మహాభారతం · అధ్యాయం 16.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.9.1
प्रविश्य त्वर्जुनो राजन्नाश्रमं सत्यवादिनः ।
ददर्शासीनमेकान्तो मुनिं सत्यवतीसुतम् ॥ १६.९.१ ॥
ఓ రాజా, అర్జునుడు సత్యవాదియైన ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, ఏకాంతంలో కూర్చున్న సత్యవతీ కుమారుడైన ముని ను చూశాడు.
16.9.2
स तमासाद्य धर्मज्ञमुपतस्थे महाव्रतम् ।
अर्जुनोस्मीति नामास्तै निवेद्याभ्यवदत्ततः ॥ १६.९.२ ॥
అతను ధర్మజ్ఞుడూ మహావ్రతుడూ అయిన ఆయన దగ్గరకు వెళ్లి నిలబడి, 'నేను అర్జునుడను' అని తన పేరు తెలిపి, అప్పుడు మాట్లాడాడు.
16.9.3
स्वागतं तेऽस्त्विति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः ।
आस्यतामिति होवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः ॥ १६.९.३ ॥
'నీకు స్వాగతం' అని సత్యవతీ కుమారుడైన ముని అన్నారు; ప్రసన్న మనస్కుడైన ఆ మహామునే 'కూర్చో' అని అన్నారు.
16.9.4
तमप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ।
निर्विष्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासोऽब्रवीदिदम् ॥ १६.९.४ ॥
మనసు ప్రసన్నం కాక, పదే పదే నిట్టూర్చుతూ, నీరసించిన మనసుతో ఉన్న పార్థుని చూచి వ్యాసుడు ఇలా అన్నాడు.
16.9.5
नखकेशदशाकुंभवारिणा किं समुक्षितः ।
आवीरजानुगमनं ब्राह्मणो वा हतस्त्वया ॥ १६.९.५ ॥
గోళ్లు, జుట్టు, దశా కుంభజలంతో నీవు అభిషేకించబడ్డావా? వీరుని మోకాళ్ల వరకు వెళ్లావా, లేక నీవు బ్రాహ్మణుని చంపావా?
16.9.6
युद्धे पराजितो वाऽसि दतश्रीरिव लक्ष्यसे ।
न त्वां प्रभिन्नं जानामि किमिदं भरतर्षभ।
श्रोतव्यं चेन्मया पार्थ क्षश्रिप्रमाख्यातुमर्हसि ॥ १६.९.६ ॥
యుద్ధంలో ఓడిపోయావా? కాంతి తగ్గినవాడిలా కనిపిస్తున్నావు. నిన్ను విరిగిపోయిన వానిగా నేను ఎరుగను. భరతకులోత్తమా, ఇది ఏమిటి? పార్థా, నేను వినదగినదైతే త్వరగా చెప్పు.
16.9.7
यः स मेघवपुः श्रीमान्बृहत्पङ्कजलोचनः ।
स कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः ॥ १६.९.७ ॥
మేఘవర్ణ దేహుడు, శ్రీమంతుడు, పెద్ద పద్మనేత్రుడు అయిన ఆ కృష్ణుడు బలరాముడితో కలిసి దేహాన్ని విడిచి స్వర్గానికి వెళ్లాడు.
16.9.8
तदनुस्मृत्य संमोहं तदा शोकं महामते ।
प्रयामि सर्वदा मह्यं मुमूर्षा चोपजायते ॥ १६.९.८ ॥
ఆ జ్ఞాపకంతో, ఓ మహామతీ, అప్పుడు నాకు మోహం, శోకం కలుగుతాయి; ఎల్లప్పుడూ నాకు మరణించాలనే కోరిక పుడుతుంది.
16.9.9
तद्वाक्यस्पर्शनालोकसुखं चामृतसन्निभम् ।
संस्मृत्य देवदेवस्य प्रमुह्यित्यमृतात्मनः
भवितव्यं तथा तच्च दिष्टमेतन्महात्मनाम् ।
उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम् ॥ १६.९.९ ॥
ఆయన మాటలు, స్పర్శ, దర్శనం వల్ల కలిగిన సుఖం అమృతం వంటిది; దేవదేవుడు, అమృతాత్ముడు అయిన ఆయనను స్మరించి నేను మోహితుడనవుతాను. జరగాల్సింది జరిగింది; మహాత్ముల విధి ఇదే; సమర్థుడైనా కృష్ణుడు దీన్ని నివారించకుండా ఉపేక్షించాడు.
16.9.10
मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजः ।
बभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः ॥ १६.९.१० ॥
మౌసలంలో వృష్ణి వీరుల వినాశనం బ్రాహ్మణ శాపం వల్ల కలిగింది; వీరులను అంతం చేసిన, ఒళ్లు గగుర్పొడిచే ఆ వినాశనం ప్రభాసంలో జరిగింది.
16.9.11
एते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाः ।
भोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्नन्योन्यं तैर्हतं युधि ॥ १६.९.११ ॥
ఈ శూరులు, మహాత్ములు, సింహగర్వం కలవారు, మహాబలులు — భోజులు, వృష్ణులు, అంధకులు; ఓ బ్రాహ్మణా, వారు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు చంపుకున్నారు.
16.9.12
गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवः ।
त एरकाभिर्निहताः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ १६.९.१२ ॥
గద, పరిఘ, శక్తి ఆయుధాలను ధరించగల, పరిఘల వంటి బాహువులు కలవారు ఆ రెల్లు కర్రలతో చంపబడ్డారు; చూడు, కాలచక్రపు మలుపును!
16.9.13
हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम् ।
निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम् ॥ १६.९.१३ ॥
ఐదు వందలు, వేయి మంది బాహుశాలురు చంపబడ్డారు; ఒకరితో ఒకరు తలపడి వారు మరణాన్ని పొందారు.
16.9.14
पुनःपुनर्न मृष्यामि विनाशममितौजसाम् ।
चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः ॥ १६.९.१४ ॥
యాదవులను, యశస్వి కృష్ణుని గురించి ఆలోచిస్తూ, అమిత తేజస్సు గల వారి వినాశాన్ని నేను పదే పదే సహించలేకపోతున్నాను.
16.9.15
शोषणं सागरस्येव मन्दरस्येव चालनम् ।
नभसः पतनं चैव शैत्यमग्नेस्तथैव च ॥ १६.९.१५ ॥
సముద్రం ఎండిపోవడం, మందర పర్వతం కదలడం, ఆకాశం పడిపోవడం, అగ్ని చల్లబడడం—ఇవి జరుగుతున్నట్లే ఉన్నాయి.
16.9.16
अश्रद्धेयमहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनः ।
न चेह स्थातुमिच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः ॥ १६.९.१६ ॥
శార్ఙ్గ ధనుర్ధారి (కృష్ణుని) వినాశం నమ్మశక్యం కానిదిగా నేను భావిస్తున్నాను; కృష్ణుడు లేకుండా ఈ లోకంలో ఉండాలనుకోను.
16.9.17
इतः कष्टतरं चान्यच्छृणु तद्वै तपोधन ।
मनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः ॥ १६.९.१७ ॥
తపోధనా, దీనికంటే మరింత కష్టమైన మరొకటి వినుము; దాని గురించి ఆలోచిస్తే నా మనసు పదేపదే చీలిపోతుంది.
16.9.18
पश्यतो वृष्णिदाराश्च मम ब्रह्मन्सहस्रशः ।
आभीरैरभिभूयाजौ हृताः पञ्चनदालयैः ॥ १६.९.१८ ॥
బ్రాహ్మణా, నా కళ్లముందే వృష్ణి కుల స్త్రీలు వేలాదిమంది, పంచనద వాసులైన ఆభీరులు యుద్ధంలో నన్ను ఓడించి అపహరించారు.
16.9.19
धनुरादाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणे ।
यथापुरा च मे वीर्यं भुजयोर्न तथाऽभवत् ॥ १६.९.१९ ॥
విల్లును ఎత్తినప్పటికీ అక్కడ దానికి నారి ఎక్కించలేకపోయాను. పూర్వం నా బాహువులలో ఉన్న బలం ఇప్పుడు లేదు.
16.9.20
अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुने ।
शराश्च क्षयमापन्नाः क्षणेनैव समन्ततः ॥ १६.९.२० ॥
ఓ మహాముని, నా వివిధ అస్త్రాలు నశించాయి; బాణాలు కూడా క్షణంలోనే అన్ని వైపులా క్షీణించిపోయాయి.
16.9.21
पुरुषस्चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरः ।
चतुर्भुजः पीतवासाः श्यामः पद्मदलेक्षणः ॥ १६.९.२१ ॥
అప్రమేయ ఆత్మ కలిగిన ఆ పురుషుడు శంఖ చక్ర గదలను ధరించినవాడు; నాలుగు బాహువులు కలవాడు, పసుపు వస్త్రాలు ధరించినవాడు, శ్యామవర్ణుడు, పద్మదళాల వంటి నేత్రాలు కలవాడు.
16.9.22
यश्च याति पुरस्तान्मे रथस्य सुमहाद्युतिः ।
प्रदहन्रिपुसैन्यानि न पश्याम्यहमद्य तम् ॥ १६.९.२२ ॥
నా రథం ముందు నడిచి, అత్యంత తేజస్సు కలిగి, శత్రుసైన్యాలను దహించిన ఆ వ్యక్తిని ఈ రోజు నేను చూడలేకున్నాను.
16.9.23
येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसा ।
शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैरहं पश्चादशातयम् ॥ १६.९.२३ ॥
ఎవని తేజస్సు వల్ల ముందు శత్రుసైన్యాలు దహించబడ్డాయో, గాండీవం నుండి విడిచిన బాణాలతో నేను తరువాత వాటిని కూల్చాను.
16.9.24
तमपश्यन्विषीदामि घूर्णामीव च सत्तम ।
परिनिर्विण्णचेताश्च शान्तिं नोपलभेऽपि च ॥ १६.९.२४ ॥
ఓ సత్తమా, అతడిని చూడక నేను కృంగిపోతున్నాను, తిరుగుతున్నట్లు తల తిరుగుతోంది. మనసు పూర్తిగా కుంగిపోయి, శాంతిని కూడా నేను పొందలేకున్నాను.
16.9.25
देवकीनन्दनं देवं वासुदेवमजं प्रभुम् ।
विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ १६.९.२५ ॥
దేవకీ పుత్రుడు, దేవుడు, వాసుదేవుడు, అజుడు, ప్రభువు, వీరుడు జనార్దనుడు లేకుండా నేను జీవించలేను.
16.9.26
श्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर्दिशः ।
प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतः ॥ १६.९.२६ ॥
విష్ణువు వెళ్లిపోయాడని వినగానే నా దిక్కులు కూడా మోహితమయ్యాయి; బంధువులను, బలాన్ని కోల్పోయి శూన్యంగా నేను పరుగెత్తుతున్నాను.
16.9.27
उपदेष्टुं मम श्रेयो भवानर्हति सत्तम ॥ १६.९.२७ ॥
సత్తములలో శ్రేష్ఠుడా, నాకు మేలును బోధించడానికి మీరే అర్హులు.
16.9.28
देवांशा देवभूतेन सम्भूतास्ते गतास्सह ।
धर्मव्यवस्थारक्षार्थं देवेन समुपेक्षिताः ॥ १६.९.२८ ॥
దేవాంశులై, దేవరూపుడైన వానిచేత ధర్మవ్యవస్థను కాపాడుటకు జన్మించినవారు, ఆయనతోనే వెళ్లిపోయారు; దేవుడు వారిని విడిచిపెట్టాడు.
16.9.29
ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकसमहारथाः ।
विनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ्शोचितुमर्हसि ॥ १६.९.२९ ॥
బ్రాహ్మణ శాపంతో దగ్ధులై వృష్ణి, అంధక వంశాల మహారథులు నశించారు. కురుశార్దూలా, వారి కోసం నీవు శోకించరాదు.
16.9.31
त्रैलोक्यमपि गोविन्दः कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसहेदन्यथा कर्तुं कुतः शापं महात्मनाम् ॥ १६.९.३१ ॥
గోవిందుడు స్థావర జంగమాలతో కూడిన సమస్త త్రిలోకాన్నీ మార్చగలడు; అలాంటప్పుడు మహాత్ముల శాపాన్ని ఆయన మార్చలేడా?
16.9.32
स्त्रियश्च ताः पुरा शप्ताः प्रभासे कुपितेन वै ।
अष्टावक्रेण मुनिना तदर्थं त्वद्बलक्षयम् ॥ १६.९.३२ ॥
పూర్వం ప్రభాసంలో కోపించిన ముని అష్టావక్రుడు ఆ స్త్రీలను శపించాడు; అందువల్లనే నీ బలం క్షీణించింది.
16.9.33
रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरः ।
तव स्नेहात्पुराणर्षिर्वासुदेवश्चतुर्भुजः ॥ १६.९.३३ ॥
రథం ముందు నడిచేవాడు, చక్రగదాధారి, చతుర్భుజుడైన పురాతన ఋషి వాసుదేవుడు; నీ పట్ల ఉన్న స్నేహంతో అతడు అలా ఉండేవాడు.
16.9.34
कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनः ।
मोक्षयित्वा तनुं प्राप्तः कृष्णः स्वस्थानमुत्तमम् ॥ १६.९.३४ ॥
భూమి భారాన్ని తగ్గించిన విశాలనేత్రుడైన కృష్ణుడు, శరీరాన్ని విడిచి తన ఉత్తమ స్థానాన్ని చేరుకున్నాడు.
16.9.35
त्वयाऽपीह महत्कर्म देवानां पुरुषर्षभ ।
कृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज ॥ १६.९.३५ ॥
పురుషశ్రేష్ఠా, మహాబాహూ! ఇక్కడ నువ్వు కూడా దేవతల గొప్ప కార్యాన్ని నెరవేర్చావు; భీముని సహాయంతో, ఇద్దరు యమళులతో కలిసి.
16.9.36
कृतकृत्यांश्च वो मन्ये संसिद्धान्कुरुपुङ्गव ।
गमनं प्राप्तकालं व इदं श्रेयस्करं विभो ॥ १६.९.३६ ॥
కురుశ్రేష్ఠా! మీ కర్తవ్యం నెరవేరిందని, మీరు సిద్ధులయ్యారని నేను భావిస్తున్నాను; ఓ ప్రభూ, మీ నిష్క్రమణ సమయం వచ్చింది—ఇదే శ్రేయస్కరం.
16.9.37
बलं बुद्धिश्च तेजश्च प्रतिपत्तिश्च भारत ।
भवन्ति भवकालेषु विपद्यन्ते विपर्यये ॥ १६.९.३७ ॥
భారతా! బలం, బుద్ధి, తేజస్సు, సంకల్పం—ఇవి మంచి కాలాల్లో పుడతాయి; విపరీత కాలంలో నశిస్తాయి.
16.9.38
कालमूलमिदं सर्वं जगद्बीजं धनंजय ।
काल एव समादत्ते पुनरेव यदृच्छया ॥ १६.९.३८ ॥
ధనంజయా, ఈ సమస్త జగత్తుకు కాలమే మూలం; కాలమే జగత్తుకు బీజం. కాలమే తన ఇష్టానుసారం మళ్లీ అన్నింటినీ స్వీకరిస్తుంది.
16.9.39
स एव बलवान्भूत्वा पुनर्भवति दुर्बलः ।
स एवेशश्च भूत्वेह परैराज्ञाप्यते पुनः ॥ १६.९.३९ ॥
అతడే బలవంతుడై మళ్లీ దుర్బలుడవుతాడు. అతడే ఇక్కడ ప్రభువై మళ్లీ ఇతరుల ఆజ్ఞకు లోనవుతాడు.
16.9.40
कृतकृत्यानि चास्त्राणि गतान्यद्य यथागतम् ।
पुनरेष्यन्ति ते हस्तं यदा कालो भविष्यति ॥ १६.९.४० ॥
తమ కార్యం నెరవేర్చిన అస్త్రాలు ఈరోజు వచ్చిన చోటికే వెళ్లిపోయాయి. కాలం వచ్చినప్పుడు అవి మళ్లీ నీ చేతికి వస్తాయి.
16.9.41
कालो गन्तुं गतिं मुख्यां भवतामपि भारत ।
एतच्छ्रेयो हि वो मन्ये परमं भरतर्षभ ॥ १६.९.४१ ॥
భారతా, మీరు కూడా ఉత్తమ గతికి వెళ్లవలసిన కాలం వచ్చింది. భరతశ్రేష్ఠా, ఇదే మీకు అత్యుత్తమ శ్రేయస్సని నేను భావిస్తున్నాను.
16.9.42
एतद्वचनमाज्ञाय व्यासस्यामिततेजसः ।
अनुज्ञातो ययौ पार्थो नगरं नागसाह्वयम् ॥ १६.९.४२ ॥
అమిత తేజస్వి అయిన వ్యాసుని ఈ మాటలను అర్థం చేసుకొని, ఆయన అనుమతి పొంది పార్థుడు నాగసాహ్వయ నగరానికి వెళ్లాడు.
16.9.43
प्रविश्य च पुरीं वीरः समासाद्य युधिष्ठिरम् ।
आचष्ट तद्यथावृत्तं वृष्ण्यन्धककुलं प्रति ॥ १६.९.४३ ॥
నగరంలో ప్రవేశించి ఆ వీరుడు యుధిష్ఠిరుని చేరి, వృష్ణి-అంధక కులం గురించి జరిగినదంతా యథాతథంగా చెప్పాడు.