มหาภารตะ · อัธยายะ 18.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.2.1
नेह पश्यामि विबुधा राधेयममितौजसम् ।
भ्रातरौ च महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ १८.२.१ ॥
เทวดาทั้งหลาย ข้าพเจ้าไม่เห็นราธียะผู้มีพลานุภาพหาประมาณมิได้ที่นี่ และพี่น้องผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ทั้งสอง คือยุธามนยุและอุตตมเอาชัส
18.2.2
जुहुवुर्ये शरीराणि रणवह्नौ महारथाः ।
राजानो राजपुत्राश्च ये मदर्थे हता रणे ॥ १८.२.२ ॥
มหารถทั้งหลายผู้เสียสละร่างกายของตนลงในไฟแห่งการรบ บรรดาพระราชาและพระราชโอรสที่ถูกฆ่าในสนามรบเพื่อข้าพเจ้า
18.2.3
क्व ते महारथाः सर्वे शार्दूलसमविक्रमाः ।
तैरप्ययं जितो लोकः कच्चित्पुरुषसत्तमैः ॥ १८.२.३ ॥
มหารถทั้งหลายเหล่านั้นทั้งปวงอยู่ที่ไหน ผู้มีวิกรมดุจเสือ บางทีโลกนี้อาจถูกบรรดาบุรุษผู้ประเสริฐเหล่านั้นพิชิตไปแล้วกระมัง
18.2.4
यदि लोकानिमान्प्राप्तास्ते च सर्वे महारथाः ।
स्थितं वित्त हि मां देवाः सहितं तैर्महात्मभिः ॥ १८.२.४ ॥
หากมหารถทั้งหลายเหล่านั้นทั้งปวงได้บรรลุโลกเหล่านี้แล้ว ข้าแต่เทวดาทั้งหลาย จงรู้เถิดว่าข้าพเจ้าก็ดำรงอยู่ร่วมกับผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่เหล่านั้น
18.2.5
कच्चिन्न तैरवाप्तोऽयं नृपैर्लोकोऽक्षयः शुभः ।
न तैरहं विना वत्स्ये भ्रातृभिर्ज्ञातिभिस्तथा ॥ १८.२.५ ॥
พระราชาเหล่านั้นมิได้บรรลุโลกอันไม่เสื่อมสลายและเป็นมงคลนี้กระนั้นหรือ หากปราศจากพวกเขา พี่น้องและญาติของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะอยู่ได้อย่างไร
18.2.6
मातुर्हि वचनं श्रुत्वा तदा सलिलकर्मणि ।
कर्णस्य क्रियतां तोयमिति तप्यामि तेन वै ॥ १८.२.६ ॥
เพราะได้ฟังคำของมารดาในเวลานั้น ในพิธีถวายน้ำ ที่กล่าวว่า จงให้น้ำแก่กรรณะ ข้าพเจ้าจึงเร่าร้อนด้วยเหตุนั้นอย่างแท้จริง
18.2.7
इदं च परितप्यामि पुनःपुनरहं सुराः ।
यन्मातुः सदृशौ पादौ तस्याहममितात्मनः ॥ १८.२.७ ॥
ข้าแต่เทวดาทั้งหลาย ข้าพเจ้าเร่าร้อนซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยเรื่องนี้ คือเท้าของผู้มีจิตไร้ขอบเขตนั้นเหมือนเท้าของมารดาข้าพเจ้า
18.2.8
दृष्ट्वैव तं नानुगतः कर्णं परबलार्दनम् ।
न ह्यस्मान्कर्णसहिताञ्जयेच्छक्रोऽपि संयुगे ॥ १८.२.८ ॥
แม้ได้เห็นกรรณะ ผู้บดขยี้กองทัพข้าศึก ข้าพเจ้าก็มิได้ติดตามท่าน เพราะแม้พระอินทร์เองก็มิอาจชนะพวกเราในการรบ ขณะที่เราอยู่กับกรรณะ
18.2.9
तमहं यत्रतत्रस्थं द्रष्टुमिच्छामि सूर्यजम् ।
अविज्ञातो मया योसौ घातितः सव्यसाचिना ॥ १८.२.९ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะเห็นบุตรแห่งพระอาทิตย์นั้น ไม่ว่าท่านจะอยู่ที่ใด คือผู้ที่ข้าพเจ้าไม่รู้จัก และถูกสังหารโดยสัพยสาจิน
18.2.10
भीमं च भीमविक्रान्तं प्राणेभ्योऽपि प्रियं मम ।
अर्जुनं चेन्द्रसंकाशं यमौ चैव यमोपमौ ॥ १८.२.१० ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะเห็นภีมะผู้มีวิกรมน่าเกรงขาม ผู้เป็นที่รักของข้าพเจ้ายิ่งกว่าชีวิต อรชุนผู้เหมือนพระอินทร์ และฝาแฝดทั้งสองผู้เหมือนพระยม
18.2.11
द्रष्टुमिच्छामि तां चाहं पाञ्चालीं धर्मचारिणीम् ।
न चेह स्थातुमिच्छामि सत्यमेवं ब्रवीमि वः ॥ १८.२.११ ॥
ข้าพเจ้าก็ปรารถนาจะเห็นเทราปที ผู้ดำเนินตามธรรม และข้าพเจ้าไม่ปรารถนาจะอยู่ที่นี่ ข้าพเจ้ากล่าวเรื่องนี้แก่ท่านทั้งหลายด้วยความจริง
18.2.12
किं मे भ्रातृविहीनस्य स्वर्गेण सुरसत्तमाः ।
यत्र ते मम स स्वर्गो नायं स्वर्गो मतो मम ॥ १८.२.१२ ॥
ข้าแต่เทวดาผู้ประเสริฐที่สุด สวรรค์จะมีค่าอะไรแก่ข้าพเจ้าผู้ขาดพี่น้อง ที่ใดที่พวกเขาอยู่ ที่นั่นคือสวรรค์ของข้าพเจ้า ที่นี่มิใช่สวรรค์ที่ข้าพเจ้าถือว่าเป็นสวรรค์
18.2.13
यदि वै तत्र ते श्रद्धा गम्यतां तत्र माचिरम् ।
प्रिये हि तव वर्तामो देवराजस्य शासनात् ॥ १८.२.१३ ॥
หากความปรารถนาของท่านอยู่ที่นั่นจริง ก็จงไปที่นั่นโดยไม่รอช้า เพราะตามคำสั่งของพระราชาแห่งเทวดา เราอยู่ที่นี่กับคนรักของท่าน
18.2.14
इत्युक्त्वा तं ततो देवा देवदूतमुपादिशन् ।
युधिष्ठिरस्य सुहृदो दर्शयेतदि परंतप ॥ १८.२.१४ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว เทวดาทั้งหลายก็สั่งทูตสวรรค์นั้นว่า ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู จงแสดงสิ่งนี้แก่มิตรของยุธิษฐิระ
18.2.15
ततः कुन्तीसुतो राजा देवदूतश्च जग्मतुः ।
सहितौ राजशार्दूल यत्र ते पुरुषर्षभाः ॥ १८.२.१५ ॥
ครั้งนั้น พระราชาผู้เป็นโอรสของกุนตี และทูตสวรรค์ก็เดินทางไปด้วยกัน ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่กษัตริย์ ไปยังที่ที่บุรุษผู้ประเสริฐเหล่านั้นอยู่
18.2.16
अग्रतो देवदूतश्च ययौ राजा च पृष्ठतः ।
पन्थानमशुभं दुर्गं सेवितं पापकर्मभिः ॥ १८.२.१६ ॥
ทูตสวรรค์เดินนำหน้า และพระราชาเดินตามหลัง ทางนั้นเป็นทางที่ไม่เป็นมงคล ลำบาก และมีผู้กระทำบาปเดินผ่านอยู่เสมอ
18.2.17
तमसा संवृतं घोरं केशशैवलशाद्वलम् ।
युक्तं पापकृतां गन्धैर्मासशोणितकर्दमम् ॥ १८.२.१७ ॥
ทางนั้นถูกความมืดอันน่ากลัวปกคลุม เต็มไปด้วยเส้นผม ตะไคร่น้ำ และหญ้า ปะปนด้วยกลิ่นเหม็นของผู้กระทำบาป เป็นโคลนของเนื้อและเลือด
18.2.18
दंशोत्पातकभल्लूकमक्षिकामशकावृतम् ।
इतश्चेतश्च कुणपैः समन्तात्परिवारितम् ॥ १८.२.१८ ॥
ทางนั้นถูกปกคลุมด้วยริ้น แมลงวัน ยุง และหมี และรอบด้านทั้งทิศนี้ทิศนั้น ถูกศพล้อมรอบไว้
18.2.19
अस्थिकेशसमाकीर्णं कृमिकीटसमाकुलम् ।
ज्वलनेन प्रदीप्तेन समन्तात्परिवेष्टितम् ॥ १८.२.१९ ॥
ทางนั้นเกลื่อนกลาดด้วยกระดูกและเส้นผม เต็มไปด้วยหนอนและแมลง และถูกไฟลุกโชนล้อมรอบไว้โดยรอบ
18.2.20
अयोमुखैश्च काकाद्यैर्गृध्रैश्च समभिद्रुतम् ।
सूचीमुखैस्तथा प्रेतैर्विन्ध्यशैलोपमैर्वृतम् ॥ १८.२.२० ॥
ทางนั้นถูกกาและสัตว์คล้ายกันที่มีปากเป็นเหล็กและแร้งรุมโจมตี และถูกเปรตที่มีหน้าเป็นเข็มซึ่งใหญ่เท่าภูเขาวินธยล้อมไว้
18.2.21
मेदोरुधिरयुक्तैश्च च्छिन्नबाहूरुपाणिभिः ।
निकृत्तोदरपदैश्च तत्रतत्र प्रवेशितैः ॥ १८.२.२१ ॥
ร่างกายของพวกเขาเปรอะไปด้วยมันและเลือด แขน ต้น และมือถูกตัดขาด ท้องและเท้าถูกผ่า และถูกยัดลงมาตรงนั้นตรงนี้
18.2.22
स तत्कुणपदुर्गन्धमशिवं रोमहर्षणम् ।
जगाम राजा धर्मान्मा मध्ये बहु विचिन्तयन् ॥ १८.२.२२ ॥
พระราชาผู้มีจิตชอบธรรมเสด็จผ่ามากลางสถานที่นั้น ซึ่งเต็มไปด้วยกลิ่นซากศพอันเหม็นคลุ้ง เป็นลางร้ายและชวนขนลุก ทรงครุ่นคิดมากมาย
18.2.23
ददर्शोष्णोदकैः पूर्णां नदीं चापि सुदुर्गमाम् ।
असिपत्रवनं चैव निशितं क्षुरसंवृतम् ॥ १८.२.२३ ॥
พระองค์ทอดพระเนตรเห็นแม่น้ำที่เต็มไปด้วยน้ำร้อน ข้ามได้ยากยิ่ง และป่าใบดาบอันคมกริบ ล้อมด้วยมีดโกน
18.2.24
करम्भवालुकास्तप्ता आयसीश्चि शिलाः पृथक् ।
लोहकुंभीश्च तैलस्य क्वाथ्यमानाः समन्ततः ॥ १८.२.२४ ॥
ทรายร้อนระอุดุจข้าวคั่ว มีก้อนเหล็กร้อนแดงกระจายอยู่ต่างหาก และหม้อเหล็กที่มีน้ำมันเดือดพล่านรอบด้าน
18.2.25
कूटशाल्मलिकं तापि दुःस्पर्शं तीक्ष्णकण्टकम् ।
ददर्शान्याश्च कौन्तेयो यातनाः पापकर्मिणाम् ॥ १८.२.२५ ॥
ยังมีต้นศาลมลีเทียมที่ร้อนระอุ จับต้องไม่ได้ มีหนามแหลมคม และกุนตีบุตรทอดพระเนตรเห็นการลงทัณฑ์อื่น ๆ ของผู้ที่กระทำบาป
18.2.26
स तं दुर्गन्धमालक्ष्य देवदूतमुवाच ह ।
कियदध्वानमस्माभिर्गन्तव्यमिममीदृशम् ॥ १८.२.२६ ॥
พระองค์ทรงรับรู้กลิ่นเหม็นนั้น จึงตรัสกับทูตสวรรค์ว่า "เราจะต้องเดินทางไปอีกไกลเพียงใดบนหนทางเช่นนี้"
18.2.27
क्व च ते भ्रातरो मह्यं तन्ममाख्यातुमर्हसि ।
देशोऽयं कश्च देवानामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १८.२.२७ ॥
พี่น้องของเราอยู่ที่ไหน ขอท่านโปรดบอกเราด้วย และที่นี่คือถิ่นของเทวดาแห่งใด เรามีความปรารถนาจะทราบ
18.2.28
स संनिववृते श्रुत्वा धर्मराजस्य भाषितम् ।
देवदूतोऽब्रवीचैनमेतावद्गमनं तव ॥ १८.२.२८ ॥
ทูตสวรรค์ได้ฟังถ้อยคำของพระยุธิษฐิระผู้เป็นราชาแห่งธรรม จึงหันกลับไป แล้วกล่าวกับพระองค์ว่า "การเดินทางของท่านไปได้เพียงเท่านี้"
18.2.29
निवर्तितव्यो हि मया तताऽस्म्युक्तो दिवौकसैः ।
यदि श्रान्तोसि राजेन्द्रि त्वमथागन्तुमर्हसि ॥ १८.२.२९ ॥
ข้าพเจ้าได้รับคำสั่งจากเทวดาผู้อยู่บนสวรรค์ว่าท่านต้องหันกลับ ข้าแต่จอมราชันย์ หากท่านเหนื่อยล้าแล้ว ท่านควรกลับมาอีกครั้ง
18.2.30
युधिष्ठिरस्तु निर्विण्णस्तेनि गन्धेन मूर्छितः ।
निवर्तने धृतमनाः पर्यावर्तत भारत ॥ १८.२.३० ॥
ส่วนพระยุธิษฐิระนั้นทรงท้อใจด้วยกลิ่นนั้นจนสลบไป ข้าแต่ภรตวงศ์ พระองค์ทรงตั้งพระทัยจะหันกลับ จึงเสด็จหันกลับมา
18.2.31
सं संनिवृत्तो धर्मात्मा दुःखशोकसमाहतः ।
शुश्राव तत्र वदतां दीना वाचः समन्ततः ॥ १८.२.३१ ॥
พระผู้มีจิตชอบธรรมหันกลับมาด้วยความเจ็บปวดและโศกเศร้า ทรงได้ยินเสียงอันน่าสงสารของผู้ที่กำลังพูดอยู่ทั่วทุกด้าน
18.2.32
भोभो धर्मज राजर्षे पुण्याभिजन पाण्वन ।
अनुग्रहार्थमस्माकं तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥ १८.२.३२ ॥
"โอ้ บุตรแห่งธรรม ราชฤๅษี ผู้เกิดในตระกูลอันบริสุทธิ์ ปาณฑพเอ๋ย ขอพระองค์โปรดประทับอยู่ที่นี่สักครู่ เพื่อความเมตตาแก่พวกข้าพเจ้า"
18.2.33
आयाति त्वयि दुर्धर्षे वाति पुण्यः समीरणः ।
तव गन्धानुगस्तात येनास्मान्सुखमागमत् ॥ १८.२.३३ ॥
"ข้าแต่ผู้ที่ไม่มีใครข่มได้ ลมบริสุทธิ์พัดมาพร้อมกับพระองค์ ที่รักเอ๋ย กลิ่นหอมของพระองค์ตามมาถึงพวกข้าพเจ้าด้วยความสุข"
18.2.34
ते वयं पार्थ दीर्घस्य कालस्य पुरुषर्षभ ।
सुखमासादयिष्यामस्त्वां दृष्ट्वा राजसत्तम ॥ १८.२.३४ ॥
"ข้าแต่ปารถ บุรุษผู้ประเสริฐ หลังจากกาลอันยาวนาน ข้าแต่ราชาผู้ประเสริฐที่สุด เมื่อได้เห็นพระองค์ พวกเราจะได้รับความสุข"
18.2.35
संतिष्ठस्व महाबाहो मुहूर्तमिह भारत ।
त्वयि तिष्ठति कौरव्य यातनाऽस्मान्न बाधते ॥ १८.२.३५ ॥
"ข้าแต่ผู้มีพาหุอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่ภรตวงศ์ ขอทรงประทับอยู่ที่นี่สักครู่ ข้าแต่กุรุวงศ์ ขณะที่พระองค์ประทับอยู่ การลงทัณฑ์จะไม่ทำร้ายพวกข้าพเจ้า"
18.2.36
एवं बहुविधा वाचः कृपणा वेदनावताम् ।
तस्मिन्देशे स शुश्राव समन्ताद्वदतां नृप ॥ १८.२.३६ ॥
ข้าแต่พระราชา ในสถานที่นั้น พระองค์ทรงได้ยินเสียงอันน่าสงสารนานาชนิดของผู้ที่กำลังทุกข์ทรมาน ดังมาจากทุกทิศทาง
18.2.37
तेषां तु वचनं श्रुत्वा दयावान्दीनभाषिणाम् ।
अहो कृच्छ्रमिति प्राह तस्थौ स च युधिष्ठिरः ॥ १८.२.३७ ॥
เมื่อพระยุธิษฐิระผู้มีพระทัยเมตตาได้ยินถ้อยคำของผู้ที่พูดด้วยเสียงอันน่าสงสารเหล่านั้น ทรงตรัสว่า "ช่างเป็นความทุกข์ยากเสียนี่กระไร" แล้วก็ประทับยืนอยู่ตรงนั้น
18.2.38
स ता गिरः पुरस्ताद्वै श्रुतपूर्वाः पुनःपुनः ।
ग्लानानां दुःखितानां च नाभ्यजानत पाण्डवः ॥ १८.२.३८ ॥
แม้เคยได้ยินเสียงเหล่านั้นมาก่อนซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่ปาณฑพก็จำผู้ที่อ่อนแรงและทุกข์ทรมานเหล่านั้นไม่ได้
18.2.39
अबुध्यमानस्ता वाचो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
उवाच के भवन्तो वै किमर्थमिह तिष्ठथ ॥ १८.२.३९ ॥
พระยุธิษฐิระผู้เป็นบุตรแห่งธรรม ทรงไม่เข้าพระทัยเสียงเหล่านั้น จึงตรัสว่า "ท่านเป็นใคร และเหตุใดจึงยืนอยู่ที่นี่"
18.2.40
इत्युक्तास्ते ततः सर्वे समन्तादवभाषिरे ।
कर्णोऽहं भीमसेनोऽहमर्जुनोऽहमिति प्रभो ॥ १८.२.४० ॥
เมื่อถูกถามเช่นนั้น ทุกคนก็ร้องตอบจากทุกทิศทาง "ข้าแต่องค์ผู้เป็นใหญ่ ข้าพเจ้าคือกรรณะ ข้าพเจ้าคือภีมเสนะ ข้าพเจ้าคืออรชุน"
18.2.41
नकुलः सहदेवोऽहं धृष्टद्युम्नोऽहमित्युत ।
द्रौप्दी द्रौपदेयाश्चि इत्येवं ते विचुक्रुशुः ॥ १८.२.४१ ॥
"ข้าคือนกุละ ข้าคือสหเทวะ ข้าคือธฤษฏทยุมน์" และ "ข้าคือเทราปที พวกเราคือบุตรของเทราปที" — ทั้งหมดร้องประกาศเช่นนั้น
18.2.42
ता वाचः स तदा श्रुत्वा तद्देशसदृशीर्नृप ।
ततो विममृशे राजा किंत्विदं दैवकारितम् ॥ १८.२.४२ ॥
พระเจ้ายุธิษฐิระได้ยินถ้อยคำเหล่านั้นซึ่งสมกับสถานที่นั้น ข้าแต่พระราชา จึงทรงคิดใคร่ครวญว่า "นี่เป็นการกระทำที่เทวะกำหนดไว้หรือ"
18.2.43
किन्तु तत्कलुषं कर्म कृतमेभिर्महात्मभिः ।
कर्णेन द्रौपदेयैर्वा पाञ्चाल्या वा सुमध्यया ॥ १८.२.४३ ॥
แต่การกระทำอันชั่วร้ายนี้ ได้กระทำโดยบุรุษผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้น โดยกรรณะ โดยบุตรของเทราปที หรือโดยนางปาญจาลีผู้มีเอวบางนั้น
18.2.44
य इमे पापगन्धेऽस्मिन्देशे सन्ति सुदारुणे ।
नाहं जानामि सर्वेषां दुष्कृतं पुण्यकर्मणाम् ॥ १८.२.४४ ॥
ในแดนอันน่ากลัวยิ่งนี้ ซึ่งเต็มไปด้วยกลิ่นแห่งบาป คนเหล่านี้ทั้งหมด ข้าไม่รู้ว่าใครทำกรรมชั่วและใครทำกรรมดี
18.2.45
किं कृत्वा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो राजा सुयोधनः ।
तथा श्रिया युतः पापैः सहसर्वैः पदानुगैः ॥ १८.२.४५ ॥
พระสุโยธนราชโอรสของท้าวธฤตราษฎร์ ได้ทำกรรมอะไรไว้ จึงได้รับความรุ่งเรืองเช่นนี้ พร้อมทั้งบริวารผู้มีบาปทั้งปวงที่ติดตามพระองค์
18.2.46
महेन्द्रि इव लक्ष्मीवानास्ते परमपूजितः ।
कस्येदानीं विकारोऽयं य इमे नरकं गताः ॥ १८.२.४६ ॥
พระองค์ประทับอยู่ดุจพระอินทร์ผู้ยิ่งใหญ่ มีศิริมงคลและได้รับการยกย่องสูงสุด แล้วความวิปริตนี้เป็นของผู้ใดกันเล่า ที่ทำให้คนเหล่านี้ต้องตกนรก
18.2.47
सर्वे धर्मविदः शूराः सत्यागमपरायणाः ।
क्षत्रधर्मरताः सन्तो यज्वानो भूरिदक्षिणाः ॥ १८.२.४७ ॥
ทุกคนรู้ธรรม เป็นวีรบุรุษ ยึดมั่นในความจริงและคัมภีร์ ยินดีในธรรมของกษัตริย์ เป็นคนดี ประกอบยัญ และให้ทานอย่างมากมาย
18.2.48
किंनु सुप्तोस्मि जागर्मि चेतयामि न चेतये ।
अहो चित्तविकारोऽयं स्याद्वा मे चित्तविभ्रमः ॥ १८.२.४८ ॥
ข้าหลับอยู่หรือตื่นอยู่กันแน่ ข้ารับรู้อยู่ แต่กลับไม่รับรู้ โอ้! นี่เป็นความวิปริตของจิตข้า หรือเป็นความหลงผิดของความคิดข้ากันแน่
18.2.49
एवं बहुविधं राजा विममर्श युधिष्ठिरः ।
दुःखशोकसमाविष्टश्चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियः ॥ १८.२.४९ ॥
พระเจ้ายุธิษฐิระทรงใคร่ครวญอยู่หลายประการเช่นนี้ ทรงถูกความทุกข์และความโศกครอบงำ ประสาทสัมผัสถูกความกังวลรบกวนจนวุ่นวาย
18.2.50
क्रोधमाहारयच्चैव तीव्रं धर्मसुतो नृपः ।
देवांश्च गर्हयामास धर्मं चैव युधिष्ठिरः ॥ १८.२.५० ॥
พระราชาผู้เป็นโอรสของพระธรรม คือพระยุธิษฐิระ ทรงก่อความโกรธอันรุนแรงขึ้น และทรงตำหนิเทวดาทั้งหลาย รวมทั้งตำหนิธรรมด้วย
18.2.51
स तीव्रशोकसंतप्तो देवदूतमुवाच ह ।
गम्यतां तत्र येषां त्वं दूतस्तेषामुपान्तिकम् ॥ १८.२.५१ ॥
พระองค์ทรงถูกความโศกอันแรงกล้าเผาผลาญ จึงตรัสแก่ทูตของเทวดาว่า "จงไปยังที่ที่เหล่าชนที่ท่านเป็นทูตของเขาอยู่เถิด"
18.2.52
न ह्यहं तत्र यास्यामि स्थितोस्मीति निवेद्यताम् ।
मत्संश्रयादिमे दूनाः सुखिनो भ्रातरो हि मे ॥ १८.२.५२ ॥
ข้าจะไม่ไปที่นั่น จงแจ้งว่าข้ายังคงอยู่ที่นี่ เพราะที่พึ่งของข้า พี่น้องของข้าผู้กำลังทุกข์ระทมเหล่านี้จะได้มีความสุข
18.2.53
इत्युक्तः स तदा दूतः पाण्डुपुत्रेण धीमता ।
जगामि तत्र यत्रास्ते देवराजः शतक्रतुःठ ॥ १८.२.५३ ॥
เมื่อทูตนั้นถูกพระโอรสของพาณฑุผู้ปัญญาดีกล่าวเช่นนั้น ก็ได้ไปยังที่ซึ่งพระราชาแห่งเทวดา คือพระศตกรตุ (พระอินทร์) ประทับอยู่
18.2.54
निवेदयामास च तद्धर्मराजचिकीर्षितम् ।
यथोक्तं धर्मपुत्रेण सर्वमेव जनाधिप ॥ १८.२.५४ ॥
และได้แจ้งแก่เทวดาเหล่านั้นทั้งหมดว่า พระราชาแห่งธรรมทรงประสงค์สิ่งใด ตามที่พระโอรสของพระธรรมได้ตรัสไว้ ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์