महाभारत · अध्याय 17.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.2.1
ततस्ते नियतात्मान उदीचीं दिशमास्थिताः ।
ददृशुर्योगयुक्ताश्च हिमवन्तं महागिरिम् ॥ १७.२.१ ॥
नंतर संयमी आत्मे असलेले ते उत्तर दिशेला निघाले आणि योगयुक्त होऊन त्यांनी महागिरी हिमवानाला पाहिले.
17.2.2
तं चाप्यतिक्रमन्तस्ते ददृशुर्वालुकार्णवम् ।
अवैक्षन्त महाशैलं मेरुं शिखरिणां वरम् ॥ १७.२.२ ॥
ते ओलांडताना त्यांनी वाळूचा समुद्र पाहिला, आणि शिखरधारी पर्वतांत श्रेष्ठ अशा महाशैल मेरूला पाहिले.
17.2.3
तेषां तु गच्छतां शीघ्रं सर्वेषां योगधार्मिणाम् ।
याज्ञसेनी भ्रष्टयोगा निपपात महीतले ॥ १७.२.३ ॥
पण वेगाने चालणाऱ्या त्या सर्व योगधर्मी जनांपैकी याज्ञसेनी (द्रौपदी) योगभ्रष्ट होऊन पृथ्वीवर कोसळली.
17.2.4
तां तु प्रपतितां दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः ।
उवाच धर्मराजानं याज्ञसेनीमवेक्ष्य ह ॥ १७.२.४ ॥
ती पडलेली पाहून महाबली भीमसेन याज्ञसेनीकडे पाहत धर्मराजाला म्हणाला.
17.2.5
नाधर्मश्चरितः कश्चिद्राजपुत्र्या परंतप ।
कारणं किंनु तद्ब्रूहि यत्कृष्णा पतिता भुवि ॥ १७.२.५ ॥
हे परंतपा! या राजकन्येने कोणताही अधर्म केला नाही; मग कृष्णा पृथ्वीवर का कोसळली? त्याचे कारण सांगा.
17.2.6
पक्षपातो महानस्या विशेषेण धनंजये ।
तस्यैतत्फलमद्यैषा भुङ्क्ते पुरुषसत्तम ॥ १७.२.६ ॥
हिचा धनंजयाकडे विशेषतः मोठा पक्षपात होता. हे पुरुषश्रेष्ठा! त्याचेच फळ आज ती भोगत आहे.
17.2.7
एवमुक्त्वाऽनवेक्ष्यैनां ययौ भरतसत्तमः ।
समाधाय मनो धीमान्धर्मात्मा पुरुषर्षभः ॥ १७.२.७ ॥
असे बोलून तिच्याकडे मागे न पाहता भरतश्रेष्ठ, बुद्धिमान, धर्मात्मा, पुरुषश्रेष्ठ (युधिष्ठिर) मन एकाग्र करून निघून गेला.
17.2.8
सहदेवस्ततो विद्वान्निपपात महीतले ।
तं चापि पतितं दृष्ट्वा भीमो राजानमब्रवीत् ॥ १७.२.८ ॥
तेव्हा विद्वान सहदेव जमिनीवर कोसळला. त्यालाही कोसळलेले पाहून भीम राजाला म्हणाला.
17.2.9
योऽयमस्मासु सर्वेषु शुश्रूषुरनहंकृतः ।
सोयं माद्रवतीपुत्रः कस्मान्निपतितो भुवि ॥ १७.२.९ ॥
आमच्यामध्ये सर्वांत सेवाभावी आणि अहंकारशून्य असलेला हा मद्रीपुत्र याला पृथ्वीवर का पडावे लागले?
17.2.10
आत्मनः सदृशं प्राज्ञं नैषोऽमन्यत कञ्चन ।
तेन दोषेण पतितो विद्वानेष नृपात्मजः ॥ १७.२.१० ॥
स्वतःच्या बरोबरीचा शहाणा असा कोणालाही तो मानत नसे. त्याच दोषामुळे हा विद्वान राजपुत्र कोसळला आहे.
17.2.11
इत्युक्त्वा तं समुत्सृज्य सहदेवं ययौ तदा ।
भ्रातृभिः सह कौन्तेयः शुना चैव युधिष्ठिरः ॥ १७.२.११ ॥
असे बोलून सहदेवाला सोडून तेव्हा कौंतेय युधिष्ठिर भावांसह आणि एका कुत्र्यासह पुढे निघाला.
17.2.12
कृष्णं निपतितां दृष्ट्वा सहदेवं च पाण्डवम् ।
आर्तो बन्धुप्रियः शूरो नकुलो निपपात ह ॥ १७.२.१२ ॥
पडलेली कृष्णा (द्रौपदी) आणि पांडुपुत्र सहदेव यांना पाहून, बंधुप्रिय शूर नकुल दुःखी होऊन कोसळला.
17.2.13
तस्मिन्निपतिते वीरे नकुले चारुदर्शने ।
पुनरेव तदा भीमो राजानमिदमब्रवीत् ॥ १७.२.१३ ॥
त्या सुंदर रूपाच्या वीर नकुलाच्या पतनानंतर भीमाने पुन्हा तेव्हा राजाला हे सांगितले.
17.2.14
योऽयमक्षतधर्मात्मा भ्राता वचनकारकः ।
रूपेणाप्रतिमो लोके नकुलः पतितो भुवि ॥ १७.२.१४ ॥
अक्षत धर्मात्मा, आज्ञाधारी बंधू, जगात रूपाने अतुलनीय असा हा नकुल भूमीवर पडला आहे.
17.2.15
इत्युक्तो भीमसेनेन प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ।
नकुलं प्रति धर्मात्मा सर्वबुद्धिमतांवरः ॥ १७.२.१५ ॥
भीमसेनाने असे सांगितल्यावर सर्व बुद्धिमंतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या धर्मात्मा युधिष्ठिराने नकुलाविषयी उत्तर दिले.
17.2.16
रूपेणि मत्समो नास्ति कश्चिदित्यस्य दर्शनम् ।
अधिकश्चाहमेवैक इत्यस्य मनसि स्थितम् ॥ १७.२.१६ ॥
"रूपात माझ्यासारखा कोणी नाही" हे त्याचे मत होते, आणि "मीच एकटा अधिक आहे" हे त्याच्या मनात स्थिर होते.
17.2.17
नकुलः पतितस्तस्मादागच्छ त्वं वृकोदर ।
यस्य यद्विहितं वीर सोऽवश्यं तदुपाश्नुते ॥ १७.२.१७ ॥
नकुल पडला आहे, म्हणून हे वृकोदरा, तू ये. हे वीरा, ज्याच्यासाठी जे विहित आहे ते त्याला अवश्य मिळते.
17.2.18
तांस्तु प्रपतितान्दृष्ट्वा पाण्डवः श्वेतवाहनः ।
पपात शोकसंतप्तस्ततोनु परवीरहा ॥ १७.२.१८ ॥
ते सर्व पडलेले पाहून पांडव श्वेतवाहन (अर्जुन), शत्रुवीरांचा संहारक, शोकाने संतप्त होऊन तेव्हा पडला.
17.2.19
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे पतिते शक्रतेजसि ।
म्रियमाणे दुराधर्षे भीमो राजानमब्रवीत् ॥ १७.२.१९ ॥
तो पुरुषव्याघ्र, इंद्रतेजस्वी, पडला असता आणि दुर्धर्ष मरत असताना भीम राजाला म्हणाला.
17.2.20
अनृतं न स्मराम्यस्य स्वैरेष्वपि महात्मनः ।
अथ कस्य विकारोऽयं येनायं पतितो भुवि ॥ १७.२.२० ॥
स्वैर बोलण्यातही या महात्म्याचे असत्य मला आठवत नाही. मग हा कोणाचा विकार, ज्यामुळे हा भूमीवर पडला?
17.2.21
एकोहं निर्दहेयं वै शत्रूनित्यर्जुनोऽब्रवीत् ।
न च तत्कृतवानेष शूरमानी ततोपतत् ॥ १७.२.२१ ॥
"मी एकटाच शत्रूंना जाळून टाकीन" असे अर्जुन म्हणाला होता. पण त्याने ते केले नाही; शूराभिमानी असल्यामुळे हा पडला.
17.2.22
अवमेने धनुर्ग्राहानेष सर्वांश्च फल्गुनः ।
तथा चैतन्न तु तथा कर्तव्यं भूतिमिच्छता ॥ १७.२.२२ ॥
हा फल्गुन अर्जुन सर्व धनुर्धरांना तुच्छ मानत असे. हाही तसाच होता; पण कल्याण इच्छिणाऱ्याने असे करू नये.
17.2.23
इत्युक्त्वा प्रस्थितो राजा भीमोथ निपपात ह ।
पतितश्चाब्रवीद्भीमो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ १७.२.२३ ॥
असे बोलून राजा निघाला; तेव्हा भीम पडला. पडलेला भीम धर्मराज युधिष्ठिराला म्हणाला.
17.2.24
भोभो राजन्नवेक्षस्व पतितोहं प्रियस्तव ।
किंनिमित्तं च पतनं ब्रूहि मे यदि वेत्थ ह ॥ १७.२.२४ ॥
"हे राजा! पाहा, तुझा प्रिय मी पडलो आहे. तुला माहीत असेल तर माझ्या पतनाचे कारण सांग."
17.2.25
अतिभुक्तं च भवता प्राणेन च विकत्थसे ।
अनवेक्ष्य परं पार्थ तेनासि पतितः क्षितौ ॥ १७.२.२५ ॥
हे पार्थे, तू अतिभोग घेतलास आणि प्राणबलाने बढाया मारलीस, इतरांकडे न पाहता; म्हणून तू भूमीवर पडली आहेस.
17.2.26
इत्युक्त्वा तं महाबाहुर्जगामानवलोकयन् ।
श्वाप्येकोनुययौ यस्ते बहुशः कीर्तितो मया ॥ १७.२.२६ ॥
असे बोलून महाबाहू तिच्याकडे न पाहता निघून गेला; आणि तुला मी अनेकदा सांगितलेला एक कुत्राही त्याच्या मागे गेला.