Mahābhārata · Adhyāya 17.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.1.1
नारायणं नमस्कृत्यि नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
एवं वृष्ण्यन्धककुले श्रुत्वा मौसलमाहवम् ।
पाण्डवाः किमकुर्वन्त तथा कृष्णे दिवं गते ॥ १७.१.१ ॥
Habiendo reverenciado a Nārāyaṇa y a Nara, el mejor de los hombres, a la diosa Sarasvatī y a Vyāsa, se debe entonces recitar el Jaya. Habiendo oído así de la gran batalla mausala entre las familias de los Vṛṣṇis y Andhakas, ¿qué hicieron los Pāṇḍavas cuando Kṛṣṇa había ascendido al cielo?
17.1.2
श्रुत्वैवं कौरवो राजा वृष्णीनां कदनं महत् ।
प्रस्थाने मतिमाधाय वाक्यमर्जुनमब्रवीत् ॥ १७.१.२ ॥
Habiendo oído esta gran destrucción de los Vṛṣṇis, el rey kaurava, habiendo fijado su resolución de partir, dijo estas palabras a Arjuna.
17.1.3
कालः पचति भतानि सर्वाण्येव महामते ।
कालपाशमहं मन्ये त्वमपि द्रष्टुमर्हसि ॥ १७.१.३ ॥
Oh de gran mente, el tiempo madura a todos los seres. Considero el lazo del tiempo (supremo), y tú también deberías verlo.
17.1.4
इत्युक्तः स तु कौन्तेयः कालः काल इति ब्रुवन् ।
अन्वपद्यत तद्वाक्यं भ्रातुर्ज्येष्ठस्य धीमतः ॥ १७.१.४ ॥
Así interpelado, el hijo de Kuntī, diciendo "el tiempo, el tiempo", aceptó aquellas palabras de su sabio hermano mayor.
17.1.5
अर्जुनस्य मतं ज्ञात्वा भीमसेनो यमौ तथा ।
अन्वपद्यन्त तद्वाक्यं यदुक्तं सव्यसाचिना ॥ १७.१.५ ॥
Conociendo la opinión de Arjuna, Bhīmasena y los gemelos también aceptaron las palabras pronunciadas por Savyasācin (Arjuna).
17.1.6
ततो युयुत्सुमानाय्य प्रव्रजन्धर्मकाम्यया ।
राज्यं परिददौ सर्वं वैश्यापुत्रे युधिष्ठिरः ॥ १७.१.६ ॥
Entonces Yudhiṣṭhira, llamando a Yuyutsu y partiendo a la renuncia por deseo de dharma, entregó todo el reino al hijo de una mujer vaiśya.
17.1.7
अभिंषिच्य स्वराज्ये च राजानं च परिक्षितम् ।
दुःखार्तश्चाब्रवीद्राजा सुभद्रां पाण्डवाग्रजः ॥ १७.१.७ ॥
Habiendo ungido como rey a Parikṣit en su propio reino, el rey, el mayor de los Pāṇḍava, afligido por el dolor, habló a Subhadrā.
17.1.8
एष पुत्रस्य पुत्रस्ते कुरुराजो भविष्यति ।
यदूनां परिशेषश्च वज्रो राजा कृतश्च ह ॥ १७.१.८ ॥
Este, hijo de tu hijo, será rey de los Kuru; y Vajra, el remanente de los Yadu, también ha sido hecho rey.
17.1.9
परिक्षिद्धास्तिनपुरे शक्रप्रस्थे च यादवः ।
वज्रो राजा त्वया रक्ष्यो मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥ १७.१.९ ॥
Parikṣit residirá en Hāstinapura y Vajra, el Yādava, en Indraprastha. Debes proteger al rey Vajra; no pongas tu mente en la injusticia.
17.1.10
इत्युक्त्वा धर्मराजाः स वासुदेवस्य धीमतः ।
मातुलस्य च वृद्धस्य रामदीनां तथैव च ॥ १७.१.१० ॥
Habiendo dicho esto, el rey del dharma hizo lo mismo por el sabio Vāsudeva, por su anciano tío materno y por Rāma y los demás.
17.1.11
भ्रातृभिः सह धर्मात्मा कृत्वोदकमतन्द्रितः ।
श्राद्धान्यद्दिश्य सर्वेषां चकार विदिवत्तदा ॥ १७.१.११ ॥
Junto con sus hermanos, el justo, sin cansancio, hizo la ofrenda de agua y luego, dedicándolos a todos, celebró debidamente los ritos śrāddha.
17.1.12
द्वैपायनं नारदं च मार्कण्डेयं तपोधनम् ।
भारद्वाजं याज्ञवल्क्यं हरिमुद्दिश्य यत्नवान्।
अभोजयत्स्वादु भोज्यं कीर्तयित्वा च शार्ङ्गिणं ॥ १७.१.१२ ॥
Dedicando el rito a Dvaipāyana, Nārada, Mārkaṇḍeya, rico en austeridad, Bhāradvāja, Yājñavalkya y Hari, los alimentó con diligencia con manjares dulces, y alabó a Śārṅgin.
17.1.13
ददौ रत्नानि वासांसि ग्रामानश्वान्रथांस्तथा ।
स्त्रियश्च द्विजमुख्येभ्यस्तदा शतसहस्रशः ॥ १७.१.१३ ॥
Entonces dio, por centenares de miles, joyas, vestidos, aldeas, caballos, carros y mujeres a los principales de los dos veces nacidos.
17.1.14
कृपमभ्यर्च्य च गुरुमथ पौरपुरस्कृतम् ।
आहूय भरतश्रेष्ठ संनिवेश्यासने तदा।
शिष्यं परिक्षितं तस्मै तदौ भरतसत्तमः ॥ १७.१.१४ ॥
Habiendo honrado a Kṛpa, a quien los ciudadanos habían puesto al frente, y habiendo llamado a su maestro, oh mejor de los Bharatas, y sentándolo en un asiento, el mejor de los Bharatas entregó entonces a su discípulo Parikṣit.
17.1.15
ततस्तु प्रकृतीः सर्वाः समानाय्य युधिष्ठिरः ।
सर्वमाचष्ट राजर्षिकीर्षितमथात्मनः ॥ १७.१.१५ ॥
Entonces Yudhiṣṭhira, reuniendo a todos los súbditos, declaró todo: la intención del sabio real respecto de sí mismo.
17.1.16
ते श्रुत्वैव वचस्तस्य पौरजानपदा जनाः ।
भृशमुद्विग्रमनसो नाभ्यनन्दन्त तद्वचः ॥ १७.१.१६ ॥
Al oír sus palabras, los habitantes de la ciudad y del campo, con la mente muy turbada, no aprobaron aquel discurso.
17.1.17
नैवं कर्तव्यमिति ते तदोचुस्तं जनाधिपम् ।
न च राजा तथाऽकार्षीत्कालपर्यायधर्मिवित् ॥ १७.१.१७ ॥
"No debe hacerse así", le dijeron entonces a aquel señor del pueblo; pero el rey no lo hizo así, pues conocía los deberes de las vicisitudes del tiempo.
17.1.18
ततोऽनुमान्य धर्मात्मा पौरजानपदं जनम् ।
गमनाय मतिं चक्रे कृष्णस्य गमनादपि ॥ १७.१.१८ ॥
Entonces el de alma justa, tras persuadir a la gente de la ciudad y del campo, resolvió partir, incluso junto con la partida de Kṛṣṇa.
17.1.19
वर्तमाने विवादे तु वास्तुविक्रयिणं प्रति ।
धनेच्छा युगपत्प्राप्ता क्षेत्रतस्वामिभूभृताम् ॥ १७.१.१९ ॥
Mientras la disputa con el vendedor de la propiedad seguía en curso, surgió de golpe el deseo de riquezas en los dueños de tierras y en los reyes.
17.1.20
प्राप्तं कलियुगं ज्ञात्वा सहदेवो हसन्निव ।
राज्ञस्तु कथयामास धर्मो नष्टस्तु सङ्करः ॥ १७.१.२० ॥
Sabiendo que había llegado la edad de Kali, Sahadeva, como sonriendo, dijo al rey que el dharma había perecido y que se había producido la confusión de las castas.
17.1.21
श्रुत्वा तु दुर्मना राजा पर्याप्तं जीवनं मम ।
इति स्म राजा कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।
उत्सृज्याभरणान्यङ्गाज्जगृहे वल्कलान्युत ॥ १७.१.२१ ॥
Al oír esto, el rey, con el ánimo abatido, dijo: «Mi vida ya es suficiente». Así, el rey kaurava Yudhiṣṭhira, hijo de Dharma, se quitó los adornos del cuerpo y tomó vestiduras de corteza.
17.1.22
भीमार्जुनयमाश्चैव द्रौपदी च यशस्विनी ।
तथैव जगृहुः सर्वे वल्कलानि नराधिप ॥ १७.१.२२ ॥
Bhīma, Arjuna, los gemelos y la gloriosa Draupadī también tomaron todos de la misma manera vestiduras de corteza, ¡oh señor de los hombres!
17.1.23
विधिवत्कारयित्वेष्टिं नैष्ठिकीं भरतर्षभ ।
समुत्सृज्याप्सु सर्वेऽग्नीन्प्रतस्थुर्नरपुङ्गवाः ॥ १७.१.२३ ॥
¡Oh toro de los bharatas! Tras haber hecho realizar el sacrificio final según el rito, todos aquellos toros entre los hombres arrojaron los fuegos sagrados a las aguas y partieron.
17.1.24
ततः प्ररुरुदुः सर्वाः स्त्रिंयो दृष्ट्वा नरोत्तमान् ।
प्रस्थितान्द्रौपदीषष्ठान्पुरा द्यूतजितान्यथा ॥ १७.१.२४ ॥
Entonces todas las mujeres, al ver a los mejores de los hombres partir con Draupadī como sexta, lloraron en voz alta, como lloraron cuando, vencidos en el juego de dados, se marcharon antaño.
17.1.25
हर्षोऽभवच्च सर्वेषां भ्रातॄणां गमनं प्रति ।
युधिष्ठिरमतं ज्ञात्वा वृष्णिक्षयमवेक्ष्य च। ॥ १७.१.२५ ॥
Todos los hermanos sintieron alivio ante la partida, pues conocían la decisión de Yudhiṣṭhira y habían visto la ruina de los Vṛṣṇis.
17.1.26
भ्रातरः पञ्च कृष्णा च षष्ठी श्वा चैव सप्तमः ।
आत्मना सप्तमो राजा निर्ययौ गजसाह्वयात्।
पौरैरनुगतो दूरं सर्वैरन्तःपुरैस्तथा ॥ १७.१.२६ ॥
Los cinco hermanos, Kṛṣṇā (Draupadī) como sexta y un perro como séptimo; el rey, como séptimo, partió él mismo de Gajasāhvaya. Los ciudadanos y todas las mujeres del palacio interior los siguieron una gran distancia.
17.1.27
न चैनमशकत्कश्चिन्निवर्तस्वेति भाषितुम् ।
न्यवर्तन्त ततः सर्वे नरा नगरवासिनः ॥ १७.१.२७ ॥
Nadie pudo decirle: «Vuelve». Entonces todos los habitantes de la ciudad regresaron.
17.1.28
कृपप्रभृतयश्चैव युयुत्सुं पर्यवारयन् ।
विवेश गङ्गां कौरव्य उलूपी भुजगात्मजा ॥ १७.१.२८ ॥
Kṛpa y los demás rodearon a Yuyutsu. Oh Kaurava, Ulūpī, la hija de la serpiente, entró en el Ganges.
17.1.29
चित्राङ्गदा ययौ चापि मणलूरपुरं प्रति ।
शिष्टाः परिक्षितं त्वन्या मातरः पर्यवारयन् ॥ १७.१.२९ ॥
Citrāṅgadā también se dirigió hacia la ciudad de Maṇalūra; las madres restantes y las demás mujeres rodearon a Parikṣit.
17.1.30
पाण्डवाश्च महात्मानो द्रौपदी च यशस्विनी ।
कृतोपवासाः कौरव्य प्रययुः प्राङ्मुखास्ततः ॥ १७.१.३० ॥
Entonces los magnánimos Pāṇḍava y la renombrada Draupadī, tras ayunar, partieron mirando hacia el este, oh Kaurava.
17.1.31
योगयुक्ता महात्मानस्त्यागधर्ममुपेयुषः ।
अभिजग्मुर्बहून्देसान्सरितः सागरांस्तथा ॥ १७.१.३१ ॥
Los magnánimos, firmes en el yoga y adoptando el dharma de la renuncia, recorrieron muchas tierras, ríos y océanos.
17.1.32
युधिष्ठिरो ययावग्रे भीमस्तु तदनन्तरम् ।
अर्जुनस्तस्य चान्वेव यमौ चापि यथाक्रमम ॥ १७.१.३२ ॥
Yudhiṣṭhira marchó primero, luego Bhīma; Arjuna iba tras él, y también los gemelos, según el orden.
17.1.33
पृष्ठतस्तु वरारोहा श्यामा पद्मदलेक्षणा ।
द्रौपदी योषितांश्रेष्ठा ययौ भरतसत्तम। ॥ १७.१.३३ ॥
Detrás iba Draupadī, de cintura esbelta, de piel oscura y ojos como pétalos de loto, la mejor de las mujeres, oh mejor de los Bharatas.
17.1.34
श्वा चैवानुयायावेकः प्रस्थितान्पाण्डवान्वनम् ।
क्रमेणि ते ययुर्वीरा लौहित्यं सलिलार्णवम् ॥ १७.१.३४ ॥
Un perro también siguió a los Pāṇḍavas que habían partido hacia el bosque; en orden, aquellos héroes llegaron al Lauhitya y al océano de aguas.
17.1.35
गाण्डीवं तु धनुर्दिव्यं न मुमोच धनंजयः ।
रत्नलोभान्महाराज ते चाक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.३५ ॥
Pero Dhanamjaya no soltó el arco divino Gāṇḍīva. Oh gran rey, por codicia de joyas tampoco se desprendió de aquellos dos carcajes grandes e inagotables.
17.1.36
अग्निं ते ददृशुस्तत्र स्थितं शैलमिवाग्रतः ।
मार्गमावृत्य तिष्ठन्तं साक्षात्पुरुषविग्रहम् ॥ १७.१.३६ ॥
Allí vieron a Agni, de pie ante ellos como una montaña, bloqueando el camino, presente en forma humana visible.
17.1.37
ततो देवः स सप्तार्चिः पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
भोभो पाण्डुसुता वीराः पावकं मां निबोधत ॥ १७.१.३७ ॥
Entonces el dios Saptārci habló a los Pāṇḍavas: ¡Oh, hijos de Pāṇḍu, héroes, escuchadme, que soy el fuego!
17.1.38
युधिष्ठिर महाबाहो भीमसेन परंतप ।
अर्जुनाश्विसुतौ वीरौ निबोधत वचो मम ॥ १७.१.३८ ॥
¡Oh Yudhiṣṭhira, de brazos poderosos, Bhīmasena, abrasador de enemigos, Arjuna, héroes hijos de los Aśvin, escuchad mis palabras!
17.1.39
अहमग्निः कुरुश्रेष्ठा मया दग्धं च खाण्डवम् ।
अर्जुनस्य प्रभावेन तथा नारायणस्य च ॥ १७.१.३९ ॥
Yo soy Agni, el mejor de los Kuru. Por el poder de Arjuna, y también de Nārāyaṇa, quemé el bosque de Khāṇḍava.
17.1.40
अयं वः फल्गुनो भ्राता गाण्डीवं परमायुधम् ।
परित्यज्य वने यातु नानेनार्थोस्ति कश्चन ॥ १७.१.४० ॥
Este es vuestro hermano Phalguna (Arjuna), y el Gāṇḍīva es el arma suprema. Que lo abandone y se vaya al bosque; ya no tenéis necesidad de él.
17.1.41
चक्ररत्नं तु यत्कृष्णे स्थितमासीन्महात्मनि ।
गतं तच्च पुनर्हस्ते कालेनैष्यति तस्य ह ॥ १७.१.४१ ॥
El disco-joya que residía en el magnánimo Kṛṣṇa se ha marchado; a su debido tiempo volverá a su mano.
17.1.42
वरुणादाहृतं पूर्वं मयैतत्पार्थकारणात् ।
गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठं वरुणायैव दीयताम् ॥ १७.१.४२ ॥
Antes, por amor a Pārtha, lo tomé de Varuṇa. Que el Gāṇḍīva, el mejor de los arcos, sea devuelto al propio Varuṇa.
17.1.43
ततस्ते भ्रातरः सर्वे धनंजयमचोदयन् ।
स जले प्राक्षिपच्चैतत्तथाऽक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.४३ ॥
Entonces todos los hermanos instaron a Dhanaṃjaya. Él arrojó esto y los dos grandes carcajes inagotables al agua.
17.1.44
ततोऽग्निर्भरतश्रेष्ठ तत्रैवान्तरधीयत ।
ययुस्च पाण्डवा वीरास्ततस्ते दक्षिणामुखाः ॥ १७.१.४४ ॥
Entonces, oh mejor de los Bharatas, Agni desapareció allí mismo. Y los héroes Pāṇḍavas partieron, mirando hacia el sur.
17.1.45
ततस्ते तूत्तरेणैव तीरेण लवणांभसः ।
जग्मुर्भरतशार्दूल दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ॥ १७.१.४५ ॥
Entonces avanzaron por la orilla norte del mar salado, oh tigre de los Bharatas, hacia el suroeste.
17.1.46
ततः पुनः समावृत्ताः पश्चिमां दिशमेव ते ।
ददृशुर्द्वारकां चापि सागरेण परिप्लुताम् ॥ १७.१.४६ ॥
Luego, volviéndose de nuevo hacia el oeste, también vieron Dvārakā inundada por el océano.
17.1.47
उदीचीं पुनरावृत्त्य ययुर्भरतसत्तमाः ।
प्रादक्षिण्यं चिकीर्षन्तः पृथिव्या योगधर्मिणः ॥ १७.१.४७ ॥
Volviéndose de nuevo hacia el norte, los mejores de los Bharatas siguieron, deseando circunvalar la tierra, practicantes del yoga-dharma.