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ।
निर्विष्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासोऽब्रवीदिदम् ॥ १६.९.४ ॥
ਮਨ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਉਕੇ ਭਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਰਾਸ਼ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ।
16.9.5
नखकेशदशाकुंभवारिणा किं समुक्षितः ।
आवीरजानुगमनं ब्राह्मणो वा हतस्त्वया ॥ १६.९.५ ॥
ਨਹੁੰ, ਕੇਸਾਂ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾ-ਕੁੰਭ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੀ ਤੂੰ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ? ਕਿਸੇ ਵੀਰ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ?
16.9.6
युद्धे पराजितो वाऽसि दतश्रीरिव लक्ष्यसे ।
न त्वां प्रभिन्नं जानामि किमिदं भरतर्षभ।
श्रोतव्यं चेन्मया पार्थ क्षश्रिप्रमाख्यातुमर्हसि ॥ १६.९.६ ॥
ਕੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈਂ? ਸ਼੍ਰੀਹੀਣ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੇ ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਦੱਸ।
16.9.7
यः स मेघवपुः श्रीमान्बृहत्पङ्कजलोचनः ।
स कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः ॥ १६.९.७ ॥
ਮੇਘ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ, ਵੱਡੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਨ, ਉਹ ਬਲਰਾਮ ਸਮੇਤ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ।
16.9.8
तदनुस्मृत्य संमोहं तदा शोकं महामते ।
प्रयामि सर्वदा मह्यं मुमूर्षा चोपजायते ॥ १६.९.८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਮੋਹ ਤੇ ਸੋਗ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
16.9.9
तद्वाक्यस्पर्शनालोकसुखं चामृतसन्निभम् ।
संस्मृत्य देवदेवस्य प्रमुह्यित्यमृतात्मनः
भवितव्यं तथा तच्च दिष्टमेतन्महात्मनाम् ।
उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम् ॥ १६.९.९ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ, ਛੋਹ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਹੋਣਾ ਸੀ ਉਹ ਹੋਇਆ; ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਇਹੀ ਸੀ; ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਟਾਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਅਣਦੇਖਾ ਕੀਤਾ।
16.9.10
मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजः ।
बभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः ॥ १६.९.१० ॥
ਮੌਸਲ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸੀ; ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨਾਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ।
16.9.11
एते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाः ।
भोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्नन्योन्यं तैर्हतं युधि ॥ १६.९.११ ॥
ਇਹ ਸੂਰਮੇ, ਮਹਾਤਮਾ, ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਹੰਕਾਰੀ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕ — ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
16.9.12
गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवः ।
त एरकाभिर्निहताः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ १६.९.१२ ॥
ਗਦਾ, ਪਰਿਘ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ, ਪਰਿਘ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਵੇਖੋ, ਕਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ!
16.9.13
हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम् ।
निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम् ॥ १६.९.१३ ॥
ਪੰਜ ਸੌ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਹੂਸ਼ਾਲੀ ਵੀਰ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਪਾਈ।
16.9.14
पुनःपुनर्न मृष्यामि विनाशममितौजसाम् ।
चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः ॥ १६.९.१४ ॥
ਯਾਦਵਾਂ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
16.9.15
शोषणं सागरस्येव मन्दरस्येव चालनम् ।
नभसः पतनं चैव शैत्यमग्नेस्तथैव च ॥ १६.९.१५ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸੁੱਕਣਾ, ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਦਾ ਹਿਲਣਾ, ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਠੰਢਾ ਹੋਣਾ—ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
16.9.16
अश्रद्धेयमहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनः ।
न चेह स्थातुमिच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः ॥ १६.९.१६ ॥
ਸ਼ਾਰਙ੍ਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਮੈਂ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
16.9.17
इतः कष्टतरं चान्यच्छृणु तद्वै तपोधन ।
मनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः ॥ १६.९.१७ ॥
ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
16.9.18
पश्यतो वृष्णिदाराश्च मम ब्रह्मन्सहस्रशः ।
आभीरैरभिभूयाजौ हृताः पञ्चनदालयैः ॥ १६.९.१८ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਆਭੀਰਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਬੰਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ।
16.9.19
धनुरादाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणे ।
यथापुरा च मे वीर्यं भुजयोर्न तथाऽभवत् ॥ १६.९.१९ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਤੰਦ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
16.9.20
अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुने ।
शराश्च क्षयमापन्नाः क्षणेनैव समन्ततः ॥ १६.९.२० ॥
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੇਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਤੀਰ ਵੀ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
16.9.21
पुरुषस्चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरः ।
चतुर्भुजः पीतवासाः श्यामः पद्मदलेक्षणः ॥ १६.९.२१ ॥
ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪੁਰਖ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਸਾਂਵਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।
16.9.22
यश्च याति पुरस्तान्मे रथस्य सुमहाद्युतिः ।
प्रदहन्रिपुसैन्यानि न पश्याम्यहमद्य तम् ॥ १६.९.२२ ॥
ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ।
16.9.23
येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसा ।
शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैरहं पश्चादशातयम् ॥ १६.९.२३ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸੜ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਡੇਗਿਆ ਸੀ।
16.9.24
तमपश्यन्विषीदामि घूर्णामीव च सत्तम ।
परिनिर्विण्णचेताश्च शान्तिं नोपलभेऽपि च ॥ १६.९.२४ ॥
ਹੇ ਸੱਤਮ, ਉਸਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦਾ ਹਾਂ; ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
16.9.25
देवकीनन्दनं देवं वासुदेवमजं प्रभुम् ।
विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ १६.९.२५ ॥
ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਅਜੰਮੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੀਰ ਜਨਾਰਦਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
16.9.26
श्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर्दिशः ।
प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतः ॥ १६.९.२६ ॥
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਮੇਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਬਲ ਗੁਆ ਕੇ ਸੁੰਨਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
16.9.27
उपदेष्टुं मम श्रेयो भवानर्हति सत्तम ॥ १६.९.२७ ॥
ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਭਲੇ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।
16.9.28
देवांशा देवभूतेन सम्भूतास्ते गतास्सह ।
धर्मव्यवस्थारक्षार्थं देवेन समुपेक्षिताः ॥ १६.९.२८ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੰਮੇ ਉਹ ਉਸੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
16.9.29
ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकसमहारथाः ।
विनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ्शोचितुमर्हसि ॥ १६.९.२९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
16.9.31
त्रैलोक्यमपि गोविन्दः कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसहेदन्यथा कर्तुं कुतः शापं महात्मनाम् ॥ १६.९.३१ ॥
ਗੋਵਿੰਦ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ; ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਬਦਲ ਸਕਦੇ?
16.9.32
स्त्रियश्च ताः पुरा शप्ताः प्रभासे कुपितेन वै ।
अष्टावक्रेण मुनिना तदर्थं त्वद्बलक्षयम् ॥ १६.९.३२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਮੁਨੀ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਬਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ।
16.9.33
रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरः ।
तव स्नेहात्पुराणर्षिर्वासुदेवश्चतुर्भुजः ॥ १६.९.३३ ॥
ਰਥ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਾਣ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਸੁਦੇਵ; ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ।
16.9.34
कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनः ।
मोक्षयित्वा तनुं प्राप्तः कृष्णः स्वस्थानमुत्तमम् ॥ १६.९.३४ ॥
ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣਾ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
16.9.35
त्वयाऽपीह महत्कर्म देवानां पुरुषर्षभ ।
कृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज ॥ १६.९.३५ ॥
ਹੇ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਭੀਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਯਮਾਂ ਨਾਲ।
16.9.36
कृतकृत्यांश्च वो मन्ये संसिद्धान्कुरुपुङ्गव ।
गमनं प्राप्तकालं व इदं श्रेयस्करं विभो ॥ १६.९.३६ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਤੱਵ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ ਹੋ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲਾ ਹੈ।
16.9.37
बलं बुद्धिश्च तेजश्च प्रतिपत्तिश्च भारत ।
भवन्ति भवकालेषु विपद्यन्ते विपर्यये ॥ १६.९.३७ ॥
ਹੇ ਭਰਤ! ਬਲ, ਬੁੱਧੀ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ—ਇਹ ਚੰਗੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਲਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
16.9.38
कालमूलमिदं सर्वं जगद्बीजं धनंजय ।
काल एव समादत्ते पुनरेव यदृच्छया ॥ १६.९.३८ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਾਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਕਾਲ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ। ਕਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
16.9.39
स एव बलवान्भूत्वा पुनर्भवति दुर्बलः ।
स एवेशश्च भूत्वेह परैराज्ञाप्यते पुनः ॥ १६.९.३९ ॥
ਉਹੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣ ਕੇ ਫਿਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੇਠ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
16.9.40
कृतकृत्यानि चास्त्राणि गतान्यद्य यथागतम् ।
पुनरेष्यन्ति ते हस्तं यदा कालो भविष्यति ॥ १६.९.४० ॥
ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਅਸਤਰ ਅੱਜ ਜਿੱਥੋਂ ਆਏ ਸਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਆਉਣਗੇ।
16.9.41
कालो गन्तुं गतिं मुख्यां भवतामपि भारत ।
एतच्छ्रेयो हि वो मन्ये परमं भरतर्षभ ॥ १६.९.४१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਹੈ।
16.9.42
एतद्वचनमाज्ञाय व्यासस्यामिततेजसः ।
अनुज्ञातो ययौ पार्थो नगरं नागसाह्वयम् ॥ १६.९.४२ ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਵਿਆਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਪਾਰਥ ਨਾਗਸਾਹ੍ਵਯ ਨਗਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
16.9.43
प्रविश्य च पुरीं वीरः समासाद्य युधिष्ठिरम् ।
आचष्ट तद्यथावृत्तं वृष्ण्यन्धककुलं प्रति ॥ १६.९.४३ ॥
ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ-ਅੰਧਕ ਕੁਲ ਬਾਰੇ ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸਭ ਯਥਾਵਤ ਦੱਸਿਆ।