มหาภารตะ · อัธยายะ 17.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.1.1
नारायणं नमस्कृत्यि नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
एवं वृष्ण्यन्धककुले श्रुत्वा मौसलमाहवम् ।
पाण्डवाः किमकुर्वन्त तथा कृष्णे दिवं गते ॥ १७.१.१ ॥
นารายณะและนระผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ก้มกราบแล้ว ต่อด้วยพระเทวีสรัสวดีและพระวยาส พึงกล่าวบทชัย ได้ฟังเรื่องการรบด้วยสาครของตระกูลวฤษณิและอันธกะดังนี้ แล้วปาณฑพทั้งหลายได้ทำอะไรเมื่อพระกฤษณะเสด็จขึ้นสวรรค์แล้ว
17.1.2
श्रुत्वैवं कौरवो राजा वृष्णीनां कदनं महत् ।
प्रस्थाने मतिमाधाय वाक्यमर्जुनमब्रवीत् ॥ १७.१.२ ॥
กษัตริย์แห่งเการพได้ฟังความพินาศครั้งใหญ่ของวฤษณิดังนี้ จึงตั้งใจจะออกเดินทาง แล้วกล่าวถ้อยคำนี้แก่อรชุน
17.1.3
कालः पचति भतानि सर्वाण्येव महामते ।
कालपाशमहं मन्ये त्वमपि द्रष्टुमर्हसि ॥ १७.१.३ ॥
โอ้ผู้มีปัญญายิ่ง กาลเวลาย่อมให้สรรพสัตว์สุกงอมทั้งหมด ข้าพเจ้าถือว่าบ่วงแห่งกาลเวลาคือสิ่งสูงสุด แม้ท่านก็ควรเห็นเช่นนั้น
17.1.4
इत्युक्तः स तु कौन्तेयः कालः काल इति ब्रुवन् ।
अन्वपद्यत तद्वाक्यं भ्रातुर्ज्येष्ठस्य धीमतः ॥ १७.१.४ ॥
เมื่อถูกกล่าวดังนั้น พระโอรสของกุนตีได้กล่าวว่า กาลเวลา กาลเวลา แล้วยอมรับถ้อยคำของพี่ชายคนโตผู้มีปัญญา
17.1.5
अर्जुनस्य मतं ज्ञात्वा भीमसेनो यमौ तथा ।
अन्वपद्यन्त तद्वाक्यं यदुक्तं सव्यसाचिना ॥ १७.१.५ ॥
ภีมเสนและฝาแฝดทราบความเห็นของอรชุนแล้ว ก็ยอมรับถ้อยคำที่สวยฉัน้ทิ่สวยสาจิน (อรชุน) กล่าวไว้เช่นกัน
17.1.6
ततो युयुत्सुमानाय्य प्रव्रजन्धर्मकाम्यया ।
राज्यं परिददौ सर्वं वैश्यापुत्रे युधिष्ठिरः ॥ १७.१.६ ॥
จากนั้นยุธิษฐิระเรียกยุยุตสุมา และเพราะปรารถนาธรรมจึงออกบวช แล้วมอบราชอาณาจักรทั้งหมดให้แก่บุตรของหญิงแพศย์
17.1.7
अभिंषिच्य स्वराज्ये च राजानं च परिक्षितम् ।
दुःखार्तश्चाब्रवीद्राजा सुभद्रां पाण्डवाग्रजः ॥ १७.१.७ ॥
ยุธิษฐิระผู้เป็นพี่ใหญ่ของปาณฑพ เมื่อราชาปริกษิตได้รับการอภิเษกในราชอาณาจักรของตนแล้ว ด้วยความทุกข์โศกจึงกล่าวกับสุภัทรา
17.1.8
एष पुत्रस्य पुत्रस्ते कुरुराजो भविष्यति ।
यदूनां परिशेषश्च वज्रो राजा कृतश्च ह ॥ १७.१.८ ॥
นี่คือหลานของท่าน จะเป็นกษัตริย์แห่งกุรุ และวัชระผู้เหลืออยู่ของยทุ ก็ได้รับการตั้งเป็นกษัตริย์แล้วเช่นกัน
17.1.9
परिक्षिद्धास्तिनपुरे शक्रप्रस्थे च यादवः ।
वज्रो राजा त्वया रक्ष्यो मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥ १७.१.९ ॥
ปริกษิตจะประทับอยู่ที่หัสตินาปุระ ส่วนวัชระชาวยาทพจะอยู่ที่อินทรปรัสถ์ ท่านต้องคุ้มครองกษัตริย์วัชระ อย่าให้จิตใจของท่านมุ่งไปสู่อธรรม
17.1.10
इत्युक्त्वा धर्मराजाः स वासुदेवस्य धीमतः ।
मातुलस्य च वृद्धस्य रामदीनां तथैव च ॥ १७.१.१० ॥
ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระราชาแห่งธรรมก็ทำเช่นเดียวกันสำหรับพระวาสุเทพผู้มีปัญญา สำหรับลุงผู้สูงอายุ และสำหรับพระราม กับผู้อื่นทั้งหลายด้วย
17.1.11
भ्रातृभिः सह धर्मात्मा कृत्वोदकमतन्द्रितः ।
श्राद्धान्यद्दिश्य सर्वेषां चकार विदिवत्तदा ॥ १७.१.११ ॥
ผู้มีธรรมในใจ ร่วมกับพี่น้องทั้งหลาย ไม่เกียจคร้าน ทำการถวายน้ำ แล้วอุทิศพิธีศราทธ์แก่ทุกคน และประกอบพิธีนั้นตามที่กำหนดไว้ในเวลานั้น
17.1.12
द्वैपायनं नारदं च मार्कण्डेयं तपोधनम् ।
भारद्वाजं याज्ञवल्क्यं हरिमुद्दिश्य यत्नवान्।
अभोजयत्स्वादु भोज्यं कीर्तयित्वा च शार्ङ्गिणं ॥ १७.१.१२ ॥
อุทิศพิธีแก่ทไวปายนะ นารท มารกัณเฑยะผู้มั่งคั่งด้วยตบะ ภารทวาช ยาชญวัลกยะ และพระหริ ด้วยความเพียร ท่านให้ฉันอาหารรสหวานอย่างประณีต และสรรเสริญพระศารงคี
17.1.13
ददौ रत्नानि वासांसि ग्रामानश्वान्रथांस्तथा ।
स्त्रियश्च द्विजमुख्येभ्यस्तदा शतसहस्रशः ॥ १७.१.१३ ॥
ท่านพระราชทานอัญมณี ผ้านุ่งห่ม หมู่บ้าน ม้า รถ และสตรี แก่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาเป็นแสนๆ ในเวลานั้น
17.1.14
कृपमभ्यर्च्य च गुरुमथ पौरपुरस्कृतम् ।
आहूय भरतश्रेष्ठ संनिवेश्यासने तदा।
शिष्यं परिक्षितं तस्मै तदौ भरतसत्तमः ॥ १७.१.१४ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ เมื่อบูชาพระกฤปะ ผู้ที่ชาวนครยกย่องให้เป็นผู้นำ และเชิญอาจารย์ของท่านมาประทับบนอาสนะแล้ว ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะก็มอบศิษย์ของตนคือปริกษิตให้แก่ท่านในเวลานั้น
17.1.15
ततस्तु प्रकृतीः सर्वाः समानाय्य युधिष्ठिरः ।
सर्वमाचष्ट राजर्षिकीर्षितमथात्मनः ॥ १७.१.१५ ॥
จากนั้นยุธิษฐิระรวบรวมราษฎรทั้งหมด แล้วประกาศทุกสิ่ง คือความตั้งใจของพระราชฤๅษีผู้นี้เกี่ยวกับตนเอง
17.1.16
ते श्रुत्वैव वचस्तस्य पौरजानपदा जनाः ।
भृशमुद्विग्रमनसो नाभ्यनन्दन्त तद्वचः ॥ १७.१.१६ ॥
ชาวนครและชาวชนบทได้ฟังถ้อยคำของท่านแล้ว มีจิตใจวุ่นวายอย่างยิ่ง จึงไม่เห็นด้วยกับถ้อยคำนั้น
17.1.17
नैवं कर्तव्यमिति ते तदोचुस्तं जनाधिपम् ।
न च राजा तथाऽकार्षीत्कालपर्यायधर्मिवित् ॥ १७.१.१७ ॥
พวกเขากล่าวกับเจ้าแห่งประชาชนว่า ไม่ควรทำเช่นนี้ แต่พระราชาไม่ได้ทำเช่นนั้น เพราะท่านทรงรู้หน้าที่ของการหมุนเวียนแห่งกาลเวลา
17.1.18
ततोऽनुमान्य धर्मात्मा पौरजानपदं जनम् ।
गमनाय मतिं चक्रे कृष्णस्य गमनादपि ॥ १७.१.१८ ॥
จากนั้นผู้มีธรรมในใจ ครั้นปลอบโยนชาวนครและชาวชนบทแล้ว ก็ตั้งใจจะเดินทาง แม้จะเดินทางตามพระกฤษณะไปด้วย
17.1.19
वर्तमाने विवादे तु वास्तुविक्रयिणं प्रति ।
धनेच्छा युगपत्प्राप्ता क्षेत्रतस्वामिभूभृताम् ॥ १७.१.१९ ॥
ขณะที่ข้อพิพาทเรื่องผู้ขายที่ดินยังดำเนินอยู่ ความปรารถนาในทรัพย์สมบัติก็เกิดขึ้นพร้อมกันในเจ้าของที่ดินและในพระราชาทั้งหลาย
17.1.20
प्राप्तं कलियुगं ज्ञात्वा सहदेवो हसन्निव ।
राज्ञस्तु कथयामास धर्मो नष्टस्तु सङ्करः ॥ १७.१.२० ॥
สหเทวะทราบว่ายุคกลียุคมาถึงแล้ว จึงกล่าวกับพระราชาราวกับยิ้ม ว่าธรรมได้พินาศไปแล้ว และความปั่นป่วนของวรรณะได้เกิดขึ้น
17.1.21
श्रुत्वा तु दुर्मना राजा पर्याप्तं जीवनं मम ।
इति स्म राजा कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।
उत्सृज्याभरणान्यङ्गाज्जगृहे वल्कलान्युत ॥ १७.१.२१ ॥
ครั้นได้ฟังดังนั้น พระราชาผู้มีใจหดหู่ตรัสว่า ชีวิตของข้าก็เพียงพอแล้ว พระยุธิษฐิระ โอรสของพระธรรม กษัตริย์แห่งกุรุวงศ์ จึงปลดเครื่องประดับออกจากพระกาย แล้วทรงนุ่งห่มเปลือกไม้
17.1.22
भीमार्जुनयमाश्चैव द्रौपदी च यशस्विनी ।
तथैव जगृहुः सर्वे वल्कलानि नराधिप ॥ १७.१.२२ ॥
ภีมะ อรชุน ฝาแฝด และเทราปทีผู้รุ่งเรือง ต่างก็นุ่งห่มเปลือกไม้เช่นเดียวกัน โอ้ ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์
17.1.23
विधिवत्कारयित्वेष्टिं नैष्ठिकीं भरतर्षभ ।
समुत्सृज्याप्सु सर्वेऽग्नीन्प्रतस्थुर्नरपुङ्गवाः ॥ १७.१.२३ ॥
โอ้ ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ หลังจากประกอบพิธีบูชาครั้งสุดท้ายตามพิธีอย่างถูกต้องแล้ว บรรดาผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ทั้งปวงก็ทิ้งไฟศักดิ์สิทธิ์ลงในน้ำแล้วออกเดินทาง
17.1.24
ततः प्ररुरुदुः सर्वाः स्त्रिंयो दृष्ट्वा नरोत्तमान् ।
प्रस्थितान्द्रौपदीषष्ठान्पुरा द्यूतजितान्यथा ॥ १७.१.२४ ॥
ครั้นนั้น บรรดาสตรีทั้งหมดเห็นบุรุษผู้ประเสริฐเดินทางออกไปพร้อมด้วยเทราปทีเป็นคนที่หก ต่างก็ร้องไห้คร่ำครวญ เช่นเดียวกับที่เคยร้องไห้เมื่อครั้งออกเดินทางในอดีต ตอนที่แพ้การพนัน
17.1.25
हर्षोऽभवच्च सर्वेषां भ्रातॄणां गमनं प्रति ।
युधिष्ठिरमतं ज्ञात्वा वृष्णिक्षयमवेक्ष्य च। ॥ १७.१.२५ ॥
ทุกพี่น้องเกิดความยินดีที่จะออกเดินทาง เพราะรู้ความตั้งพระทัยของพระยุธิษฐิระ และได้เห็นความพินาศของวฤษณี
17.1.26
भ्रातरः पञ्च कृष्णा च षष्ठी श्वा चैव सप्तमः ।
आत्मना सप्तमो राजा निर्ययौ गजसाह्वयात्।
पौरैरनुगतो दूरं सर्वैरन्तःपुरैस्तथा ॥ १७.१.२६ ॥
พี่น้องห้าคน มีเทราปทีเป็นคนที่หก และสุนัขเป็นตัวที่เจ็ด ส่วนพระราชาเองเป็นคนที่เจ็ดเช่นกัน ออกเดินทางจากคชสาหวัย ชาวเมืองและบรรดาสตรีในวังในทั้งหมดตามไปส่งเป็นระยะทางไกล
17.1.27
न चैनमशकत्कश्चिन्निवर्तस्वेति भाषितुम् ।
न्यवर्तन्त ततः सर्वे नरा नगरवासिनः ॥ १७.१.२७ ॥
ไม่มีใครกล้าพูดกับพระองค์ว่า กลับเถิด ครั้นนั้น ชาวเมืองทั้งปวงจึงพากันกลับไป
17.1.28
कृपप्रभृतयश्चैव युयुत्सुं पर्यवारयन् ।
विवेश गङ्गां कौरव्य उलूपी भुजगात्मजा ॥ १७.१.२८ ॥
กฤปะและผู้อื่นล้อมยุยุตสุไว้ โอ้ ชาวกุรุ อุลูปี ธิดาแห่งนาค ก็ลงไปในแม่น้ำคงคา
17.1.29
चित्राङ्गदा ययौ चापि मणलूरपुरं प्रति ।
शिष्टाः परिक्षितं त्वन्या मातरः पर्यवारयन् ॥ १७.१.२९ ॥
จิตรางคทาก็เดินทางไปยังเมืองมณีลูระ ส่วนพระมารดาที่เหลือและสตรีอื่น ๆ ล้อมพระปริกษิตไว้
17.1.30
पाण्डवाश्च महात्मानो द्रौपदी च यशस्विनी ।
कृतोपवासाः कौरव्य प्रययुः प्राङ्मुखास्ततः ॥ १७.१.३० ॥
ครั้นนั้น บรรดาปาณฑพผู้มีใจยิ่งใหญ่ และเทราปทีผู้รุ่งเรือง ถืออุโบสถแล้วจึงออกเดินทางโดยหันหน้าไปทางทิศตะวันออก โอ้ ชาวกุรุ
17.1.31
योगयुक्ता महात्मानस्त्यागधर्ममुपेयुषः ।
अभिजग्मुर्बहून्देसान्सरितः सागरांस्तथा ॥ १७.१.३१ ॥
บรรดาผู้มีใจยิ่งใหญ่ผู้ตั้งมั่นในโยคะ ผู้ถือเอาธรรมแห่งการสละ ได้เดินทางผ่านแผ่นดินมากมาย แม่น้ำ และมหาสมุทร
17.1.32
युधिष्ठिरो ययावग्रे भीमस्तु तदनन्तरम् ।
अर्जुनस्तस्य चान्वेव यमौ चापि यथाक्रमम ॥ १७.१.३२ ॥
พระยุธิษฐิระเสด็จนำหน้า ต่อมาคือภีมะ ตามด้วยอรชุน และฝาแฝดก็ตามไปตามลำดับ
17.1.33
पृष्ठतस्तु वरारोहा श्यामा पद्मदलेक्षणा ।
द्रौपदी योषितांश्रेष्ठा ययौ भरतसत्तम। ॥ १७.१.३३ ॥
ข้างหลังนั้น เทราปที ผู้มีเอวบางเรียวงาม มีผิวคล้ำ มีดวงตาดุจกลีบบัว เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่สตรี เดินตามไป โอ้ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตวงศ์
17.1.34
श्वा चैवानुयायावेकः प्रस्थितान्पाण्डवान्वनम् ।
क्रमेणि ते ययुर्वीरा लौहित्यं सलिलार्णवम् ॥ १७.१.३४ ॥
สุนัขตัวหนึ่งก็ตามไปข้างหลังปาณฑพผู้ออกเดินทางสู่ป่า วีรบุรุษเหล่านั้นเดินทางตามลำดับจนถึงลौหิตยะและมหาสมุทร
17.1.35
गाण्डीवं तु धनुर्दिव्यं न मुमोच धनंजयः ।
रत्नलोभान्महाराज ते चाक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.३५ ॥
แต่ธนัญชัยไม่ยอมวางคันธนูทิพย์คาณฑีวะ โอ้ มหาราชา ด้วยความโลภในอัญมณี ท่านก็ไม่ยอมวางถุงธนูอันมหึมาสองใบที่ไม่มีวันหมดนั้นเช่นกัน
17.1.36
अग्निं ते ददृशुस्तत्र स्थितं शैलमिवाग्रतः ।
मार्गमावृत्य तिष्ठन्तं साक्षात्पुरुषविग्रहम् ॥ १७.१.३६ ॥
ที่นั่น พวกเขาเห็นพระอัคนีประทับยืนอยู่ข้างหน้าดุจภูเขา ขวางทางไว้ ปรากฏในร่างมนุษย์ต่อหน้าต่อตา
17.1.37
ततो देवः स सप्तार्चिः पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
भोभो पाण्डुसुता वीराः पावकं मां निबोधत ॥ १७.१.३७ ॥
ครั้นนั้น เทพสัปตารจิ ตรัสกับปาณฑพว่า โอ้ โอรสของปาณฑุ โอ้ วีรบุรุษทั้งหลาย จงฟังเราเถิด เราคือพระอัคนี
17.1.38
युधिष्ठिर महाबाहो भीमसेन परंतप ।
अर्जुनाश्विसुतौ वीरौ निबोधत वचो मम ॥ १७.१.३८ ॥
โอ้ พระยุธิษฐิระ ผู้มีพระพาหาทรงพลัง โอ้ ภีมเสนะ ผู้ทำลายศัตรู โอ้ อรชุนและวีรบุรุษทั้งสองโอรสของพระอัศวิน จงฟังถ้อยคำของเราเถิด
17.1.39
अहमग्निः कुरुश्रेष्ठा मया दग्धं च खाण्डवम् ।
अर्जुनस्य प्रभावेन तथा नारायणस्य च ॥ १७.१.३९ ॥
เรา คือพระอัคนี โอ้ ผู้ประเสริฐแห่งกุรุวงศ์ เราได้เผาป่าขาณฑวะ ด้วยอานุภาพของอรชุน และของพระนารายณ์เช่นกัน
17.1.40
अयं वः फल्गुनो भ्राता गाण्डीवं परमायुधम् ।
परित्यज्य वने यातु नानेनार्थोस्ति कश्चन ॥ १७.१.४० ॥
นี่คือพี่ชายของท่านฟัลคุนะ (อรชุน) และคาณฑีวะคืออาวุธอันสูงสุด ขอให้เขาทิ้งมันไว้แล้วไปยังป่า ท่านไม่มีความจำเป็นใดต่อมันอีกแล้ว
17.1.41
चक्ररत्नं तु यत्कृष्णे स्थितमासीन्महात्मनि ।
गतं तच्च पुनर्हस्ते कालेनैष्यति तस्य ह ॥ १७.१.४१ ॥
จักรรัตนะที่เคยประดิษฐานอยู่ในพระกฤษณะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ได้หายไปแล้ว และในกาลเวลาจักกลับมาอยู่ในพระหัตถ์ของพระองค์อีก
17.1.42
वरुणादाहृतं पूर्वं मयैतत्पार्थकारणात् ।
गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठं वरुणायैव दीयताम् ॥ १७.१.४२ ॥
ครั้งก่อน เพราะเห็นแก่ปารถะ ข้าพเจ้าได้นำสิ่งนี้มาจากพระวรุณ ขอให้คืนคาณฑีวะ ธนูที่เลิศที่สุดในบรรดาธนู แก่พระวรุณเอง
17.1.43
ततस्ते भ्रातरः सर्वे धनंजयमचोदयन् ।
स जले प्राक्षिपच्चैतत्तथाऽक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.४३ ॥
จากนั้นพี่น้องทั้งหมดได้เร่งเร้าธนัญชัย เขาจึงโยนสิ่งนี้กับบ่าธนูใหญ่ที่ไม่มีวันหมดสองใบลงไปในน้ำ
17.1.44
ततोऽग्निर्भरतश्रेष्ठ तत्रैवान्तरधीयत ।
ययुस्च पाण्डवा वीरास्ततस्ते दक्षिणामुखाः ॥ १७.१.४४ ॥
ครั้นแล้ว โอ้ผู้เลิศแห่งภรตะ พระอัคนีก็หายไปตรงนั้นเอง และปาณฑพผู้กล้าหาญก็ออกเดินทาง หันหน้าไปทางทิศใต้
17.1.45
ततस्ते तूत्तरेणैव तीरेण लवणांभसः ।
जग्मुर्भरतशार्दूल दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ॥ १७.१.४५ ॥
จากนั้นพวกเขาเดินไปตามฝั่งเหนือของทะเลเค็ม โอ้เสือแห่งภรตะ มุ่งไปยังทิศตะวันตกเฉียงใต้
17.1.46
ततः पुनः समावृत्ताः पश्चिमां दिशमेव ते ।
ददृशुर्द्वारकां चापि सागरेण परिप्लुताम् ॥ १७.१.४६ ॥
จากนั้นพวกเขาหันกลับมาอีกครั้งมุ่งไปทางทิศตะวันตก และได้เห็นทวารกาที่ถูกมหาสมุทรท่วมท้น
17.1.47
उदीचीं पुनरावृत्त्य ययुर्भरतसत्तमाः ।
प्रादक्षिण्यं चिकीर्षन्तः पृथिव्या योगधर्मिणः ॥ १७.१.४७ ॥
หันกลับไปทางทิศเหนืออีกครั้ง ภรตะผู้ยอดเยี่ยมเหล่านั้นก็เดินทางต่อไป ปรารถนาจะเดินเวียนรอบโลก ผู้ปฏิบัติตามธรรมแห่งโยคะ