ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 17.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.1.1
नारायणं नमस्कृत्यि नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
एवं वृष्ण्यन्धककुले श्रुत्वा मौसलमाहवम् ।
पाण्डवाः किमकुर्वन्त तथा कृष्णे दिवं गते ॥ १७.१.१ ॥
ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਨਰੋਤਮ ਨਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਜਯ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ-ਅੰਧਕ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮੌਸਲ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
17.1.2
श्रुत्वैवं कौरवो राजा वृष्णीनां कदनं महत् ।
प्रस्थाने मतिमाधाय वाक्यमर्जुनमब्रवीत् ॥ १७.१.२ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਰਵ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
17.1.3
कालः पचति भतानि सर्वाण्येव महामते ।
कालपाशमहं मन्ये त्वमपि द्रष्टुमर्हसि ॥ १७.१.३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਕਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਾਲ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।
17.1.4
इत्युक्तः स तु कौन्तेयः कालः काल इति ब्रुवन् ।
अन्वपद्यत तद्वाक्यं भ्रातुर्ज्येष्ठस्य धीमतः ॥ १७.१.४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕੁੰਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ "ਕਾਲ, ਕਾਲ" ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ।
17.1.5
अर्जुनस्य मतं ज्ञात्वा भीमसेनो यमौ तथा ।
अन्वपद्यन्त तद्वाक्यं यदुक्तं सव्यसाचिना ॥ १७.१.५ ॥
ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਮਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਜੁੜਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਸਵਿਆਸਾਚੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਬਚਨ ਮੰਨ ਲਿਆ।
17.1.6
ततो युयुत्सुमानाय्य प्रव्रजन्धर्मकाम्यया ।
राज्यं परिददौ सर्वं वैश्यापुत्रे युधिष्ठिरः ॥ १७.१.६ ॥
ਫਿਰ ਯੁਯੁਤਸੂ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਰਜਿਆ ਧਾਰਦਿਆਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਵੈਸ਼ਯ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
17.1.7
अभिंषिच्य स्वराज्ये च राजानं च परिक्षितम् ।
दुःखार्तश्चाब्रवीद्राजा सुभद्रां पाण्डवाग्रजः ॥ १७.१.७ ॥
ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੁਭਦਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
17.1.8
एष पुत्रस्य पुत्रस्ते कुरुराजो भविष्यति ।
यदूनां परिशेषश्च वज्रो राजा कृतश्च ह ॥ १७.१.८ ॥
ਇਹ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਰੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
17.1.9
परिक्षिद्धास्तिनपुरे शक्रप्रस्थे च यादवः ।
वज्रो राजा त्वया रक्ष्यो मा चाधर्मे मनः कृथाः ॥ १७.१.९ ॥
ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਯਾਦਵ ਵਜ੍ਰ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ। ਰਾਜਾ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾਈਂ।
17.1.10
इत्युक्त्वा धर्मराजाः स वासुदेवस्य धीमतः ।
मातुलस्य च वृद्धस्य रामदीनां तथैव च ॥ १७.१.१० ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਬੁੱਢੇ ਮਾਮੇ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਆਦਿ ਲਈ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
17.1.11
भ्रातृभिः सह धर्मात्मा कृत्वोदकमतन्द्रितः ।
श्राद्धान्यद्दिश्य सर्वेषां चकार विदिवत्तदा ॥ १७.१.११ ॥
ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਲਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਲਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ।
17.1.12
द्वैपायनं नारदं च मार्कण्डेयं तपोधनम् ।
भारद्वाजं याज्ञवल्क्यं हरिमुद्दिश्य यत्नवान्।
अभोजयत्स्वादु भोज्यं कीर्तयित्वा च शार्ङ्गिणं ॥ १७.१.१२ ॥
ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ, ਨਾਰਦ, ਤਪੋਧਨ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਭਾਰਦਵਾਜ, ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਅਤੇ ਹਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਖਵਾਇਆ; ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ।
17.1.13
ददौ रत्नानि वासांसि ग्रामानश्वान्रथांस्तथा ।
स्त्रियश्च द्विजमुख्येभ्यस्तदा शतसहस्रशः ॥ १७.१.१३ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਨ, ਵਸਤਰ, ਪਿੰਡ, ਘੋੜੇ, ਰੱਥ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
17.1.14
कृपमभ्यर्च्य च गुरुमथ पौरपुरस्कृतम् ।
आहूय भरतश्रेष्ठ संनिवेश्यासने तदा।
शिष्यं परिक्षितं तस्मै तदौ भरतसत्तमः ॥ १७.१.१४ ॥
ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗੇ ਰੱਖੇ ਗੁਰੂ ਕ੍ਰਿਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਤਦ ਭਰਤੋਤਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ।
17.1.15
ततस्तु प्रकृतीः सर्वाः समानाय्य युधिष्ठिरः ।
सर्वमाचष्ट राजर्षिकीर्षितमथात्मनः ॥ १७.१.१५ ॥
ਫਿਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਸੰਕਲਪ ਦੱਸਿਆ।
17.1.16
ते श्रुत्वैव वचस्तस्य पौरजानपदा जनाः ।
भृशमुद्विग्रमनसो नाभ्यनन्दन्त तद्वचः ॥ १७.१.१६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਬਚਨ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਾ ਹੋਏ।
17.1.17
नैवं कर्तव्यमिति ते तदोचुस्तं जनाधिपम् ।
न च राजा तथाऽकार्षीत्कालपर्यायधर्मिवित् ॥ १७.१.१७ ॥
"ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਜਨਾਧਿਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਪਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਲ ਦੇ ਪਲਟਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
17.1.18
ततोऽनुमान्य धर्मात्मा पौरजानपदं जनम् ।
गमनाय मतिं चक्रे कृष्णस्य गमनादपि ॥ १७.१.१८ ॥
ਫਿਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਨਗਰ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪ ਵੀ ਚੱਲਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ।
17.1.19
वर्तमाने विवादे तु वास्तुविक्रयिणं प्रति ।
धनेच्छा युगपत्प्राप्ता क्षेत्रतस्वामिभूभृताम् ॥ १७.१.१९ ॥
ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪਈ।
17.1.20
प्राप्तं कलियुगं ज्ञात्वा सहदेवो हसन्निव ।
राज्ञस्तु कथयामास धर्मो नष्टस्तु सङ्करः ॥ १७.१.२० ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਣ ਕੇ ਸਹਦੇਵ ਹੱਸਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: ਧਰਮ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਣ-ਸੰਕਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
17.1.21
श्रुत्वा तु दुर्मना राजा पर्याप्तं जीवनं मम ।
इति स्म राजा कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।
उत्सृज्याभरणान्यङ्गाज्जगृहे वल्कलान्युत ॥ १७.१.२१ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ, "ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਰਵ ਰਾਜਾ, ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਵਲਕਲ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਏ।
17.1.22
भीमार्जुनयमाश्चैव द्रौपदी च यशस्विनी ।
तथैव जगृहुः सर्वे वल्कलानि नराधिप ॥ १७.१.२२ ॥
ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ, ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦਰੋਪਦੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਵਲਕਲ ਵਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਏ। ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ!
17.1.23
विधिवत्कारयित्वेष्टिं नैष्ठिकीं भरतर्षभ ।
समुत्सृज्याप्सु सर्वेऽग्नीन्प्रतस्थुर्नरपुङ्गवाः ॥ १७.१.२३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ! ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਤਿਮ ਯੱਗ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।
17.1.24
ततः प्ररुरुदुः सर्वाः स्त्रिंयो दृष्ट्वा नरोत्तमान् ।
प्रस्थितान्द्रौपदीषष्ठान्पुरा द्यूतजितान्यथा ॥ १७.१.२४ ॥
ਤਦ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਰੋਪਦੀ ਨੂੰ ਛੇਵੀਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਨਰੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ਨਿਕਲੇ ਸਨ।
17.1.25
हर्षोऽभवच्च सर्वेषां भ्रातॄणां गमनं प्रति ।
युधिष्ठिरमतं ज्ञात्वा वृष्णिक्षयमवेक्ष्य च। ॥ १७.१.२५ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ।
17.1.26
भ्रातरः पञ्च कृष्णा च षष्ठी श्वा चैव सप्तमः ।
आत्मना सप्तमो राजा निर्ययौ गजसाह्वयात्।
पौरैरनुगतो दूरं सर्वैरन्तःपुरैस्तथा ॥ १७.१.२६ ॥
ਪੰਜ ਭਰਾ, ਛੇਵੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ), ਸੱਤਵਾਂ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ; ਸੱਤਵੇਂ ਵਜੋਂ ਰਾਜਾ ਆਪ ਗਜਸਾਹਵਯ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਨਗਰਵਾਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਃਪੁਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਿੱਛੇ ਗਈਆਂ।
17.1.27
न चैनमशकत्कश्चिन्निवर्तस्वेति भाषितुम् ।
न्यवर्तन्त ततः सर्वे नरा नगरवासिनः ॥ १७.१.२७ ॥
'ਵਾਪਸ ਮੁੜੋ' ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਮੁੜ ਪਏ।
17.1.28
कृपप्रभृतयश्चैव युयुत्सुं पर्यवारयन् ।
विवेश गङ्गां कौरव्य उलूपी भुजगात्मजा ॥ १७.१.२८ ॥
ਕ੍ਰਿਪ ਆਦਿ ਨੇ ਯੁਯੁਤਸੂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਹੇ ਕੌਰਵ, ਨਾਗ ਕੰਨਿਆ ਉਲੂਪੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।
17.1.29
चित्राङ्गदा ययौ चापि मणलूरपुरं प्रति ।
शिष्टाः परिक्षितं त्वन्या मातरः पर्यवारयन् ॥ १७.१.२९ ॥
ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦਾ ਵੀ ਮਣਲੂਰਪੁਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਬਾਕੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
17.1.30
पाण्डवाश्च महात्मानो द्रौपदी च यशस्विनी ।
कृतोपवासाः कौरव्य प्रययुः प्राङ्मुखास्ततः ॥ १७.१.३० ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਕੌਰਵ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਤੁਰ ਪਏ।
17.1.31
योगयुक्ता महात्मानस्त्यागधर्ममुपेयुषः ।
अभिजग्मुर्बहून्देसान्सरितः सागरांस्तथा ॥ १७.१.३१ ॥
ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਗਰਾਂ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।
17.1.32
युधिष्ठिरो ययावग्रे भीमस्तु तदनन्तरम् ।
अर्जुनस्तस्य चान्वेव यमौ चापि यथाक्रमम ॥ १७.१.३२ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਅੱਗੇ ਚੱਲਿਆ, ਫਿਰ ਭੀਮ; ਅਰਜੁਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੁੜਵੇਂ ਭਰਾ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ।
17.1.33
पृष्ठतस्तु वरारोहा श्यामा पद्मदलेक्षणा ।
द्रौपदी योषितांश्रेष्ठा ययौ भरतसत्तम। ॥ १७.१.३३ ॥
ਪਿੱਛੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸਾਂਵਲੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਕਮਲ-ਪੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਤੁਰੀ — ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਉਹ।
17.1.34
श्वा चैवानुयायावेकः प्रस्थितान्पाण्डवान्वनम् ।
क्रमेणि ते ययुर्वीरा लौहित्यं सलिलार्णवम् ॥ १७.१.३४ ॥
ਵਨ ਵੱਲ ਤੁਰੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਤੁਰਿਆ; ਉਹ ਵੀਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਲੌਹਿਤਯ ਅਤੇ ਜਲਸਾਗਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
17.1.35
गाण्डीवं तु धनुर्दिव्यं न मुमोच धनंजयः ।
रत्नलोभान्महाराज ते चाक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.३५ ॥
ਪਰ ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਲੋਭ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਅਕਸ਼ੈ ਦੋ ਵੱਡੇ ਤਰਕਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡੇ।
17.1.36
अग्निं ते ददृशुस्तत्र स्थितं शैलमिवाग्रतः ।
मार्गमावृत्य तिष्ठन्तं साक्षात्पुरुषविग्रहम् ॥ १७.१.३६ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ — ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹਾ, ਰਾਹ ਰੋਕਦਾ, ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਪੁਰਸ਼-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ।
17.1.37
ततो देवः स सप्तार्चिः पाण्डवानिदमब्रवीत् ।
भोभो पाण्डुसुता वीराः पावकं मां निबोधत ॥ १७.१.३७ ॥
ਫਿਰ ਸਪਤਾਰਚਿ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰੋ, ਅਗਨੀ ਰੂਪ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣੋ।
17.1.38
युधिष्ठिर महाबाहो भीमसेन परंतप ।
अर्जुनाश्विसुतौ वीरौ निबोधत वचो मम ॥ १७.१.३८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੀਮਸੇਨ, ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ, ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰੋ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।
17.1.39
अहमग्निः कुरुश्रेष्ठा मया दग्धं च खाण्डवम् ।
अर्जुनस्य प्रभावेन तथा नारायणस्य च ॥ १७.१.३९ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰੋ, ਮੈਂ ਹੀ ਅਗਨੀ ਹਾਂ। ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਖਾਂਡਵ ਵਣ ਸਾੜਿਆ ਸੀ।
17.1.40
अयं वः फल्गुनो भ्राता गाण्डीवं परमायुधम् ।
परित्यज्य वने यातु नानेनार्थोस्ति कश्चन ॥ १७.१.४० ॥
ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਾ ਫਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਹੈ। ਗਾਂਡੀਵ ਪਰਮ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਹੁਣ ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।
17.1.41
चक्ररत्नं तु यत्कृष्णे स्थितमासीन्महात्मनि ।
गतं तच्च पुनर्हस्ते कालेनैष्यति तस्य ह ॥ १७.१.४१ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚੱਕਰ-ਰਤਨ ਸੀ, ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆਵੇਗਾ।
17.1.42
वरुणादाहृतं पूर्वं मयैतत्पार्थकारणात् ।
गाण्डीवं धनुषां श्रेष्ठं वरुणायैव दीयताम् ॥ १७.१.४२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਥ (ਅਰਜੁਨ) ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਲਿਆ ਸੀ। ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਹ ਗਾਂਡੀਵ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
17.1.43
ततस्ते भ्रातरः सर्वे धनंजयमचोदयन् ।
स जले प्राक्षिपच्चैतत्तथाऽक्षय्ये महेषुधी ॥ १७.१.४३ ॥
ਤਦ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਦੋ ਵੱਡੇ ਤਰਕਸ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
17.1.44
ततोऽग्निर्भरतश्रेष्ठ तत्रैवान्तरधीयत ।
ययुस्च पाण्डवा वीरास्ततस्ते दक्षिणामुखाः ॥ १७.१.४४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਦ ਅਗਨੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਵੀਰ ਪਾਂਡਵ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਚੱਲ ਪਏ।
17.1.45
ततस्ते तूत्तरेणैव तीरेण लवणांभसः ।
जग्मुर्भरतशार्दूल दिशं दक्षिणपश्चिमाम् ॥ १७.१.४५ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਏ।
17.1.46
ततः पुनः समावृत्ताः पश्चिमां दिशमेव ते ।
ददृशुर्द्वारकां चापि सागरेण परिप्लुताम् ॥ १७.१.४६ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੀ ਵੇਖੀ।
17.1.47
उदीचीं पुनरावृत्त्य ययुर्भरतसत्तमाः ।
प्रादक्षिण्यं चिकीर्षन्तः पृथिव्या योगधर्मिणः ॥ १७.१.४७ ॥
ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗਧਰਮੀ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਚੱਲ ਪਏ।