మహాభారతం · అధ్యాయం 18.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.2.1
नेह पश्यामि विबुधा राधेयममितौजसम् ।
भ्रातरौ च महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ ॥ १८.२.१ ॥
ఓ దేవతలారా, అపరిమిత తేజస్సు గల రాధేయుణ్ణి (కర్ణుణ్ణి) ఇక్కడ నేను చూడటం లేదు; మహాత్ములైన యుధామన్యు, ఉత్తమౌజస్ అనే ఇద్దరు సోదరులనూ చూడటం లేదు.
18.2.2
जुहुवुर्ये शरीराणि रणवह्नौ महारथाः ।
राजानो राजपुत्राश्च ये मदर्थे हता रणे ॥ १८.२.२ ॥
యుద్ధమనే అగ్నిలో తమ దేహాలను ఆహుతిగా సమర్పించిన మహారథులు, నా కొరకు యుద్ధంలో చంపబడిన రాజులు, రాకుమారులు.
18.2.3
क्व ते महारथाः सर्वे शार्दूलसमविक्रमाः ।
तैरप्ययं जितो लोकः कच्चित्पुरुषसत्तमैः ॥ १८.२.३ ॥
పులులతో సమానమైన పరాక్రమం గల ఆ మహారథులంతా ఎక్కడ ఉన్నారు? ఆ పురుషోత్తములచేత ఈ లోకం జయించబడిందా?
18.2.4
यदि लोकानिमान्प्राप्तास्ते च सर्वे महारथाः ।
स्थितं वित्त हि मां देवाः सहितं तैर्महात्मभिः ॥ १८.२.४ ॥
ఆ మహారథులంతా ఈ లోకాలను చేరినట్లయితే, ఓ దేవతలారా, ఆ మహాత్ములతో కలిసి నేను ఉన్నానని తెలుసుకోండి.
18.2.5
कच्चिन्न तैरवाप्तोऽयं नृपैर्लोकोऽक्षयः शुभः ।
न तैरहं विना वत्स्ये भ्रातृभिर्ज्ञातिभिस्तथा ॥ १८.२.५ ॥
ఆ రాజులచేత ఈ అక్షయమైన, శుభకరమైన లోకం పొందబడలేదా? వారు లేకుండా, సోదరులు బంధువులు లేకుండా నేను ఎలా ఉండగలను?
18.2.6
मातुर्हि वचनं श्रुत्वा तदा सलिलकर्मणि ।
कर्णस्य क्रियतां तोयमिति तप्यामि तेन वै ॥ १८.२.६ ॥
అమ్మ ఆ మాటను విని, అప్పుడు జలతర్పణ కార్యంలో 'కర్ణునికి జలం ఇవ్వాలి' అని అనబడగా, దానివల్లనే నేను సంతప్తుడనవుతున్నాను.
18.2.7
इदं च परितप्यामि पुनःपुनरहं सुराः ।
यन्मातुः सदृशौ पादौ तस्याहममितात्मनः ॥ १८.२.७ ॥
ఓ దేవతలారా, అపరిమిత ఆత్మ కలవాని పాదాలు నా తల్లి పాదాలతో సమానమని తలచి నేను మళ్లీ మళ్లీ బాధపడుతున్నాను.
18.2.8
दृष्ट्वैव तं नानुगतः कर्णं परबलार्दनम् ।
न ह्यस्मान्कर्णसहिताञ्जयेच्छक्रोऽपि संयुगे ॥ १८.२.८ ॥
శత్రుసైన్యాలను నాశనం చేసే ఆ కర్ణుని చూసినప్పటికీ నేను అతని వెనుక వెళ్ళలేదు; కర్ణునితో కూడిన మమ్మల్ని యుద్ధంలో ఇంద్రుడైనా జయించలేడు.
18.2.9
तमहं यत्रतत्रस्थं द्रष्टुमिच्छामि सूर्यजम् ।
अविज्ञातो मया योसौ घातितः सव्यसाचिना ॥ १८.२.९ ॥
సూర్యుని కుమారుడైన అతడిని, అతడు ఎక్కడ ఉన్నా చూడాలని కోరుకుంటున్నాను; నేను గుర్తించకుండానే సవ్యసాచి చేతిలో చంపబడినవాడు అతడే.
18.2.10
भीमं च भीमविक्रान्तं प्राणेभ्योऽपि प्रियं मम ।
अर्जुनं चेन्द्रसंकाशं यमौ चैव यमोपमौ ॥ १८.२.१० ॥
భయంకర పరాక్రమం కల భీముడిని, నా ప్రాణాల కంటే కూడా ప్రియుడైన అతడిని, ఇంద్రునితో సమానమైన అర్జునుడిని, యముని వంటి కవల సోదరులను కూడా చూడాలని కోరుతున్నాను.
18.2.11
द्रष्टुमिच्छामि तां चाहं पाञ्चालीं धर्मचारिणीम् ।
न चेह स्थातुमिच्छामि सत्यमेवं ब्रवीमि वः ॥ १८.२.११ ॥
ధర్మాన్ని పాటించే పాంచాలిని కూడా చూడాలని కోరుతున్నాను; ఇక్కడ ఉండాలని నాకు ఇష్టం లేదు. మీతో ఇది సత్యంగానే చెబుతున్నాను.
18.2.12
किं मे भ्रातृविहीनस्य स्वर्गेण सुरसत्तमाः ।
यत्र ते मम स स्वर्गो नायं स्वर्गो मतो मम ॥ १८.२.१२ ॥
దేవతలలో శ్రేష్ఠులారా, సోదరులు లేని నాకు స్వర్గంతో ఏమి పని? వారు ఎక్కడ ఉన్నారో అదే నాకు స్వర్గం; ఇది నాకు స్వర్గంగా తోచడం లేదు.
18.2.13
यदि वै तत्र ते श्रद्धा गम्यतां तत्र माचिरम् ।
प्रिये हि तव वर्तामो देवराजस्य शासनात् ॥ १८.२.१३ ॥
అక్కడ మీకు శ్రద్ధ ఉంటే, ఆలస్యం చేయక అక్కడికి వెళ్లండి. దేవరాజు ఆజ్ఞ ప్రకారం మేము మీ ప్రియులతో ఇక్కడ ఉంటాము.
18.2.14
इत्युक्त्वा तं ततो देवा देवदूतमुपादिशन् ।
युधिष्ठिरस्य सुहृदो दर्शयेतदि परंतप ॥ १८.२.१४ ॥
ఇలా చెప్పి అప్పుడు దేవతలు ఆ దేవదూతకు ఆజ్ఞాపించారు: శత్రువులను తపింపజేసేవాడా, యుధిష్ఠిరుని మిత్రులకు ఇది చూపించు.
18.2.15
ततः कुन्तीसुतो राजा देवदूतश्च जग्मतुः ।
सहितौ राजशार्दूल यत्र ते पुरुषर्षभाः ॥ १८.२.१५ ॥
అప్పుడు కుంతీపుత్రుడైన రాజు, దేవదూత ఇద్దరూ కలిసి వెళ్లారు, రాజులలో సింహమా, ఆ పురుషోత్తములు ఉన్న చోటికి.
18.2.16
अग्रतो देवदूतश्च ययौ राजा च पृष्ठतः ।
पन्थानमशुभं दुर्गं सेवितं पापकर्मभिः ॥ १८.२.१६ ॥
ముందు దేవదూత వెళ్లాడు, రాజు వెనుక వెళ్లాడు. ఆ మార్గం అశుభమైనది, దుర్గమైనది, పాపకార్యులు సంచరించేది.
18.2.17
तमसा संवृतं घोरं केशशैवलशाद्वलम् ।
युक्तं पापकृतां गन्धैर्मासशोणितकर्दमम् ॥ १८.२.१७ ॥
అది భయంకరమైన చీకటితో కప్పబడి ఉంది, వెంట్రుకలు, నాచు, గడ్డితో నిండి ఉంది, పాపుల దుర్వాసనలతో కూడి, మాంసం రక్తపు బురదతో ఉంది.
18.2.18
दंशोत्पातकभल्लूकमक्षिकामशकावृतम् ।
इतश्चेतश्च कुणपैः समन्तात्परिवारितम् ॥ १८.२.१८ ॥
అది దోమలు, ఈగలు, ఎలుగుబంట్లు, కీటకాలతో కప్పబడి ఉంది; ఇటు అటు ప్రతి వైపు శవాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
18.2.19
अस्थिकेशसमाकीर्णं कृमिकीटसमाकुलम् ।
ज्वलनेन प्रदीप्तेन समन्तात्परिवेष्टितम् ॥ १८.२.१९ ॥
ఎముకలు, వెంట్రుకలతో నిండి, పురుగులు కీటకాలతో కలవరపడి, నలువైపులా మండుతున్న అగ్నితో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
18.2.20
अयोमुखैश्च काकाद्यैर्गृध्रैश्च समभिद्रुतम् ।
सूचीमुखैस्तथा प्रेतैर्विन्ध्यशैलोपमैर्वृतम् ॥ १८.२.२० ॥
ఇనుప ముక్కులు గల కాకులు మొదలైనవి, రాబందులు దాడి చేస్తున్నవి; సూది ముఖాలు గల, వింధ్య పర్వతంలా పెద్ద ప్రేతాలతో చుట్టబడి ఉంది.
18.2.21
मेदोरुधिरयुक्तैश्च च्छिन्नबाहूरुपाणिभिः ।
निकृत्तोदरपदैश्च तत्रतत्र प्रवेशितैः ॥ १८.२.२१ ॥
కొవ్వు, రక్తంతో పూసిన, తెగిన చేతులు, తొడలు, చేతులు గల, కడుపులు పాదాలు కోయబడిన, అక్కడక్కడ చొప్పించబడిన (శవాలు).
18.2.22
स तत्कुणपदुर्गन्धमशिवं रोमहर्षणम् ।
जगाम राजा धर्मान्मा मध्ये बहु विचिन्तयन् ॥ १८.२.२२ ॥
ఆ ధర్మాత్ముడైన రాజు, శవాల దుర్గంధంతో నిండిన, అశుభమైన, వెంట్రుకలు నిక్కబొడిచే ఆ ప్రదేశం మధ్యగా, ఎన్నో ఆలోచిస్తూ వెళ్ళాడు.
18.2.23
ददर्शोष्णोदकैः पूर्णां नदीं चापि सुदुर्गमाम् ।
असिपत्रवनं चैव निशितं क्षुरसंवृतम् ॥ १८.२.२३ ॥
వేడినీటితో నిండిన, అత్యంత దుర్గమమైన నదిని చూశాడు; పదునైన, క్షురాలతో చుట్టబడిన కత్తి-ఆకుల అడవిని కూడా చూశాడు.
18.2.24
करम्भवालुकास्तप्ता आयसीश्चि शिलाः पृथक् ।
लोहकुंभीश्च तैलस्य क्वाथ्यमानाः समन्ततः ॥ १८.२.२४ ॥
కాలిన నూకలవంటి వేడి ఇసుక, విడివిడిగా వేడెక్కిన ఇనుప రాళ్ళు, నూనెను నలువైపులా మరిగిస్తున్న ఇనుప కుండలు.
18.2.25
कूटशाल्मलिकं तापि दुःस्पर्शं तीक्ष्णकण्टकम् ।
ददर्शान्याश्च कौन्तेयो यातनाः पापकर्मिणाम् ॥ १८.२.२५ ॥
కూటశాల్మలి వృక్షాన్ని కూడా చూశాడు; అది వేడెక్కినది, తాకడానికి కష్టమైనది, పదునైన ముళ్ళు కలది. పాపకర్మ చేసినవారికి ఉన్న ఇతర యాతనలను కౌంతేయుడు చూశాడు.
18.2.26
स तं दुर्गन्धमालक्ष्य देवदूतमुवाच ह ।
कियदध्वानमस्माभिर्गन्तव्यमिममीदृशम् ॥ १८.२.२६ ॥
ఆ దుర్గంధాన్ని గ్రహించి అతడు దేవదూతతో ఇలా అన్నాడు: "ఇంకా ఎంత దూరం ఇలాంటి మార్గంలో మనం వెళ్లాలి?"
18.2.27
क्व च ते भ्रातरो मह्यं तन्ममाख्यातुमर्हसि ।
देशोऽयं कश्च देवानामेतदिच्छामि वेदितुम् ॥ १८.२.२७ ॥
మీ సోదరులు ఎక్కడ ఉన్నారు? అది నాకు చెప్పాలి. ఇది దేవతల ఏ స్థానం? ఇది తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను.
18.2.28
स संनिववृते श्रुत्वा धर्मराजस्य भाषितम् ।
देवदूतोऽब्रवीचैनमेतावद्गमनं तव ॥ १८.२.२८ ॥
ధర్మరాజు మాటలు విని అతడు వెనుదిరిగాడు. అప్పుడు దేవదూత అతనితో ఇలా అన్నాడు: "నీ ప్రయాణం ఇంతవరకే."
18.2.29
निवर्तितव्यो हि मया तताऽस्म्युक्तो दिवौकसैः ।
यदि श्रान्तोसि राजेन्द्रि त्वमथागन्तुमर्हसि ॥ १८.२.२९ ॥
నిన్ను వెనక్కి పంపమని దేవతలు నాకు చెప్పారు. ఓ రాజేంద్రా, నీవు అలసిపోయి ఉంటే మళ్ళీ రావాలి.
18.2.30
युधिष्ठिरस्तु निर्विण्णस्तेनि गन्धेन मूर्छितः ।
निवर्तने धृतमनाः पर्यावर्तत भारत ॥ १८.२.३० ॥
అయితే యుధిష్ఠిరుడు ఆ దుర్గంధంతో దుఃఖించి మూర్ఛపోయాడు. ఓ భారతా, తిరిగి వెళ్లాలని మనసులో నిశ్చయించుకుని అతడు వెనుదిరిగాడు.
18.2.31
सं संनिवृत्तो धर्मात्मा दुःखशोकसमाहतः ।
शुश्राव तत्र वदतां दीना वाचः समन्ततः ॥ १८.२.३१ ॥
దుఃఖశోకాలతో బాధపడుతున్న ఆ ధర్మాత్ముడు వెనుదిరిగి, అక్కడ నలువైపుల నుండి మాట్లాడుతున్న దీనమైన స్వరాలను విన్నాడు.
18.2.32
भोभो धर्मज राजर्षे पुण्याभिजन पाण्वन ।
अनुग्रहार्थमस्माकं तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥ १८.२.३२ ॥
ఓ ధర్మపుత్రా, రాజర్షీ, పవిత్ర వంశంలో జన్మించిన పాండవా! మాపై దయతో కొద్దిసేపు ఇక్కడ ఉండు.
18.2.33
आयाति त्वयि दुर्धर्षे वाति पुण्यः समीरणः ।
तव गन्धानुगस्तात येनास्मान्सुखमागमत् ॥ १८.२.३३ ॥
ఓ దుర్ధర్షుడా, నీతో పవిత్రమైన గాలి వీస్తోంది. ప్రియ పుత్రా, నీ సువాసనను అనుసరించి అది మా వద్దకు సుఖంగా వచ్చింది.
18.2.34
ते वयं पार्थ दीर्घस्य कालस्य पुरुषर्षभ ।
सुखमासादयिष्यामस्त्वां दृष्ट्वा राजसत्तम ॥ १८.२.३४ ॥
ఓ పార్థా, పురుషశ్రేష్ఠా, చాలా కాలం తర్వాత, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, నిన్ను చూసి మేము సుఖం పొందుతాము.
18.2.35
संतिष्ठस्व महाबाहो मुहूर्तमिह भारत ।
त्वयि तिष्ठति कौरव्य यातनाऽस्मान्न बाधते ॥ १८.२.३५ ॥
ఓ మహాబాహూ, ఓ భరతవంశీయా, ఇక్కడ కొద్దిసేపు ఉండు. ఓ కౌరవా, నీవు ఉన్నప్పుడు యాతన మమ్మల్ని బాధించదు.
18.2.36
एवं बहुविधा वाचः कृपणा वेदनावताम् ।
तस्मिन्देशे स शुश्राव समन्ताद्वदतां नृप ॥ १८.२.३६ ॥
ఓ రాజా, ఆ ప్రదేశంలో బాధలో ఉన్నవారి ఇలాంటి అనేక రకాల దీన స్వరాలను అతడు నలువైపుల నుండి విన్నాడు.
18.2.37
तेषां तु वचनं श्रुत्वा दयावान्दीनभाषिणाम् ।
अहो कृच्छ्रमिति प्राह तस्थौ स च युधिष्ठिरः ॥ १८.२.३७ ॥
దీనంగా మాట్లాడుతున్న వారి మాటలు విని దయామయుడైన యుధిష్ఠిరుడు "అయ్యో, ఎంత కష్టం!" అని పలికి అక్కడే నిలిచాడు.
18.2.38
स ता गिरः पुरस्ताद्वै श्रुतपूर्वाः पुनःपुनः ।
ग्लानानां दुःखितानां च नाभ्यजानत पाण्डवः ॥ १८.२.३८ ॥
ఆ స్వరాలను అతడు ముందే పలుమార్లు విన్నప్పటికీ, అలసిపోయిన దుఃఖితులైన వారిని పాండవుడు గుర్తించలేదు.
18.2.39
अबुध्यमानस्ता वाचो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
उवाच के भवन्तो वै किमर्थमिह तिष्ठथ ॥ १८.२.३९ ॥
ఆ మాటలను గ్రహించలేక ధర్మపుత్రుడు యుధిష్ఠిరుడు, "మీరు ఎవరు? ఇక్కడ ఎందుకు నిలిచి ఉన్నారు?" అని అడిగాడు.
18.2.40
इत्युक्तास्ते ततः सर्वे समन्तादवभाषिरे ।
कर्णोऽहं भीमसेनोऽहमर्जुनोऽहमिति प्रभो ॥ १८.२.४० ॥
అలా అడగగా వారంతా నలుదిక్కుల నుండి పలికారు: "ప్రభూ! నేను కర్ణుడను, నేను భీమసేనుడను, నేను అర్జునుడను."
18.2.41
नकुलः सहदेवोऽहं धृष्टद्युम्नोऽहमित्युत ।
द्रौप्दी द्रौपदेयाश्चि इत्येवं ते विचुक्रुशुः ॥ १८.२.४१ ॥
"నేను నకులుడను, నేను సహదేవుడను, నేను ధృష్టద్యుమ్నుడను" అని, "నేను ద్రౌపదిని, మేము ద్రౌపది కుమారులము" అని వారు అరిచారు.
18.2.42
ता वाचः स तदा श्रुत्वा तद्देशसदृशीर्नृप ।
ततो विममृशे राजा किंत्विदं दैवकारितम् ॥ १८.२.४२ ॥
ఆ ప్రదేశానికి తగిన ఆ మాటలు విని, ఓ రాజా, రాజు యుధిష్ఠిరుడు ఆలోచించాడు: "ఇది దైవకృతమా?"
18.2.43
किन्तु तत्कलुषं कर्म कृतमेभिर्महात्मभिः ।
कर्णेन द्रौपदेयैर्वा पाञ्चाल्या वा सुमध्यया ॥ १८.२.४३ ॥
కానీ ఆ మహాత్ములు, కర్ణుడు, ద్రౌపది కుమారులు, లేదా పాంచాలి సుమధ్యమ ఈ కలుషకర్మను చేశారు.
18.2.44
य इमे पापगन्धेऽस्मिन्देशे सन्ति सुदारुणे ।
नाहं जानामि सर्वेषां दुष्कृतं पुण्यकर्मणाम् ॥ १८.२.४४ ॥
పాపగంధం నిండిన ఈ అతి భయంకర ప్రదేశంలో ఉన్న వీరందరి దుష్కర్మలను, పుణ్యకర్మలను నేను ఎరుగను.
18.2.45
किं कृत्वा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो राजा सुयोधनः ।
तथा श्रिया युतः पापैः सहसर्वैः पदानुगैः ॥ १८.२.४५ ॥
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడైన రాజు సుయోధనుడు ఏమి చేసి ఇలాంటి సంపదతో, తన సమస్త పాపి అనుచరులతో ఉన్నాడు?
18.2.46
महेन्द्रि इव लक्ष्मीवानास्ते परमपूजितः ।
कस्येदानीं विकारोऽयं य इमे नरकं गताः ॥ १८.२.४६ ॥
మహేంద్రుడిలా సంపదతో, అత్యంత గౌరవంతో ఉన్నాడు; అలాంటప్పుడు నరకానికి వెళ్ళిన వీరి ఈ వికారం ఎవరిది?
18.2.47
सर्वे धर्मविदः शूराः सत्यागमपरायणाः ।
क्षत्रधर्मरताः सन्तो यज्वानो भूरिदक्षिणाः ॥ १८.२.४७ ॥
వారందరూ ధర్మం తెలిసిన వీరులు, సత్యం మరియు శాస్త్రాలలో నిష్ఠగలవారు, క్షత్రధర్మంలో ఆనందించేవారు, సజ్జనులు, యజ్ఞం చేసేవారు, విస్తృత దక్షిణ ఇచ్చేవారు.
18.2.48
किंनु सुप्तोस्मि जागर्मि चेतयामि न चेतये ।
अहो चित्तविकारोऽयं स्याद्वा मे चित्तविभ्रमः ॥ १८.२.४८ ॥
నేను నిద్రిస్తున్నానా, మేల్కొని ఉన్నానా? తెలుస్తున్నాను, అయినా తెలియడం లేదు. అయ్యో! ఇది నా చిత్త వికారమా, లేక నా మనోభ్రమా?
18.2.49
एवं बहुविधं राजा विममर्श युधिष्ठिरः ।
दुःखशोकसमाविष्टश्चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियः ॥ १८.२.४९ ॥
ఈ విధంగా రాజు యుధిష్ఠిరుడు అనేక విధాలుగా ఆలోచించాడు; దుఃఖం, శోకంతో నిండి, చింతచేత ఇంద్రియాలు కలవరపడినవాడై.
18.2.50
क्रोधमाहारयच्चैव तीव्रं धर्मसुतो नृपः ।
देवांश्च गर्हयामास धर्मं चैव युधिष्ठिरः ॥ १८.२.५० ॥
ధర్ముని కుమారుడైన రాజు యుధిష్ఠిరుడు తీవ్ర కోపాన్ని రగిలించుకొని దేవతలను, ధర్మాన్ని కూడా నిందించాడు.
18.2.51
स तीव्रशोकसंतप्तो देवदूतमुवाच ह ।
गम्यतां तत्र येषां त्वं दूतस्तेषामुपान्तिकम् ॥ १८.२.५१ ॥
తీవ్ర శోకంతో బాధపడిన అతడు దేవదూతతో ఇలా అన్నాడు: "నీవు ఎవరి దూతవో వారి సమీపానికి అక్కడికి వెళ్ళు."
18.2.52
न ह्यहं तत्र यास्यामि स्थितोस्मीति निवेद्यताम् ।
मत्संश्रयादिमे दूनाः सुखिनो भ्रातरो हि मे ॥ १८.२.५२ ॥
నేను అక్కడికి వెళ్ళను; నేను ఇక్కడే ఉన్నానని తెలియజేయండి. నా ఆశ్రయం వల్లనే ఈ బాధలో ఉన్న నా సోదరులు సుఖంగా ఉంటారు.
18.2.53
इत्युक्तः स तदा दूतः पाण्डुपुत्रेण धीमता ।
जगामि तत्र यत्रास्ते देवराजः शतक्रतुःठ ॥ १८.२.५३ ॥
పాండుపుత్రుడు బుద్ధిమంతుడైన యుధిష్ఠిరుడు ఇలా చెప్పగా, ఆ దూత దేవరాజు శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) ఉండే చోటుకు వెళ్ళాడు.
18.2.54
निवेदयामास च तद्धर्मराजचिकीर्षितम् ।
यथोक्तं धर्मपुत्रेण सर्वमेव जनाधिप ॥ १८.२.५४ ॥
ధర్మపుత్రుడు చెప్పినట్లుగా, ధర్మరాజు కోరినదంతా అతడు నివేదించాడు; ఓ జనాధిపా.