મહાભારત · અધ્યાય 2.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.101.1
ततः सम्प्रस्थिते तत्र धर्मराजे तदा नृप ।
जनाः समन्ताद्द्रष्टुं तं समारुरुहुरातुराः ॥ २.१०१.१ ॥
હે રાજા, ત્યારે ધર્મરાજ ત્યાંથી પ્રસ્થાન કરતા લોકો તેમને જોવા આતુરતાથી ચારે બાજુથી ચઢી ગયા.
2.101.2
ततः प्रासादवर्याणि विमानशिखराणि च ।
गोपुराणि च सर्वाणि वृक्षानन्यांश्च सर्वशः ॥ २.१०१.२ ॥
પછી શ્રેષ્ઠ મહેલો, વિમાનોનાં શિખરો, બધા નગરદ્વારો, વૃક્ષો અને બીજું બધું સર્વત્ર (લોકોથી ભરાઈ ગયું).
2.101.3
अथाधिरुह्य सस्त्रीका उदासीना व्यलोकयन् ।
न हि रथ्यास्तदा शक्या गन्तुं ताश्च जनाकुलाः ॥ २.१०१.३ ॥
પછી પત્નીઓ સાથે ચઢીને તેઓ ઉદાસ થઈ જોવા લાગ્યા, કારણ કે ત્યારે લોકોથી ભરેલી શેરીઓમાં ચાલવું શક્ય ન હતું.
2.101.4
आरुह्य स्मानतास्तत्र दीनाः पश्यन्ति पाण्डवान् ।
पदातिं वर्जितच्छत्रं चेलभूषणवर्जितम् ॥ २.१०१.४ ॥
ત્યાં ચઢીને, નમ્ર અને દીન લોકો પાંડવોને જુએ છે—પગે ચાલતા, છત્ર વિનાના, વસ્ત્ર અને આભૂષણ વિનાના.
2.101.5
वल्कलाजिनसंवीतं पार्थं दृष्ट्वा जनास्तदा ।
ऊचुर्बहुविधा वाचो भृशोपहतचेतसः ॥ २.१०१.५ ॥
છાલ અને મૃગચર્મ પહેરેલા પાર્થોને જોઈને, મનથી અત્યંત ઘવાયેલા લોકો અનેક રીતે બોલવા લાગ્યા.
2.101.6
यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत् ।
तमेकं कृष्णया सार्धमनुगच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.६ ॥
જેમના જતા સમયે ચતુરંગી મહાન સેના અનુસરતી હતી, તેમને આજે પાંડવો માત્ર કૃષ્ણા સાથે અનુસરી રહ્યા છે.
2.101.7
चत्वारो भ्रातरश्चैव धौम्यश्चैव पुरोहितः ।
भीमार्जुनौ वारयित्वा निकृत्या बद्धकार्मुकौ ॥ २.१०१.७ ॥
ચાર ભાઈઓ અને પુરોહિત ધૌમ્ય પણ, ભીમ-અર્જુનને રોકીને, છળથી ધનુષ બાંધીને (ચાલ્યા).
2.101.8
धर्म एवास्थितो येन त्यक्त्वा राज्यं महात्मना ।
या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि ॥ २.१०१.८ ॥
રાજ્ય ત્યજીને ફક્ત ધર્મનો આશ્રય લીધેલા તે મહાત્માની; પૂર્વે આકાશચારી પ્રાણીઓને પણ જેને જોવી શક્ય ન હતી.
2.101.9
तामद्य कृष्णां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ।
अङ्गरागोचितां कृष्णां रक्तचन्दनसेविनीम् ॥ २.१०१.९ ॥
આજે રાજમાર્ગ પર જતા લોકો તે કૃષ્ણાને જુએ છે; જે અંગરાગને યોગ્ય હતી, લાલ ચંદન વાપરનારી.
2.101.10
वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यत्याशु विवर्णताम् ।
अद्य नूनं पृथा देवी सत्यमाविश्य भाषते ॥ २.१०१.१० ॥
વરસાદ, ગરમી અને ઠંડી તેનો રંગ જલદી ફિક્કો કરશે. આજે ખરેખર દેવી પૃથા સત્યમાં પ્રવેશીને બોલી રહી છે.
2.101.11
पुत्रान्स्नुषां च देवी तु द्रष्टुमद्याथ नार्हति ।
निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याहुः स्वदर्शनम् ॥ २.१०१.११ ॥
દેવી (પૃથા) આજે પુત્રો અને પુત્રવધૂને જોવા યોગ્ય નથી. ગુણહીન પુત્રને પણ તે પોતાનું દર્શન કેવી રીતે આપે?
2.101.12
किम्पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम् ।
आनृशंस्यमनुक्रोशो धृतिः शीलं दमः शमः ॥ २.१०१.१२ ॥
વળી જેનું આ લોક કેવળ આચરણથી જીતાયું છે—અહિંસા, કરુણા, ધૈર્ય, શીલ, દમ અને શમથી—તેના વિશે શું કહેવું.
2.101.13
पाण्डवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम् ।
तस्मादस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः ॥ २.१०१.१३ ॥
આ છ ગુણો પાંડવ પુરુષોત્તમની શોભા વધારે છે; તેથી તેમના અહિતથી પ્રજા અત્યંત પીડિત છે.
2.101.14
औदकानीव सत्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात् ।
पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः ॥ २.१०१.१४ ॥
ઉનાળામાં પાણી સુકાઈ જતાં જળચર જીવો જેમ પીડાય છે, તેમ આ જગત્પતિની પીડાથી આખું જગત પીડિત છે.
2.101.15
मूलस्यैवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ।
मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मराजो महाद्युतिः ॥ २.१०१.१५ ॥
મૂળ પર જ ઘા પડે તો ફૂલ-ફળવાળો વૃક્ષ પડી જાય છે; આ મહાતેજસ્વી ધર્મરાજ જ મનુષ્યોનું મૂળ છે.
2.101.16
पुष्पं फलं च पत्रं च शाखास्तस्येतरे जनाः ।
ते भ्रातर इव क्षिप्रं सपुत्राः सहबान्धवाः ॥ २.१०१.१६ ॥
ફૂલ, ફળ, પાન અને ડાળીઓ — બીજા લોકો તેના જ અંગો છે; તેઓ ભાઈઓની જેમ, પુત્રો અને સગાં સાથે જલદી (નાશ પામશે).
2.101.17
गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति पाण्डवः ।
उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च ॥ २.१०१.१७ ॥
પાંડવ જ્યાં જાય ત્યાં આપણે તેમની પાછળ જઈએ છીએ; બગીચા, ખેતરો અને ઘરો છોડીને.
2.101.18
एकदुःखसुखाः पार्थमनुयाम सुधार्मिकम् ।
समुच्छ्रितपताकानि परिध्वस्ताजिराणि च ॥ २.१०१.१८ ॥
સુખ-દુઃખ એકસરખાં વહેંચીને, અત્યંત ધાર્મિક પાર્થની અમે પાછળ જઈશું; ધ્વજો ઊંચે ફરકતા અને આંગણાં કચડાયેલાં એવી સ્થિતિમાં.
2.101.19
उपात्तधनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ।
रजसाऽप्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः ॥ २.१०१.१९ ॥
ધનધાન્ય છીનવાઈ ગયેલાં, સર્વ સાર હરાઈ ગયેલાં, ધૂળથી ઢંકાયેલાં, દેવતાઓએ ત્યજેલાં.
2.101.20
मूषकैः परिधावद्भिरुद्बलैरावृतानि च ।
अपेतोदकधूमानि हीनसंमार्जनानि च ॥ २.१०१.२० ॥
દોડતા બળવાન ઉંદરોથી ઘેરાયેલાં, પાણી અને ધુમાડા વિનાનાં, વાળ્યા-સાફ કર્યા વિનાનાં.
2.101.21
प्रनष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च ।
दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च ॥ २.१०१.२१ ॥
બલિ, કર્મ, યજ્ઞ, મંત્ર, હોમ, જપ નષ્ટ થયેલા; દુષ્કાળે ભાંગ્યાં હોય તેમ, તૂટેલાં વાસણોવાળાં.
2.101.22
अस्मत्त्यक्तानि वेश्मानि सौबलः प्रतिपद्यताम् ।
वनं नगरमेवास्तु येन गच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.२२ ॥
અમે ત્યજેલાં ઘરો સૌબલ (શકુનિ) ગ્રહણ કરે; પાંડવો જે વનમાં જાય તે જ નગર બને.
2.101.23
अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम् ।
बिलानि दंष्ट्रिणः सर्वे वानि मृगपक्षिणः ॥ २.१०१.२३ ॥
અમે ત્યજેલું નગર વન બની જાય; દાંતવાળાં સર્વ પ્રાણીઓ બિલોમાં, વનનાં મૃગ-પક્ષીઓ ત્યાં રહે.
2.101.24
त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजाः सिंहा वनान्यपि ।
अनाक्रान्तं प्रपद्यन्तः सेवमानं त्यजन्तु च ॥ २.१०१.२४ ॥
અમારા ભયથી ડરેલાં હાથીઓ અને સિંહો વનોને પણ છોડી દે; અનાક્રાંત વનમાં જઈને, સેવાયેલાં સ્થાનો ત્યજે.
2.101.25
तृणमांसफलादानां देशांस्त्यक्त्वा मृगद्विजाः ।
वयं पार्थैर्वने सम्यक्सह वत्स्याम निर्वृताः ॥ २.१०१.२५ ॥
ઘાસ, માંસ, ફળ ખાનારાં મૃગ અને પક્ષીઓ પોતાના દેશ છોડીને, આપણે પાંડવો સાથે વનમાં સારી રીતે, સુખેથી વસીશું.
2.101.26
इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः ।
शुश्राव पार्थः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम् ॥ २.१०१.२६ ॥
આ રીતે અનેક લોકોએ કહેલી વિવિધ વાતો પાર્થે સાંભળી; સાંભળીને પણ તેણે પોતાનું મન તેમાં લગાવ્યું નહીં.
2.101.27
ततः प्रासादसंस्थास्तु समन्ताद्वै गृहे गृहे ।
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां चैव योषितः ॥ २.१०१.२७ ॥
ત્યારે મહેલોના ધાબા પર ઊભેલી, ચારે તરફ ઘરેઘરની બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર સ્ત્રીઓ પણ (જોતી હતી).
2.101.28
गत्वा स्वगृहजालानि उत्पाट्यावरणानि च ।
ददृशुः पाण्डवान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः ॥ २.१०१.२८ ॥
પોતાના ઘરની જાળીઓ અને આવરણો હટાવીને, જઈને તેમણે વલ્કલ અને મૃગચર્મ ધારણ કરેલા દીન પાંડવોને જોયા.
2.101.29
कृष्णां त्वदृष्टपूर्वां तां व्रजन्तीं पद्भिरेव च ।
एकवस्त्रां रुदन्तीं तां मुक्तकेशीं रजस्वलाम् ॥ २.१०१.२९ ॥
પહેલાં ક્યારેય ન જોયેલી કૃષ્ણાને — પગપાળા ચાલતી, એક જ વસ્ત્ર પહેરેલી, રડતી, ખુલ્લા વાળવાળી, રજસ્વલા અવસ્થામાં (જોઈ).
2.101.30
दृष्ट्वा तदा स्त्रियः सर्वा विवर्णवदना भृशम् ।
विलप्य बहुधा मोहाद्दुःखशोकेन पीडिताः।
हाहा धिग्धिग्धिगित्युक्त्वा नेत्रैरश्रूण्यवर्तयन् ॥ २.१०१.३० ॥
ત્યારે તે જોઈને બધી સ્ત્રીઓ, મોં ફિક્કું પડી ગયેલું, દુઃખ-શોકથી અત્યંત પીડાઈને, મોહને કારણે અનેક રીતે વિલાપ કરી, "હાય! ધિક્કાર! ધિક્કાર! ધિક્કાર!" કહીને આંખોમાંથી આંસુ વહાવવા લાગી.
2.101.31
जनस्याथ वजः श्रुत्वा स राजा भ्रातृभिः सह ।
उद्दिश्य वनावासाय प्रतस्थे कृतनिश्चयः ॥ २.१०१.३१ ॥
લોકોનો કોલાહલ સાંભળીને તે રાજા ભાઈઓ સાથે, વનવાસ માટે દૃઢ નિશ્ચય કરીને નીકળ્યો.
2.101.32
तस्मिन्सम्प्रस्थिते कृष्णा पृथां प्राप्य यशस्विनीम् ।
अपृच्छद्भृशदुःखार्ता याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥ २.१०१.३२ ॥
તે ચાલ્યા ગયા ત્યારે, અતિ દુઃખથી પીડાતી કૃષ્ણાએ યશસ્વિની પૃથા પાસે જઈને પૂછ્યું; અને ત્યાંની અન્ય સ્ત્રીઓએ પણ.
2.101.33
ततो निनादः सुमहान्पाण्डवान्तः पुरेऽभवत् ॥ २.१०१.३३ ॥
ત્યારે પાંડવોના અંતઃપુરમાં મોટો વિલાપનો અવાજ ઊઠ્યો.
2.101.34
कुन्ती च भृशशन्तप्ता द्रौपदीं प्रेक्ष्य गच्छतीम् ।
शोकविह्वलया वाचा कृच्छ्राद्वचनमब्रवीत् ॥ २.१०१.३४ ॥
અતિ સંતપ્ત કુંતીએ જતી દ્રૌપદીને જોઈને, શોકથી વિહ્વળ વાણીએ મુશ્કેલીથી આ શબ્દો કહ્યા.
2.101.35
वत्से शोको न ते कार्यः प्राप्येदं व्यसनं महत् ।
स्त्रीधर्माणामभिज्ञाऽसि शीलाचारवती तथा ॥ २.१०१.३५ ॥
દીકરી, આ મહાન વિપત્તિ પામીને તારે શોક ન કરવો જોઈએ. સ્ત્રીધર્મોને તું સારી રીતે જાણે છે, અને શીલ તથા આચારથી યુક્ત પણ છે.
2.101.36
न त्वां शन्देष्टुमर्हामि भर्तॄन्प्रति शुचिस्मिते ।
साध्वी गुणसमापन्ना भूषितं ते कुलद्वयम् ॥ २.१०१.३६ ॥
હે શુચિસ્મિતા, તારા પતિઓ પ્રત્યે તને કઠોર ઉપદેશ આપવા હું યોગ્ય નથી. તું સાધ્વી અને ગુણસંપન્ન છે; તારાથી બંને કુળ શોભે છે.
2.101.37
सभाग्याः कुरवश्चेमे ये न दग्धास्त्वयाऽनघे ।
अरिष्टं व्रज पन्थानं मदनुध्यानबृंहिता ॥ २.१०१.३७ ॥
હે નિષ્પાપ! તારા દ્વારા જે બળ્યા નથી તે આ કુરુઓ ભાગ્યશાળી છે. મારા ધ્યાનથી પુષ્ટ થઈ સુરક્ષિત માર્ગે જા.
2.101.38
भाविन्यर्थे हि सत्स्त्रीणां वैकृतं नोपजायते ।
गुरुधर्माभिगुप्ता च श्रेयः क्षिप्रमवप्स्यसि ॥ २.१०१.३८ ॥
હે ભાગ્યવતી! સતી સ્ત્રીઓના કાર્યમાં વિકાર ઉત્પન્ન થતો નથી. ગુરુજનોના ધર્મથી રક્ષિત તું શીઘ્ર કલ્યાણ પામીશ.
2.101.39
सहदेवश्च मे पुत्रः सदाऽवेक्ष्यो वने वसन् ।
यथेदं व्यसनं प्राप्य नायं सीदेन्महामतिः ॥ २.१०१.३९ ॥
મારો પુત્ર સહદેવ વનમાં રહેતાં સદા ધ્યાન રાખવા યોગ્ય છે, જેથી આ સંકટ પામીને આ મહામતિ દુઃખી ન થાય.
2.101.40
तथेन्युक्त्वा तु सा देवी स्रवन्नेत्रजलाविला ।
शोणिताक्तैकवसना मुक्तकेशी विनिर्ययौ ॥ २.१०१.४० ॥
"એમ જ થાઓ" એમ કહી તે દેવી આંસુએ ધૂંધળી આંખો સાથે, લોહીથી ખરડાયેલા એક જ વસ્ત્રમાં, છૂટા વાળે નીકળી ગઈ.
2.101.41
तां क्रोशन्तीं पृथा दुःखादनुवव्राज गच्छतीम् ।
अथापश्यन्सुतान्सर्वान्हृताभरणवाससः ॥ २.१०१.४१ ॥
રડતી જતી તેની પાછળ પૃથા દુઃખથી ચાલી. પછી તેણે આભૂષણો અને વસ્ત્રો છીનવાયેલા પોતાના બધા પુત્રોને જોયા.
2.101.42
रुरुचर्मावृततनून्ह्रिया किञ्चिदवाह्मुखान् ।
परैः परीतान्संहृष्टैः सुहृद्भिश्चानुशोचितान् ॥ २.१०१.४२ ॥
મૃગચર્મથી શરીર ઢાંકેલા, શરમથી સહેજ નીચા મુખવાળા, હર્ષિત શત્રુઓથી ઘેરાયેલા, મિત્રો દ્વારા પણ શોક પામેલા.
2.101.43
तदवस्थान्सुतान्सर्वानुपसृत्यातिवत्सला ।
स्वजमानाऽवदच्छेकात्तत्तद्विलपती बहु ॥ २.१०१.४३ ॥
તે અવસ્થામાં રહેલા સર્વ પુત્રો પાસે જઈને, અતિ વાત્સલ્યમયી માતાએ તેમને આલિંગન આપ્યું અને શોકથી અનેક રીતે વિલાપ કરતાં કહ્યું.
2.101.44
कथं सद्धर्मचारित्रान्वृत्तस्थितिविभूषितान् ।
अक्षुद्रान्दृढभक्तांश्च दैवतेज्यापरान्सदा ॥ २.१०१.४४ ॥
સદા સદ્ધર્મનું આચરણ કરનારા, ઉત્તમ આચરણથી શોભિત, ઉદાર, દૃઢ ભક્તિવાળા અને સદા દેવપૂજામાં તત્પર એવા તમે કેમ (આ દશાને પામ્યા)?
2.101.45
व्यसनं वः समभ्यागात्कोऽयं विधिविपर्ययः ।
कस्यापध्यानजं चेदमागः पश्यामि वो धिया ॥ २.१०१.४५ ॥
તમારા પર આ વિપત્તિ સંપૂર્ણપણે આવી પડી છે. આ કયા ભાગ્યનો ઉલટફેર છે? કોના શાપથી આ જન્મ્યું, અથવા તમારો કયો અપરાધ આનું કારણ છે, તે હું બુદ્ધિથી જોઉં છું.
2.101.46
स्यात्तु मद्भाग्यदोषोऽयं याऽहं युष्मानजीजनम् ।
दुःखायासभुजोऽत्यर्थं युक्तानप्युत्तमैर्गुणैः ॥ २.१०१.४६ ॥
આ મારા ભાગ્યનો દોષ પણ હોઈ શકે, કારણ કે ઉત્તમ ગુણોથી યુક્ત હોવા છતાં મેં તમને એવા જન્મ આપ્યા કે તમે અત્યંત દુઃખ અને પરિશ્રમ ભોગવો છો.
2.101.47
कथं वत्स्यथ दुर्गेषु वने ऋद्धिविनाकृताः ।
वीर्यसत्वबलोत्साहतेजोभिरकृशाः कृशाः ॥ २.१०१.४७ ॥
ઋદ્ધિથી વંચિત થયેલા તમે દુર્ગમ વનમાં કેવી રીતે રહેશો? વીર્ય, સત્ત્વ, બળ, ઉત્સાહ અને તેજમાં તમે દુર્બળ ન હતા, છતાં હવે દુર્બળ થઈ ગયા છો.
2.101.48
यद्येवमहमज्ञास्यं वने वासं हि वो ध्रुवम् ।
शतशृङ्गान्मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम् ॥ २.१०१.४८ ॥
તમારે ચોક્કસ વનમાં વાસ કરવો પડશે એવું હું જાણતી હોત, તો પાંડુના મૃત્યુ પછી શતશૃંગથી ગજાહ્વય (હસ્તિનાપુર) હું ગઈ ન હોત.
2.101.49
धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा ।
यः पुत्राधिमसम्प्राप्य स्वर्गेच्छामकरोत्प्रियाम् ॥ २.१०१.४९ ॥
તપ અને મેધાથી યુક્ત તમારા પિતાને હું ધન્ય માનું છું; પુત્રો પ્રાપ્ત ન કરવા છતાં તેમણે પ્રિય સ્વર્ગની ઇચ્છા કરી.
2.101.50
धन्यां चातीन्द्रियज्ञानामिमां प्राप्तां परां गतिम् ।
मन्ये तु माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव तु ॥ २.१०१.५० ॥
અતીન્દ્રિય જ્ઞાનવાળી આ સ્ત્રીએ પરમ ગતિ પ્રાપ્ત કરી; તેને હું ધન્ય માનું છું. ધર્મજ્ઞ અને સર્વથા કલ્યાણી માદ્રીને પણ હું એમ જ માનું છું.
2.101.51
रत्या मत्या च गत्या च ययाऽहमभिसन्धिता ।
जीवितप्रियतां मह्यं धिङ्मां सङ्क्लेशभागिनीम् ॥ २.१०१.५१ ॥
રતિ, મતિ અને ગતિથી હું બંધાયેલી હતી; તેના કારણે મને જીવન પ્રત્યે પ્રેમ રહ્યો. દુઃખની ભાગીદાર એવી મને ધિક્કાર.
2.101.52
पुत्रका न विहास्ये वः कृच्छ्रलब्धान्प्रियान्सतः ।
साऽहं यास्यामि हि वनं हा कृष्णे किं जहासि माम्। ॥ २.१०१.५२ ॥
પુત્રો! મુશ્કેલીથી મળેલા પ્રિય તમને હું છોડીશ નહીં; હું પણ વનમાં જઈશ. અરે કૃષ્ણે! તું મને કેમ છોડે છે?
2.101.53
अन्तवत्यसुधर्मेऽस्मिन्धात्रा किं नु प्रमादतः ।
ममान्तो नैव विहितस्तेनायुर्न जहाति माम् ॥ २.१०१.५३ ॥
આ નશ્વર, શ્વાસવાળા જીવનમાં બ્રહ્માએ પ્રમાદથી મારા માટે અંત નિયત કર્યો નથી શું? તેથી જ આયુષ્ય મને છોડતું નથી.
2.101.54
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि सङ्कर्षणानुज ।
कस्मान्न त्रायसे दुःखान्मां चेमांश्च नरोत्तमान् ॥ २.१०१.५४ ॥
અરે કૃષ્ણ! દ્વારકાના નિવાસી, સંકર્ષણના નાના ભાઈ, તું ક્યાં છે? મને અને આ નરોત્તમોને દુઃખથી કેમ બચાવતો નથી?
2.101.55
अनादिनिधनं ये त्वामनुध्यायन्ति वै नराः ।
तांस्त्वं पासीत्ययं वादः स गतो व्यर्थतां कथम् ॥ २.१०१.५५ ॥
જે મનુષ્યો આદિ-અંત વિનાના તમારું ધ્યાન ધરે છે, તમે તેમનું રક્ષણ કરો છો — આ વાત કેમ વ્યર્થ થઈ?
2.101.56
इमे सद्धर्ममाहात्म्ययशोवीर्यानुवर्तिनः ।
नार्हन्ति व्यसनं भोक्तुं नन्वेषां क्रियतां दया ॥ २.१०१.५६ ॥
આ સદ્ધર્મ, મહિમા, યશ અને વીર્યને અનુસરનારા છે; તેઓ વિપત્તિ ભોગવવા યોગ્ય નથી. તેથી તેમના પર દયા કરો.
2.101.57
सेयं नीत्यर्थविज्ञेषु कथमापदुपागता ।
स्थितेषु कुलनाथेषु कथमापदुपागता ॥ २.१०१.५७ ॥
નીતિ અને કાર્યજ્ઞાન જાણનારા હોવા છતાં આ આપત્તિ કેમ આવી? કુળનાથો વિદ્યમાન હોવા છતાં આ વિપત્તિ કેમ આવી?
2.101.58
हा पाण्डो हा महाराज क्वासि किं समुपेक्षसे ।
पुत्रान्विवास्यतः साधूनरिभिर्द्यूतनिर्जितान् ॥ २.१०१.५८ ॥
અરે પાંડુ! અરે મહારાજ! તમે ક્યાં છો? કેમ ઉપેક્ષા કરો છો? જુગારમાં શત્રુઓથી હારી ગયેલા અને દેશનિકાલ થતા સાધુ પુત્રોની સામે?
2.101.59
सहदेव निवर्तस्व ननु त्वमसि मे प्रियः ।
शरीरादपि माद्रेय मां मा त्याक्षीः कुपुत्रवत् ॥ २.१०१.५९ ॥
સહદેવ! પાછો ફર — તું મને પ્રિય છે, શરીર કરતાં પણ પ્રિય, માદ્રીપુત્ર! કુપુત્રની જેમ મને ત્યજીશ નહીં.
2.101.60
व्रजन्तु ब्रातरस्तेऽमी यदि सत्याभिसन्धिनः ।
मत्परित्राणजं धर्ममिहैव त्वमवाप्नुहि ॥ २.१०१.६० ॥
તારા આ ભાઈઓ સત્યપ્રતિજ્ઞ હોય તો તેઓ જાય; તું અહીં જ મારા રક્ષણથી ઉદ્ભવતો ધર્મ પામ.
2.101.61
एवं विपलतीं कुन्तीमभिवाद्य प्रणम्य च ।
पाण्डवा विगतानन्दा वनायैव प्रवव्रजुः ॥ २.१०१.६१ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતી કુંતીને અભિવાદન કરી, પ્રણામ કરીને આનંદહીન પાંડવો વન તરફ પ્રસ્થાન કરી ગયા.
2.101.62
विदुरश्चापि तामार्तां कुन्तीमाश्वास्य हेतुभिः ।
प्रावेशयद्गृहं क्षत्ता स्वयमार्ततरः शनैः ॥ २.१०१.६२ ॥
વિદુરે પણ એ દુઃખી કુંતીને તર્કોથી આશ્વાસન આપીને, પોતે વધુ દુઃખી હોવા છતાં, ધીમે ધીમે ઘરમાં પહોંચાડી.
2.101.63
धार्तराष्ट्रस्त्रिस्ताश्च निखिलेनोपलभ्य तत् ।
गमनं परिकर्षं च कृष्णाया द्यूतमण्डले ॥ २.१०१.६३ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ એ બધું સંપૂર્ણપણે જાણી લીધું—પાંડવોનું પ્રસ્થાન અને દ્યૂતમંડપમાં કૃષ્ણાને ખેંચવાની ઘટના.
2.101.64
रुरुदुः सुस्वनं सर्वा विनिन्दन्त्यः कुरून्भृशम् ।
दध्युश्च सुचिरं कालं करासक्तमुखाम्बुजाः ॥ २.१०१.६४ ॥
તેઓ બધી જોરથી રડી પડી, કુરુઓની ઘણી નિંદા કરતી; લાંબા સમય સુધી હાથ પર કમળ જેવા મુખ ટેકવીને ચિંતામાં બેઠી રહી.
2.101.65
राजा च धृतराष्ट्रस्तु पुत्राणामनयं तदा ।
ध्यायन्नुद्विग्नहृदयो न शान्तिमधिजग्मिवान् ॥ २.१०१.६५ ॥
રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર પણ ત્યારે પુત્રોના અન્યાયનું ચિંતન કરતા, વ્યાકુળ હૃદયે શાંતિ પામ્યા નહીં.
2.101.66
स चिन्तयन्ननेकाग्रः शोकव्याकुलचेतनः ।
क्षत्तुः सम्प्रेषयामास शीघ्रमागम्यतामिति ॥ २.१०१.६६ ॥
તે એકાગ્રતા વિના, શોકથી વ્યાકુળ ચિત્તે વિચારતો, ક્ષત્તા (વિદુર)ને 'જલદી આવો' એવો સંદેશો મોકલ્યો.
2.101.67
ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
तं पर्यपृच्छत्संविग्नो धृतराष्ट्रो जनाधिपः ॥ २.१०१.६७ ॥
ત્યારે વિદુર ધૃતરાષ્ટ્રના નિવાસે ગયા. વ્યાકુળ થયેલા જનાધિપ ધૃતરાષ્ટ્રે તેમને પૂછ્યું.