મહાભારત · અધ્યાય 18.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.2.1
नेह पश्यामि विबुधा राधेयममितौजसम् ।
भ्रातरौ च महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ १८.२.१ ॥
હે દેવો, અમિત તેજસ્વી રાધેયને (કર્ણને) હું અહીં જોતો નથી, અને મહાત્મા યુધામન્યુ તથા ઉત્તમૌજસ એ બે ભાઈઓને પણ જોતો નથી.
18.2.2
जुहुवुर्ये शरीराणि रणवह्नौ महारथाः ।
राजानो राजपुत्राश्च ये मदर्थे हता रणे ॥ १८.२.२ ॥
જેમણે યુદ્ધરૂપી અગ્નિમાં પોતાના દેહની આહુતિ આપી, જે મહારથીઓ, રાજાઓ અને રાજકુમારો મારા માટે યુદ્ધમાં હણાયા.
18.2.3
क्व ते महारथाः सर्वे शार्दूलसमविक्रमाः ।
तैरप्ययं जितो लोकः कच्चित्पुरुषसत्तमैः ॥ १८.२.३ ॥
વાઘ સમાન પરાક્રમ ધરાવતા એ બધા મહારથીઓ ક્યાં છે? શું તે પુરુષોત્તમો દ્વારા આ લોક જીતાયો છે?
18.2.4
यदि लोकानिमान्प्राप्तास्ते च सर्वे महारथाः ।
स्थितं वित्त हि मां देवाः सहितं तैर्महात्मभिः ॥ १८.२.४ ॥
જો એ બધા મહારથીઓ આ લોકોને પામ્યા હોય, તો હે દેવો, જાણજો કે હું એ મહાત્માઓ સાથે જ સ્થિત છું.
18.2.5
कच्चिन्न तैरवाप्तोऽयं नृपैर्लोकोऽक्षयः शुभः ।
न तैरहं विना वत्स्ये भ्रातृभिर्ज्ञातिभिस्तथा ॥ १८.२.५ ॥
શું તે રાજાઓએ આ અક્ષય અને શુભ લોક પ્રાપ્ત કર્યો નથી? તેમના વિના, ભાઈઓ અને સ્વજનો વિના હું કેવી રીતે રહીશ?
18.2.6
मातुर्हि वचनं श्रुत्वा तदा सलिलकर्मणि ।
कर्णस्य क्रियतां तोयमिति तप्यामि तेन वै ॥ १८.२.६ ॥
માતાનું એ વચન સાંભળીને, ત્યારે જલક્રિયામાં 'કર્ણને જળ આપવામાં આવે' એમ કહેવાયું; એથી જ હું સંતપ્ત છું.
18.2.7
इदं च परितप्यामि पुनःपुनरहं सुराः ।
यन्मातुः सदृशौ पादौ तस्याहममितात्मनः ॥ १८.२.७ ॥
હે દેવો, અમિત આત્મા ધરાવતા તેમના ચરણ મારી માતાના ચરણ જેવા હતા, એ વિચારથી હું વારંવાર દુઃખી થાઉં છું.
18.2.8
दृष्ट्वैव तं नानुगतः कर्णं परबलार्दनम् ।
न ह्यस्मान्कर्णसहिताञ्जयेच्छक्रोऽपि संयुगे ॥ १८.२.८ ॥
શત્રુસૈન્યનો નાશ કરનાર તે કર્ણને જોયા છતાં હું તેની પાછળ ગયો નહીં; કર્ણ સહિત અમને યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર પણ જીતી શક્યો ન હોત.
18.2.9
तमहं यत्रतत्रस्थं द्रष्टुमिच्छामि सूर्यजम् ।
अविज्ञातो मया योसौ घातितः सव्यसाचिना ॥ १८.२.९ ॥
સૂર્યપુત્રને, તે ગમે ત્યાં હોય, હું જોવા ઇચ્છું છું; જેને મેં ઓળખ્યા વિના સવ્યસાચીએ મારી નાખ્યો, તે એ જ.
18.2.10
भीमं च भीमविक्रान्तं प्राणेभ्योऽपि प्रियं मम ।
अर्जुनं चेन्द्रसंकाशं यमौ चैव यमोपमौ ॥ १८.२.१० ॥
ભયંકર પરાક્રમી ભીમને, જે મને પ્રાણ કરતાં પણ પ્રિય છે, ઇન્દ્ર સમાન અર્જુનને અને યમ સમાન બંને જોડિયા ભાઈઓને પણ જોવા ઇચ્છું છું.
18.2.11
द्रष्टुमिच्छामि तां चाहं पाञ्चालीं धर्मचारिणीम् ।
न चेह स्थातुमिच्छामि सत्यमेवं ब्रवीमि वः ॥ १८.२.११ ॥
ધર્મનું આચરણ કરનારી પાંચાલીને પણ જોવા ઇચ્છું છું; અહીં રહેવાની મારી ઇચ્છા નથી. હું તમને સાચે જ આમ કહું છું.
18.2.12
किं मे भ्रातृविहीनस्य स्वर्गेण सुरसत्तमाः ।
यत्र ते मम स स्वर्गो नायं स्वर्गो मतो मम ॥ १८.२.१२ ॥
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠો, ભાઈઓ વિનાના મને સ્વર્ગથી શું લાભ? જ્યાં તેઓ છે તે જ મારું સ્વર્ગ છે; આ સ્વર્ગ મને સ્વર્ગ લાગતું નથી.
18.2.13
यदि वै तत्र ते श्रद्धा गम्यतां तत्र माचिरम् ।
प्रिये हि तव वर्तामो देवराजस्य शासनात् ॥ १८.२.१३ ॥
ત્યાં જો તમારી શ્રદ્ધા હોય તો વિલંબ વિના ત્યાં જાઓ. દેવરાજની આજ્ઞાથી અમે તમારા પ્રિયજનો સાથે અહીં રહીએ છીએ.
18.2.14
इत्युक्त्वा तं ततो देवा देवदूतमुपादिशन् ।
युधिष्ठिरस्य सुहृदो दर्शयेतदि परंतप ॥ १८.२.१४ ॥
આમ કહીને દેવોએ તે દેવદૂતને આજ્ઞા આપી: હે શત્રુઓને તપાવનાર, યુધિષ્ઠિરના મિત્રોને આ બતાવ.
18.2.15
ततः कुन्तीसुतो राजा देवदूतश्च जग्मतुः ।
सहितौ राजशार्दूल यत्र ते पुरुषर्षभाः ॥ १८.२.१५ ॥
પછી કુંતીપુત્ર રાજા અને તે દેવદૂત બંને સાથે ગયા, હે રાજાઓમાં સિંહ, જ્યાં તે પુરુષશ્રેષ્ઠો હતા ત્યાં.
18.2.16
अग्रतो देवदूतश्च ययौ राजा च पृष्ठतः ।
पन्थानमशुभं दुर्गं सेवितं पापकर्मभिः ॥ १८.२.१६ ॥
આગળ દેવદૂત ચાલ્યો અને રાજા પાછળ ચાલ્યો. તે માર્ગ અશુભ, દુર્ગમ અને પાપીઓથી સેવાતો હતો.
18.2.17
तमसा संवृतं घोरं केशशैवलशाद्वलम् ।
युक्तं पापकृतां गन्धैर्मासशोणितकर्दमम् ॥ १८.२.१७ ॥
તે ભયંકર અંધકારથી ઢંકાયેલો, વાળ, લીલ અને ઘાસથી ભરેલો, પાપીઓની દુર્ગંધોથી યુક્ત અને માંસ-રક્તના કાદવવાળો હતો.
18.2.18
दंशोत्पातकभल्लूकमक्षिकामशकावृतम् ।
इतश्चेतश्च कुणपैः समन्तात्परिवारितम् ॥ १८.२.१८ ॥
તે ડાંસ, માખી, રીંછ અને મચ્છરોથી ઘેરાયેલો હતો; અહીં-ત્યાં ચારેય બાજુ શબોથી ઘેરાયેલો હતો.
18.2.19
अस्थिकेशसमाकीर्णं कृमिकीटसमाकुलम् ।
ज्वलनेन प्रदीप्तेन समन्तात्परिवेष्टितम् ॥ १८.२.१९ ॥
હાડકાં અને વાળથી ભરેલું, કૃમિ અને કીટકોથી વ્યાપ્ત, ચારે બાજુ સળગતી આગથી ઘેરાયેલું.
18.2.20
अयोमुखैश्च काकाद्यैर्गृध्रैश्च समभिद्रुतम् ।
सूचीमुखैस्तथा प्रेतैर्विन्ध्यशैलोपमैर्वृतम् ॥ १८.२.२० ॥
લોખંડી ચાંચવાળા કાગડા વગેરે અને ગીધો દ્વારા હુમલો થયેલું; સોય જેવા મુખવાળા, વિંધ્ય પર્વત સમાન પ્રેતોથી ઘેરાયેલું.
18.2.21
मेदोरुधिरयुक्तैश्च च्छिन्नबाहूरुपाणिभिः ।
निकृत्तोदरपदैश्च तत्रतत्र प्रवेशितैः ॥ १८.२.२१ ॥
ચરબી અને લોહીથી લેપાયેલા, કપાયેલા હાથ, જાંઘ અને હાથવાળા, પેટ અને પગ ચીરાયેલા, અહીંતહીં ઠૂસેલા (દેહ).
18.2.22
स तत्कुणपदुर्गन्धमशिवं रोमहर्षणम् ।
जगाम राजा धर्मान्मा मध्ये बहु विचिन्तयन् ॥ १८.२.२२ ॥
તે ધર્માત્મા રાજા, શબોની દુર્ગંધથી ભરેલા, અમંગળ અને રોમાંચ ઉપજાવનારા તે સ્થાનની વચ્ચેથી ઘણું વિચારતા ચાલ્યા ગયા.
18.2.23
ददर्शोष्णोदकैः पूर्णां नदीं चापि सुदुर्गमाम् ।
असिपत्रवनं चैव निशितं क्षुरसंवृतम् ॥ १८.२.२३ ॥
તેણે ગરમ પાણીથી ભરેલી, ઓળંગવી અત્યંત કઠિન એવી નદી જોઈ; અને તીક્ષ્ણ, અસ્ત્રાઓથી ઘેરાયેલું તલવાર-પાંદડાંનું વન પણ જોયું.
18.2.24
करम्भवालुकास्तप्ता आयसीश्चि शिलाः पृथक् ।
लोहकुंभीश्च तैलस्य क्वाथ्यमानाः समन्ततः ॥ १८.२.२४ ॥
શેકેલા અનાજ જેવી તપેલી રેતી, અલગ અલગ તપેલી લોખંડની શિલાઓ, અને ચારે બાજુ તેલ ઉકળતું હોય એવી લોખંડની કડાઈઓ.
18.2.25
कूटशाल्मलिकं तापि दुःस्पर्शं तीक्ष्णकण्टकम् ।
ददर्शान्याश्च कौन्तेयो यातनाः पापकर्मिणाम् ॥ १८.२.२५ ॥
કૂટશાલ્મલિ વૃક્ષ પણ હતું, જે તપેલું, સ્પર્શવામાં કઠિન અને તીક્ષ્ણ કાંટાવાળું હતું. પાપકર્મ કરનારાઓની બીજી યાતનાઓ પણ કૌન્તેયે જોઈ.
18.2.26
स तं दुर्गन्धमालक्ष्य देवदूतमुवाच ह ।
कियदध्वानमस्माभिर्गन्तव्यमिममीदृशम् ॥ १८.२.२६ ॥
તે દુર્ગંધ પારખીને તેણે દેવદૂતને કહ્યું: "આવા આ માર્ગે અમારે હજુ કેટલું અંતર જવાનું છે?"
18.2.27
क्व च ते भ्रातरो मह्यं तन्ममाख्यातुमर्हसि ।
देशोऽयं कश्च देवानामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १८.२.२७ ॥
તમારા ભાઈઓ ક્યાં છે? તે મને કહેવું જોઈએ. અને આ દેવોનું કયું સ્થાન છે? આ હું જાણવા માગું છું.
18.2.28
स संनिववृते श्रुत्वा धर्मराजस्य भाषितम् ।
देवदूतोऽब्रवीचैनमेतावद्गमनं तव ॥ १८.२.२८ ॥
ધર્મરાજની વાત સાંભળીને તે પાછો ફર્યો. ત્યારે દેવદૂતે તેને કહ્યું: "તારું ગમન અહીં સુધી જ છે."
18.2.29
निवर्तितव्यो हि मया तताऽस्म्युक्तो दिवौकसैः ।
यदि श्रान्तोसि राजेन्द्रि त्वमथागन्तुमर्हसि ॥ १८.२.२९ ॥
તને પાછો મોકલવો જોઈએ એમ દેવોએ મને કહ્યું છે. હે રાજેન્દ્ર, જો તું થાકેલો હોય તો તારે ફરી આવવું જોઈએ.
18.2.30
युधिष्ठिरस्तु निर्विण्णस्तेनि गन्धेन मूर्छितः ।
निवर्तने धृतमनाः पर्यावर्तत भारत ॥ १८.२.३० ॥
પણ યુધિષ્ઠિર તે દુર્ગંધથી ખિન્ન થઈને મૂર્છિત થયા. હે ભારત, પાછા ફરવાનો નિશ્ચય મનમાં રાખીને તેઓ ફર્યા.
18.2.31
सं संनिवृत्तो धर्मात्मा दुःखशोकसमाहतः ।
शुश्राव तत्र वदतां दीना वाचः समन्ततः ॥ १८.२.३१ ॥
દુઃખ અને શોકથી આહત થયેલા તે ધર્માત્માએ પાછા ફરીને ત્યાં ચારેબાજુથી બોલતા લોકોના દીન સ્વર સાંભળ્યા.
18.2.32
भोभो धर्मज राजर्षे पुण्याभिजन पाण्वन ।
अनुग्रहार्थमस्माकं तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥ १८.२.३२ ॥
હે ધર્મપુત્ર, રાજર્ષિ, પવિત્ર કુળમાં જન્મેલા પાંડવ! અમારા પર કૃપા કરવા માટે થોડીવાર અહીં રોકાઓ.
18.2.33
आयाति त्वयि दुर्धर्षे वाति पुण्यः समीरणः ।
तव गन्धानुगस्तात येनास्मान्सुखमागमत् ॥ १८.२.३३ ॥
હે દુર્ધર્ષ, તારી સાથે પવિત્ર પવન વહે છે. હે તાત, તારી સુગંધને અનુસરીને તે સુખપૂર્વક અમારી પાસે આવ્યો છે.
18.2.34
ते वयं पार्थ दीर्घस्य कालस्य पुरुषर्षभ ।
सुखमासादयिष्यामस्त्वां दृष्ट्वा राजसत्तम ॥ १८.२.३४ ॥
હે પાર્થ, પુરુષશ્રેષ્ઠ, લાંબા સમય પછી, હે રાજશ્રેષ્ઠ, તને જોઈને અમને સુખ મળશે.
18.2.35
संतिष्ठस्व महाबाहो मुहूर्तमिह भारत ।
त्वयि तिष्ठति कौरव्य यातनाऽस्मान्न बाधते ॥ १८.२.३५ ॥
હે મહાબાહુ, હે ભરતવંશી, અહીં થોડીવાર રહે. હે કૌરવ, તું રહે ત્યારે યાતના અમને પીડતી નથી.
18.2.36
एवं बहुविधा वाचः कृपणा वेदनावताम् ।
तस्मिन्देशे स शुश्राव समन्ताद्वदतां नृप ॥ १८.२.३६ ॥
હે રાજન, તે સ્થળે વેદનાગ્રસ્ત લોકોના આવા અનેક પ્રકારના દીન સ્વર તેણે ચારેબાજુથી સાંભળ્યા.
18.2.37
तेषां तु वचनं श्रुत्वा दयावान्दीनभाषिणाम् ।
अहो कृच्छ्रमिति प्राह तस्थौ स च युधिष्ठिरः ॥ १८.२.३७ ॥
દીન વાણીમાં બોલતા તેમના વચનો સાંભળીને દયાળુ યુધિષ્ઠિરે "અરે, કેવું કષ્ટ!" કહ્યું અને ત્યાં જ ઊભા રહ્યા.
18.2.38
स ता गिरः पुरस्ताद्वै श्रुतपूर्वाः पुनःपुनः ।
ग्लानानां दुःखितानां च नाभ्यजानत पाण्डवः ॥ १८.२.३८ ॥
તે અવાજો તેમણે પહેલાં પણ વારંવાર સાંભળ્યા હતા, છતાં થાકેલા અને દુઃખી લોકોને પાંડવ ઓળખી ન શક્યા.
18.2.39
अबुध्यमानस्ता वाचो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
उवाच के भवन्तो वै किमर्थमिह तिष्ठथ ॥ १८.२.३९ ॥
તે વચનો ન સમજાતાં ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે કહ્યું, "તમે કોણ છો? અહીં શા માટે ઊભા છો?"
18.2.40
इत्युक्तास्ते ततः सर्वे समन्तादवभाषिरे ।
कर्णोऽहं भीमसेनोऽहमर्जुनोऽहमिति प्रभो ॥ १८.२.४० ॥
એમ પૂછાતાં તેઓ સૌ ચારે બાજુથી બોલ્યા, "હે પ્રભુ! હું કર્ણ છું, હું ભીમસેન છું, હું અર્જુન છું."
18.2.41
नकुलः सहदेवोऽहं धृष्टद्युम्नोऽहमित्युत ।
द्रौप्दी द्रौपदेयाश्चि इत्येवं ते विचुक्रुशुः ॥ १८.२.४१ ॥
"હું નકુલ છું, હું સહદેવ છું, હું ધૃષ્ટદ્યુમ્ન છું," અને "હું દ્રૌપદી છું, અમે દ્રૌપદીના પુત્રો છીએ" — એમ તેઓ પોકારી ઊઠ્યા.
18.2.42
ता वाचः स तदा श्रुत्वा तद्देशसदृशीर्नृप ।
ततो विममृशे राजा किंत्विदं दैवकारितम् ॥ १८.२.४२ ॥
તે સ્થાનને યોગ્ય એવાં વચનો સાંભળીને, હે રાજન, રાજા યુધિષ્ઠિરે વિચાર્યું, "આ દૈવે રચેલું છે?"
18.2.43
किन्तु तत्कलुषं कर्म कृतमेभिर्महात्मभिः ।
कर्णेन द्रौपदेयैर्वा पाञ्चाल्या वा सुमध्यया ॥ १८.२.४३ ॥
પરંતુ તે મહાત્માઓ, કર્ણે, દ્રૌપદીના પુત્રોએ, અથવા પાંચાલી સુમધ્યમાએ આ કલુષિત કર્મ કર્યું હતું.
18.2.44
य इमे पापगन्धेऽस्मिन्देशे सन्ति सुदारुणे ।
नाहं जानामि सर्वेषां दुष्कृतं पुण्यकर्मणाम् ॥ १८.२.४४ ॥
પાપની દુર્ગંધવાળા આ અતિ ભયંકર દેશમાં જેઓ છે, તે સર્વેનાં દુષ્કર્મ અને પુણ્યકર્મ હું જાણતો નથી.
18.2.45
किं कृत्वा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो राजा सुयोधनः ।
तथा श्रिया युतः पापैः सहसर्वैः पदानुगैः ॥ १८.२.४५ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર રાજા સુયોધન શું કરીને આવી સમૃદ્ધિ સહિત છે, અને તેના સર્વ પાપી અનુચરો પણ?
18.2.46
महेन्द्रि इव लक्ष्मीवानास्ते परमपूजितः ।
कस्येदानीं विकारोऽयं य इमे नरकं गताः ॥ १८.२.४६ ॥
મહેન્દ્રની જેમ લક્ષ્મીવાન અને અત્યંત પૂજિત થઈને તે રહે છે; તો નરકે ગયેલા આ લોકોનો આ વિકાર કોનો છે?
18.2.47
सर्वे धर्मविदः शूराः सत्यागमपरायणाः ।
क्षत्रधर्मरताः सन्तो यज्वानो भूरिदक्षिणाः ॥ १८.२.४७ ॥
તેઓ સર્વે ધર્મજ્ઞ શૂરવીરો, સત્ય અને શાસ્ત્રમાં પરાયણ, ક્ષાત્રધર્મમાં રત, સજ્જનો, યજ્ઞ કરનારા અને પુષ્કળ દક્ષિણા આપનારા હતા.
18.2.48
किंनु सुप्तोस्मि जागर्मि चेतयामि न चेतये ।
अहो चित्तविकारोऽयं स्याद्वा मे चित्तविभ्रमः ॥ १८.२.४८ ॥
હું ઊંઘું છું કે જાગું છું? હું ભાન ધરાવું છું, છતાં જાણે ભાન ન હોય. અરે! આ મારા ચિત્તનો વિકાર છે, કે મનનો ભ્રમ?
18.2.49
एवं बहुविधं राजा विममर्श युधिष्ठिरः ।
दुःखशोकसमाविष्टश्चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियः ॥ १८.२.४९ ॥
આ રીતે રાજા યુધિષ્ઠિરે અનેક પ્રકારે વિચાર કર્યો; દુઃખ અને શોકથી ઘેરાયેલો, ચિંતાથી ઇન્દ્રિયો વ્યાકુળ થયેલો.
18.2.50
क्रोधमाहारयच्चैव तीव्रं धर्मसुतो नृपः ।
देवांश्च गर्हयामास धर्मं चैव युधिष्ठिरः ॥ १८.२.५० ॥
ધર્મપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરે તીવ્ર ક્રોધ જગાડ્યો અને દેવોની તથા ધર્મની પણ નિંદા કરી.
18.2.51
स तीव्रशोकसंतप्तो देवदूतमुवाच ह ।
गम्यतां तत्र येषां त्वं दूतस्तेषामुपान्तिकम् ॥ १८.२.५१ ॥
તીવ્ર શોકથી સંતપ્ત થયેલા તેમણે દેવદૂતને કહ્યું, "તું જેમના દૂત છે તેમની પાસે ત્યાં જા."
18.2.52
न ह्यहं तत्र यास्यामि स्थितोस्मीति निवेद्यताम् ।
मत्संश्रयादिमे दूनाः सुखिनो भ्रातरो हि मे ॥ १८.२.५२ ॥
હું ત્યાં નહીં જાઉં; હું અહીં જ છું એમ કહેવામાં આવે. મારા આશ્રયથી જ આ દુઃખી ભાઈઓ સુખી થશે.
18.2.53
इत्युक्तः स तदा दूतः पाण्डुपुत्रेण धीमता ।
जगामि तत्र यत्रास्ते देवराजः शतक्रतुःठ ॥ १८.२.५३ ॥
પાંડુપુત્ર બુદ્ધિમાન યુધિષ્ઠિરે આમ કહ્યા પછી તે દૂત દેવરાજ શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) જ્યાં રહે છે ત્યાં ગયો.
18.2.54
निवेदयामास च तद्धर्मराजचिकीर्षितम् ।
यथोक्तं धर्मपुत्रेण सर्वमेव जनाधिप ॥ १८.२.५४ ॥
ધર્મપુત્રે કહ્યા પ્રમાણે, ધર્મરાજની ઇચ્છા હતી તે બધું તેણે નિવેદન કર્યું; હે જનાધિપ.