มหาภารตะ · อัธยายะ 16.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.9.1
प्रविश्य त्वर्जुनो राजन्नाश्रमं सत्यवादिनः ।
ददर्शासीनमेकान्तो मुनिं सत्यवतीसुतम् ॥ १६.९.१ ॥
โอ้พระราชา เมื่ออรชุนเข้าไปในอาศรมของผู้กล่าวสัตย์ ก็เห็นมุนีผู้เป็นบุตรของสัตยวดี นั่งอยู่ตามลำพัง
16.9.2
स तमासाद्य धर्मज्ञमुपतस्थे महाव्रतम् ।
अर्जुनोस्मीति नामास्तै निवेद्याभ्यवदत्ततः ॥ १६.९.२ ॥
อรชุนเข้าไปเฝ้าผู้รู้ธรรม ผู้ถือมหาวรต ยืนอยู่เบื้องหน้า แจ้งนามว่า "ข้าคืออรชุน" แล้วจึงกล่าววาจา
16.9.3
स्वागतं तेऽस्त्विति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः ।
आस्यतामिति होवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः ॥ १६.९.३ ॥
มุนีผู้เป็นบุตรของสัตยวดีกล่าวว่า "ขอต้อนรับท่าน" และมหามุนีผู้มีจิตผ่องใสกล่าวว่า "เชิญนั่งเถิด"
16.9.4
तमप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ।
निर्विष्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासोऽब्रवीदिदम् ॥ १६.९.४ ॥
วยาสเห็นปารถะจิตใจไม่สบาย ถอนใจซ้ำแล้วซ้ำเล่า ใจหดหู่ท้อแท้ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
16.9.5
नखकेशदशाकुंभवारिणा किं समुक्षितः ।
आवीरजानुगमनं ब्राह्मणो वा हतस्त्वया ॥ १६.९.५ ॥
ท่านถูกน้ำจากหม้อแห่งเล็บและผมประพรมมาหรือ หรือท่านไปหาหัวใจของวีรบุรุษ หรือท่านได้ฆ่าพราหมณ์ด้วยมือของท่าน
16.9.6
युद्धे पराजितो वाऽसि दतश्रीरिव लक्ष्यसे ।
न त्वां प्रभिन्नं जानामि किमिदं भरतर्षभ।
श्रोतव्यं चेन्मया पार्थ क्षश्रिप्रमाख्यातुमर्हसि ॥ १६.९.६ ॥
ท่านพ่ายแพ้ในการรบหรือ ท่านดูเหมือนผู้สูญเสียรัศมีไป เราไม่เห็นท่านเป็นผู้ย่อยยับ โอ้ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ เรื่องนี้คืออะไร โอ้ปารถะ หากเป็นการสมควรที่เราจะฟัง ขอท่านโปรดบอกเราโดยเร็ว
16.9.7
यः स मेघवपुः श्रीमान्बृहत्पङ्कजलोचनः ।
स कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः ॥ १६.९.७ ॥
พระกฤษณะผู้มีกายดั่งเมฆ ผู้รุ่งเรือง มีดวงเนตรดั่งดอกบัวใหญ่ ได้สละกายพร้อมกับพระราม และเสด็จขึ้นสู่สวรรค์
16.9.8
तदनुस्मृत्य संमोहं तदा शोकं महामते ।
प्रयामि सर्वदा मह्यं मुमूर्षा चोपजायते ॥ १६.९.८ ॥
โอ้ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ เมื่อข้าพเจ้านึกถึงเรื่องนั้น ความหลงและความโศกก็เกิดขึ้นในใจข้าพเจ้า และความปรารถนาจะตายก็เกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้าอยู่เสมอ
16.9.9
तद्वाक्यस्पर्शनालोकसुखं चामृतसन्निभम् ।
संस्मृत्य देवदेवस्य प्रमुह्यित्यमृतात्मनः
भवितव्यं तथा तच्च दिष्टमेतन्महात्मनाम् ।
उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम् ॥ १६.९.९ ॥
ความสุขจากถ้อยคำ การสัมผัส และการเห็นของพระองค์ดุจอมฤต เมื่อระลึกถึงเทพแห่งเทพ พระอาตมันผู้เป็นอมตะ ข้าพเจ้าก็หลงใหล สิ่งที่ต้องเกิดขึ้นก็เกิดขึ้นแล้ว นี่คือชะตาของบรรดามหาตมะ และพระกฤษณะผู้ทรงสามารถ ก็ทรงปล่อยให้เป็นไปโดยไม่ทรงขัดขวาง
16.9.10
मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजः ।
बभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः ॥ १६.९.१० ॥
ในมุสละ การทำลายล้างวีรบุรุษแห่งวฤษณี ซึ่งเกิดจากคำสาปของพราหมณ์ ก็เกิดขึ้น การสิ้นสุดของวีรบุรุษอันน่าสยองขวัญนั้นได้เกิดขึ้นที่ประภาส
16.9.11
एते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाः ।
भोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्नन्योन्यं तैर्हतं युधि ॥ १६.९.११ ॥
วีรบุรุษเหล่านี้ มีจิตใจยิ่งใหญ่ มีความทะนงดุจสิงโต มีกำลังมหาศาล คือโภชะ วฤษณี และอันธกะ โอ้พราหมณ์ ต่างฆ่ากันเองในสงคราม
16.9.12
गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवः ।
त एरकाभिर्निहताः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ १६.९.१२ ॥
บรรดาผู้สามารถใช้ตะบอง เหล็กค้อน และหอก ซึ่งมีแขนดุจเหล็กค้อน ถูกฆ่าด้วยก้านอ้อ ดูเถิด การหมุนเวียนของกาล!
16.9.13
हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम् ।
निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम् ॥ १६.९.१३ ॥
ห้าร้อยและหนึ่งพันคนแห่งบรรดาผู้มีแขนทรงพลังเหล่านั้นถูกฆ่า เมื่อประจันหน้ากัน ก็ประสบความตายด้วยกันเอง
16.9.14
पुनःपुनर्न मृष्यामि विनाशममितौजसाम् ।
चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः ॥ १६.९.१४ ॥
ข้าพเจ้าคิดถึงยาทพและพระกฤษณะผู้ทรงเกียรติ จึงไม่อาจทนต่อการทำลายล้างของผู้มีอานุภาพอันหาที่สุดมิได้ ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
16.9.15
शोषणं सागरस्येव मन्दरस्येव चालनम् ।
नभसः पतनं चैव शैत्यमग्नेस्तथैव च ॥ १६.९.१५ ॥
การที่มหาสมุทรแห้งเหือด การที่มันทระสั่นไหว การที่ท้องฟ้าถล่มลง และการที่ไฟเย็นลง ดูเหมือนว่าสิ่งเหล่านี้กำลังเกิดขึ้น
16.9.16
अश्रद्धेयमहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनः ।
न चेह स्थातुमिच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः ॥ १६.९.१६ ॥
ข้าพเจ้าเห็นว่าการพินาศของผู้ถือคันธนูศารงค์ (พระกฤษณะ) เป็นสิ่งที่เชื่อไม่ได้ ข้าพเจ้าไม่ปรารถนาจะอยู่ในโลกนี้โดยปราศจากพระกฤษณะ
16.9.17
इतः कष्टतरं चान्यच्छृणु तद्वै तपोधन ।
मनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः ॥ १६.९.१७ ॥
โอ้ผู้มีตบะเป็นสมบัติ ขอท่านฟังเรื่องอื่นที่เจ็บปวดยิ่งกว่านี้ ซึ่งใจของข้าพเจ้าแตกสลายเมื่อครุ่นคิดถึงมันซ้ำแล้วซ้ำเล่า
16.9.18
पश्यतो वृष्णिदाराश्च मम ब्रह्मन्सहस्रशः ।
आभीरैरभिभूयाजौ हृताः पञ्चनदालयैः ॥ १६.९.१८ ॥
โอ้พราหมณ์ ขณะที่ข้าพเจ้าดูอยู่ ภรรยาของวฤษณีนับพันถูกพวกอาภีระ ผู้อาศัยอยู่ในแคว้นปัญจนท ครอบงำข้าพเจ้าแล้วในการรบ และพาไปจับตัว
16.9.19
धनुरादाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणे ।
यथापुरा च मे वीर्यं भुजयोर्न तथाऽभवत् ॥ १६.९.१९ ॥
ข้าพเจ้าหยิบคันธนูขึ้นมาแล้ว แต่ที่นั่นข้าพเจ้าไม่สามารถขึงสายได้ กำลังในแขนของข้าพเจ้าไม่เหมือนดังที่เคยเป็นมาก่อนอีกแล้ว
16.9.20
अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुने ।
शराश्च क्षयमापन्नाः क्षणेनैव समन्ततः ॥ १६.९.२० ॥
โอ้มหามุนี อาวุธต่างๆ ของข้าพเจ้าถูกทำลายสิ้นแล้ว และลูกศรของข้าพเจ้าก็หมดไปทั่วทุกทิศในชั่วขณะเดียว
16.9.21
पुरुषस्चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरः ।
चतुर्भुजः पीतवासाः श्यामः पद्मदलेक्षणः ॥ १६.९.२१ ॥
ปุรุษผู้มีอาตมันที่ประมาณมิได้ ทรงถือสังข์ จักร และคทา มีสี่พระกร นุ่งผ้าเหลือง มีพระวรกายสีคล้ำ มีพระเนตรดุจกลีบบัว
16.9.22
यश्च याति पुरस्तान्मे रथस्य सुमहाद्युतिः ।
प्रदहन्रिपुसैन्यानि न पश्याम्यहमद्य तम् ॥ १६.९.२२ ॥
ผู้มีความรุ่งเรืองยิ่งใหญ่ ผู้เคยเดินนำหน้ารถของข้า เผาทัพข้าศึก ข้าไม่เห็นพระองค์ในวันนี้
16.9.23
येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसा ।
शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैरहं पश्चादशातयम् ॥ १६.९.२३ ॥
ด้วยเดชของผู้ที่เผาทัพข้าศึกจนไหม้สิ้นมาก่อน ข้าได้ยิงลูกศรที่ปล่อยจากคันคาณฑีวะ ฟันทัพนั้นให้ล้มลงในภายหลัง
16.9.24
तमपश्यन्विषीदामि घूर्णामीव च सत्तम ।
परिनिर्विण्णचेताश्च शान्तिं नोपलभेऽपि च ॥ १६.९.२४ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี เมื่อไม่เห็นพระองค์ ข้าก็ทรุดลง เวียนศีรษะดุจหมุนคว้าง จิตของข้าสิ้นหวังหมดสิ้น และข้าก็ไม่พบแม้ความสงบ
16.9.25
देवकीनन्दनं देवं वासुदेवमजं प्रभुम् ।
विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ १६.९.२५ ॥
เมื่อปราศจากชนารทนะผู้กล้า คือพระวาสุเทพผู้เป็นเทพ โอรสของเทวกี ผู้เป็นเจ้าที่ไม่มีการเกิด ข้าไม่มีใจจะดำรงชีวิตอยู่
16.9.26
श्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर्दिशः ।
प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतः ॥ १६.९.२६ ॥
เพียงได้ยินว่าพระวิษณุเสด็จจากไปแล้ว ทิศทั้งหลายก็พลันมืดมนแก่ข้า ผู้สูญเสียญาติและกำลัง ผู้เร่ร่อนไปโดยว่างเปล่า
16.9.27
उपदेष्टुं मम श्रेयो भवानर्हति सत्तम ॥ १६.९.२७ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ดี ท่านควรแก่การชี้แนะสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ข้า
16.9.28
देवांशा देवभूतेन सम्भूतास्ते गतास्सह ।
धर्मव्यवस्थारक्षार्थं देवेन समुपेक्षिताः ॥ १६.९.२८ ॥
ส่วนหนึ่งของเทพทั้งหลาย ซึ่งเกิดขึ้นโดยพระผู้ทรงอวตารเป็นเทพ ได้จากไปพร้อมกับพระองค์ เพื่อรักษาระเบียบแห่งธรรม พระเจ้าได้ทรงปล่อยให้ไป
16.9.29
ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकसमहारथाः ।
विनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ्शोचितुमर्हसि ॥ १६.९.२९ ॥
วงศ์วฤษณิและอันธกะ ผู้มีรถศึกอันยิ่งใหญ่ ถูกคำสาปของพราหมณ์เผาผลาญจนพินาศแล้ว โอ้เสือแห่งกุรุ ท่านไม่ควรโศกเศร้าถึงพวกเขา
16.9.31
त्रैलोक्यमपि गोविन्दः कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ।
प्रसहेदन्यथा कर्तुं कुतः शापं महात्मनाम् ॥ १६.९.३१ ॥
แม้ไตรโลกทั้งสิ้น ทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว พระโควินทะก็อาจเปลี่ยนแปลงได้ ไฉนเล่าพระองค์จะไม่อาจเปลี่ยนคำสาปของบรรดามหาตมะ
16.9.32
स्त्रियश्च ताः पुरा शप्ताः प्रभासे कुपितेन वै ।
अष्टावक्रेण मुनिना तदर्थं त्वद्बलक्षयम् ॥ १६.९.३२ ॥
ในสมัยก่อน ที่ปราภาสะ ฤๅษีอัษฏาวักระ ด้วยความกริ้ว ได้สาปหญิงเหล่านั้น เพราะเหตุนั้นกำลังของท่านจึงสิ้นไป
16.9.33
रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरः ।
तव स्नेहात्पुराणर्षिर्वासुदेवश्चतुर्भुजः ॥ १६.९.३३ ॥
ผู้ที่เดินนำหน้ารถ ถือจักรและคทา คือพระวาสุเทพผู้เป็นฤๅษีโบราณ มีสี่พระกร เพราะความรักใคร่ต่อท่าน พระองค์จึงทรงกระทำเช่นนั้น
16.9.34
कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनः ।
मोक्षयित्वा तनुं प्राप्तः कृष्णः स्वस्थानमुत्तमम् ॥ १६.९.३४ ॥
พระกฤษณะผู้มีพระเนตรกว้าง ทรงปลดเปลื้องภาระของแผ่นดินแล้ว ทรงปลดปล่อยพระวรกาย และเสด็จถึงที่ประทับอันสูงสุดของพระองค์เอง
16.9.35
त्वयाऽपीह महत्कर्म देवानां पुरुषर्षभ ।
कृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज ॥ १६.९.३५ ॥
โอ้บุรุษผู้ประเสริฐ ผู้มีแขนอันทรงพลัง ท่านก็ได้กระทำกิจอันยิ่งใหญ่ของเทวดาที่นี่ มีภีมะเป็นผู้ช่วย และร่วมกับยมทั้งสอง
16.9.36
कृतकृत्यांश्च वो मन्ये संसिद्धान्कुरुपुङ्गव ।
गमनं प्राप्तकालं व इदं श्रेयस्करं विभो ॥ १६.९.३६ ॥
โอ้วัวแห่งกุรุ ข้าเห็นว่าท่านได้ทำกิจของตนสำเร็จแล้ว และบรรลุความสมบูรณ์ บัดนี้ถึงเวลาที่ท่านจะจากไปแล้ว โอ้ผู้ทรงอำนาจ นี่คือสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ท่าน
16.9.37
बलं बुद्धिश्च तेजश्च प्रतिपत्तिश्च भारत ।
भवन्ति भवकालेषु विपद्यन्ते विपर्यये ॥ १६.९.३७ ॥
โอ้ภรตะ กำลัง ปัญญา ความกล้า และความแน่วแน่ ย่อมเกิดขึ้นในยามเจริญรุ่งเรือง และพินาศไปเมื่อโชคชะตากลับตาลป้า
16.9.38
कालमूलमिदं सर्वं जगद्बीजं धनंजय ।
काल एव समादत्ते पुनरेव यदृच्छया ॥ १६.९.३८ ॥
โอ้ธนัญชัย โลกทั้งสิ้นนี้มีกาลเวลาเป็นรากเหง้า และกาลเวลาเป็นพืชพันธุ์ของโลก กาลเวลาเองย่อมรับทุกสิ่งกลับคืนไปอีก ตามความประสงค์ของตน
16.9.39
स एव बलवान्भूत्वा पुनर्भवति दुर्बलः ।
स एवेशश्च भूत्वेह परैराज्ञाप्यते पुनः ॥ १६.९.३९ ॥
คนคนเดียวกันนั้น เมื่อเคยแข็งแรงแล้ว ก็กลับอ่อนแอลงอีก คนคนเดียวกันนั้น เมื่อเคยเป็นใหญ่ในโลกนี้ ก็กลับถูกผู้อื่นสั่งการอีก
16.9.40
कृतकृत्यानि चास्त्राणि गतान्यद्य यथागतम् ।
पुनरेष्यन्ति ते हस्तं यदा कालो भविष्यति ॥ १६.९.४० ॥
อาวุธทั้งหลายที่หมดหน้าที่แล้ว วันนี้ก็กลับไปยังที่ที่มันมาจาก เมื่อถึงเวลา มันจะกลับมาอยู่ในมือของท่านอีก
16.9.41
कालो गन्तुं गतिं मुख्यां भवतामपि भारत ।
एतच्छ्रेयो हि वो मन्ये परमं भरतर्षभ ॥ १६.९.४१ ॥
โอ้ภรตะ บัดนี้ถึงเวลาที่พวกท่านจะเดินทางไปสู่คติอันสูงสุด โอ้วัวแห่งภรตะ ข้าเห็นว่านี่คือความดีงามสูงสุดสำหรับพวกท่าน
16.9.42
एतद्वचनमाज्ञाय व्यासस्यामिततेजसः ।
अनुज्ञातो ययौ पार्थो नगरं नागसाह्वयम् ॥ १६.९.४२ ॥
ปารถะได้ฟังถ้อยคำของพระวยาสผู้มีเดชานุภาพหาประมาณมิได้ดังนี้แล้ว เมื่อได้รับอนุญาตก็เสด็จไปยังนครที่ชื่อนาคสาหวยะ
16.9.43
प्रविश्य च पुरीं वीरः समासाद्य युधिष्ठिरम् ।
आचष्ट तद्यथावृत्तं वृष्ण्यन्धककुलं प्रति ॥ १६.९.४३ ॥
วีรบุรุษเสด็จเข้าสู่นคร เข้าเฝ้ายุธิษฐิระ แล้วกราบทูลเหตุการณ์ทั้งปวงอันเกิดแก่ตระกูลวฤษณีและอันธกะตามที่เป็นมาจริงทุกประการ