ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.101.1
ततः सम्प्रस्थिते तत्र धर्मराजे तदा नृप ।
जनाः समन्ताद्द्रष्टुं तं समारुरुहुरातुराः ॥ २.१०१.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਧਰਮਰਾਜ ਉੱਥੋਂ ਤੁਰਿਆ ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
2.101.2
ततः प्रासादवर्याणि विमानशिखराणि च ।
गोपुराणि च सर्वाणि वृक्षानन्यांश्च सर्वशः ॥ २.१०१.२ ॥
ਫਿਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹੱਲ, ਵਿਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਨਗਰ-ਦੁਆਰ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰ ਪਾਸੇ (ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ)।
2.101.3
अथाधिरुह्य सस्त्रीका उदासीना व्यलोकयन् ।
न हि रथ्यास्तदा शक्या गन्तुं ताश्च जनाकुलाः ॥ २.१०१.३ ॥
ਫਿਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ।
2.101.4
आरुह्य स्मानतास्तत्र दीनाः पश्यन्ति पाण्डवान् ।
पदातिं वर्जितच्छत्रं चेलभूषणवर्जितम् ॥ २.१०१.४ ॥
ਉੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਦੀਨ ਲੋਕ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਪੈਦਲ, ਛੱਤਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਵਸਤਰਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
2.101.5
वल्कलाजिनसंवीतं पार्थं दृष्ट्वा जनास्तदा ।
ऊचुर्बहुविधा वाचो भृशोपहतचेतसः ॥ २.१०१.५ ॥
ਛਿੱਲ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਪਹਿਨੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਲੋਕ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।
2.101.6
यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत् ।
तमेकं कृष्णया सार्धमनुगच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.६ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਚਤੁਰੰਗਨੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪਾਂਡਵ ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
2.101.7
चत्वारो भ्रातरश्चैव धौम्यश्चैव पुरोहितः ।
भीमार्जुनौ वारयित्वा निकृत्या बद्धकार्मुकौ ॥ २.१०१.७ ॥
ਚਾਰੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਧੌਮਯ ਵੀ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ (ਤੁਰ ਪਏ).
2.101.8
धर्म एवास्थितो येन त्यक्त्वा राज्यं महात्मना ।
या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि ॥ २.१०१.८ ॥
ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ; ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ਚਾਰੀ ਜੀਵ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ।
2.101.9
तामद्य कृष्णां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ।
अङ्गरागोचितां कृष्णां रक्तचन्दनसेविनीम् ॥ २.१०१.९ ॥
ਅੱਜ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲੋਕ ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ; ਜੋ ਅੰਗਰਾਗ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਵਰਤਣ ਵਾਲੀ।
2.101.10
वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यत्याशु विवर्णताम् ।
अद्य नूनं पृथा देवी सत्यमाविश्य भाषते ॥ २.१०१.१० ॥
ਮੀਂਹ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਛੇਤੀ ਫਿੱਕਾ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਅੱਜ ਯਕੀਨਨ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਿਥਾ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ।
2.101.11
पुत्रान्स्नुषां च देवी तु द्रष्टुमद्याथ नार्हति ।
निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याहुः स्वदर्शनम् ॥ २.१०१.११ ॥
ਦੇਵੀ (ਪ੍ਰਿਥਾ) ਅੱਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਗੁਣਹੀਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵੇ?
2.101.12
किम्पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम् ।
आनृशंस्यमनुक्रोशो धृतिः शीलं दमः शमः ॥ २.१०१.१२ ॥
ਫਿਰ ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਅਹਿੰਸਾ, ਦਇਆ, ਧੀਰਜ, ਸ਼ੀਲ, ਦਮ ਅਤੇ ਸ਼ਮ ਨਾਲ—ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ।
2.101.13
पाण्डवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम् ।
तस्मादस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः ॥ २.१०१.१३ ॥
ਇਹ ਛੇ ਗੁਣ ਪਾਂਡਵ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੈ।
2.101.14
औदकानीव सत्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात् ।
पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः ॥ २.१०१.१४ ॥
ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕ ਜਾਣ ਨਾਲ ਜਲ-ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤਪਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪੀੜਿਤ ਹੈ।
2.101.15
मूलस्यैवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ।
मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मराजो महाद्युतिः ॥ २.१०१.१५ ॥
ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਹੀ ਚੋਟ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਧਰਮਰਾਜ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ।
2.101.16
पुष्पं फलं च पत्रं च शाखास्तस्येतरे जनाः ।
ते भ्रातर इव क्षिप्रं सपुत्राः सहबान्धवाः ॥ २.१०१.१६ ॥
ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਟਹਿਣੀਆਂ — ਬਾਕੀ ਲੋਕ ਉਸੇ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ; ਉਹ ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਹੀ (ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ)।
2.101.17
गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति पाण्डवः ।
उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च ॥ २.१०१.१७ ॥
ਪਾਂਡਵ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਬਾਗ਼, ਖੇਤ ਅਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ।
2.101.18
एकदुःखसुखाः पार्थमनुयाम सुधार्मिकम् ।
समुच्छ्रितपताकानि परिध्वस्ताजिराणि च ॥ २.१०१.१८ ॥
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਧਰਮੀ ਪਾਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਸੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਝੰਡੇ ਉੱਚੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਵਿਹੜੇ ਰੌਂਦੇ ਗਏ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ।
2.101.19
उपात्तधनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ।
रजसाऽप्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः ॥ २.१०१.१९ ॥
ਧਨ ਤੇ ਅੰਨ ਖੋਹੇ ਗਏ, ਸਾਰਾ ਸਾਰ ਹਰਿਆ ਗਿਆ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ।
2.101.20
मूषकैः परिधावद्भिरुद्बलैरावृतानि च ।
अपेतोदकधूमानि हीनसंमार्जनानि च ॥ २.१०१.२० ॥
ਦੌੜਦੇ ਬਲਵਾਨ ਚੂਹਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਝਾੜੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।
2.101.21
प्रनष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च ।
दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च ॥ २.१०१.२१ ॥
ਬਲੀ, ਕਰਮ, ਯੱਗ, ਮੰਤਰ, ਹੋਮ ਤੇ ਜਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ; ਕਾਲ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਵਾਂਗ, ਟੁੱਟੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਾਲੇ।
2.101.22
अस्मत्त्यक्तानि वेश्मानि सौबलः प्रतिपद्यताम् ।
वनं नगरमेवास्तु येन गच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.२२ ॥
ਸਾਡੇ ਛੱਡੇ ਘਰ ਸੌਬਲ (ਸ਼ਕੁਨੀ) ਲੈ ਲਵੇ; ਪਾਂਡਵ ਜਿਸ ਵਣ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹੀ ਨਗਰ ਬਣੇ।
2.101.23
अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम् ।
बिलानि दंष्ट्रिणः सर्वे वानि मृगपक्षिणः ॥ २.१०१.२३ ॥
ਸਾਡਾ ਛੱਡਿਆ ਨਗਰ ਵਣ ਬਣ ਜਾਵੇ; ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਭ ਜੀਵ ਖੁੱਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਣ ਦੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਪੰਛੀ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ।
2.101.24
त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजाः सिंहा वनान्यपि ।
अनाक्रान्तं प्रपद्यन्तः सेवमानं त्यजन्तु च ॥ २.१०१.२४ ॥
ਸਾਡੇ ਡਰੋਂ ਡਰੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਵਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇਣ; ਅਣਛੋਹੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਵਸੇ ਹੋਏ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣ।
2.101.25
तृणमांसफलादानां देशांस्त्यक्त्वा मृगद्विजाः ।
वयं पार्थैर्वने सम्यक्सह वत्स्याम निर्वृताः ॥ २.१०१.२५ ॥
ਘਾਹ, ਮਾਸ, ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ।
2.101.26
इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः ।
शुश्राव पार्थः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम् ॥ २.१०१.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਾਰਥ ਨੇ ਸੁਣੀਆਂ; ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ।
2.101.27
ततः प्रासादसंस्थास्तु समन्ताद्वै गृहे गृहे ।
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां चैव योषितः ॥ २.१०१.२७ ॥
ਫਿਰ ਮਹੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘਰ-ਘਰ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ (ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ)।
2.101.28
गत्वा स्वगृहजालानि उत्पाट्यावरणानि च ।
ददृशुः पाण्डवान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः ॥ २.१०१.२८ ॥
ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪਰਦੇ ਹਟਾ ਕੇ, ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਲਕਲ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਦੀਨ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
2.101.29
कृष्णां त्वदृष्टपूर्वां तां व्रजन्तीं पद्भिरेव च ।
एकवस्त्रां रुदन्तीं तां मुक्तकेशीं रजस्वलाम् ॥ २.१०१.२९ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖੀ ਗਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ — ਪੈਦਲ ਜਾਂਦੀ, ਇੱਕੋ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਰੋਂਦੀ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ, ਰਜਸਵਲਾ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ (ਵੇਖਿਆ)।
2.101.30
दृष्ट्वा तदा स्त्रियः सर्वा विवर्णवदना भृशम् ।
विलप्य बहुधा मोहाद्दुःखशोकेन पीडिताः।
हाहा धिग्धिग्धिगित्युक्त्वा नेत्रैरश्रूण्यवर्तयन् ॥ २.१०१.३० ॥
ਤਦ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਮੂੰਹ ਫਿੱਕੇ ਪੈ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੋਹ ਵਸ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, "ਹਾਏ! ਧਿੱਕਾਰ! ਧਿੱਕਾਰ! ਧਿੱਕਾਰ!" ਆਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਾਏ।
2.101.31
जनस्याथ वजः श्रुत्वा स राजा भ्रातृभिः सह ।
उद्दिश्य वनावासाय प्रतस्थे कृतनिश्चयः ॥ २.१०१.३१ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਬਨਵਾਸ ਲਈ ਪੱਕੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।
2.101.32
तस्मिन्सम्प्रस्थिते कृष्णा पृथां प्राप्य यशस्विनीम् ।
अपृच्छद्भृशदुःखार्ता याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥ २.१०१.३२ ॥
ਉਹ ਤੁਰ ਪਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ ਪ੍ਰਿਥਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ।
2.101.33
ततो निनादः सुमहान्पाण्डवान्तः पुरेऽभवत् ॥ २.१०१.३३ ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਰਲਾਪ ਹੋਇਆ।
2.101.34
कुन्ती च भृशशन्तप्ता द्रौपदीं प्रेक्ष्य गच्छतीम् ।
शोकविह्वलया वाचा कृच्छ्राद्वचनमब्रवीत् ॥ २.१०१.३४ ॥
ਬਹੁਤ ਸੰਤਪਤ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.101.35
वत्से शोको न ते कार्यः प्राप्येदं व्यसनं महत् ।
स्त्रीधर्माणामभिज्ञाऽसि शीलाचारवती तथा ॥ २.१०१.३५ ॥
ਧੀਏ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਬਿਪਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੂੰ ਇਸਤਰੀ-ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਲ ਤੇ ਆਚਾਰ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈਂ।
2.101.36
न त्वां शन्देष्टुमर्हामि भर्तॄन्प्रति शुचिस्मिते ।
साध्वी गुणसमापन्ना भूषितं ते कुलद्वयम् ॥ २.१०१.३६ ॥
ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਦੇ ਮੈਂ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਸਾਧਵੀ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਕੁਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।
2.101.37
सभाग्याः कुरवश्चेमे ये न दग्धास्त्वयाऽनघे ।
अरिष्टं व्रज पन्थानं मदनुध्यानबृंहिता ॥ २.१०१.३७ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤਰੀ! ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਨਾ ਸੜੇ ਇਹ ਕੁਰੂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਤੁਰ ਜਾ।
2.101.38
भाविन्यर्थे हि सत्स्त्रीणां वैकृतं नोपजायते ।
गुरुधर्माभिगुप्ता च श्रेयः क्षिप्रमवप्स्यसि ॥ २.१०१.३८ ॥
ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ! ਸਤੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਕਲਿਆਣ ਪਾਵੇਂਗੀ।
2.101.39
सहदेवश्च मे पुत्रः सदाऽवेक्ष्यो वने वसन् ।
यथेदं व्यसनं प्राप्य नायं सीदेन्महामतिः ॥ २.१०१.३९ ॥
ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਮਹਾਮਤੀ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
2.101.40
तथेन्युक्त्वा तु सा देवी स्रवन्नेत्रजलाविला ।
शोणिताक्तैकवसना मुक्तकेशी विनिर्ययौ ॥ २.१०१.४० ॥
"ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਇੱਕੋ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਤੁਰੀ।
2.101.41
तां क्रोशन्तीं पृथा दुःखादनुवव्राज गच्छतीम् ।
अथापश्यन्सुतान्सर्वान्हृताभरणवाससः ॥ २.१०१.४१ ॥
ਰੋਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਗਹਿਣੇ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਖੋਹੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖੇ।
2.101.42
रुरुचर्मावृततनून्ह्रिया किञ्चिदवाह्मुखान् ।
परैः परीतान्संहृष्टैः सुहृद्भिश्चानुशोचितान् ॥ २.१०१.४२ ॥
ਹਿਰਨਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨਾਲ ਢਕੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੇਠਾਂ ਮੂੰਹ ਕੀਤੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ।
2.101.43
तदवस्थान्सुतान्सर्वानुपसृत्यातिवत्सला ।
स्वजमानाऽवदच्छेकात्तत्तद्विलपती बहु ॥ २.१०१.४३ ॥
ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਅਤਿ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਬੋਲੀ।
2.101.44
कथं सद्धर्मचारित्रान्वृत्तस्थितिविभूषितान् ।
अक्षुद्रान्दृढभक्तांश्च दैवतेज्यापरान्सदा ॥ २.१०१.४४ ॥
ਸਦਾ ਸੱਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੇ ਵਤੀਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਉਦਾਰ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ (ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ)?
2.101.45
व्यसनं वः समभ्यागात्कोऽयं विधिविपर्ययः ।
कस्यापध्यानजं चेदमागः पश्यामि वो धिया ॥ २.१०१.४५ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬਿਪਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਪਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੇ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਇਹ ਜੰਮਿਆ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹੜਾ ਅਪਰਾਧ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਹ ਮੈਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ।
2.101.46
स्यात्तु मद्भाग्यदोषोऽयं याऽहं युष्मानजीजनम् ।
दुःखायासभुजोऽत्यर्थं युक्तानप्युत्तमैर्गुणैः ॥ २.१०१.४६ ॥
ਇਹ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਹੀ ਨੁਕਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਐਸੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਭੋਗਦੇ ਹੋ।
2.101.47
कथं वत्स्यथ दुर्गेषु वने ऋद्धिविनाकृताः ।
वीर्यसत्वबलोत्साहतेजोभिरकृशाः कृशाः ॥ २.१०१.४७ ॥
ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਹੋਗੇ? ਬਹਾਦਰੀ, ਹੌਂਸਲੇ, ਬਲ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਹੁਣ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋ।
2.101.48
यद्येवमहमज्ञास्यं वने वासं हि वो ध्रुवम् ।
शतशृङ्गान्मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम् ॥ २.१०१.४८ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਪਾਂਡੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਤਸ਼ਿੰਗ ਤੋਂ ਮੈਂ ਗਜਾਹ੍ਵਯ (ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ) ਨਾ ਜਾਂਦੀ।
2.101.49
धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा ।
यः पुत्राधिमसम्प्राप्य स्वर्गेच्छामकरोत्प्रियाम् ॥ २.१०१.४९ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਧੰਨ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ; ਪੁੱਤਰ ਪਾਏ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।
2.101.50
धन्यां चातीन्द्रियज्ञानामिमां प्राप्तां परां गतिम् ।
मन्ये तु माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव तु ॥ २.१०१.५० ॥
ਅਤੀਂਦਰੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਇਹ ਨਾਰੀ ਨੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪਾਈ; ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਧੰਨ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਿਆਣਮਈ ਮਾਦਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ।
2.101.51
रत्या मत्या च गत्या च ययाऽहमभिसन्धिता ।
जीवितप्रियतां मह्यं धिङ्मां सङ्क्लेशभागिनीम् ॥ २.१०१.५१ ॥
ਰਤੀ, ਮਤੀ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਿਆਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਦੁੱਖ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਮੈਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ।
2.101.52
पुत्रका न विहास्ये वः कृच्छ्रलब्धान्प्रियान्सतः ।
साऽहं यास्यामि हि वनं हा कृष्णे किं जहासि माम्। ॥ २.१०१.५२ ॥
ਪੁੱਤਰੋ! ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਪਿਆਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਵੀ ਬਨ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਹਾਏ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣੇ! ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦੀ ਹੈਂ?
2.101.53
अन्तवत्यसुधर्मेऽस्मिन्धात्रा किं नु प्रमादतः ।
ममान्तो नैव विहितस्तेनायुर्न जहाति माम् ॥ २.१०१.५३ ॥
ਇਸ ਨਾਸ਼ਵਾਨ, ਸਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਭੁੱਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਨਿਯਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ? ਇਸੇ ਲਈ ਉਮਰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ।
2.101.54
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि सङ्कर्षणानुज ।
कस्मान्न त्रायसे दुःखान्मां चेमांश्च नरोत्तमान् ॥ २.१०१.५४ ॥
ਹਾਏ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਰੋਤਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਉਂਦਾ?
2.101.55
अनादिनिधनं ये त्वामनुध्यायन्ति वै नराः ।
तांस्त्वं पासीत्ययं वादः स गतो व्यर्थतां कथम् ॥ २.१०१.५५ ॥
ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਤੈਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ — ਇਹ ਕਥਨ ਕਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ?
2.101.56
इमे सद्धर्ममाहात्म्ययशोवीर्यानुवर्तिनः ।
नार्हन्ति व्यसनं भोक्तुं नन्वेषां क्रियतां दया ॥ २.१०१.५६ ॥
ਇਹ ਸਦਧਰਮ, ਮਹਿਮਾ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਹਨ; ਇਹ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।
2.101.57
सेयं नीत्यर्थविज्ञेषु कथमापदुपागता ।
स्थितेषु कुलनाथेषु कथमापदुपागता ॥ २.१०१.५७ ॥
ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਗਿਆਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਹ ਬਿਪਤਾ ਕਿਵੇਂ ਆਈ? ਕੁਲਨਾਥਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਕਿਵੇਂ ਆਈ?
2.101.58
हा पाण्डो हा महाराज क्वासि किं समुपेक्षसे ।
पुत्रान्विवास्यतः साधूनरिभिर्द्यूतनिर्जितान् ॥ २.१०१.५८ ॥
ਹਾਏ ਪਾਂਡੂ! ਹਾਏ ਮਹਾਰਾਜ! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ? ਕਿਉਂ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰੇ ਅਤੇ ਬਨਵਾਸ ਭੇਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਧੂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ?
2.101.59
सहदेव निवर्तस्व ननु त्वमसि मे प्रियः ।
शरीरादपि माद्रेय मां मा त्याक्षीः कुपुत्रवत् ॥ २.१०१.५९ ॥
ਸਹਦੇਵ! ਮੁੜ ਆ — ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ, ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ, ਮਾਦਰੀ ਦਿਆ ਪੁੱਤਰਾ! ਕੁਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡ।
2.101.60
व्रजन्तु ब्रातरस्तेऽमी यदि सत्याभिसन्धिनः ।
मत्परित्राणजं धर्ममिहैव त्वमवाप्नुहि ॥ २.१०१.६० ॥
ਜੇ ਤੇਰੇ ਇਹ ਭਰਾ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਣ; ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।
2.101.61
एवं विपलतीं कुन्तीमभिवाद्य प्रणम्य च ।
पाण्डवा विगतानन्दा वनायैव प्रवव्रजुः ॥ २.१०१.६१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦੀ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਤੇ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਕੇ, ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪਾਂਡਵ ਬਨ ਵੱਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪਏ।
2.101.62
विदुरश्चापि तामार्तां कुन्तीमाश्वास्य हेतुभिः ।
प्रावेशयद्गृहं क्षत्ता स्वयमार्ततरः शनैः ॥ २.१०१.६२ ॥
ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੁਖੀ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਦਲੀਲਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਏ।
2.101.63
धार्तराष्ट्रस्त्रिस्ताश्च निखिलेनोपलभ्य तत् ।
गमनं परिकर्षं च कृष्णाया द्यूतमण्डले ॥ २.१०१.६३ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ—ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਤੁਰਨਾ ਅਤੇ ਜੂਏ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਘਸੀਟਣਾ।
2.101.64
रुरुदुः सुस्वनं सर्वा विनिन्दन्त्यः कुरून्भृशम् ।
दध्युश्च सुचिरं कालं करासक्तमुखाम्बुजाः ॥ २.१०१.६४ ॥
ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਈਆਂ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਦੇਰ ਤੱਕ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮੂੰਹ ਟਿਕਾਈ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
2.101.65
राजा च धृतराष्ट्रस्तु पुत्राणामनयं तदा ।
ध्यायन्नुद्विग्नहृदयो न शान्तिमधिजग्मिवान् ॥ २.१०१.६५ ॥
ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਚੈਨ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਪਾ ਸਕੇ।
2.101.66
स चिन्तयन्ननेकाग्रः शोकव्याकुलचेतनः ।
क्षत्तुः सम्प्रेषयामास शीघ्रमागम्यतामिति ॥ २.१०१.६६ ॥
ਉਹ ਬੇਧਿਆਨੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਸ਼ੱਤਾ (ਵਿਦੁਰ) ਕੋਲ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਜਲਦੀ ਆਵੇ।
2.101.67
ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
तं पर्यपृच्छत्संविग्नो धृतराष्ट्रो जनाधिपः ॥ २.१०१.६७ ॥
ਫਿਰ ਵਿਦੁਰ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਗਏ। ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਜਨਾਧਿਪ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।