ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 16.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.9.1
प्रविश्य त्वर्जुनो राजन्नाश्रमं सत्यवादिनः ।
ददर्शासीनमेकान्तो मुनिं सत्यवतीसुतम् ॥ १६.९.१ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಅರ್ಜುನನು ಸತ್ಯವಾದಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಗ ಮುನಿಯನ್ನು ಕಂಡನು.
16.9.2
स तमासाद्य धर्मज्ञमुपतस्थे महाव्रतम् ।
अर्जुनोस्मीति नामास्तै निवेद्याभ्यवदत्ततः ॥ १६.९.२ ॥
ಅವನು ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಮಹಾವ್ರತಿಯೂ ಆದವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತು, 'ನಾನು ಅರ್ಜುನ' ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ನಂತರ ಮಾತನಾಡಿದನು.
16.9.3
स्वागतं तेऽस्त्विति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः ।
आस्यतामिति होवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः ॥ १६.९.३ ॥
'ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ' ಎಂದು ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಗ ಮುನಿ ಹೇಳಿದನು; ಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಆ ಮಹಾಮುನಿ 'ಕುಳಿತುಕೋ' ಎಂದನು.
16.9.4
तमप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ।
निर्विष्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासोऽब्रवीदिदम् ॥ १६.९.४ ॥
ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗದೆ, ಪದೇ ಪದೇ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತ, ಖಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಪಾರ್ಥನನ್ನು ನೋಡಿ ವ್ಯಾಸರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
16.9.5
नखकेशदशाकुंभवारिणा किं समुक्षितः ।
आवीरजानुगमनं ब्राह्मणो वा हतस्त्वया ॥ १६.९.५ ॥
ಉಗುರು, ಕೂದಲು, ದಶಾ ಕುಂಭದ ನೀರಿನಿಂದ ನೀನು ಸಿಂಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವೆಯಾ? ವೀರನ ಮೊಣಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೀಯಾ, ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೊಂದಿರುವೆಯಾ?
16.9.6
युद्धे पराजितो वाऽसि दतश्रीरिव लक्ष्यसे ।
न त्वां प्रभिन्नं जानामि किमिदं भरतर्षभ।
श्रोतव्यं चेन्मया पार्थ क्षश्रिप्रमाख्यातुमर्हसि ॥ १६.९.६ ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದೀಯಾ? ಕಾಂತಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿರುವೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ಮುರಿದುಹೋದವನೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದೇನು? ಪಾರ್ಥ, ನಾನು ಕೇಳಲು ಯೋಗ್ಯನಾದರೆ ಬೇಗ ಹೇಳು.
16.9.7
यः स मेघवपुः श्रीमान्बृहत्पङ्कजलोचनः ।
स कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः ॥ १६.९.७ ॥
ಮೇಘದಂತೆ ದೇಹವುಳ್ಳ, ಶ್ರೀಮಂತನಾದ, ದೊಡ್ಡ ಕಮಲನೇತ್ರನಾದ ಆ ಕೃಷ್ಣನು ಬಲರಾಮನೊಂದಿಗೆ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
16.9.8
तदनुस्मृत्य संमोहं तदा शोकं महामते ।
प्रयामि सर्वदा मह्यं मुमूर्षा चोपजायते ॥ १६.९.८ ॥
ಅದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಓ ಮಹಾಮತಿಯೇ, ಆಗ ನನಗೆ ಮೋಹ ಮತ್ತು ಶೋಕ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ನನಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಾಯುವ ಇಚ್ಛೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
16.9.9
तद्वाक्यस्पर्शनालोकसुखं चामृतसन्निभम् ।
संस्मृत्य देवदेवस्य प्रमुह्यित्यमृतात्मनः
भवितव्यं तथा तच्च दिष्टमेतन्महात्मनाम् ।
उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम् ॥ १६.९.९ ॥
ಅವನ ಮಾತು, ಸ್ಪರ್ಶ, ದರ್ಶನದ ಸುಖ ಅಮೃತದಂತಿತ್ತು; ದೇವದೇವನೂ ಅಮೃತಾತ್ಮನೂ ಆದವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ನಾನು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಆಗಬೇಕಾದದ್ದು ಆಯಿತು; ಮಹಾತ್ಮರ ವಿಧಿ ಇದೇ; ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ ಕೃಷ್ಣನು ಇದನ್ನು ತಡೆಯದೆ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿದನು.
16.9.10
मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजः ।
बभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः ॥ १६.९.१० ॥
ಮೌಸಲದಲ್ಲಿ ವೃಷ್ಣಿ ವೀರರ ವಿನಾಶ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಶಾಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು; ವೀರರನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದ, ರೋಮಾಂಚನಗೊಳಿಸುವ ಆ ಘಟನೆ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.
16.9.11
एते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाः ।
भोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्नन्योन्यं तैर्हतं युधि ॥ १६.९.११ ॥
ಈ ಶೂರರು, ಮಹಾತ್ಮರು, ಸಿಂಹದ ಗರ್ವವುಳ್ಳವರು, ಮಹಾಬಲರು — ಭೋಜ, ವೃಷ್ಣಿ, ಅಂಧಕರು; ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರರನ್ನೇ ಕೊಂದರು.
16.9.12
गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवः ।
त एरकाभिर्निहताः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ १६.९.१२ ॥
ಗದೆ, ಪರಿಘ, ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲ, ಪರಿಘದಂತೆ ತೋಳುಗಳುಳ್ಳ ಅವರು ಈರಕೆ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹತರಾದರು; ನೋಡು, ಕಾಲದ ತಿರುವನ್ನು!
16.9.13
हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम् ।
निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम् ॥ १६.९.१३ ॥
ಐನೂರು ಮತ್ತು ಸಾವಿರ ಬಾಹುಶಾಲಿಗಳು ಹತರಾದರು; ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗಿ ಅವರು ಮರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.
16.9.14
पुनःपुनर्न मृष्यामि विनाशममितौजसाम् ।
चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः ॥ १६.९.१४ ॥
ಯಾದವರನ್ನೂ ಯಶಸ್ವಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸುತ್ತ, ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವಿಗಳ ವಿನಾಶವನ್ನು ನಾನು ಪದೇ ಪದೇ ಸಹಿಸಲಾರೆ.
16.9.15
शोषणं सागरस्येव मन्दरस्येव चालनम् ।
नभसः पतनं चैव शैत्यमग्नेस्तथैव च ॥ १६.९.१५ ॥
ಸಮುದ್ರ ಒಣಗುವುದು, ಮಂದರ ಪರ್ವತ ಚಲಿಸುವುದು, ಆಕಾಶ ಬೀಳುವುದು, ಬೆಂಕಿ ತಣ್ಣಗಾಗುವುದು—ಇವೆಲ್ಲ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ.
16.9.16
अश्रद्धेयमहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनः ।
न चेह स्थातुमिच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः ॥ १६.९.१६ ॥
ಶಾರ್ಙ್ಗ ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದ (ಕೃಷ್ಣನ) ವಿನಾಶ ನಂಬಲಾಗದ್ದೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಕೃಷ್ಣನಿಲ್ಲದೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರಲು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
16.9.17
इतः कष्टतरं चान्यच्छृणु तद्वै तपोधन ।
मनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः ॥ १६.९.१७ ॥
ತಪೋಧನನೇ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಕೇಳು; ಅದನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಪದೇ ಪದೇ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ.
16.9.18
पश्यतो वृष्णिदाराश्च मम ब्रह्मन्सहस्रशः ।
आभीरैरभिभूयाजौ हृताः पञ्चनदालयैः ॥ १६.९.१८ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರಲ್ಲೇ ವೃಷ್ಣಿ ಕುಲದ ಸಾವಿರಾರು ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಪಂಚನದ ನಿವಾಸಿ ಆಭೀರರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅಪಹರಿಸಿದರು.
16.9.19
धनुरादाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणे ।
यथापुरा च मे वीर्यं भुजयोर्न तथाऽभवत् ॥ १६.९.१९ ॥
ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡೂ ಅಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಹೆದೆ ಏರಿಸಲು ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಶಕ್ತಿ ಈಗ ಇರಲಿಲ್ಲ.
16.9.20
अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुने ।
शराश्च क्षयमापन्नाः क्षणेनैव समन्ततः ॥ १६.९.२० ॥
ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ನನ್ನ ನಾನಾ ಅಸ್ತ್ರಗಳು ನಾಶವಾದವು; ಬಾಣಗಳೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕ್ಷಯಿಸಿದವು.
16.9.21
पुरुषस्चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरः ।
चतुर्भुजः पीतवासाः श्यामः पद्मदलेक्षणः ॥ १६.९.२१ ॥
ಅಪ್ರಮೇಯ ಆತ್ಮವುಳ್ಳ ಆ ಪುರುಷನು ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು; ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳುಳ್ಳವನು, ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದವನು, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದವನು, ಕಮಲದಳದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು.
16.9.22
यश्च याति पुरस्तान्मे रथस्य सुमहाद्युतिः ।
प्रदहन्रिपुसैन्यानि न पश्याम्यहमद्य तम् ॥ १६.९.२२ ॥
ನನ್ನ ರಥದ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ಅತಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ, ಶತ್ರುಸೇನೆಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿದ್ದ ಆತನನ್ನು ಇಂದು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.
16.9.23
येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसा ।
शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैरहं पश्चादशातयम् ॥ १६.९.२३ ॥
ಯಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಿಂದೆ ಶತ್ರುಸೇನೆಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವೋ, ಗಾಂಡೀವದಿಂದ ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಾನು ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೀಳಿಸಿದೆ.
16.9.24
तमपश्यन्विषीदामि घूर्णामीव च सत्तम ।
परिनिर्विण्णचेताश्च शान्तिं नोपलभेऽपि च ॥ १६.९.२४ ॥
ಓ ಸತ್ತಮನೇ, ಆತನನ್ನು ಕಾಣದೆ ನಾನು ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವಂತೆ ತಲೆ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಖಿನ್ನವಾಗಿದೆ; ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ ನಾನು ಪಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.
16.9.25
देवकीनन्दनं देवं वासुदेवमजं प्रभुम् ।
विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ १६.९.२५ ॥
ದೇವಕಿಯ ಮಗನಾದ ದೇವ, ವಾಸುದೇವ, ಅಜ, ಪ್ರಭು, ವೀರ ಜನಾರ್ದನನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಬದುಕಲಾರೆ.
16.9.26
श्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर्दिशः ।
प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतः ॥ १६.९.२६ ॥
ವಿಷ್ಣು ಹೋದನೆಂದು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ನನ್ನ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಮೂಢವಾದವು; ಬಂಧುಗಳನ್ನೂ ಬಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಶೂನ್ಯನಾಗಿ ನಾನು ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
16.9.27
उपदेष्टुं मम श्रेयो भवानर्हति सत्तम ॥ १६.९.२७ ॥
ಸತ್ತಮನೇ, ನನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲು ನೀವೇ ಅರ್ಹರು.
16.9.28
देवांशा देवभूतेन सम्भूतास्ते गतास्सह ।
धर्मव्यवस्थारक्षार्थं देवेन समुपेक्षिताः ॥ १६.९.२८ ॥
ದೇವಾಂಶರಾಗಿ, ದೇವರೂಪನಿಂದ ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಅವನೊಂದಿಗೇ ಹೋದರು; ದೇವನು ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು.
16.9.29
ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकसमहारथाः ।
विनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ्शोचितुमर्हसि ॥ १६.९.२९ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಶಾಪದಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ ವೃಷ್ಣಿ ಮತ್ತು ಅಂಧಕ ವಂಶದ ಮಹಾರಥರು ನಾಶವಾದರು. ಕುರುಶಾರ್ದೂಲನೇ, ಅವರಿಗಾಗಿ ನೀನು ಶೋಕಿಸಬಾರದು.
16.9.31
त्रैलोक्यमपि गोविन्दः कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसहेदन्यथा कर्तुं कुतः शापं महात्मनाम् ॥ १६.९.३१ ॥
ಗೋವಿಂದನು ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಚಲಿಸದ ಸಮಸ್ತ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೂ ಬದಲಿಸಬಲ್ಲನು; ಹಾಗಿರುವಾಗ ಮಹಾತ್ಮರ ಶಾಪವನ್ನು ಅವನು ಹೇಗೆ ಬದಲಿಸದಿರುತ್ತಾನೆ?
16.9.32
स्त्रियश्च ताः पुरा शप्ताः प्रभासे कुपितेन वै ।
अष्टावक्रेण मुनिना तदर्थं त्वद्बलक्षयम् ॥ १६.९.३२ ॥
ಹಿಂದೆ ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ಮುನಿ ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು; ಆ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ನಿನ್ನ ಬಲ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು.
16.9.33
रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरः ।
तव स्नेहात्पुराणर्षिर्वासुदेवश्चतुर्भुजः ॥ १६.९.३३ ॥
ರಥದ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವವನು, ಚಕ್ರ-ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಚತುರ್ಭುಜ ಪುರಾಣ ಋಷಿ ವಾಸುದೇವ; ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಅವನು ಹಾಗೆ ಇದ್ದನು.
16.9.34
कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनः ।
मोक्षयित्वा तनुं प्राप्तः कृष्णः स्वस्थानमुत्तमम् ॥ १६.९.३४ ॥
ಭೂಮಿಯ ಭಾರವನ್ನು ಇಳಿಸಿದ ವಿಶಾಲನೇತ್ರ ಕೃಷ್ಣನು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಧಾಮವನ್ನು ಸೇರಿದನು.
16.9.35
त्वयाऽपीह महत्कर्म देवानां पुरुषर्षभ ।
कृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज ॥ १६.९.३५ ॥
ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಮಹಾಬಾಹುವೇ! ನೀನೂ ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೀಯೆ; ಭೀಮನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಯಮಳರೊಂದಿಗೆ.
16.9.36
कृतकृत्यांश्च वो मन्ये संसिद्धान्कुरुपुङ्गव ।
गमनं प्राप्तकालं व इदं श्रेयस्करं विभो ॥ १६.९.३६ ॥
ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನಿಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ, ನೀವು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಓ ಪ್ರಭುವೇ, ನಿಮ್ಮ ನಿರ್ಗಮನದ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ—ಇದೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ.
16.9.37
बलं बुद्धिश्च तेजश्च प्रतिपत्तिश्च भारत ।
भवन्ति भवकालेषु विपद्यन्ते विपर्यये ॥ १६.९.३७ ॥
ಭಾರತನೇ! ಬಲ, ಬುದ್ಧಿ, ತೇಜಸ್ಸು, ನಿಶ್ಚಯ—ಇವು ಉನ್ನತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ; ವಿಪರೀತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
16.9.38
कालमूलमिदं सर्वं जगद्बीजं धनंजय ।
काल एव समादत्ते पुनरेव यदृच्छया ॥ १६.९.३८ ॥
ಧನಂಜಯ, ಈ ಸರ್ವ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಾಲವೇ ಮೂಲ; ಕಾಲವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಬೀಜ. ಕಾಲವೇ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
16.9.39
स एव बलवान्भूत्वा पुनर्भवति दुर्बलः ।
स एवेशश्च भूत्वेह परैराज्ञाप्यते पुनः ॥ १६.९.३९ ॥
ಅವನೇ ಬಲವಂತನಾಗಿ ಮತ್ತೆ ದುರ್ಬಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಇಲ್ಲಿ ಒಡೆಯನಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಇತರರ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
16.9.40
कृतकृत्यानि चास्त्राणि गतान्यद्य यथागतम् ।
पुनरेष्यन्ति ते हस्तं यदा कालो भविष्यति ॥ १६.९.४० ॥
ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ಅಸ್ತ್ರಗಳು ಇಂದು ಬಂದ ಕಡೆಗೇ ಹೊರಟುಹೋಗಿವೆ. ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅವು ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಕೈಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
16.9.41
कालो गन्तुं गतिं मुख्यां भवतामपि भारत ।
एतच्छ्रेयो हि वो मन्ये परमं भरतर्षभ ॥ १६.९.४१ ॥
ಭಾರತ, ನೀವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗತಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ. ಭರತರ್ಷಭ, ಇದೇ ನಿಮಗೆ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
16.9.42
एतद्वचनमाज्ञाय व्यासस्यामिततेजसः ।
अनुज्ञातो ययौ पार्थो नगरं नागसाह्वयम् ॥ १६.९.४२ ॥
ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವ್ಯಾಸರ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಪಾರ್ಥನು ನಾಗಸಾಹ್ವಯ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
16.9.43
प्रविश्य च पुरीं वीरः समासाद्य युधिष्ठिरम् ।
आचष्ट तद्यथावृत्तं वृष्ण्यन्धककुलं प्रति ॥ १६.९.४३ ॥
ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆ ವೀರನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಬಳಿ ಬಂದು, ವೃಷ್ಣಿ-ಅಂಧಕ ಕುಲದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು.