મહાભારત · અધ્યાય 17.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.2.1
ततस्ते नियतात्मान उदीचीं दिशमास्थिताः ।
ददृशुर्योगयुक्ताश्च हिमवन्तं महागिरिम् ॥ १७.२.१ ॥
પછી સંયમી આત્માવાળા તેઓ ઉત્તર દિશા તરફ ચાલ્યા અને યોગમાં લીન થઈને મહાગિરિ હિમવાનને જોયો.
17.2.2
तं चाप्यतिक्रमन्तस्ते ददृशुर्वालुकार्णवम् ।
अवैक्षन्त महाशैलं मेरुं शिखरिणां वरम् ॥ १७.२.२ ॥
તેને પાર કરતાં તેઓએ રેતીનો સમુદ્ર જોયો; શિખરવાળા પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ મહાશૈલ મેરુને જોયો.
17.2.3
तेषां तु गच्छतां शीघ्रं सर्वेषां योगधार्मिणाम् ।
याज्ञसेनी भ्रष्टयोगा निपपात महीतले ॥ १७.२.३ ॥
પરંતુ ઝડપથી ચાલી રહેલા તે યોગધર્મીઓમાં યાજ્ઞસેની (દ્રૌપદી) યોગભ્રષ્ટ થઈને ભૂમિ પર પડી ગઈ.
17.2.4
तां तु प्रपतितां दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ।
उवाच धर्मराजानं याज्ञसेनीमवेक्ष्य ह ॥ १७.२.४ ॥
તેને પડેલી જોઈને મહાબલી ભીમસેને યાજ્ઞસેની તરફ જોઈને ધર્મરાજને કહ્યું.
17.2.5
नाधर्मश्चरितः कश्चिद्राजपुत्र्या परंतप ।
कारणं किंनु तद्ब्रूहि यत्कृष्णा पतिता भुवि ॥ १७.२.५ ॥
હે પરંતપ! આ રાજપુત્રીએ કોઈ અધર્મ કર્યો નથી; તો પછી કૃષ્ણા ભૂમિ પર કેમ પડી? તેનું કારણ કહો.
17.2.6
पक्षपातो महानस्या विशेषेण धनंजये ।
तस्यैतत्फलमद्यैषा भुङ्क्ते पुरुषसत्तम ॥ १७.२.६ ॥
તેને ધનંજય પ્રત્યે વિશેષ રીતે મોટો પક્ષપાત હતો. હે પુરુષશ્રેષ્ઠ! તેનું જ ફળ આજે તે ભોગવી રહી છે.
17.2.7
एवमुक्त्वाऽनवेक्ष्यैनां ययौ भरतसत्तमः ।
समाधाय मनो धीमान्धर्मात्मा पुरुषर्षभः ॥ १७.२.७ ॥
આમ કહીને તેની તરફ પાછળ જોયા વિના ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ, બુદ્ધિમાન, ધર્માત્મા, પુરુષોમાં વૃષભ (યુધિષ્ઠિર) મન એકાગ્ર કરીને ચાલ્યા ગયા.
17.2.8
सहदेवस्ततो विद्वान्निपपात महीतले ।
तं चापि पतितं दृष्ट्वा भीमो राजानमब्रवीत् ॥ १७.२.८ ॥
ત્યારે વિદ્વાન સહદેવ ધરતી પર પડી ગયો. તેને પણ પડેલો જોઈને ભીમે રાજાને કહ્યું.
17.2.9
योऽयमस्मासु सर्वेषु शुश्रूषुरनहंकृतः ।
सोयं माद्रवतीपुत्रः कस्मान्निपतितो भुवि ॥ १७.२.९ ॥
આપણા સૌમાં સેવા કરનાર અને અહંકારરહિત આ — માદ્રીનો પુત્ર — કેમ ધરતી પર પડી ગયો?
17.2.10
आत्मनः सदृशं प्राज्ञं नैषोऽमन्यत कञ्चन ।
तेन दोषेण पतितो विद्वानेष नृपात्मजः ॥ १७.२.१० ॥
પોતાના સમાન બુદ્ધિમાન કોઈને પણ તે માનતો ન હતો. તે જ દોષથી આ વિદ્વાન રાજકુમાર પડી ગયો છે.
17.2.11
इत्युक्त्वा तं समुत्सृज्य सहदेवं ययौ तदा ।
भ्रातृभिः सह कौन्तेयः शुना चैव युधिष्ठिरः ॥ १७.२.११ ॥
આમ કહીને સહદેવને છોડીને ત્યારે કૌન્તેય યુધિષ્ઠિર ભાઈઓ સાથે અને એક કૂતરા સાથે આગળ ચાલ્યા ગયા.
17.2.12
कृष्णं निपतितां दृष्ट्वा सहदेवं च पाण्डवम् ।
आर्तो बन्धुप्रियः शूरो नकुलो निपपात ह ॥ १७.२.१२ ॥
પડેલી કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) અને પાંડવ સહદેવને જોઈને બંધુપ્રિય, શૂર નકુલ દુઃખથી પીડાઈને પડી ગયો.
17.2.13
तस्मिन्निपतिते वीरे नकुले चारुदर्शने ।
पुनरेव तदा भीमो राजानमिदमब्रवीत् ॥ १७.२.१३ ॥
તે સુંદર રૂપવાળા વીર નકુલ પડી જતાં ભીમે ફરી તે સમયે રાજાને આ કહ્યું.
17.2.14
योऽयमक्षतधर्मात्मा भ्राता वचनकारकः ।
रूपेणाप्रतिमो लोके नकुलः पतितो भुवि ॥ १७.२.१४ ॥
અક્ષત ધર્માત્મા, આજ્ઞાપાલક ભાઈ, જગતમાં રૂપે અનુપમ એવો આ નકુલ ધરતી પર પડ્યો છે.
17.2.15
इत्युक्तो भीमसेनेन प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ।
नकुलं प्रति धर्मात्मा सर्वबुद्धिमतांवरः ॥ १७.२.१५ ॥
ભીમસેને આ પ્રમાણે કહેતાં, સર્વ બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ ધર્માત્મા યુધિષ્ઠિરે નકુલ વિશે ઉત્તર આપ્યો.
17.2.16
रूपेणि मत्समो नास्ति कश्चिदित्यस्य दर्शनम् ।
अधिकश्चाहमेवैक इत्यस्य मनसि स्थितम् ॥ १७.२.१६ ॥
"રૂપમાં મારા સમાન કોઈ નથી" એ તેની માન્યતા હતી, અને "હું એકલો જ વધારે છું" એ તેના મનમાં સ્થિર હતું.
17.2.17
नकुलः पतितस्तस्मादागच्छ त्वं वृकोदर ।
यस्य यद्विहितं वीर सोऽवश्यं तदुपाश्नुते ॥ १७.२.१७ ॥
નકુલ પડી ગયો છે, તેથી હે વૃકોદર, તું આવ. હે વીર, જેના માટે જે વિહિત છે તે તે અવશ્ય ભોગવે છે.
17.2.18
तांस्तु प्रपतितान्दृष्ट्वा पाण्डवः श्वेतवाहनः ।
पपात शोकसंतप्तस्ततोनु परवीरहा ॥ १७.२.१८ ॥
તેઓ બધાને પડેલા જોઈને પાંડુપુત્ર શ્વેતવાહન (અર્જુન), શત્રુવીરોનો સંહારક, શોકથી સંતપ્ત થઈને ત્યારે પડી ગયો.
17.2.19
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे पतिते शक्रतेजसि ।
म्रियमाणे दुराधर्षे भीमो राजानमब्रवीत् ॥ १७.२.१९ ॥
તે પુરુષવ્યાઘ્ર, ઇન્દ્રતેજવાળો, પડ્યો ત્યારે અને દુર્ધર્ષ મરતો હતો ત્યારે ભીમે રાજાને કહ્યું.
17.2.20
अनृतं न स्मराम्यस्य स्वैरेष्वपि महात्मनः ।
अथ कस्य विकारोऽयं येनायं पतितो भुवि ॥ १७.२.२० ॥
સ્વૈર વાતોમાં પણ આ મહાત્માનું અસત્ય હું યાદ કરતો નથી. તો આ કોનો વિકાર છે, જેનાથી તે ભૂમિ પર પડ્યો?
17.2.21
एकोहं निर्दहेयं वै शत्रूनित्यर्जुनोऽब्रवीत् ।
न च तत्कृतवानेष शूरमानी ततोपतत् ॥ १७.२.२१ ॥
"હું એકલો જ શત્રુઓને બાળી નાખીશ" એમ અર્જુને કહ્યું હતું. પણ તેણે તે કર્યું નહીં; શૂરાભિમાની હોવાથી તે પડ્યો.
17.2.22
अवमेने धनुर्ग्राहानेष सर्वांश्च फल्गुनः ।
तथा चैतन्न तु तथा कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १७.२.२२ ॥
આ ફલ્ગુન અર્જુન બધા ધનુર્ધરોને તુચ્છ ગણતો હતો. આ પણ એવો જ હતો; પણ કલ્યાણ ઇચ્છનારે એવું ન કરવું જોઈએ.
17.2.23
इत्युक्त्वा प्रस्थितो राजा भीमोथ निपपात ह ।
पतितश्चाब्रवीद्भीमो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ १७.२.२३ ॥
આમ કહીને રાજા ચાલ્યો ગયો; ત્યારે ભીમ પડી ગયો. પડેલો ભીમ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને બોલ્યો.
17.2.24
भोभो राजन्नवेक्षस्व पतितोहं प्रियस्तव ।
किंनिमित्तं च पतनं ब्रूहि मे यदि वेत्थ ह ॥ १७.२.२४ ॥
"હે રાજન! જુઓ, તારો પ્રિય હું પડી ગયો છું. જો તું જાણતો હોય તો મારા પતનનું કારણ કહે."
17.2.25
अतिभुक्तं च भवता प्राणेन च विकत्थसे ।
अनवेक्ष्य परं पार्थ तेनासि पतितः क्षितौ ॥ १७.२.२५ ॥
હે પાર્થે, તેં અતિ ભોગ ભોગવ્યો, પ્રાણબળથી બડાઈ મારી, બીજાઓની પરવા ન કરી; તેથી તું ભૂમિ પર પડી છે.
17.2.26
इत्युक्त्वा तं महाबाहुर्जगामानवलोकयन् ।
श्वाप्येकोनुययौ यस्ते बहुशः कीर्तितो मया ॥ १७.२.२६ ॥
આમ કહીને મહાબાહુ તેની તરફ જોયા વિના ચાલ્યા ગયા; અને જેની વાત મેં તને ઘણી વાર કહી હતી તે એક કૂતરું પણ તેમની પાછળ ગયું.