महाभारत · अध्याय 18.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.6.1
भगवन्केन विधिना श्रोतव्यं भारतं बुधैः ।
फलं किं के च देवाश्च पूज्या वै पारणेष्विह ॥ १८.६.१ ॥
हे भगवन्, बुद्धिमानांनी भारत कोणत्या विधीने ऐकावे? त्याचे फल काय, आणि पारणांच्या वेळी कोणते देव पूजनीय आहेत?
18.6.2
देयं समाप्ते भगवन्किं च पर्वणिपर्वणि ।
वाचकः कीदृशश्चात्र एष्टव्यस्तद्ब्रवीहि मे ॥ १८.६.२ ॥
हे भगवन्, समाप्तीच्या वेळी आणि प्रत्येक पर्वात काय दान द्यावे? येथे वाचक कसा असावा, त्याची निवड कशी करावी? ते मला सांगा.
18.6.3
शृणु राजन्विधिमिमं फलं यच्चापि भारतात् ।
श्रुताद्भवति राजेन्द्र यत्त्वं मामनुपृच्छसि ॥ १८.६.३ ॥
हे राजा, ऐक — हा विधी आणि भारत ऐकण्याचे फळ, तेही; हे राजेंद्रा, तू मला जे विचारत आहेस.
18.6.4
दिवि देवा महीपाल क्रीडार्थमवनिं गताः ।
कृत्वा कार्यमिदं चैव ततश्च दिवमागताः ॥ १८.६.४ ॥
हे महीपाला, स्वर्गातील देव क्रीडेसाठी पृथ्वीवर गेले; हे कार्य पूर्ण करून ते पुन्हा स्वर्गात परतले.
18.6.5
हन्त यत्ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व समाहितः ।
ऋषीणां देवतानां च सम्भवं वसुधातले ॥ १८.६.५ ॥
आता मी तुला जे सांगणार आहे ते एकाग्रचित्ताने ऐक — पृथ्वीतलावर ऋषी आणि देवांची उत्पत्ती.
18.6.6
अत्र रुद्रास्तथा साध्या विश्वेदेवाश्च शाश्वताः ।
आदित्याश्चाश्विनौ देवौ लोकपाला महर्षयः ॥ १८.६.६ ॥
येथे रुद्र, साध्य, शाश्वत विश्वेदेव, आदित्य, दोन अश्विनीकुमार देव, लोकपाल आणि महर्षीही (उत्पन्न झाले).
18.6.7
गुह्यकाश्च सगन्धर्वा नागा विद्याधरास्तथा ।
सिद्धा धर्मः स्वयंभूश्च मुनिः कात्यायनो वरः ॥ १८.६.७ ॥
गुह्यक, गंधर्वांसह नाग, विद्याधर आणि सिद्ध, धर्म, स्वयंभू आणि श्रेष्ठ मुनी कात्यायन.
18.6.8
गिरयः सागरा नद्यस्तथैवाप्सरसां गणाः ।
ग्रहाः संवत्सराश्चैव अयनान्यृतवस्तथा ॥ १८.६.८ ॥
पर्वत, सागर, नद्या, अप्सरांचे समूह, ग्रह, संवत्सर, अयने आणि ऋतू.
18.6.9
स्थावरं जङ्गमं चैव जगत्सर्वं सुरासुरम् ।
भातरे भरतश्रेष्ठ एकस्थमिह दृश्यते ॥ १८.६.९ ॥
स्थावर आणि जंगम, देव-असुरांसह सर्व जग, हे भरतश्रेष्ठा, येथे एकाच ठिकाणी स्थित असलेले दिसते.
18.6.10
तेषां श्रुत्वा प्रतिष्ठानं नामकर्मानुकीर्तनात् ।
कृत्वाऽपि पातकं घोरं सद्यो मुच्येत मानवः ॥ १८.६.१० ॥
त्यांची प्रतिष्ठा ऐकून, त्यांच्या नावांचे व कर्मांचे कीर्तन केल्याने, घोर पाप केलेला मनुष्यही तत्काळ मुक्त होतो.
18.6.11
इतिहासमिमं श्रुत्वा यथावदनुपूर्वशः ।
संयतात्मा शुचिर्भूत्वा पारं गत्वा च भारते ॥ १८.६.११ ॥
हा इतिहास यथायोग्य क्रमाने ऐकून, संयतात्मा व शुचि होऊन, भारताच्या पारास जाऊन.
18.6.12
तेषां श्राद्धानि देयानि श्रुत्वा भारत भारतम् ।
ब्राह्मणेभ्यो यथाशक्त्या भक्त्या च भरतर्षभ ॥ १८.६.१२ ॥
त्यांच्यासाठी श्राद्धे द्यावीत. हे भारता, भारत ऐकून, हे भरतर्षभा, ब्राह्मणांना यथाशक्ती व भक्तीने.
18.6.13
महादानानि देयानि रत्नानि विविधानि च ।
गावः कांस्योपदोहाश्च कन्याश्चैव स्वलङ्कृताः ॥ १८.६.१३ ॥
विविध रत्ने, गाई, कांस्याची दोहनपात्रे आणि सुशोभित कन्या ही महादाने द्यावीत.
18.6.14
सर्वकामगुणोपेता यानानि विविधानि च ।
कभवनानि विचित्राणि भूमिर्वासांसि काञ्चनम् ॥ १८.६.१४ ॥
सर्व इष्ट गुणांनी युक्त विविध वाहने, विचित्र घरे, भूमी, वस्त्रे आणि सोने.
18.6.15
वाहनानि च देयानि हया मत्ताश्च वारणाः ।
शयनं शिबिकाश्चैव स्यन्दनाश्च स्वलंकृताः ॥ १८.६.१५ ॥
वाहनेही द्यावीत — घोडे, मदमत्त हत्ती, शय्या, पालख्या आणि सुशोभित रथ.
18.6.16
यद्यद्गृहे वरं किञ्चिद्यद्यदस्ति महद्वसु ।
तत्तद्देयं द्विजातिभ्य आत्मा दाराश्च सूनवः ॥ १८.६.१६ ॥
घरात जे जे उत्तम आणि जे जे मोठे धन आहे ते सर्व द्विजांना द्यावे — स्वतःला, पत्नींना आणि पुत्रांनाही.
18.6.17
श्रद्धया परया युक्तं क्रमशस्तस्य पारगः ।
शक्तितः सुमना हृष्टः सुश्रूषुरविकल्पकः ॥ १८.६.१७ ॥
परम श्रद्धेने युक्त, क्रमाक्रमाने त्याचा पारगामी, आपल्या शक्तीनुसार, प्रसन्न मनाने आणि हर्षाने, सेवेत तत्पर आणि अविचल.
18.6.18
सत्यार्जवरतो दान्तः शुचिः शौचसमन्वितः ।
श्रद्धधानो जितक्रोधो यथा सिद्ध्यति तच्छृणु ॥ १८.६.१८ ॥
सत्य आणि सरळपणात रमणारा, संयमी, शुचि, शौचाने युक्त, श्रद्धावान, क्रोध जिंकलेला — तो कसा सिद्धी पावतो ते ऐक.
18.6.19
शुचिः शीलान्विताचारः शुक्लवासा जितेन्द्रियः ।
संस्कृतः सर्वशास्त्रज्ञः श्रद्दधानोऽनसूयकः ॥ १८.६.१९ ॥
जो शुद्ध, शील व आचारसंपन्न, श्वेत वस्त्रधारी, इंद्रियजयी, संस्कृत, सर्वशास्त्रज्ञ, श्रद्धावान आणि असूयारहित असतो.
18.6.20
रूपवान्सुभगो दान्तः सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
दानमानगृहीतश्च कार्यो भवति वाचकः ॥ १८.६.२० ॥
वाचक रूपवान, सुभग, दांत, सत्यवादी, इंद्रियजयी आणि दान व मानाने सन्मानित असावा.
18.6.21
अविलम्बमनायस्तमद्रुतं धीरमुर्जितम् ।
असंसक्ताक्षरपदं स्वरभावसमन्वितम् ॥ १८.६.२१ ॥
विलंब न करता, थकवा न येता, घाई न करता, धीर व ओजस्वी रीतीने, अक्षरे व पदे एकमेकांत न मिसळता, योग्य स्वरभावाने.
18.6.22
त्रिषष्टिवर्णसंयुक्तमष्टस्थानसमीरितम् ।
वाचयेद्वाचकः स्वस्थः स्वासीनः सुसमाहितः ॥ १८.६.२२ ॥
त्रेसष्ठ वर्णांनी युक्त, आठ स्थानांतून उच्चारलेले पाठ वाचकाने स्वस्थ, सुखाने बसून, चांगल्या एकाग्रतेने वाचावे.
18.6.23
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ १८.६.२३ ॥
नारायणाला नमस्कार करून, नर व नरोत्तमालाही नमस्कार करून, देवी सरस्वतीलाही नमस्कार करून, नंतर 'जय' असा उच्चार करावा.
18.6.24
ईदृशाद्वाचकाद्राजञ्श्रुत्वा भारत भारतम् ।
नियमस्थः शुचिः श्रोता शृण्वन्स फलमश्नुते ॥ १८.६.२४ ॥
हे राजा! हे भारता! अशा वाचकाकडून भारत ऐकून, नियमांत स्थिर आणि शुद्ध श्रोता ऐकताना ते फळ प्राप्त करतो.
18.6.25
पारणं प्रथमं प्राप्य द्विजान्कामैश्च तर्पयन् ।
आग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं वै लभते नरः ॥ १८.६.२५ ॥
पहिले पारण मिळवून, द्विजांना इच्छित वस्तूंनी तृप्त करणारा मनुष्य अग्निष्टोम यज्ञाचे फल प्राप्त करतो.
18.6.26
अप्सरोगणसंकीर्णं विमानं लभते महत् ।
प्रहृष्टः स तु देवैश्च दिवं याति समाहितः ॥ १८.६.२६ ॥
अप्सरांच्या समूहांनी भरलेले महान विमान तो मिळवतो; आनंदित आणि एकाग्र होऊन तो देवांसह स्वर्गास जातो.
18.6.27
द्वितीयं पारणं प्राप्य सोतिरात्रफलं लभेत् ।
सर्वरत्नमयं दिव्यं विमानमधिरोहति ॥ १८.६.२७ ॥
दुसरे पारण मिळवल्यास त्याला अतिरात्र यज्ञाचे फल मिळते; सर्वरत्नमय दिव्य विमानात तो आरूढ होतो.
18.6.28
दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यगन्धविभूषितः ।
दिव्याङ्गदधरो नित्यं देवलोके महीयते ॥ १८.६.२८ ॥
दिव्य माळा आणि वस्त्रे धारण करणारा, दिव्य सुगंधाने विभूषित, दिव्य बाजूबंद घातलेला तो नेहमी देवलोकात सन्मानित होतो.
18.6.29
तृतीयं पारणं प्राप्य द्वादशाहफलं लभेत् ।
वसत्यमरसंकाशो वर्षाण्ययुतशो दिवि ॥ १८.६.२९ ॥
तिसरे पारण मिळवल्यास त्याला द्वादशाह यज्ञाचे फल मिळते; देवांसमान होऊन तो स्वर्गात अयुत वर्षे वास करतो.
18.6.30
चतुर्थे वाजपेयस्य पञ्चमे द्विगुणं फलम् ।
उदितादित्यसंकाशं ज्वलन्तमनलोपमम् ॥ १८.६.३० ॥
चौथ्या पारणात वाजपेय यज्ञाचे फल आणि पाचव्यात त्याच्या दुप्पट फल मिळते; तो उगवत्या सूर्यासारखा, प्रज्वलित अग्नीसारखा तेजस्वी होतो.
18.6.31
विमानं विबुधैः सार्धमारुह्य दिवि गच्छति ।
वर्षायुतानि भने शक्रस्य दिवि मोदते ॥ १८.६.३१ ॥
देवतांसह विमानात आरूढ होऊन तो स्वर्गाला जातो. इंद्राच्या स्वर्गात तो हजारो वर्षे आनंद उपभोगतो.
18.6.32
षष्ठे द्विगुणमस्तीति सप्तमे त्रिगुणं फलम् ।
कैलासशिखराकारं वैदूर्यमणिवेदिकम् ॥ १८.६.३२ ॥
सहाव्यात दुप्पट फल आणि सातव्यात तिप्पट फल असे म्हटले आहे. ते कैलास शिखराच्या आकाराचे असून वैडूर्य मण्यांची वेदी असलेले आहे.
18.6.33
परिक्षिप्तं च बहुधा मणिविद्रुमभूषितम् ।
विमानं समधिष्ठाय कामगं साप्सरोगणम् ॥ १८.६.३३ ॥
अनेक प्रकारे वेढलेल्या, मणी व प्रवाळांनी सजवलेल्या, इच्छेनुसार जाणाऱ्या विमानात अप्सरांच्या समूहासह तो आरूढ होतो.
18.6.34
सर्वांल्लोकान्विचरते द्वितीय इव भास्करः ।
अष्टमे राजसूयस्य पारणे लभते फलम् ॥ १८.६.३४ ॥
दुसऱ्या सूर्याप्रमाणे तो सर्व लोकांत विहार करतो. आठव्या राजसूय यज्ञाच्या समाप्तीला तो फल प्राप्त करतो.
18.6.35
चन्द्रोदयनिभं रम्यं विमानमधिरोहति ।
चन्द्ररश्मिप्रतीकाशैर्हयैर्युक्तं मनोजवैः ॥ १८.६.३५ ॥
चंद्रोदयासारख्या सुंदर विमानात तो आरूढ होतो; ते चंद्रकिरणांसारख्या तेजस्वी, मनाच्या वेगाच्या घोड्यांनी जुंपलेले आहे.
18.6.36
सेव्यमानो वरस्त्रीणां चन्द्रात्कान्ततरैर्मुखैः ।
मेखलानां निनादेन नूपुराणां च निःस्वनैः ॥ १८.६.३६ ॥
चंद्रापेक्षाही सुंदर मुखांच्या श्रेष्ठ स्त्रिया त्याची सेवा करतात; मेखलांचा निनाद आणि नूपुरांच्या झंकारात.
18.6.37
अङ्के परमनारीणां सुखसुप्तो विबुध्यते ।
नवमे क्रतुराजस्य वाजिमेधस्य भारत ॥ १८.६.३७ ॥
परम नारींच्या मांडीवर सुखाने निजलेला तो जागा होतो. हे भारता, क्रतुराज अश्वमेधाच्या नवव्या (दिवशी).
18.6.38
काञ्चनस्तंभनिर्यूहवैदूर्यकृतवेदिकम् ।
जांबूनदमयैर्दिव्यैर्गवाक्षैः सर्वतो वृतम् ॥ १८.६.३८ ॥
सोन्याचे खांब व सुशोभित निर्यूह असलेला, वैदूर्याच्या वेद्या असलेला; जांबूनद सोन्याच्या दिव्य गवाक्षांनी सर्वत्र वेढलेला.
18.6.39
सेवितं चाप्सरःसङ्घैर्गन्धर्वैर्दिविचारिभिः ।
विमानं समधिष्ठाय श्रिया परमया ज्वलन् ॥ १८.६.३९ ॥
अप्सरांच्या समूहांनी व आकाशचारी गंधर्वांनी सेवित विमानावर आरूढ होऊन, परम शोभेने तेजस्वी होत.
18.6.40
दिव्यमाल्यांबरधरो दिव्यचन्दनरूषितः ।
मोदते दैवतैः सार्धं दिवि देव इवापरः ॥ १८.६.४० ॥
दिव्य माळा व वस्त्रे धारण करून, दिव्य चंदनाने लिंपलेला तो देवांसोबत आनंद घेतो; स्वर्गात जणू दुसरा देवच.
18.6.41
दशमं पारणं प्राप्य द्विजातीनभिवन्द्य च ।
किङ्किणीजालनिर्घोषं पताकाध्वजशोभितम् ॥ १८.६.४१ ॥
दहाव्या पारणाला पोहोचून, द्विजांना वंदन करून, लहान घंटांच्या जाळ्याच्या ध्वनीने निनादणारे, पताका व ध्वजांनी शोभित (नगर).
18.6.42
रत्नवेदिकसम्बाद्यं वैदूर्यमणितोरणम् ।
हेमजालपरिक्षिप्तं प्रवालवलभीमुखम् ॥ १८.६.४२ ॥
रत्नवेद्यांनी भरलेला, वैदूर्य व मण्यांचे तोरण असलेला, सोन्याच्या जाळ्यांनी वेढलेला, प्रवाळाने सजलेल्या दरवाजांचा.
18.6.43
गन्धर्वैर्गीतकुशलैरप्सरोभिश्च शोभितम् ।
विमानं सुकृतावासं सुखेनैवोपपद्यते ॥ १८.६.४३ ॥
गीतकलेत निपुण गंधर्वांनी व अप्सरांनी शोभिवंत असे ते विमान, सुकृत करणाऱ्यांचे निवासस्थान; ते सुखाने प्राप्त होते.
18.6.44
मुकुटेनाग्निवर्णेन जांबूनदविभूषिणा ।
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गो दिव्यमाल्यविभूषितः ॥ १८.६.४४ ॥
अग्नीसारख्या वर्णाचा, जांबूनद सुवर्णाने शोभिवंत मुकुट धारण केलेला, दिव्य चंदनाने अंग लिंपलेला, दिव्य माळांनी अलंकृत.
18.6.45
दिव्याँल्लोकान्विचरति दिव्यैर्भोगैः समन्वितः ।
विबुधानां प्रसादेन श्रिया परमया युतः ॥ १८.६.४५ ॥
देवांच्या प्रसादाने परम श्रीने युक्त, दिव्य भोगांनी संपन्न होऊन तो दिव्य लोकांमध्ये विहार करतो.
18.6.46
अथ वर्षगणानेवं स्वर्गलोके महीयते ।
ततो गन्धर्वसहितः सहस्राण्येकविंशतिम् ॥ १८.६.४६ ॥
अशा प्रकारे अनेक वर्षे तो स्वर्गलोकात गौरविला जातो; मग गंधर्वांसह एकवीस हजार (वर्षे).
18.6.47
पुरंदरपुरे रम्ये शक्रेण सह मोदते ।
दिव्ययानविमानेषु लोकेषु विविधेषु च ॥ १८.६.४७ ॥
पुरंदराच्या (इंद्राच्या) रम्य नगरीत शक्रासह तो आनंदतो; दिव्य यानांमध्ये व विमानांमध्ये आणि विविध लोकांमध्ये.
18.6.48
दिव्यनारीगणाकीर्णो निवसत्यमरो यथा ।
ततः सूर्यस्य भवने चन्द्रस्य भवने तथा ॥ १८.६.४८ ॥
दिव्य स्त्रियांच्या समूहांनी भरलेला, अमरासारखा तो वास करतो; मग सूर्याच्या भवनात, आणि तसेच चंद्राच्या भवनात.
18.6.49
शिवस्य भवने राजन्विष्णोर्याति सलोकताम् ।
एवमेतन्महाराज नात्र कार्या विचारणा। ॥ १८.६.४९ ॥
हे राजा, तो शिवाच्या भवनात किंवा विष्णूच्या लोकात जातो. हे महाराजा, हे असेच आहे; यात शंका घेऊ नये.
18.6.50
श्रद्दधानेन वै भाव्यमेवमाह गुरुर्मम ।
वाचकस्य तु दातव्यं मनसा यद्यदिच्छति ॥ १८.६.५० ॥
श्रद्धावान असावे असे माझे गुरु असे म्हणाले. वाचकाला तो मनापासून जे जे इच्छितो ते द्यावे.
18.6.51
हस्त्यश्वरथयानानि वाहनानि विशेषतः ।
कटके कुण्डले चैव ब्रह्मसूत्रं तथा परम् ॥ १८.६.५१ ॥
हत्ती, घोडे, रथ आणि वाहने, विशेषतः; कंकणे, कुंडले आणि श्रेष्ठ ब्रह्मसूत्र.
18.6.52
वस्त्रं चैव विचित्रं च गन्धं चैव विशेषतः ।
देववत्पूजयेत्तं तु विष्णुलोकमवाप्नुयात् ॥ १८.६.५२ ॥
विचित्र वस्त्रे आणि विशेषतः सुगंध द्यावा; त्याची देवाप्रमाणे पूजा करावी, म्हणजे तो विष्णुलोक प्राप्त करतो.
18.6.53
अतः परं प्रवक्ष्यामि यानि देयानि भारते ।
वाच्यमाने तु विप्रेभ्यो राजन्पर्वणिपर्वणि ॥ १८.६.५३ ॥
आता भारतात काय काय दान द्यावे ते मी सांगतो; हे राजा, प्रत्येक पर्वात ब्राह्मणांना हे वाचून दाखवले जाते तेव्हा.
18.6.54
जातिं देशं च सत्यं च माहात्म्यं भरतर्षभ ।
धर्मं वृत्तिं च विज्ञाय क्षत्रियाणां नराधिप ॥ १८.६.५४ ॥
हे भरतर्षभा, जात, देश, सत्य आणि माहात्म्य, धर्म आणि वृत्ती जाणून, हे नराधिपा, क्षत्रियांबाबत.
18.6.55
स्वस्ति वाच्य द्विजानादौ ततः कार्ये प्रवर्तिते ।
समाप्ते पर्वणि ततः स्वशक्त्या पूजयेद्द्विजान् ॥ १८.६.५५ ॥
प्रथम द्विजांकडून स्वस्तिवाचन करवावे; नंतर कार्य सुरू झाल्यावर आणि पर्व संपल्यावर आपल्या शक्तीनुसार द्विजांची पूजा करावी.
18.6.56
आदौ तु वाचकं चैव वस्त्रगन्धसमन्वितम् ।
विधिवद्बोजयेद्राजन्मधुपायसमुत्तमम् ॥ १८.६.५६ ॥
प्रथम वाचकालाही वस्त्र व गंध द्यावा; हे राजा, विधिपूर्वक मध व पायसाचे उत्तम भोजन घालावे.
18.6.57
ततो मूलफलप्रायं पायसं मधुसर्पिषा ।
आस्तीके भोजयेद्राजन्दद्याच्चैव गुडौदनम् ॥ १८.६.५७ ॥
नंतर, हे राजा, मुख्यत्वे मूळ व फळांचे, मध व तुपासह पायस आस्तीकाला भोजन घालावे; गुळाचा भातही द्यावा.
18.6.58
अपूपैश्चैव पूपैश्च मोदकैश्च समन्वितम् ।
सभापर्वणि राजेन्द्र हविष्यं भोजयेद्द्विजान् ॥ १८.६.५८ ॥
हे राजेंद्रा, सभापर्वात अपूप, पूप व मोदकांसह हविष्य भोजन द्विजांना घालावे.
18.6.59
आरण्यके मूलफलैस्तर्पयेत्तु द्विजोत्तमान् ।
अरणीपर्व चासाद्य जलकुम्भान्प्रदापयेत् ॥ १८.६.५९ ॥
आरण्यक कर्मात मूळ व फळांनी उत्तम द्विजांना तृप्त करावे; अरणी पर्वात जाऊन जलकुंभ देववावेत.
18.6.60
तर्पणानि च मुख्यानि वन्यमूलफलानि च ।
सर्वकामगुणोपेतं विप्रेभ्योऽन्नं प्रदापयेत् ॥ १८.६.६० ॥
मुख्य तर्पणे व वन्य मूळ-फळे, आणि सर्व इष्ट गुणांनी युक्त अन्न विप्रांना द्यावे.
18.6.61
विराटपर्वणि तथा वासांसि विविधानि च ।
उद्योगे भरतश्रेष्ठ सर्वकामगुणान्वितम् ॥ १८.६.६१ ॥
विराट पर्वात तसेच विविध वस्त्रे, आणि हे भरतश्रेष्ठा, उद्योग पर्वात सर्वकामगुणांनी युक्त (दान करावे).
18.6.62
भोजनं भोजयेद्विप्रान्गन्धमाल्यैरलङ्कृतान् ।
भीष्मपर्वणि राजेन्द्र दत्त्वा यानमनुत्तमम् ॥ १८.६.६२ ॥
गंध आणि माळांनी अलंकृत केलेल्या ब्राह्मणांना भोजन घालावे; हे राजेंद्रा, भीष्म पर्वात उत्तम यान देऊन (भोजन घालावे).
18.6.63
ततः सर्वगुणोपेतमन्नं दद्यात्सुसंस्कृतम् ।
द्रोणपर्वणि विप्रेभ्यो भोजनं परमार्चितम् ॥ १८.६.६३ ॥
नंतर सर्व गुणांनी युक्त, उत्तम प्रकारे संस्कारित अन्न द्यावे; द्रोण पर्वात ब्राह्मणांना परम आदराने भोजन (द्यावे).
18.6.64
शराश्च देया राजेन्द्र चापान्यसिवरास्तथा ।
कर्णपर्वण्यपि तथा भोजनं सार्वकामिकम् ॥ १८.६.६४ ॥
हे राजेंद्रा, बाण, धनुष्ये आणि उत्तम तलवारीही द्याव्यात; कर्ण पर्वात तसेच सर्व कामना पूर्ण करणारे भोजन (द्यावे).
18.6.65
विप्रेभ्यः संस्कृतं सम्यग्दद्यात्संयतमानसः ।
शल्यपर्वणि राजेन्द्र मोदकैः सगुडौदनैः ॥ १८.६.६५ ॥
संयमित मनाच्या व्यक्तीने ब्राह्मणांना उत्तम प्रकारे संस्कारित (भोजन) द्यावे; हे राजेंद्रा, शल्य पर्वात मोदक आणि गूळ-भात यांसह (द्यावे).
18.6.66
अपूपैस्तर्पणैश्चैव सर्वमन्नं प्रदापयेत् ।
गदापर्वण्यपि तथा मुद्गमिश्रं प्रदापयेत् ॥ १८.६.६६ ॥
अपूप आणि तर्पणांसह सर्व अन्न द्यावे; गदा पर्वात तसेच मुगाच्या डाळीसह मिश्र (अन्न) द्यावे.
18.6.67
स्त्रीपर्वणि तथा रत्नैस्तर्पयेत्तु द्विजोत्तमान् ।
घृतौदनं पुरस्ताच्च ऐषीके दापयेत्पुनः ॥ १८.६.६७ ॥
स्त्रीपर्वातही तसेच रत्नांनी श्रेष्ठ द्विजांना तृप्त करावे. प्रथम घृतयुक्त ओदन, आणि ऐषीकात पुन्हा दान करवावे.
18.6.68
ततः सर्वगुणोपेतमन्नं दद्यात्सुसंस्कृतम् ।
शान्तिपर्वण्यपि तथा हविष्यं भोजयेद्द्विजान् ॥ १८.६.६८ ॥
नंतर सर्व गुणांनी युक्त, उत्तम प्रकारे संस्कारित अन्न द्यावे. शांतिपर्वातही तसेच हविष्याने द्विजांना भोजन घालावे.
18.6.69
आश्वमेधिकमासाद्य भोजनं सार्वकामिकम् ।
तथाऽऽश्रमनिवासे तु हविष्यं भोजयेद्द्विजान् ॥ १८.६.६९ ॥
अश्वमेधात जाऊन सर्व कामना पूर्ण करणारे भोजन द्यावे. तसेच आश्रमवासात हविष्याने द्विजांना भोजन घालावे.
18.6.70
मौसले सार्वगुणिकं गन्धमाल्यानुलेपनम् ।
महाप्रास्थानिके तद्वत्सर्वकामगुणान्वितम् ॥ १८.६.७० ॥
मौसलात सर्व गुणांनी युक्त गंध, माळा व अनुलेपन द्यावे. महाप्रस्थानातही तसेच सर्व कामगुणांनी युक्त द्यावे.
18.6.71
स्वर्गपर्वण्यपि तथा हविष्यं भोजयेद्द्विजान् ।
हरिवंशसमाप्तौ तु सहस्रं भोजयेद्द्विजान् ॥ १८.६.७१ ॥
स्वर्गपर्वातही तसेच हविष्याने द्विजांना भोजन घालावे. हरिवंश समाप्तीच्या वेळी हजार द्विजांना भोजन घालावे.
18.6.72
गामेकां निष्कसंयुक्तां ब्राह्मणाय निवेदयेत् ।
तदर्धेनापि दातव्या दरिद्रेणापि पार्थिव ॥ १८.६.७२ ॥
एक गाय, एका निष्कासह, ब्राह्मणाला अर्पण करावी. हे राजा, गरीबानेही तिचा अर्धा भाग द्यावा.
18.6.73
प्रतिपर्वसमाप्तौ तु पुस्तकं वै विचक्षणः ।
सुवर्णेन च संयुक्तं वाचकाय निवेदयेत् ॥ १८.६.७३ ॥
प्रत्येक पर्वाच्या समाप्तीस विचक्षणाने सुवर्णासह पुस्तक वाचकाला अर्पण करावे.
18.6.74
हरिवंशे पर्वणि च पायसं तत्र भोजयेत् ।
पारणेपारणे राजन्यथावद्भरतर्षभ ॥ १८.६.७४ ॥
हरिवंश पर्वात तेथे पायसाने भोजन घालावे; हे राजा, प्रत्येक पारणाला यथाविधि, हे भरतर्षभा.
18.6.75
समाप्य सर्वाः प्रयतः संहिताः शास्त्रकोविदः ।
शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्राभिसंवृताः ॥ १८.६.७५ ॥
सर्व संहिता पूर्ण करून, संयमी आणि शास्त्रकोविद, शुभ स्थानी त्या ठेवून, मग रेशमी वस्त्र परिधान करून.
18.6.76
शुक्लांबरधरः स्रग्वी सुचिर्भूत्वा स्वलङ्कृतः ।
अर्चयेत् यथान्यायं गन्धमाल्यैः पृथक्पृथक्। ॥ १८.६.७६ ॥
शुभ्र वस्त्र धारण करून, माळा घालून, शुचिर्भूत व सुशोभित होऊन, यथान्याय गंध व माळांनी प्रत्येकाची वेगवेगळी पूजा करावी.
18.6.77
संहितापुस्तकान्राजन्प्रयतः सुसमाहितः ।
भक्ष्यैर्माल्यैस्च पेयैश्च कामैश्च विविधैः शुभैः ॥ १८.६.७७ ॥
हे राजा, संहिता-पुस्तकांची संयमाने व एकाग्रतेने भक्ष्य, माळा, पेये व विविध शुभ भोगवस्तूंनी पूजा करावी.
18.6.78
हिरण्यं च सुवर्णं च दक्षिणामथ दापयेत् ।
सर्वत्र त्रिपलं स्वर्णं दातव्यं प्रयतात्मना ॥ १८.६.७८ ॥
हिरण्य आणि सुवर्ण दक्षिणा द्यावी; सर्वत्र संयमी आत्म्याने तीन पल सुवर्ण द्यावे.
18.6.79
तदर्धं पादशेषं वा वित्तशाठ्यविवर्जितम् ।
यद्यदेवात्मनोऽभीष्टं तत्तद्देयं द्विजातये ॥ १८.६.७९ ॥
त्याचा अर्धा किंवा चतुर्थांश भाग, वित्तविषयक कपट न करता, जे जे स्वतःला प्रिय असेल तेच द्विजाला द्यावे.
18.6.80
सर्वथा तोषयेद्भक्त्या वाचकं गुरुमात्मनः ।
देवताः कीर्तयेत्सर्वा नरनारायणौ तथा ॥ १८.६.८० ॥
भक्तीने सर्व प्रकारे आपला गुरू असलेल्या वाचकाला संतुष्ट करावे; सर्व देवतांचे आणि नर-नारायणांचे कीर्तन करावे.
18.6.81
ततो गन्धैश्च माल्यैश्च स्वलङ्कृत्य द्विजोत्तमान् ।
तर्पयेद्विविधैः कानैर्दानैश्चोच्चावचैस्तथा ॥ १८.६.८१ ॥
नंतर सुगंध व माळांनी उत्तम रीतीने सजवून श्रेष्ठ द्विजांना विविध अन्नांनी व उच्च-नीच प्रकारच्या दानांनी तृप्त करावे.
18.6.82
अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ।
प्राप्नुयाच्च क्रतुफलं तथा पर्वणिपर्वणि ॥ १८.६.८२ ॥
मानव अतिरात्र यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो; आणि प्रत्येक पर्वात यज्ञफळही तसेच प्राप्त करावे.
18.6.83
वाचको भरतश्रेष्ठ व्यक्ताक्षरपदस्वरः ।
भविष्यं श्रावयेद्विद्वाञ्भारतं भरतर्षभ ॥ १८.६.८३ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, स्पष्ट अक्षर, पद व स्वर असलेल्या वाचकाने विद्वान होऊन भविष्य पर्वासह भारत मोठ्याने ऐकवावे; हे भरतर्षभा.
18.6.84
भुक्तवत्सु द्विजेन्द्रेषु यथावत्सम्प्रदापयेत् ।
वाचकं भरतश्रेष्ठ भोजयित्वा स्वलंकृतम् ॥ १८.६.८४ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, द्विजश्रेष्ठांचे भोजन झाल्यावर, उत्तम अलंकृत वाचकाला भोजन घालून यथाविधी दान द्यावे.
18.6.85
वाचके परितुष्टे तु शुभा प्रीतिरनुत्तमा ।
ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रसन्नाः सर्वदेवताः ॥ १८.६.८५ ॥
वाचक संतुष्ट झाल्यास शुभ आणि उत्तम प्रीती निर्माण होते; ब्राह्मण संतुष्ट झाल्यास सर्व देवता प्रसन्न होतात.
18.6.86
ततो हि वरणं कार्यं द्विजानां भरतर्षभ ।
सर्वकामैर्यथान्यायं साधुभिश्च पृथग्विधैः ॥ १८.६.८६ ॥
हे भरतर्षभ, नंतर यथान्याय सर्व इष्ट वस्तूंनी व विविध उत्तम पदार्थांनी द्विजांचे वरण करावे.
18.6.87
इत्येषि विधिरुद्दिष्टो मया ते द्विपदांवर ।
श्रद्दधानेन वै भाव्यं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १८.६.८७ ॥
हे द्विपदांमध्ये श्रेष्ठा, हा विधी मी तुला सांगितला आहे; तू मला विचारतोस त्याबद्दल श्रद्धावान असावे.
18.6.88
भारश्रवणे राजन्पारणे च नृपोत्तम ।
सदा यत्नवता भाव्यं श्रेयस्तु परमिच्छता ॥ १८.६.८८ ॥
हे राजा, नृपश्रेष्ठा, भारत-श्रवणात आणि त्याच्या पारणात नेहमी यत्नशील असावे; परम कल्याण इच्छिणाऱ्याने असेच असावे.
18.6.89
भारतं शृणुयान्नित्यं भारतं परिकीर्तयेत् ।
भारतं भवने यस्य तस्य हस्तगतो जयः ॥ १८.६.८९ ॥
भारत नित्य ऐकावे, भारताचे कीर्तन करावे; ज्याच्या घरी भारत आहे, त्याच्या हाती जय आहे.
18.6.90
भारतं परमं पुण्यं भारते विविधाः कथाः ।
भारतं सेव्यते देवैर्भारतं परमं पदम् ॥ १८.६.९० ॥
भारत हे परम पुण्य आहे; भारतात विविध कथा आहेत; भारताची देव सेवा करतात; भारत हे परम पद आहे.
18.6.91
भारतं सर्वशास्त्राणामुत्तमं भरतर्षभ ।
भारतात्प्राप्यते मोक्षस्तत्त्वमेतद्ब्रवीमि तत् ॥ १८.६.९१ ॥
भारत हे सर्व शास्त्रांमध्ये उत्तम आहे, हे भरतश्रेष्ठा. भारतातून मोक्ष प्राप्त होतो; हे तत्त्व मी सांगतो.
18.6.92
महाभारतमाख्यानं क्षितिं गां च सरस्वतीम् ।
ब्राह्मणान्केशवं चैव कीर्तयन्नावसीदति ॥ १८.६.९२ ॥
महाभारताची कथा, पृथ्वी, गाय, सरस्वती, ब्राह्मण आणि केशव यांचे कीर्तन करणारा कधीही खचत नाही.
18.6.93
वेदे रामायणे पुण्ये भारते भरतर्षभ ।
आदौ चान्ते च मध्ये च हरिः सर्वत्र गीयते ॥ १८.६.९३ ॥
वेदात, पुण्यवान रामायणात, भारतात, हे भरतश्रेष्ठा, आरंभी, अंती आणि मध्यभागी सर्वत्र हरीचेच गान होते.
18.6.94
यत्र विष्णुकथा दिव्याः श्रुतयश्च सनातनाः ।
तच्छ्रोतव्यं मनुष्येण परं पदमिहेच्छता ॥ १८.६.९४ ॥
जिथे विष्णूच्या दिव्य कथा आणि सनातन श्रुती आहेत, ते इथे परम पदाची इच्छा करणाऱ्या माणसाने ऐकले पाहिजे.
18.6.95
एतत्पवित्रं परममेतद्धर्मनिदर्शनम् ।
एतत्सर्वगुणोपेतं श्रोतव्यं भूतिमिच्छता ॥ १८.६.९५ ॥
हे परम पवित्र आहे, धर्माचे निदर्शन आहे, सर्व गुणांनी युक्त आहे; समृद्धीची इच्छा करणाऱ्याने हे ऐकले पाहिजे.
18.6.96
कायिकं वाचिकं चैव मनसा समुपार्जितम् ।
तत्सर्वं नाशमायाति तमः सूर्योदये यथा ॥ १८.६.९६ ॥
शरीराने, वाणीने आणि मनाने जे काही संचित केले आहे ते सर्व सूर्योदयाला अंधार नाहीसा होतो तसे नष्ट होते.
18.6.97
अष्टादशपुराणानां श्रवणाद्यत्फलं भवेत् ।
तत्फलं समवाप्नोति वैष्णवो नात्र संशयः ॥ १८.६.९७ ॥
अठरा पुराणांच्या श्रवणाने जे फल मिळते, ते फल वैष्णव पूर्णपणे प्राप्त करतो; यात संशय नाही.
18.6.98
स्त्रियश्च पुरुषाश्चैव वैष्णवं पदमाप्नुयुः ।
स्त्रीभिश्च पुत्रकामाभिः श्रोतव्यं वैष्णवं यशः ॥ १८.६.९८ ॥
स्त्रिया आणि पुरुष दोघेही वैष्णव पद प्राप्त करू शकतात. पुत्रकामना करणाऱ्या स्त्रियांनी विष्णूचे यश ऐकावे.
18.6.99
दक्षिणा चात्र देया वै निष्कपञ्चसुवर्णकम् ।
वाचकाय यथाशक्त्या यथोक्तं फलमिच्छता ॥ १८.६.९९ ॥
येथे वाचकाला आपल्या शक्तीनुसार दक्षिणा द्यावी; पाच निष्क सोन्यापर्यंत. सांगितलेले फल इच्छिणाऱ्याने असे करावे.
18.6.100
स्वर्णशृङ्गीं च कपिलां सवत्सां वस्त्रसंवृताम् ।
वाचकाय च दद्याद्धि आत्मनः श्रेय इच्छता ॥ १८.६.१०० ॥
स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्याने वाचकाला सोन्याची शिंगे असलेली, वासरासह, वस्त्राने झाकलेली कपिला गाय द्यावी.
18.6.101
अलङ्कारं प्रदद्याच्च पाण्योर्वै भरतर्षभ ।
कर्णस्याभरणं दद्याद्धनं चैव विशेषतः ॥ १८.६.१०१ ॥
हे भरतर्षभा, हातांसाठी अलंकार द्यावा; कानाचे आभूषणही द्यावे, आणि विशेषतः धनही द्यावे.
18.6.102
भूमिदानं समादद्याद्वाचकाय नराधिप ।
भूमिदानसमं दानं न भूतं भविष्यति ॥ १८.६.१०२ ॥
हे नराधिपा, वाचकाला भूमिदान द्यावे. भूमिदानासमान दान पूर्वी झालेले नाही, आणि पुढेही होणार नाही.
18.6.103
शृणोति श्रावयेद्वाऽपि सततं चैव यो नरः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो वैष्णवं पदमाप्नुयात् ॥ १८.६.१०३ ॥
जो मनुष्य सतत ऐकतो किंवा ऐकवतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन वैष्णव पद प्राप्त करतो.
18.6.104
पितॄनुद्धरते सर्वानेकादशसमुद्धवान् ।
आत्मानं ससुतं चैव स्त्रियं च भरतर्षभ ॥ १८.६.१०४ ॥
अकरा पिढ्यांमध्ये जन्मलेल्या सर्व पितरांचा, स्वतःचा, पुत्रांसह आणि पत्नीचा तो उद्धार करतो, हे भरतश्रेष्ठा.
18.6.105
दशांशश्चैव होमोपि कर्तव्योत्र नराधिप ।
इदं मया तवाग्ने च प्रोक्तं सर्वं नरर्षभ ॥ १८.६.१०५ ॥
येथे दशांशही होमरूपाने करणे कर्तव्य आहे. हे नराधिपा, हे सर्व मी तुला आणि अग्नीला सांगितले, हे नरश्रेष्ठा.