महाभारत · अध्याय 18.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.2.1
नेह पश्यामि विबुधा राधेयममितौजसम् ।
भ्रातरौ च महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ १८.२.१ ॥
हे देवांनो, अमित तेजस्वी राधेयाला (कर्णाला) मी येथे पाहत नाही, आणि महात्मे युधामन्यु व उत्तमौजस या दोन बंधूंनाही पाहत नाही.
18.2.2
जुहुवुर्ये शरीराणि रणवह्नौ महारथाः ।
राजानो राजपुत्राश्च ये मदर्थे हता रणे ॥ १८.२.२ ॥
ज्या महारथींनी रणरूपी अग्नीत आपली शरीरे आहुती म्हणून अर्पण केली, जे राजे व राजपुत्र माझ्यासाठी रणांगणावर मारले गेले.
18.2.3
क्व ते महारथाः सर्वे शार्दूलसमविक्रमाः ।
तैरप्ययं जितो लोकः कच्चित्पुरुषसत्तमैः ॥ १८.२.३ ॥
वाघांसारखा पराक्रम असलेले ते सर्व महारथी कुठे आहेत? त्या श्रेष्ठ पुरुषांनी हा लोक जिंकला आहे का?
18.2.4
यदि लोकानिमान्प्राप्तास्ते च सर्वे महारथाः ।
स्थितं वित्त हि मां देवाः सहितं तैर्महात्मभिः ॥ १८.२.४ ॥
ते सर्व महारथी जर हे लोक प्राप्त झाले असतील, तर हे देवांनो, जाणा की मी त्या महात्म्यांसोबतच स्थित आहे.
18.2.5
कच्चिन्न तैरवाप्तोऽयं नृपैर्लोकोऽक्षयः शुभः ।
न तैरहं विना वत्स्ये भ्रातृभिर्ज्ञातिभिस्तथा ॥ १८.२.५ ॥
त्या राजांनी या अक्षय व शुभ लोकाची प्राप्ती केली नाही का? त्यांच्याशिवाय, बंधूंशिवाय आणि नातेवाइकांशिवाय मी कसा राहीन?
18.2.6
मातुर्हि वचनं श्रुत्वा तदा सलिलकर्मणि ।
कर्णस्य क्रियतां तोयमिति तप्यामि तेन वै ॥ १८.२.६ ॥
मातेचे ते वचन ऐकून तेव्हा जलक्रियेत 'कर्णासाठी उदक द्यावे' असे सांगितले गेले; त्यामुळेच मी संतप्त आहे.
18.2.7
इदं च परितप्यामि पुनःपुनरहं सुराः ।
यन्मातुः सदृशौ पादौ तस्याहममितात्मनः ॥ १८.२.७ ॥
हे देवांनो, अमित आत्मा असलेल्या त्यांचे पाय माझ्या मातेच्या पायांसारखे होते, हे आठवून मी पुन्हा पुन्हा संतप्त होतो.
18.2.8
दृष्ट्वैव तं नानुगतः कर्णं परबलार्दनम् ।
न ह्यस्मान्कर्णसहिताञ्जयेच्छक्रोऽपि संयुगे ॥ १८.२.८ ॥
शत्रुसैन्याचा नाश करणाऱ्या त्या कर्णाला पाहूनही मी त्याच्या मागे गेलो नाही; कर्णासह असलेल्या आम्हाला युद्धात इंद्रसुद्धा जिंकू शकला नसता.
18.2.9
तमहं यत्रतत्रस्थं द्रष्टुमिच्छामि सूर्यजम् ।
अविज्ञातो मया योसौ घातितः सव्यसाचिना ॥ १८.२.९ ॥
सूर्यपुत्राला, तो कुठेही असला तरी, मला पाहण्याची इच्छा आहे; ज्याला मी ओळखले नाही आणि जो सव्यसाचीने मारला गेला, तो तोच.
18.2.10
भीमं च भीमविक्रान्तं प्राणेभ्योऽपि प्रियं मम ।
अर्जुनं चेन्द्रसंकाशं यमौ चैव यमोपमौ ॥ १८.२.१० ॥
भयंकर पराक्रमी भीमाला, जो मला प्राणांहूनही प्रिय आहे, इंद्रासारख्या अर्जुनाला आणि यमासारख्या दोन जुळ्या भावांनाही पाहण्याची इच्छा आहे.
18.2.11
द्रष्टुमिच्छामि तां चाहं पाञ्चालीं धर्मचारिणीम् ।
न चेह स्थातुमिच्छामि सत्यमेवं ब्रवीमि वः ॥ १८.२.११ ॥
धर्माचरण करणाऱ्या पांचालीलाही पाहण्याची माझी इच्छा आहे; येथे राहण्याची माझी इच्छा नाही. मी तुम्हांला खरेच हे सांगतो.
18.2.12
किं मे भ्रातृविहीनस्य स्वर्गेण सुरसत्तमाः ।
यत्र ते मम स स्वर्गो नायं स्वर्गो मतो मम ॥ १८.२.१२ ॥
हे देवश्रेष्ठांनो, बंधूंविना असलेल्या मला स्वर्गाचे काय प्रयोजन? जिथे ते आहेत तोच माझा स्वर्ग; हा स्वर्ग मला स्वर्ग वाटत नाही.
18.2.13
यदि वै तत्र ते श्रद्धा गम्यतां तत्र माचिरम् ।
प्रिये हि तव वर्तामो देवराजस्य शासनात् ॥ १८.२.१३ ॥
तिथे तुमची श्रद्धा असेल तर विलंब न करता तिथे जा. देवराजाच्या आज्ञेने आम्ही तुमच्या प्रियजनांसह येथे राहतो.
18.2.14
इत्युक्त्वा तं ततो देवा देवदूतमुपादिशन् ।
युधिष्ठिरस्य सुहृदो दर्शयेतदि परंतप ॥ १८.२.१४ ॥
असे बोलून देवांनी त्या देवदूताला आज्ञा दिली: हे शत्रुतापना, युधिष्ठिराच्या मित्रांना हे दाखव.
18.2.15
ततः कुन्तीसुतो राजा देवदूतश्च जग्मतुः ।
सहितौ राजशार्दूल यत्र ते पुरुषर्षभाः ॥ १८.२.१५ ॥
मग कुंतीपुत्र राजा आणि तो देवदूत दोघे एकत्र गेले, हे राजव्याघ्रा, जिथे ते पुरुषश्रेष्ठ होते तिथे.
18.2.16
अग्रतो देवदूतश्च ययौ राजा च पृष्ठतः ।
पन्थानमशुभं दुर्गं सेवितं पापकर्मभिः ॥ १८.२.१६ ॥
पुढे देवदूत चालला आणि राजा मागे चालला. तो मार्ग अशुभ, दुर्गम व पापी लोकांनी वापरलेला होता.
18.2.17
तमसा संवृतं घोरं केशशैवलशाद्वलम् ।
युक्तं पापकृतां गन्धैर्मासशोणितकर्दमम् ॥ १८.२.१७ ॥
तो भयंकर अंधाराने वेढलेला, केस, शेवाळ व गवताने भरलेला, पापी लोकांच्या दुर्गंधीने युक्त आणि मांस-रक्ताच्या चिखलाने भरलेला होता.
18.2.18
दंशोत्पातकभल्लूकमक्षिकामशकावृतम् ।
इतश्चेतश्च कुणपैः समन्तात्परिवारितम् ॥ १८.२.१८ ॥
तो डास, माशा, अस्वल व इतर कीटकांनी वेढलेला होता; इकडे-तिकडे चहूकडे प्रेतांनी घेरलेला होता.
18.2.19
अस्थिकेशसमाकीर्णं कृमिकीटसमाकुलम् ।
ज्वलनेन प्रदीप्तेन समन्तात्परिवेष्टितम् ॥ १८.२.१९ ॥
हाडे व केसांनी भरलेले, किडे व कृमींनी व्याप्त, सर्व बाजूंनी पेटत्या अग्नीने वेढलेले.
18.2.20
अयोमुखैश्च काकाद्यैर्गृध्रैश्च समभिद्रुतम् ।
सूचीमुखैस्तथा प्रेतैर्विन्ध्यशैलोपमैर्वृतम् ॥ १८.२.२० ॥
लोखंडी चोचींचे कावळे आदी व गिधाडे यांनी हल्ला केलेले; सुईसारख्या मुखांचे, विंध्य पर्वतासारखे प्रेत यांनी वेढलेले.
18.2.21
मेदोरुधिरयुक्तैश्च च्छिन्नबाहूरुपाणिभिः ।
निकृत्तोदरपदैश्च तत्रतत्र प्रवेशितैः ॥ १८.२.२१ ॥
मेद व रक्ताने माखलेले, तुटलेल्या बाहू, मांड्या व हातांचे, पोटे व पाय चिरलेले, इथे-तिथे खुपसलेले (देह).
18.2.22
स तत्कुणपदुर्गन्धमशिवं रोमहर्षणम् ।
जगाम राजा धर्मान्मा मध्ये बहु विचिन्तयन् ॥ १८.२.२२ ॥
तो धर्मात्मा राजा, प्रेतांच्या दुर्गंधाने भरलेल्या, अमंगल व रोमांच उभे करणाऱ्या त्या ठिकाणाच्या मधून खूप विचार करत गेला.
18.2.23
ददर्शोष्णोदकैः पूर्णां नदीं चापि सुदुर्गमाम् ।
असिपत्रवनं चैव निशितं क्षुरसंवृतम् ॥ १८.२.२३ ॥
त्याने गरम पाण्याने भरलेली, ओलांडण्यास अत्यंत कठीण अशी नदी पाहिली, आणि तीक्ष्ण, वस्तऱ्यांनी वेढलेले तलवारपानांचे वनही पाहिले.
18.2.24
करम्भवालुकास्तप्ता आयसीश्चि शिलाः पृथक् ।
लोहकुंभीश्च तैलस्य क्वाथ्यमानाः समन्ततः ॥ १८.२.२४ ॥
भाजलेल्या धान्यासारखी तापलेली वाळू, वेगवेगळ्या तापलेल्या लोखंडी शिळा, आणि सभोवती तेल उकळत असलेली लोखंडी कढई.
18.2.25
कूटशाल्मलिकं तापि दुःस्पर्शं तीक्ष्णकण्टकम् ।
ददर्शान्याश्च कौन्तेयो यातनाः पापकर्मिणाम् ॥ १८.२.२५ ॥
कूटशाल्मलि वृक्षही होता; तो तापलेला, स्पर्शास कठीण आणि तीक्ष्ण काट्यांचा होता. पापकर्म करणाऱ्यांच्या इतर यातनाही कौन्तेयाने पाहिल्या.
18.2.26
स तं दुर्गन्धमालक्ष्य देवदूतमुवाच ह ।
कियदध्वानमस्माभिर्गन्तव्यमिममीदृशम् ॥ १८.२.२६ ॥
त्या दुर्गंधाचे भान होऊन त्याने देवदूताला म्हटले, "अशा या मार्गाने आम्हाला अजून किती अंतर जायचे आहे?"
18.2.27
क्व च ते भ्रातरो मह्यं तन्ममाख्यातुमर्हसि ।
देशोऽयं कश्च देवानामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १८.२.२७ ॥
तुमचे बंधू कुठे आहेत? ते मला सांगावे. आणि हे देवांचे कोणते स्थान आहे? हे मला जाणून घ्यायचे आहे.
18.2.28
स संनिववृते श्रुत्वा धर्मराजस्य भाषितम् ।
देवदूतोऽब्रवीचैनमेतावद्गमनं तव ॥ १८.२.२८ ॥
धर्मराजाचे बोलणे ऐकून तो मागे फिरला. तेव्हा देवदूत त्याला म्हणाला, "तुझे गमन येथपर्यंतच आहे."
18.2.29
निवर्तितव्यो हि मया तताऽस्म्युक्तो दिवौकसैः ।
यदि श्रान्तोसि राजेन्द्रि त्वमथागन्तुमर्हसि ॥ १८.२.२९ ॥
तुला परत पाठवावे असे देवांनी मला सांगितले आहे. हे राजेंद्रा, तू थकला असशील तर तू पुन्हा यायला हवेस.
18.2.30
युधिष्ठिरस्तु निर्विण्णस्तेनि गन्धेन मूर्छितः ।
निवर्तने धृतमनाः पर्यावर्तत भारत ॥ १८.२.३० ॥
पण युधिष्ठिर त्या दुर्गंधाने खिन्न होऊन मूर्च्छित पडला. हे भारता, परत फिरण्याचा निश्चय मनात धरून तो मागे वळला.
18.2.31
सं संनिवृत्तो धर्मात्मा दुःखशोकसमाहतः ।
शुश्राव तत्र वदतां दीना वाचः समन्ततः ॥ १८.२.३१ ॥
दुःख आणि शोकाने पीडित झालेला तो धर्मात्मा मागे वळला आणि तेथे चहूकडून बोलणाऱ्यांचे दीन स्वर त्याने ऐकले.
18.2.32
भोभो धर्मज राजर्षे पुण्याभिजन पाण्वन ।
अनुग्रहार्थमस्माकं तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥ १८.२.३२ ॥
हे धर्मपुत्रा, राजर्षी, पवित्र कुळात जन्मलेल्या पांडवा! आमच्यावर कृपा करण्यासाठी थोडा वेळ येथे थांब.
18.2.33
आयाति त्वयि दुर्धर्षे वाति पुण्यः समीरणः ।
तव गन्धानुगस्तात येनास्मान्सुखमागमत् ॥ १८.२.३३ ॥
हे दुर्धर्षा, तुझ्यासह पवित्र वारा वाहत आहे. हे तात, तुझ्या सुगंधाचे अनुसरण करत तो आनंदाने आमच्यापर्यंत आला आहे.
18.2.34
ते वयं पार्थ दीर्घस्य कालस्य पुरुषर्षभ ।
सुखमासादयिष्यामस्त्वां दृष्ट्वा राजसत्तम ॥ १८.२.३४ ॥
हे पार्था, पुरुषश्रेष्ठा, दीर्घकाळानंतर, हे राजश्रेष्ठा, तुला पाहून आम्हाला सुख मिळेल.
18.2.35
संतिष्ठस्व महाबाहो मुहूर्तमिह भारत ।
त्वयि तिष्ठति कौरव्य यातनाऽस्मान्न बाधते ॥ १८.२.३५ ॥
हे महाबाहो, हे भरतवंशजा, येथे थोडा वेळ थांब. हे कौरवा, तू थांबलास की यातना आम्हाला त्रास देत नाही.
18.2.36
एवं बहुविधा वाचः कृपणा वेदनावताम् ।
तस्मिन्देशे स शुश्राव समन्ताद्वदतां नृप ॥ १८.२.३६ ॥
हे राजा, त्या ठिकाणी वेदनेने पीडित लोकांचे अशा प्रकारचे अनेक दीन स्वर त्याने चहूकडून ऐकले.
18.2.37
तेषां तु वचनं श्रुत्वा दयावान्दीनभाषिणाम् ।
अहो कृच्छ्रमिति प्राह तस्थौ स च युधिष्ठिरः ॥ १८.२.३७ ॥
दीन स्वरात बोलणाऱ्यांचे ते शब्द ऐकून दयाळू युधिष्ठिर "अरेरे, किती कष्ट!" असे म्हणाला आणि तिथेच उभा राहिला.
18.2.38
स ता गिरः पुरस्ताद्वै श्रुतपूर्वाः पुनःपुनः ।
ग्लानानां दुःखितानां च नाभ्यजानत पाण्डवः ॥ १८.२.३८ ॥
ते आवाज त्यांनी आधीही वारंवार ऐकले होते, तरी थकलेल्या आणि दुःखी लोकांना पांडवाने ओळखले नाही.
18.2.39
अबुध्यमानस्ता वाचो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
उवाच के भवन्तो वै किमर्थमिह तिष्ठथ ॥ १८.२.३९ ॥
ते शब्द न समजल्याने धर्मपुत्र युधिष्ठिर म्हणाला, "आपण कोण आहात? येथे कशासाठी उभे आहात?"
18.2.40
इत्युक्तास्ते ततः सर्वे समन्तादवभाषिरे ।
कर्णोऽहं भीमसेनोऽहमर्जुनोऽहमिति प्रभो ॥ १८.२.४० ॥
असे विचारले असता ते सर्व चहूकडून बोलले, "हे प्रभो! मी कर्ण आहे, मी भीमसेन आहे, मी अर्जुन आहे."
18.2.41
नकुलः सहदेवोऽहं धृष्टद्युम्नोऽहमित्युत ।
द्रौप्दी द्रौपदेयाश्चि इत्येवं ते विचुक्रुशुः ॥ १८.२.४१ ॥
"मी नकुल आहे, मी सहदेव आहे, मी धृष्टद्युम्न आहे," आणि "मी द्रौपदी आहे, आम्ही द्रौपदीचे पुत्र आहोत" — असे ते ओरडले.
18.2.42
ता वाचः स तदा श्रुत्वा तद्देशसदृशीर्नृप ।
ततो विममृशे राजा किंत्विदं दैवकारितम् ॥ १८.२.४२ ॥
त्या ठिकाणाला साजेसे ते शब्द ऐकून, हे राजा, राजा युधिष्ठिराने विचार केला, "हे दैवाने घडवलेले आहे का?"
18.2.43
किन्तु तत्कलुषं कर्म कृतमेभिर्महात्मभिः ।
कर्णेन द्रौपदेयैर्वा पाञ्चाल्या वा सुमध्यया ॥ १८.२.४३ ॥
पण त्या महात्म्यांनी, कर्णाने, द्रौपदीच्या पुत्रांनी किंवा पांचाली सुमध्यमेने हे कलुषित कर्म केले होते.
18.2.44
य इमे पापगन्धेऽस्मिन्देशे सन्ति सुदारुणे ।
नाहं जानामि सर्वेषां दुष्कृतं पुण्यकर्मणाम् ॥ १८.२.४४ ॥
पापाच्या दुर्गंधाने भरलेल्या या अत्यंत भयंकर प्रदेशात जे आहेत, त्या सर्वांचे दुष्कर्म आणि पुण्यकर्म मला माहीत नाही.
18.2.45
किं कृत्वा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो राजा सुयोधनः ।
तथा श्रिया युतः पापैः सहसर्वैः पदानुगैः ॥ १८.२.४५ ॥
धृतराष्ट्राचा पुत्र राजा सुयोधन काय केल्यामुळे अशा वैभवाने युक्त आहे, आणि त्याचे सर्व पापी अनुयायीही?
18.2.46
महेन्द्रि इव लक्ष्मीवानास्ते परमपूजितः ।
कस्येदानीं विकारोऽयं य इमे नरकं गताः ॥ १८.२.४६ ॥
महेंद्राप्रमाणे वैभवशाली आणि अत्यंत पूजित होऊन तो राहतो; मग नरकाला गेलेल्या यांचा हा विकार कोणाचा?
18.2.47
सर्वे धर्मविदः शूराः सत्यागमपरायणाः ।
क्षत्रधर्मरताः सन्तो यज्वानो भूरिदक्षिणाः ॥ १८.२.४७ ॥
ते सर्व धर्मज्ञ शूर, सत्य आणि शास्त्रात निष्ठावान, क्षात्रधर्मात रमणारे, सज्जन, यज्ञ करणारे आणि भरपूर दक्षिणा देणारे होते.
18.2.48
किंनु सुप्तोस्मि जागर्मि चेतयामि न चेतये ।
अहो चित्तविकारोऽयं स्याद्वा मे चित्तविभ्रमः ॥ १८.२.४८ ॥
मी झोपलो आहे की जागा आहे? मला जाणीव आहे, तरी जाणीव नसल्यासारखे आहे. अरेरे! हा माझ्या चित्ताचा विकार आहे की मनाचा भ्रम?
18.2.49
एवं बहुविधं राजा विममर्श युधिष्ठिरः ।
दुःखशोकसमाविष्टश्चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियः ॥ १८.२.४९ ॥
असा राजा युधिष्ठिर अनेक प्रकारे विचार करू लागला; दुःख आणि शोकाने व्यापलेला, चिंतेने इंद्रिये व्याकुल झालेला.
18.2.50
क्रोधमाहारयच्चैव तीव्रं धर्मसुतो नृपः ।
देवांश्च गर्हयामास धर्मं चैव युधिष्ठिरः ॥ १८.२.५० ॥
धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिराने तीव्र क्रोध उत्पन्न केला आणि देवांची व धर्माचीही निंदा केली.
18.2.51
स तीव्रशोकसंतप्तो देवदूतमुवाच ह ।
गम्यतां तत्र येषां त्वं दूतस्तेषामुपान्तिकम् ॥ १८.२.५१ ॥
तीव्र शोकाने संतप्त झालेला तो देवदूताला म्हणाला, "तू ज्यांचा दूत आहेस, त्यांच्या जवळ तिकडे जा."
18.2.52
न ह्यहं तत्र यास्यामि स्थितोस्मीति निवेद्यताम् ।
मत्संश्रयादिमे दूनाः सुखिनो भ्रातरो हि मे ॥ १८.२.५२ ॥
मी तिकडे जाणार नाही; मी इथेच आहे असे सांगा. माझ्या आश्रयानेच हे दुःखी बंधू सुखी होतील.
18.2.53
इत्युक्तः स तदा दूतः पाण्डुपुत्रेण धीमता ।
जगामि तत्र यत्रास्ते देवराजः शतक्रतुःठ ॥ १८.२.५३ ॥
पांडुपुत्र बुद्धिमान युधिष्ठिराने असे सांगितल्यावर तो दूत देवराज शतक्रतू (इंद्र) जिथे राहतो तिथे गेला.
18.2.54
निवेदयामास च तद्धर्मराजचिकीर्षितम् ।
यथोक्तं धर्मपुत्रेण सर्वमेव जनाधिप ॥ १८.२.५४ ॥
धर्मपुत्राने सांगितल्याप्रमाणे, धर्मराजाची इच्छा असलेले सर्व काही त्याने निवेदन केले; हे जनाधिपा.