మహాభారతం · అధ్యాయం 17.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.1.1
नारायणं नमस्कृत्यि नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
एवं वृष्ण्यन्धककुले श्रुत्वा मौसलमाहवम् ।
पाण्डवाः किमकुर्वन्त तथा कृष्णे दिवं गते ॥ १७.१.१ ॥
నారాయణునికి, నరోత్తముడైన నరునికి నమస్కరించి, దేవి సరస్వతికి, వ్యాసునికి నమస్కరించి, అనంతరం జయాన్ని పఠించాలి. ఇలా వృష్ణి-అంధక వంశంలో జరిగిన మౌసల యుద్ధం విని, కృష్ణుడు స్వర్గానికి వెళ్ళిన తర్వాత పాండవులు ఏమి చేశారు?
17.1.2
श्रुत्वैवं कौरवो राजा वृष्णीनां कदनं महत् ।
प्रस्थाने मतिमाधाय वाक्यमर्जुनमब्रवीत् ॥ १७.१.२ ॥
వృష్ణుల ఈ మహా వినాశనాన్ని విని, కౌరవ రాజు ప్రస్థానానికి నిశ్చయించుకుని అర్జునుడితో ఇలా అన్నాడు.
17.1.3
कालः पचति भतानि सर्वाण्येव महामते ।
कालपाशमहं मन्ये त्वमपि द्रष्टुमर्हसि ॥ १७.१.३ ॥
ఓ మహామతీ, కాలమే సమస్త ప్రాణులను పక్వం చేస్తుంది. కాలపాశాన్ని నేను భావిస్తాను; నువ్వు కూడా దానిని చూడాలి.
17.1.4
इत्युक्तः स तु कौन्तेयः कालः काल इति ब्रुवन् ।
अन्वपद्यत तद्वाक्यं भ्रातुर्ज्येष्ठस्य धीमतः ॥ १७.१.४ ॥
ఇలా చెప్పబడిన కుంతీపుత్రుడు "కాలం, కాలం" అంటూ, బుద్ధిమంతుడైన అన్న మాటను అంగీకరించాడు.
17.1.5
अर्जुनस्य मतं ज्ञात्वा भीमसेनो यमौ तथा ।
अन्वपद्यन्त तद्वाक्यं यदुक्तं सव्यसाचिना ॥ १७.१.५ ॥
అర్జునుని అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకుని, భీమసేనుడు, కవలలైన ఇద్దరూ, సవ్యసాచి అన్న మాటను అంగీకరించారు.
17.1.6
ततो युयुत्सुमानाय्य प्रव्रजन्धर्मकाम्यया ।
राज्यं परिददौ सर्वं वैश्यापुत्रे युधिष्ठिरः ॥ १७.१.६ ॥
అప్పుడు యుయుత్సును పిలిచి, ధర్మకాంక్షతో ప్రవ్రజ్య స్వీకరిస్తూ, యుధిష్ఠిరుడు వైశ్యపుత్రుడికి రాజ్యం మొత్తాన్ని అప్పగించాడు.
17.1.7
अभिंषिच्य स्वराज्ये च राजानं च परिक्षितम् ।
दुःखार्तश्चाब्रवीद्राजा सुभद्रां पाण्डवाग्रजः ॥ १७.१.७ ॥
తన రాజ్యంలో రాజు పరిక్షితుని అభిషేకించి, దుఃఖార్తుడైన పాండవాగ్రజుడు సుభద్రతో ఇలా అన్నాడు.
17.1.8
एष पुत्रस्य पुत्रस्ते कुरुराजो भविष्यति ।
यदूनां परिशेषश्च वज्रो राजा कृतश्च ह ॥ १७.१.८ ॥
ఇతడు నీ కుమారుని కుమారుడు; కురురాజు అవుతాడు. యాదవుల శేషంలో వజ్రుడు కూడా రాజుగా చేయబడ్డాడు.
17.1.9
परिक्षिद्धास्तिनपुरे शक्रप्रस्थे च यादवः ।
वज्रो राजा त्वया रक्ष्यो मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥ १७.१.९ ॥
పరిక్షితుడు హస్తినాపురంలో, యాదవుడైన వజ్రుడు ఇంద్రప్రస్థంలో ఉంటారు. రాజు వజ్రుని నీవు రక్షించాలి; అధర్మంలో మనసు పెట్టకు.
17.1.10
इत्युक्त्वा धर्मराजाः स वासुदेवस्य धीमतः ।
मातुलस्य च वृद्धस्य रामदीनां तथैव च ॥ १७.१.१० ॥
ఇలా చెప్పి ధర్మరాజు, జ్ఞాని అయిన వాసుదేవునికి, వృద్ధుడైన మేనమామకు, బలరాముడు మొదలైనవారికి కూడా అదే విధంగా చేశాడు.
17.1.11
भ्रातृभिः सह धर्मात्मा कृत्वोदकमतन्द्रितः ।
श्राद्धान्यद्दिश्य सर्वेषां चकार विदिवत्तदा ॥ १७.१.११ ॥
సోదరులతో కలిసి ధర్మాత్ముడు అలసట లేకుండా ఉదకక్రియ చేసి, అందరి కొరకు శ్రాద్ధాలను అప్పుడు విధిప్రకారం చేశాడు.
17.1.12
द्वैपायनं नारदं च मार्कण्डेयं तपोधनम् ।
भारद्वाजं याज्ञवल्क्यं हरिमुद्दिश्य यत्नवान्।
अभोजयत्स्वादु भोज्यं कीर्तयित्वा च शार्ङ्गिणं ॥ १७.१.१२ ॥
ద్వైపాయనుడు, నారదుడు, తపోధనుడైన మార్కండేయుడు, భారద్వాజుడు, యాజ్ఞవల్క్యుడు, హరి (కృష్ణుడు) కొరకు శ్రద్ధగా రుచికరమైన భోజనం పెట్టాడు; శార్ఙ్గధారిని కీర్తించాడు.
17.1.13
ददौ रत्नानि वासांसि ग्रामानश्वान्रथांस्तथा ।
स्त्रियश्च द्विजमुख्येभ्यस्तदा शतसहस्रशः ॥ १७.१.१३ ॥
అప్పుడు ఆయన ద్విజులలో ముఖ్యులకు వందలు వేలుగా రత్నాలు, వస్త్రాలు, గ్రామాలు, గుర్రాలు, రథాలు, స్త్రీలను దానం చేశాడు.
17.1.14
कृपमभ्यर्च्य च गुरुमथ पौरपुरस्कृतम् ।
आहूय भरतश्रेष्ठ संनिवेश्यासने तदा।
शिष्यं परिक्षितं तस्मै तदौ भरतसत्तमः ॥ १७.१.१४ ॥
అప్పుడు పౌరులచే ముందుంచబడిన గురువు కృపను పూజించి, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, ఆసనంపై కూర్చోబెట్టి, భరతోత్తముడు తన శిష్యుడు పరీక్షితుడిని ఆయనకు అప్పగించాడు.
17.1.15
ततस्तु प्रकृतीः सर्वाः समानाय्य युधिष्ठिरः ।
सर्वमाचष्ट राजर्षिकीर्षितमथात्मनः ॥ १७.१.१५ ॥
అప్పుడు యుధిష్ఠిరుడు ప్రజలందరినీ సమకూర్చి, రాజర్షిగా తనకున్న సంకల్పమంతా వివరించాడు.
17.1.16
ते श्रुत्वैव वचस्तस्य पौरजानपदा जनाः ।
भृशमुद्विग्रमनसो नाभ्यनन्दन्त तद्वचः ॥ १७.१.१६ ॥
ఆయన మాటలు వినగానే, పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు అత్యంత కలత చెందిన మనస్సుతో ఆ మాటను అంగీకరించలేదు.
17.1.17
नैवं कर्तव्यमिति ते तदोचुस्तं जनाधिपम् ।
न च राजा तथाऽकार्षीत्कालपर्यायधर्मिवित् ॥ १७.१.१७ ॥
"ఇలా చేయకూడదు" అని వారు అప్పుడు ఆ జనాధిపతితో అన్నారు; కానీ రాజు అలా చేయలేదు, ఎందుకంటే కాలమార్పుల ధర్మాలను ఆయన ఎరిగినవాడు.
17.1.18
ततोऽनुमान्य धर्मात्मा पौरजानपदं जनम् ।
गमनाय मतिं चक्रे कृष्णस्य गमनादपि ॥ १७.१.१८ ॥
అప్పుడు ధర్మాత్ముడు పౌరులను, గ్రామవాసులను ఒప్పించి, కృష్ణుని ప్రయాణంతో పాటు తాను కూడా ప్రయాణించాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
17.1.19
वर्तमाने विवादे तु वास्तुविक्रयिणं प्रति ।
धनेच्छा युगपत्प्राप्ता क्षेत्रतस्वामिभूभृताम् ॥ १७.१.१९ ॥
భూమి అమ్మినవారితో వివాదం కొనసాగుతుండగా, భూస్వాములు మరియు రాజులలో ఒకేసారి ధనాశ కలిగింది.
17.1.20
प्राप्तं कलियुगं ज्ञात्वा सहदेवो हसन्निव ।
राज्ञस्तु कथयामास धर्मो नष्टस्तु सङ्करः ॥ १७.१.२० ॥
కలియుగం వచ్చిందని తెలుసుకొని సహదేవుడు నవ్వుతున్నట్లుగా రాజుతో చెప్పాడు: ధర్మం నశించింది, సంకరం ఏర్పడింది.
17.1.21
श्रुत्वा तु दुर्मना राजा पर्याप्तं जीवनं मम ।
इति स्म राजा कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।
उत्सृज्याभरणान्यङ्गाज्जगृहे वल्कलान्युत ॥ १७.१.२१ ॥
అది విని దుఃఖిత మనస్కుడైన రాజు, "నా జీవితం చాలు" అన్నాడు. ఇలా కౌరవ రాజు, ధర్మపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడు శరీరం నుండి ఆభరణాలు తీసివేసి వల్కలాలు ధరించాడు.
17.1.22
भीमार्जुनयमाश्चैव द्रौपदी च यशस्विनी ।
तथैव जगृहुः सर्वे वल्कलानि नराधिप ॥ १७.१.२२ ॥
భీముడు, అర్జునుడు, కవలలు మరియు యశస్విని ద్రౌపది కూడా అలాగే అందరూ వల్కలాలు ధరించారు. ఓ నరాధిపా!
17.1.23
विधिवत्कारयित्वेष्टिं नैष्ठिकीं भरतर्षभ ।
समुत्सृज्याप्सु सर्वेऽग्नीन्प्रतस्थुर्नरपुङ्गवाः ॥ १७.१.२३ ॥
ఓ భరతర్షభా! విధిప్రకారం చివరి యజ్ఞాన్ని చేయించి, శ్రేష్ఠ పురుషులందరూ అగ్నులను నీటిలో విడిచిపెట్టి ప్రయాణమయ్యారు.
17.1.24
ततः प्ररुरुदुः सर्वाः स्त्रिंयो दृष्ट्वा नरोत्तमान् ।
प्रस्थितान्द्रौपदीषष्ठान्पुरा द्यूतजितान्यथा ॥ १७.१.२४ ॥
అప్పుడు స్త్రీలందరూ ద్రౌపదితో ఆరవ వ్యక్తిగా బయలుదేరుతున్న నరోత్తములను చూసి గట్టిగా ఏడ్చారు, పూర్వం ద్యూతంలో ఓడిపోయి వెళ్లినట్లే.
17.1.25
हर्षोऽभवच्च सर्वेषां भ्रातॄणां गमनं प्रति ।
युधिष्ठिरमतं ज्ञात्वा वृष्णिक्षयमवेक्ष्य च। ॥ १७.१.२५ ॥
యుధిష్ఠిరుని నిశ్చయాన్ని తెలుసుకొని, వృష్ణి వంశ క్షయాన్ని చూసి, సోదరులందరికీ ప్రయాణం పట్ల సంతోషం కలిగింది.
17.1.26
भ्रातरः पञ्च कृष्णा च षष्ठी श्वा चैव सप्तमः ।
आत्मना सप्तमो राजा निर्ययौ गजसाह्वयात्।
पौरैरनुगतो दूरं सर्वैरन्तःपुरैस्तथा ॥ १७.१.२६ ॥
ఐదుగురు సోదరులు, ఆరవ కృష్ణ (ద్రౌపది), ఏడవది ఒక కుక్క; ఏడవవాడై రాజు స్వయంగా గజసాహ్వయం నుండి బయలుదేరాడు. పౌరులు, అంతఃపుర స్త్రీలంతా దూరం వరకు అనుసరించారు.
17.1.27
न चैनमशकत्कश्चिन्निवर्तस्वेति भाषितुम् ।
न्यवर्तन्त ततः सर्वे नरा नगरवासिनः ॥ १७.१.२७ ॥
'తిరిగి వెళ్ళు' అని అతనితో చెప్పడానికి ఎవరికీ సాధ్యం కాలేదు. అప్పుడు పట్టణవాసులంతా వెనక్కు తిరిగారు.
17.1.28
कृपप्रभृतयश्चैव युयुत्सुं पर्यवारयन् ।
विवेश गङ्गां कौरव्य उलूपी भुजगात्मजा ॥ १७.१.२८ ॥
కృపుడు మొదలైనవారు యుయుత్సుని చుట్టుముట్టారు. ఓ కౌరవా, నాగకన్య ఉలూపి గంగలో ప్రవేశించింది.
17.1.29
चित्राङ्गदा ययौ चापि मणलूरपुरं प्रति ।
शिष्टाः परिक्षितं त्वन्या मातरः पर्यवारयन् ॥ १७.१.२९ ॥
చిత్రాంగద కూడా మణలూర నగరానికి వెళ్ళింది. మిగిలిన తల్లులు, ఇతర స్త్రీలు పరీక్షిత్తును చుట్టుముట్టారు.
17.1.30
पाण्डवाश्च महात्मानो द्रौपदी च यशस्विनी ।
कृतोपवासाः कौरव्य प्रययुः प्राङ्मुखास्ततः ॥ १७.१.३० ॥
మహాత్ములైన పాండవులు, యశస్వినియైన ద్రౌపదీ ఉపవాసం చేసి, ఓ కౌరవా, తూర్పు ముఖంగా బయలుదేరారు.
17.1.31
योगयुक्ता महात्मानस्त्यागधर्ममुपेयुषः ।
अभिजग्मुर्बहून्देसान्सरितः सागरांस्तथा ॥ १७.१.३१ ॥
యోగయుక్తులైన ఆ మహాత్ములు త్యాగధర్మాన్ని స్వీకరించి, అనేక దేశాలను, నదులను, సముద్రాలను దాటి వెళ్ళారు.
17.1.32
युधिष्ठिरो ययावग्रे भीमस्तु तदनन्तरम् ।
अर्जुनस्तस्य चान्वेव यमौ चापि यथाक्रमम ॥ १७.१.३२ ॥
యుధిష్ఠిరుడు ముందు నడిచాడు, ఆ తరువాత భీముడు; అర్జునుడు ఆయన వెనుక, ఆ తరువాత యమళులు వరుసగా నడిచారు.
17.1.33
पृष्ठतस्तु वरारोहा श्यामा पद्मदलेक्षणा ।
द्रौपदी योषितांश्रेष्ठा ययौ भरतसत्तम। ॥ १७.१.३३ ॥
వెనుక సుందరమైన నడుము కలిగిన, నల్లని వర్ణంగల, తామర రేకుల వంటి కన్నులున్న ద్రౌపది నడిచింది — భరతశ్రేష్ఠా, స్త్రీలలో ఉత్తమురాలు ఆమె.
17.1.34
श्वा चैवानुयायावेकः प्रस्थितान्पाण्डवान्वनम् ।
क्रमेणि ते ययुर्वीरा लौहित्यं सलिलार्णवम् ॥ १७.१.३४ ॥
అడవికి బయలుదేరిన పాండవులను ఒక కుక్క కూడా వెంబడించింది; ఆ వీరులు క్రమంగా లౌహిత్యాన్ని, జలసముద్రాన్ని చేరుకున్నారు.
17.1.35
गाण्डीवं तु धनुर्दिव्यं न मुमोच धनंजयः ।
रत्नलोभान्महाराज ते चाक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.३५ ॥
అయితే ధనంజయుడు దివ్యమైన గాండీవ ధనుస్సును విడువలేదు. మహారాజా, రత్నలోభంతో ఆయన ఆ అక్షయమైన రెండు గొప్ప అంబులపొదులను కూడా విడువలేదు.
17.1.36
अग्निं ते ददृशुस्तत्र स्थितं शैलमिवाग्रतः ।
मार्गमावृत्य तिष्ठन्तं साक्षात्पुरुषविग्रहम् ॥ १७.१.३६ ॥
అక్కడ వారు అగ్నిని చూశారు — పర్వతంలా ముందు నిలిచి, మార్గాన్ని అడ్డుకుని, ప్రత్యక్షంగా పురుష రూపంలో ఉన్నవాడిని.
17.1.37
ततो देवः स सप्तार्चिः पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
भोभो पाण्डुसुता वीराः पावकं मां निबोधत ॥ १७.१.३७ ॥
అప్పుడు సప్తార్చి దేవుడు పాండవులతో ఇలా అన్నాడు: ఓ పాండు వీర పుత్రులారా, అగ్నినైన నన్ను వినండి.
17.1.38
युधिष्ठिर महाबाहो भीमसेन परंतप ।
अर्जुनाश्विसुतौ वीरौ निबोधत वचो मम ॥ १७.१.३८ ॥
ఓ మహాబాహు యుధిష్ఠిరా, శత్రువులను తపింపజేసే భీమసేనా, వీర అర్జునా, అశ్వినీ దేవతల వీర పుత్రులారా, నా మాటలను వినండి.
17.1.39
अहमग्निः कुरुश्रेष्ठा मया दग्धं च खाण्डवम् ।
अर्जुनस्य प्रभावेन तथा नारायणस्य च ॥ १७.१.३९ ॥
కురుశ్రేష్ఠులారా, నేనే అగ్నిని. అర్జునుని ప్రభావం వల్లా, నారాయణుని (కృష్ణుని) సహాయం వల్లా నేను ఖాండవ వనాన్ని దహించాను.
17.1.40
अयं वः फल्गुनो भ्राता गाण्डीवं परमायुधम् ।
परित्यज्य वने यातु नानेनार्थोस्ति कश्चन ॥ १७.१.४० ॥
ఇతడు మీ సోదరుడు ఫల్గుణుడు (అర్జునుడు). గాండీవం పరమాయుధం. దానిని విడిచి అతడు అడవికి వెళ్లనివ్వండి; ఇక దీనితో మీకు ఏ ప్రయోజనమూ లేదు.
17.1.41
चक्ररत्नं तु यत्कृष्णे स्थितमासीन्महात्मनि ।
गतं तच्च पुनर्हस्ते कालेनैष्यति तस्य ह ॥ १७.१.४१ ॥
మహాత్ముడు కృష్ణునిలో ఉన్న చక్రరత్నం వెళ్లిపోయింది; కాలం వచ్చినపుడు అది మళ్ళీ అతని చేతికే వస్తుంది.
17.1.42
वरुणादाहृतं पूर्वं मयैतत्पार्थकारणात् ।
गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठं वरुणायैव दीयताम् ॥ १७.१.४२ ॥
పూర్వం పార్థుని (అర్జునుని) కోసం నేను దీనిని వరుణుని నుండి తీసుకున్నాను. ధనువులలో శ్రేష్ఠమైన ఈ గాండీవాన్ని వరుణునికే తిరిగి ఇవ్వండి.
17.1.43
ततस्ते भ्रातरः सर्वे धनंजयमचोदयन् ।
स जले प्राक्षिपच्चैतत्तथाऽक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.४३ ॥
అప్పుడు సోదరులందరూ ధనంజయుణ్ణి ప్రేరేపించారు. అతడు దీనిని, రెండు అక్షయ మహా అంబుల పొదులను నీటిలో విసిరివేశాడు.
17.1.44
ततोऽग्निर्भरतश्रेष्ठ तत्रैवान्तरधीयत ।
ययुस्च पाण्डवा वीरास्ततस्ते दक्षिणामुखाः ॥ १७.१.४४ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, అప్పుడు అగ్ని అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. అనంతరం ఆ వీరులైన పాండవులు దక్షిణ ముఖంగా వెళ్ళారు.
17.1.45
ततस्ते तूत्तरेणैव तीरेण लवणांभसः ।
जग्मुर्भरतशार्दूल दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ॥ १७.१.४५ ॥
అనంతరం వారు లవణ సముద్రపు ఉత్తర తీరం వెంబడి, భరతశార్దూలా, దక్షిణ-పశ్చిమ దిశగా వెళ్ళారు.
17.1.46
ततः पुनः समावृत्ताः पश्चिमां दिशमेव ते ।
ददृशुर्द्वारकां चापि सागरेण परिप्लुताम् ॥ १७.१.४६ ॥
తరువాత వారు మళ్ళీ పశ్చిమ దిక్కుకు తిరిగి, సముద్రంతో ముంచబడిన ద్వారకను కూడా చూశారు.
17.1.47
उदीचीं पुनरावृत्त्य ययुर्भरतसत्तमाः ।
प्रादक्षिण्यं चिकीर्षन्तः पृथिव्या योगधर्मिणः ॥ १७.१.४७ ॥
మళ్ళీ ఉత్తర దిక్కుకు తిరిగి, భూమిని ప్రదక్షిణం చేయాలని కోరిన యోగధర్మపరులైన భరతశ్రేష్ఠులు వెళ్ళారు.