മഹാഭാരതം · അധ്യായം 17.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.1.1
नारायणं नमस्कृत्यि नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
एवं वृष्ण्यन्धककुले श्रुत्वा मौसलमाहवम् ।
पाण्डवाः किमकुर्वन्त तथा कृष्णे दिवं गते ॥ १७.१.१ ॥
നാരായണനെയും നരോത്തമനായ നരനെയും നമസ്കരിച്ച്, ദേവി സരസ്വതിയെയും വ്യാസനെയും നമസ്കരിച്ച്, പിന്നീട് ജയം ഉച്ചരിക്കണം. ഇങ്ങനെ വൃഷ്ണി-അന്ധക വംശത്തിലെ മൗസലയുദ്ധം കേട്ട്, കൃഷ്ണൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചപ്പോൾ പാണ്ഡവർ എന്തു ചെയ്തു?
17.1.2
श्रुत्वैवं कौरवो राजा वृष्णीनां कदनं महत् ।
प्रस्थाने मतिमाधाय वाक्यमर्जुनमब्रवीत् ॥ १७.१.२ ॥
വൃഷ്ണികളുടെ ഈ മഹാവിനാശം കേട്ട്, പ്രസ്ഥാനത്തിന് നിശ്ചയിച്ച കൗരവരാജാവ് അർജ്ജുനനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
17.1.3
कालः पचति भतानि सर्वाण्येव महामते ।
कालपाशमहं मन्ये त्वमपि द्रष्टुमर्हसि ॥ १७.१.३ ॥
ഹേ മഹാമതേ, കാലമാണ് സകല ജീവികളെയും പാകപ്പെടുത്തുന്നത്. കാലപാശത്തെ ഞാൻ കാണുന്നു; നീയും അതു കാണേണ്ടതാണ്.
17.1.4
इत्युक्तः स तु कौन्तेयः कालः काल इति ब्रुवन् ।
अन्वपद्यत तद्वाक्यं भ्रातुर्ज्येष्ठस्य धीमतः ॥ १७.१.४ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട കുന്തീപുത്രൻ "കാലം, കാലം" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ബുദ്ധിമാനായ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരന്റെ ആ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചു.
17.1.5
अर्जुनस्य मतं ज्ञात्वा भीमसेनो यमौ तथा ।
अन्वपद्यन्त तद्वाक्यं यदुक्तं सव्यसाचिना ॥ १७.१.५ ॥
അർജ്ജുനന്റെ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ്, ഭീമസേനനും ഇരട്ടകളായ യമന്മാരും സവ്യസാചി (അർജ്ജുനൻ) പറഞ്ഞ ആ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചു.
17.1.6
ततो युयुत्सुमानाय्य प्रव्रजन्धर्मकाम्यया ।
राज्यं परिददौ सर्वं वैश्यापुत्रे युधिष्ठिरः ॥ १७.१.६ ॥
പിന്നീട് യുയുത്സുവിനെ വിളിച്ചുവരുത്തി, ധർമ്മകാമനയാൽ പ്രവ്രജ്യ സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് യുധിഷ്ഠിരൻ വൈശ്യപുത്രനായ അവന് സകല രാജ്യവും ഏൽപ്പിച്ചു.
17.1.7
अभिंषिच्य स्वराज्ये च राजानं च परिक्षितम् ।
दुःखार्तश्चाब्रवीद्राजा सुभद्रां पाण्डवाग्रजः ॥ १७.१.७ ॥
സ്വന്തം രാജ്യത്ത് രാജാവായ പരീക്ഷിത്തിനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത ശേഷം, ദുഃഖാർത്തനായ പാണ്ഡവാഗ്രജൻ സുഭദ്രയോട് പറഞ്ഞു.
17.1.8
एष पुत्रस्य पुत्रस्ते कुरुराजो भविष्यति ।
यदूनां परिशेषश्च वज्रो राजा कृतश्च ह ॥ १७.१.८ ॥
ഇവൻ നിന്റെ പുത്രന്റെ പുത്രനാണ്; കുരുരാജാവാകും. യാദവരിൽ അവശേഷിച്ച വജ്രനെയും രാജാവാക്കിയിരിക്കുന്നു.
17.1.9
परिक्षिद्धास्तिनपुरे शक्रप्रस्थे च यादवः ।
वज्रो राजा त्वया रक्ष्यो मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥ १७.१.९ ॥
പരീക്ഷിത്ത് ഹസ്തിനാപുരത്തിലും യാദവനായ വജ്രൻ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലും ഇരിക്കും. രാജാവായ വജ്രനെ നീ രക്ഷിക്കണം; അധർമ്മത്തിൽ മനസ്സ് വയ്ക്കരുത്.
17.1.10
इत्युक्त्वा धर्मराजाः स वासुदेवस्य धीमतः ।
मातुलस्य च वृद्धस्य रामदीनां तथैव च ॥ १७.१.१० ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ധർമ്മരാജാവ്, ബുദ്ധിമാനായ വാസുദേവന്, വൃദ്ധനായ മാതുലന്, ബലരാമൻ മുതലായവർക്കും അതുപോലെ ചെയ്തു.
17.1.11
भ्रातृभिः सह धर्मात्मा कृत्वोदकमतन्द्रितः ।
श्राद्धान्यद्दिश्य सर्वेषां चकार विदिवत्तदा ॥ १७.१.११ ॥
സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ധർമ്മാത്മാവ് മടികൂടാതെ ഉദകക്രിയ ചെയ്ത്, എല്ലാവർക്കുമായി ശ്രാദ്ധങ്ങൾ അപ്പോൾ വിധിപ്രകാരം നടത്തി.
17.1.12
द्वैपायनं नारदं च मार्कण्डेयं तपोधनम् ।
भारद्वाजं याज्ञवल्क्यं हरिमुद्दिश्य यत्नवान्।
अभोजयत्स्वादु भोज्यं कीर्तयित्वा च शार्ङ्गिणं ॥ १७.१.१२ ॥
ദ്വൈപായനൻ, നാരദൻ, തപോധനനായ മാർക്കണ്ഡേയൻ, ഭാരദ്വാജൻ, യാജ്ഞവല്ക്യൻ, ഹരി (കൃഷ്ണൻ) എന്നിവരെ ഉദ്ദേശിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ രുചികരമായ ഭോജനം നൽകി; ശാർങ്ഗധാരിയെ കീർത്തിച്ചു.
17.1.13
ददौ रत्नानि वासांसि ग्रामानश्वान्रथांस्तथा ।
स्त्रियश्च द्विजमुख्येभ्यस्तदा शतसहस्रशः ॥ १७.१.१३ ॥
അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് നൂറായിരങ്ങളായി രത്നങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും സ്ത്രീകളും ദാനം ചെയ്തു.
17.1.14
कृपमभ्यर्च्य च गुरुमथ पौरपुरस्कृतम् ।
आहूय भरतश्रेष्ठ संनिवेश्यासने तदा।
शिष्यं परिक्षितं तस्मै तदौ भरतसत्तमः ॥ १७.१.१४ ॥
പൗരന്മാർ മുന്നിൽ നിർത്തിയ ഗുരുവായ കൃപരെ പൂജിച്ച്, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി, അന്ന് ഭരതോത്തമൻ തന്റെ ശിഷ്യൻ പരീക്ഷിത്തിനെ അദ്ദേഹത്തിന് ഏൽപ്പിച്ചു.
17.1.15
ततस्तु प्रकृतीः सर्वाः समानाय्य युधिष्ठिरः ।
सर्वमाचष्ट राजर्षिकीर्षितमथात्मनः ॥ १७.१.१५ ॥
പിന്നീട് യുധിഷ്ഠിരൻ എല്ലാ പ്രജകളെയും ഒന്നിച്ചുകൂട്ടി, രാജർഷിയായ തന്റെ ഉദ്ദേശ്യമെല്ലാം അറിയിച്ചു.
17.1.16
ते श्रुत्वैव वचस्तस्य पौरजानपदा जनाः ।
भृशमुद्विग्रमनसो नाभ्यनन्दन्त तद्वचः ॥ १७.१.१६ ॥
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടമാത്രയിൽ പട്ടണവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും അതിയായി മനസ്സുലഞ്ഞവരായി ആ വാക്ക് അംഗീകരിച്ചില്ല.
17.1.17
नैवं कर्तव्यमिति ते तदोचुस्तं जनाधिपम् ।
न च राजा तथाऽकार्षीत्कालपर्यायधर्मिवित् ॥ १७.१.१७ ॥
"ഇങ്ങനെ ചെയ്യരുത്" എന്ന് അവർ അന്ന് ആ ജനാധിപതിയോട് പറഞ്ഞു; എന്നാൽ രാജാവ് അങ്ങനെ ചെയ്തില്ല, കാലചക്രത്തിന്റെ ധർമങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് അറിയാമായിരുന്നു.
17.1.18
ततोऽनुमान्य धर्मात्मा पौरजानपदं जनम् ।
गमनाय मतिं चक्रे कृष्णस्य गमनादपि ॥ १७.१.१८ ॥
പിന്നെ ധർമാത്മാവ് പട്ടണവാസികളെയും ഗ്രാമവാസികളെയും സമ്മതിപ്പിച്ച്, കൃഷ്ണന്റെ യാത്രയോടൊപ്പം തന്നെയും പുറപ്പെടാൻ തീരുമാനിച്ചു.
17.1.19
वर्तमाने विवादे तु वास्तुविक्रयिणं प्रति ।
धनेच्छा युगपत्प्राप्ता क्षेत्रतस्वामिभूभृताम् ॥ १७.१.१९ ॥
ഭൂമി വിൽക്കുന്നയാളുമായുള്ള തർക്കം നടക്കുമ്പോൾ, ഭൂവുടമകൾക്കും രാജാക്കന്മാർക്കും ഒരേസമയം ധനേച്ഛ ഉണ്ടായി.
17.1.20
प्राप्तं कलियुगं ज्ञात्वा सहदेवो हसन्निव ।
राज्ञस्तु कथयामास धर्मो नष्टस्तु सङ्करः ॥ १७.१.२० ॥
കലിയുഗം വന്നുവെന്നറിഞ്ഞ സഹദേവൻ ചിരിക്കുന്നതുപോലെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: ധർമ്മം നശിച്ചു, വർണ്ണസങ്കരം ഉണ്ടായി.
17.1.21
श्रुत्वा तु दुर्मना राजा पर्याप्तं जीवनं मम ।
इति स्म राजा कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।
उत्सृज्याभरणान्यङ्गाज्जगृहे वल्कलान्युत ॥ १७.१.२१ ॥
അത് കേട്ട് ദുഃഖിതമനസ്സോടെ രാജാവ് പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് ജീവിതം മതി." അങ്ങനെ കൗരവരാജാവായ ധർമ്മപുത്രൻ യുധിഷ്ഠിരൻ ശരീരത്തിലെ ആഭരണങ്ങൾ ഊരി വൽക്കലവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു.
17.1.22
भीमार्जुनयमाश्चैव द्रौपदी च यशस्विनी ।
तथैव जगृहुः सर्वे वल्कलानि नराधिप ॥ १७.१.२२ ॥
ഭീമനും അർജ്ജുനനും ഇരട്ടകളും യശസ്വിനിയായ ദ്രൗപദിയും അതുപോലെ എല്ലാവരും വൽക്കലവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു. ഹേ നരാധിപാ!
17.1.23
विधिवत्कारयित्वेष्टिं नैष्ठिकीं भरतर्षभ ।
समुत्सृज्याप्सु सर्वेऽग्नीन्प्रतस्थुर्नरपुङ्गवाः ॥ १७.१.२३ ॥
ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! വിധിപ്രകാരം അന്ത്യയജ്ഞം നടത്തി, ശ്രേഷ്ഠരായ പുരുഷന്മാരെല്ലാം അഗ്നികളെ വെള്ളത്തിൽ വിട്ട് യാത്ര പുറപ്പെട്ടു.
17.1.24
ततः प्ररुरुदुः सर्वाः स्त्रिंयो दृष्ट्वा नरोत्तमान् ।
प्रस्थितान्द्रौपदीषष्ठान्पुरा द्यूतजितान्यथा ॥ १७.१.२४ ॥
അപ്പോൾ സ്ത്രീകളെല്ലാം ദ്രൗപദിയെ ആറാമതായി കൊണ്ട് പുറപ്പെടുന്ന ശ്രേഷ്ഠപുരുഷന്മാരെ കണ്ട് ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു, മുൻപ് ചൂതിൽ തോറ്റു പോയപ്പോലെ തന്നെ.
17.1.25
हर्षोऽभवच्च सर्वेषां भ्रातॄणां गमनं प्रति ।
युधिष्ठिरमतं ज्ञात्वा वृष्णिक्षयमवेक्ष्य च। ॥ १७.१.२५ ॥
യുധിഷ്ഠിരന്റെ തീരുമാനം അറിഞ്ഞും വൃഷ്ണി കുലത്തിന്റെ നാശം കണ്ടും സഹോദരന്മാരെല്ലാവർക്കും യാത്രയിൽ സന്തോഷമുണ്ടായി.
17.1.26
भ्रातरः पञ्च कृष्णा च षष्ठी श्वा चैव सप्तमः ।
आत्मना सप्तमो राजा निर्ययौ गजसाह्वयात्।
पौरैरनुगतो दूरं सर्वैरन्तःपुरैस्तथा ॥ १७.१.२६ ॥
അഞ്ചു സഹോദരന്മാർ, ആറാമത്തവൾ കൃഷ്ണ (ദ്രൗപദി), ഏഴാമതൊരു നായ; ഏഴാമനായി രാജാവ് സ്വയം ഗജസാഹ്വയത്തിൽനിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. പൗരന്മാരും അന്തഃപുരവാസികളെല്ലാവരും ദൂരംവരെ പിന്തുടർന്നു.
17.1.27
न चैनमशकत्कश्चिन्निवर्तस्वेति भाषितुम् ।
न्यवर्तन्त ततः सर्वे नरा नगरवासिनः ॥ १७.१.२७ ॥
'മടങ്ങിപ്പോകൂ' എന്ന് അവനോട് പറയാൻ ആർക്കും കഴിഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ നഗരവാസികളെല്ലാം മടങ്ങി.
17.1.28
कृपप्रभृतयश्चैव युयुत्सुं पर्यवारयन् ।
विवेश गङ्गां कौरव्य उलूपी भुजगात्मजा ॥ १७.१.२८ ॥
കൃപൻ മുതലായവർ യുയുത്സുവിനെ വളഞ്ഞു. ഹേ കൗരവാ, നാഗകന്യ ഉലൂപി ഗംഗയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
17.1.29
चित्राङ्गदा ययौ चापि मणलूरपुरं प्रति ।
शिष्टाः परिक्षितं त्वन्या मातरः पर्यवारयन् ॥ १७.१.२९ ॥
ചിത്രാംഗദയും മണലൂർ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി. ശേഷിച്ച മാതാക്കളും മറ്റുള്ളവരും പരീക്ഷിത്തിനെ വളഞ്ഞുനിന്നു.
17.1.30
पाण्डवाश्च महात्मानो द्रौपदी च यशस्विनी ।
कृतोपवासाः कौरव्य प्रययुः प्राङ्मुखास्ततः ॥ १७.१.३० ॥
മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരും യശസ്വിനിയായ ദ്രൗപദിയും ഉപവസിച്ച്, ഹേ കൗരവാ, കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ചു പുറപ്പെട്ടു.
17.1.31
योगयुक्ता महात्मानस्त्यागधर्ममुपेयुषः ।
अभिजग्मुर्बहून्देसान्सरितः सागरांस्तथा ॥ १७.१.३१ ॥
യോഗയുക്തരായ ആ മഹാത്മാക്കൾ ത്യാഗധർമ്മം സ്വീകരിച്ച് അനേകം ദേശങ്ങളിലും നദികളിലും സമുദ്രങ്ങളിലും കൂടി സഞ്ചരിച്ചു.
17.1.32
युधिष्ठिरो ययावग्रे भीमस्तु तदनन्तरम् ।
अर्जुनस्तस्य चान्वेव यमौ चापि यथाक्रमम ॥ १७.१.३२ ॥
യുധിഷ്ഠിരൻ മുന്നിൽ നടന്നു, പിന്നീട് ഭീമൻ; അർജുനൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിന്നാലെ, പിന്നെ ഇരട്ടകളും ക്രമത്തിൽ.
17.1.33
पृष्ठतस्तु वरारोहा श्यामा पद्मदलेक्षणा ।
द्रौपदी योषितांश्रेष्ठा ययौ भरतसत्तम। ॥ १७.१.३३ ॥
പിന്നിൽ, മനോഹരമായ അരക്കെട്ടും ഇരുണ്ട നിറവും താമരയിതൾ പോലെ കണ്ണുകളുമുള്ള ദ്രൗപദി നടന്നു — ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, സ്ത്രീകളിൽ ഉത്തമയായവൾ.
17.1.34
श्वा चैवानुयायावेकः प्रस्थितान्पाण्डवान्वनम् ।
क्रमेणि ते ययुर्वीरा लौहित्यं सलिलार्णवम् ॥ १७.१.३४ ॥
കാട്ടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ട പാണ്ഡവരെ ഒരു നായയും പിന്തുടർന്നു; ആ വീരന്മാർ ക്രമത്തിൽ ലൗഹിത്യനദിയിലും ജലസമുദ്രത്തിലും എത്തി.
17.1.35
गाण्डीवं तु धनुर्दिव्यं न मुमोच धनंजयः ।
रत्नलोभान्महाराज ते चाक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.३५ ॥
എന്നാൽ ധനഞ്ജയൻ ദിവ്യമായ ഗാണ്ഡീവ വില്ല് ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. മഹാരാജാവേ, രത്നലോഭത്താൽ അദ്ദേഹം ആ അക്ഷയമായ രണ്ടു വലിയ ആവനാഴികളും ഉപേക്ഷിച്ചില്ല.
17.1.36
अग्निं ते ददृशुस्तत्र स्थितं शैलमिवाग्रतः ।
मार्गमावृत्य तिष्ठन्तं साक्षात्पुरुषविग्रहम् ॥ १७.१.३६ ॥
അവിടെ അവർ അഗ്നിയെ കണ്ടു — പർവ്വതം പോലെ മുന്നിൽ നിന്ന്, വഴി തടഞ്ഞ്, നേരിട്ട് പുരുഷരൂപത്തിൽ നിൽക്കുന്നവനെ.
17.1.37
ततो देवः स सप्तार्चिः पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
भोभो पाण्डुसुता वीराः पावकं मां निबोधत ॥ १७.१.३७ ॥
അപ്പോൾ സപ്താർച്ചി ദേവൻ പാണ്ഡവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ഹേ പാണ്ഡുവിന്റെ വീരപുത്രന്മാരേ, അഗ്നിയായ എന്നെ ശ്രദ്ധിക്കുവിൻ.
17.1.38
युधिष्ठिर महाबाहो भीमसेन परंतप ।
अर्जुनाश्विसुतौ वीरौ निबोधत वचो मम ॥ १७.१.३८ ॥
ഹേ മഹാബാഹു യുധിഷ്ഠിരാ, ശത്രുക്കളെ ചുട്ടെരിക്കുന്ന ഭീമസേനാ, വീര അർജുനാ, അശ്വിനീദേവന്മാരുടെ വീരപുത്രന്മാരേ, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കുവിൻ.
17.1.39
अहमग्निः कुरुश्रेष्ठा मया दग्धं च खाण्डवम् ।
अर्जुनस्य प्रभावेन तथा नारायणस्य च ॥ १७.१.३९ ॥
കുരുശ്രേഷ്ഠരേ, ഞാൻ അഗ്നിയാണ്. അർജുനന്റെ പ്രഭാവത്താലും നാരായണന്റെ (കൃഷ്ണന്റെ) സഹായത്താലും ഞാൻ ഖാണ്ഡവവനം ദഹിപ്പിച്ചു.
17.1.40
अयं वः फल्गुनो भ्राता गाण्डीवं परमायुधम् ।
परित्यज्य वने यातु नानेनार्थोस्ति कश्चन ॥ १७.१.४० ॥
ഇതാ നിങ്ങളുടെ സഹോദരൻ ഫൽഗുനൻ (അർജുനൻ). ഗാണ്ഡീവം പരമായുധമാണ്. അതുപേക്ഷിച്ച് അവൻ കാട്ടിലേക്ക് പോകട്ടെ; ഇനി ഇതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾക്ക് ഒരു പ്രയോജനവുമില്ല.
17.1.41
चक्ररत्नं तु यत्कृष्णे स्थितमासीन्महात्मनि ।
गतं तच्च पुनर्हस्ते कालेनैष्यति तस्य ह ॥ १७.१.४१ ॥
മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണനിലുണ്ടായിരുന്ന ചക്രരത്നം പോയി; കാലമാകുമ്പോൾ അത് വീണ്ടും അവന്റെ കയ്യിലെത്തും.
17.1.42
वरुणादाहृतं पूर्वं मयैतत्पार्थकारणात् ।
गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठं वरुणायैव दीयताम् ॥ १७.१.४२ ॥
മുൻപ് പാർത്ഥനുവേണ്ടി ഞാൻ ഇത് വരുണനിൽ നിന്ന് എടുത്തതാണ്. വില്ലുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ഈ ഗാണ്ഡീവം വരുണനുതന്നെ തിരികെ നൽകട്ടെ.
17.1.43
ततस्ते भ्रातरः सर्वे धनंजयमचोदयन् ।
स जले प्राक्षिपच्चैतत्तथाऽक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.४३ ॥
അപ്പോൾ സഹോദരന്മാരെല്ലാം ധനഞ്ജയനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. അവൻ ഇതും, ക്ഷയിക്കാത്ത രണ്ടു വലിയ ആവനാഴികളും വെള്ളത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.
17.1.44
ततोऽग्निर्भरतश्रेष्ठ तत्रैवान्तरधीयत ।
ययुस्च पाण्डवा वीरास्ततस्ते दक्षिणामुखाः ॥ १७.१.४४ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, അപ്പോൾ അഗ്നി അവിടെത്തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി. പിന്നെ ആ വീര പാണ്ഡവർ തെക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് യാത്രയായി.
17.1.45
ततस्ते तूत्तरेणैव तीरेण लवणांभसः ।
जग्मुर्भरतशार्दूल दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ॥ १७.१.४५ ॥
പിന്നെ അവർ ഉപ്പുവെള്ളക്കടലിന്റെ വടക്കൻ തീരത്തിലൂടെ, ഭരതശാർദൂലാ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിലേക്ക് പോയി.
17.1.46
ततः पुनः समावृत्ताः पश्चिमां दिशमेव ते ।
ददृशुर्द्वारकां चापि सागरेण परिप्लुताम् ॥ १७.१.४६ ॥
പിന്നെ അവർ വീണ്ടും പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു; കടലിനാൽ മുങ്ങിയ ദ്വാരകയെയും അവർ കണ്ടു.
17.1.47
उदीचीं पुनरावृत्त्य ययुर्भरतसत्तमाः ।
प्रादक्षिण्यं चिकीर्षन्तः पृथिव्या योगधर्मिणः ॥ १७.१.४७ ॥
വീണ്ടും വടക്കോട്ട് തിരിഞ്ഞ്, ഭൂമിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യാനാഗ്രഹിച്ച യോഗധർമ്മികളായ ഭരതശ്രേഷ്ഠന്മാർ പോയി.