മഹാഭാരതം · അധ്യായം 2.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.101.1
ततः सम्प्रस्थिते तत्र धर्मराजे तदा नृप ।
जनाः समन्ताद्द्रष्टुं तं समारुरुहुरातुराः ॥ २.१०१.१ ॥
ഹേ രാജാവേ, അപ്പോൾ ധർമ്മരാജാവ് അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ കാണാനുള്ള ആകാംക്ഷയോടെ എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും കയറി.
2.101.2
ततः प्रासादवर्याणि विमानशिखराणि च ।
गोपुराणि च सर्वाणि वृक्षानन्यांश्च सर्वशः ॥ २.१०१.२ ॥
പിന്നെ ശ്രേഷ്ഠമായ കൊട്ടാരങ്ങളും വിമാനശിഖരങ്ങളും എല്ലാ നഗരകവാടങ്ങളും മരങ്ങളും മറ്റെല്ലാം പൂർണ്ണമായി (ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു).
2.101.3
अथाधिरुह्य सस्त्रीका उदासीना व्यलोकयन् ।
न हि रथ्यास्तदा शक्या गन्तुं ताश्च जनाकुलाः ॥ २.१०१.३ ॥
പിന്നെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം കയറി അവർ ദുഃഖത്തോടെ നോക്കി; ആ സമയം ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ തെരുവുകളിലൂടെ നടക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നില്ല.
2.101.4
आरुह्य स्मानतास्तत्र दीनाः पश्यन्ति पाण्डवान् ।
पदातिं वर्जितच्छत्रं चेलभूषणवर्जितम् ॥ २.१०१.४ ॥
അവിടെ കയറി, തലകുനിച്ച ദീനരായ ജനങ്ങൾ പാണ്ഡവരെ കാണുന്നു—കാൽനടയായി, കുടയില്ലാതെ, വസ്ത്രവും ആഭരണങ്ങളുമില്ലാതെ.
2.101.5
वल्कलाजिनसंवीतं पार्थं दृष्ट्वा जनास्तदा ।
ऊचुर्बहुविधा वाचो भृशोपहतचेतसः ॥ २.१०१.५ ॥
മരവുരിയും മാൻതോലും ധരിച്ച പാർത്ഥന്മാരെ കണ്ട് മനസ്സ് അത്യന്തം നൊന്ത ജനങ്ങൾ പല വിധത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
2.101.6
यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत् ।
तमेकं कृष्णया सार्धमनुगच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.६ ॥
ആരുടെ പോക്കിൽ ചതുരംഗബലമാകുന്ന മഹാസേന പിന്തുടർന്നിരുന്നുവോ, അദ്ദേഹത്തെ ഇന്ന് പാണ്ഡവർ കൃഷ്ണയോടൊപ്പം മാത്രം പിന്തുടരുന്നു.
2.101.7
चत्वारो भ्रातरश्चैव धौम्यश्चैव पुरोहितः ।
भीमार्जुनौ वारयित्वा निकृत्या बद्धकार्मुकौ ॥ २.१०१.७ ॥
നാല് സഹോദരന്മാരും പുരോഹിതനായ ധൗമ്യനും, ഭീമാർജുനന്മാരെ തടഞ്ഞ്, വഞ്ചനയാൽ വില്ല് കെട്ടിയവരായി (നടന്നു).
2.101.8
धर्म एवास्थितो येन त्यक्त्वा राज्यं महात्मना ।
या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि ॥ २.१०१.८ ॥
രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് ധർമ്മത്തെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച മഹാത്മാവിന്റെ; മുൻപ് ആകാശചാരികളായ ജീവികൾക്കുപോലും കാണാൻ കഴിയാതിരുന്നവളെ.
2.101.9
तामद्य कृष्णां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ।
अङ्गरागोचितां कृष्णां रक्तचन्दनसेविनीम् ॥ २.१०१.९ ॥
ഇന്ന് രാജവീഥിയിലൂടെ പോകുന്ന ജനങ്ങൾ ആ കൃഷ്ണയെ കാണുന്നു; അംഗരാഗത്തിന് യോഗ്യയായ, ചുവന്ന ചന്ദനം ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കൃഷ്ണയെ.
2.101.10
वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यत्याशु विवर्णताम् ।
अद्य नूनं पृथा देवी सत्यमाविश्य भाषते ॥ २.१०१.१० ॥
മഴയും ചൂടും തണുപ്പും അവളുടെ നിറം പെട്ടെന്ന് മങ്ങിപ്പിക്കും. ഇന്ന് തീർച്ചയായും ദേവി പൃഥ സത്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു.
2.101.11
पुत्रान्स्नुषां च देवी तु द्रष्टुमद्याथ नार्हति ।
निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याहुः स्वदर्शनम् ॥ २.१०१.११ ॥
ദേവി (പൃഥ) ഇന്ന് പുത്രന്മാരെയും മരുമകളെയും കാണാൻ അർഹയല്ല. ഗുണഹീനനായ പുത്രനും അവൾ എങ്ങനെ സ്വന്തം ദർശനം നൽകും?
2.101.12
किम्पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम् ।
आनृशंस्यमनुक्रोशो धृतिः शीलं दमः शमः ॥ २.१०१.१२ ॥
ഇനി, ആരുടെ ഈ ലോകം കേവലം നടത്തയാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടുവോ—അഹിംസ, കരുണ, ധൃതി, ശീലം, ദമം, ശമം എന്നിവയാൽ—അവനെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ.
2.101.13
पाण्डवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम् ।
तस्मादस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः ॥ २.१०१.१३ ॥
ഈ ആറു ഗുണങ്ങൾ പാണ്ഡവനായ പുരുഷോത്തമനെ അലങ്കരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിനേറ്റ ഉപദ്രവത്താൽ പ്രജകൾ അത്യന്തം പീഡിതരായിരിക്കുന്നു.
2.101.14
औदकानीव सत्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात् ।
पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः ॥ २.१०१.१४ ॥
വേനലിൽ ജലം വറ്റുമ്പോൾ ജലജീവികൾ പീഡിതരാകുന്നതുപോലെ, ഈ ജഗത്പതിയുടെ വേദനയാൽ സമസ്ത ലോകവും പീഡിതമായിരിക്കുന്നു.
2.101.15
मूलस्यैवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ।
मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मराजो महाद्युतिः ॥ २.१०१.१५ ॥
വേരിനു മാത്രം ക്ഷതമേറ്റാൽ പൂവും ഫലവുമുള്ള വൃക്ഷം വീഴുന്നു; ഈ മഹാതേജസ്വിയായ ധർമരാജനാണ് മനുഷ്യരുടെ വേര്.
2.101.16
पुष्पं फलं च पत्रं च शाखास्तस्येतरे जनाः ।
ते भ्रातर इव क्षिप्रं सपुत्राः सहबान्धवाः ॥ २.१०१.१६ ॥
പൂവും ഫലവും ഇലയും ശാഖകളും — മറ്റു ജനങ്ങൾ അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്; അവർ സഹോദരരെപ്പോലെ, പുത്രന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടി വേഗം (നശിക്കും).
2.101.17
गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति पाण्डवः ।
उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च ॥ २.१०१.१७ ॥
പാണ്ഡവൻ എവിടേക്ക് പോകുന്നുവോ അവിടേക്ക് നാം അവനെ പിന്തുടരുന്നു; ഉദ്യാനങ്ങളും കൃഷിയിടങ്ങളും വീടുകളും ഉപേക്ഷിച്ച്.
2.101.18
एकदुःखसुखाः पार्थमनुयाम सुधार्मिकम् ।
समुच्छ्रितपताकानि परिध्वस्ताजिराणि च ॥ २.१०१.१८ ॥
സുഖദുഃഖങ്ങൾ ഒരുപോലെ പങ്കിട്ട്, അത്യന്തം ധർമ്മിഷ്ഠനായ പാർത്ഥനെ നാം അനുഗമിക്കും; കൊടികൾ ഉയർന്നുപറക്കുന്നതും മുറ്റങ്ങൾ ചവിട്ടിമെതിക്കപ്പെട്ടതുമായ നിലയിൽ.
2.101.19
उपात्तधनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ।
रजसाऽप्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः ॥ २.१०१.१९ ॥
ധനധാന്യങ്ങൾ അപഹരിക്കപ്പെട്ടവയും സാരമെല്ലാം കവർന്നവയും പൊടിയാൽ മൂടിയവയും ദൈവങ്ങളാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവയുമായ.
2.101.20
मूषकैः परिधावद्भिरुद्बलैरावृतानि च ।
अपेतोदकधूमानि हीनसंमार्जनानि च ॥ २.१०१.२० ॥
ഓടിനടക്കുന്ന ശക്തരായ എലികളാൽ നിറഞ്ഞവയും, വെള്ളവും പുകയും ഇല്ലാത്തവയും, അടിച്ചുവാരാത്തവയുമായ.
2.101.21
प्रनष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च ।
दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च ॥ २.१०१.२१ ॥
ബലി, കർമ്മം, യജ്ഞം, മന്ത്രം, ഹോമം, ജപം എന്നിവ നശിച്ചവയും; ക്ഷാമത്താൽ തകർന്നതുപോലെ പൊട്ടിയ പാത്രങ്ങളുള്ളവയുമായ.
2.101.22
अस्मत्त्यक्तानि वेश्मानि सौबलः प्रतिपद्यताम् ।
वनं नगरमेवास्तु येन गच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.२२ ॥
ഞങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച വീടുകൾ സൗബലൻ (ശകുനി) സ്വീകരിക്കട്ടെ; പാണ്ഡവർ പോകുന്ന കാടുതന്നെ നഗരമാകട്ടെ.
2.101.23
अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम् ।
बिलानि दंष्ट्रिणः सर्वे वानि मृगपक्षिणः ॥ २.१०१.२३ ॥
ഞങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച നഗരം കാടാകട്ടെ; കൊമ്പുള്ള ജീവികളെല്ലാം മാളങ്ങളിലും, കാട്ടിലെ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും അവിടെയും.
2.101.24
त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजाः सिंहा वनान्यपि ।
अनाक्रान्तं प्रपद्यन्तः सेवमानं त्यजन्तु च ॥ २.१०१.२४ ॥
ഞങ്ങളുടെ ഭയത്താൽ ഭീതരായ ആനകളും സിംഹങ്ങളും കാടുകളും വിട്ടുപോകട്ടെ; ആക്രമിക്കപ്പെടാത്ത കാടുകളിലേക്ക് പോയി, മുമ്പ് സേവിച്ചിരുന്നവ ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ.
2.101.25
तृणमांसफलादानां देशांस्त्यक्त्वा मृगद्विजाः ।
वयं पार्थैर्वने सम्यक्सह वत्स्याम निर्वृताः ॥ २.१०१.२५ ॥
പുല്ല്, മാംസം, പഴങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്ന മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും തങ്ങളുടെ ദേശങ്ങൾ വിട്ട്, നാം പാണ്ഡവരോടൊപ്പം കാട്ടിൽ നന്നായി, സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കും.
2.101.26
इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः ।
शुश्राव पार्थः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम् ॥ २.१०१.२६ ॥
ഇങ്ങനെ പലരും പറഞ്ഞ വിവിധ വാക്കുകൾ പാർത്ഥൻ കേട്ടു; കേട്ടിട്ടും അവൻ മനസ്സ് അവയിൽ വെച്ചില്ല.
2.101.27
ततः प्रासादसंस्थास्तु समन्ताद्वै गृहे गृहे ।
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां चैव योषितः ॥ २.१०१.२७ ॥
അപ്പോൾ കൊട്ടാരമാളികകളിൽ നിന്നിരുന്ന, ചുറ്റുമുള്ള ഓരോ വീട്ടിലുമുള്ള ബ്രാഹ്മണ, ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ, ശൂദ്ര സ്ത്രീകളും (കണ്ടു).
2.101.28
गत्वा स्वगृहजालानि उत्पाट्यावरणानि च ।
ददृशुः पाण्डवान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः ॥ २.१०१.२८ ॥
സ്വന്തം വീടുകളുടെ ജാലകങ്ങളും മറകളും നീക്കി, ചെന്ന് അവർ വല്ക്കലവും മാൻതോലും ധരിച്ച ദീനരായ പാണ്ഡവരെ കണ്ടു.
2.101.29
कृष्णां त्वदृष्टपूर्वां तां व्रजन्तीं पद्भिरेव च ।
एकवस्त्रां रुदन्तीं तां मुक्तकेशीं रजस्वलाम् ॥ २.१०१.२९ ॥
മുമ്പൊരിക്കലും കാണാത്ത കൃഷ്ണയെ — കാൽനടയായി പോകുന്നവളും, ഒരു വസ്ത്രം മാത്രം ധരിച്ചവളും, കരയുന്നവളും, അഴിഞ്ഞ മുടിയുള്ളവളും, ആർത്തവാവസ്ഥയിലുള്ളവളുമായ അവളെ (കണ്ടു).
2.101.30
दृष्ट्वा तदा स्त्रियः सर्वा विवर्णवदना भृशम् ।
विलप्य बहुधा मोहाद्दुःखशोकेन पीडिताः।
हाहा धिग्धिग्धिगित्युक्त्वा नेत्रैरश्रूण्यवर्तयन् ॥ २.१०१.३० ॥
അപ്പോൾ അത് കണ്ട എല്ലാ സ്ത്രീകളും, മുഖം വിളറി, ദുഃഖശോകങ്ങളാൽ അത്യന്തം പീഡിതരായി, മോഹത്താൽ പല വിധത്തിൽ വിലപിച്ച്, "അയ്യോ! ധിക്ക്! ധിക്ക്! ധിക്ക്!" എന്ന് പറഞ്ഞ് കണ്ണുകളിൽനിന്ന് കണ്ണീർ ഒഴുക്കി.
2.101.31
जनस्याथ वजः श्रुत्वा स राजा भ्रातृभिः सह ।
उद्दिश्य वनावासाय प्रतस्थे कृतनिश्चयः ॥ २.१०१.३१ ॥
ജനക്കൂട്ടത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ആ രാജാവ്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം, വനവാസത്തിനായി ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.
2.101.32
तस्मिन्सम्प्रस्थिते कृष्णा पृथां प्राप्य यशस्विनीम् ।
अपृच्छद्भृशदुःखार्ता याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥ २.१०१.३२ ॥
അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, അതിദുഃഖത്താൽ പീഡിതയായ കൃഷ്ണ യശസ്വിനിയായ പൃഥയുടെ അടുത്തെത്തി ചോദിച്ചു; അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന മറ്റ് സ്ത്രീകളും.
2.101.33
ततो निनादः सुमहान्पाण्डवान्तः पुरेऽभवत् ॥ २.१०१.३३ ॥
അപ്പോൾ പാണ്ഡവരുടെ അന്തഃപുരത്തിൽ വലിയൊരു വിലാപധ്വനി ഉയർന്നു.
2.101.34
कुन्ती च भृशशन्तप्ता द्रौपदीं प्रेक्ष्य गच्छतीम् ।
शोकविह्वलया वाचा कृच्छ्राद्वचनमब्रवीत् ॥ २.१०१.३४ ॥
അതിസന്താപിതയായ കുന്തി പോകുന്ന ദ്രൗപദിയെ കണ്ടു, ദുഃഖത്താൽ വിറച്ച സ്വരത്തിൽ വിഷമത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.101.35
वत्से शोको न ते कार्यः प्राप्येदं व्यसनं महत् ।
स्त्रीधर्माणामभिज्ञाऽसि शीलाचारवती तथा ॥ २.१०१.३५ ॥
മകളേ, ഈ മഹാവിപത്ത് നേരിട്ടാലും നിനക്ക് ശോകം വേണ്ട. സ്ത്രീധർമ്മങ്ങൾ നീ നന്നായി അറിയുന്നവളാണ്; ശീലവും ആചാരവുമുള്ളവളുമാണ്.
2.101.36
न त्वां शन्देष्टुमर्हामि भर्तॄन्प्रति शुचिस्मिते ।
साध्वी गुणसमापन्ना भूषितं ते कुलद्वयम् ॥ २.१०१.३६ ॥
ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, ഭർത്താക്കന്മാരെക്കുറിച്ച് നിന്നോട് കഠിനമായി ഉപദേശിക്കാൻ ഞാൻ യോഗ്യയല്ല. നീ സാധ്വിയും ഗുണസമ്പന്നയുമാണ്; നിന്നാൽ ഇരു കുലങ്ങളും അലങ്കരിക്കപ്പെടുന്നു.
2.101.37
सभाग्याः कुरवश्चेमे ये न दग्धास्त्वयाऽनघे ।
अरिष्टं व्रज पन्थानं मदनुध्यानबृंहिता ॥ २.१०१.३७ ॥
നിർമ്മലേ! നിന്നാൽ ദഹിപ്പിക്കപ്പെടാത്ത ഈ കുരുവംശജർ ഭാഗ്യവാന്മാർ. എന്റെ ധ്യാനത്താൽ ബലപ്പെട്ട് സുരക്ഷിതമായ വഴിയിൽ പോകൂ.
2.101.38
भाविन्यर्थे हि सत्स्त्रीणां वैकृतं नोपजायते ।
गुरुधर्माभिगुप्ता च श्रेयः क्षिप्रमवप्स्यसि ॥ २.१०१.३८ ॥
ശുഭവതീ! സത്സ്ത്രീകളിൽ കാര്യത്തിൽ ദോഷം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഗുരുധർമ്മത്താൽ സംരക്ഷിതയായ നീ വേഗം ശ്രേയസ്സ് നേടും.
2.101.39
सहदेवश्च मे पुत्रः सदाऽवेक्ष्यो वने वसन् ।
यथेदं व्यसनं प्राप्य नायं सीदेन्महामतिः ॥ २.१०१.३९ ॥
എന്റെ പുത്രൻ സഹദേവൻ വനത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടവനാണ്. ഈ ദുരിതം നേരിട്ട് ഈ മഹാമതി ദുഃഖിക്കാതിരിക്കാൻ.
2.101.40
तथेन्युक्त्वा तु सा देवी स्रवन्नेत्रजलाविला ।
शोणिताक्तैकवसना मुक्तकेशी विनिर्ययौ ॥ २.१०१.४० ॥
"അങ്ങനെയാകട്ടെ" എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ദേവി കണ്ണീരിനാൽ മങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ, രക്തക്കറയുള്ള ഒറ്റ വസ്ത്രത്തോടെ, അഴിഞ്ഞ മുടിയോടെ പുറപ്പെട്ടു.
2.101.41
तां क्रोशन्तीं पृथा दुःखादनुवव्राज गच्छतीम् ।
अथापश्यन्सुतान्सर्वान्हृताभरणवाससः ॥ २.१०१.४१ ॥
കരഞ്ഞുകൊണ്ട് പോകുന്ന അവളെ പൃഥ ദുഃഖത്തോടെ പിന്തുടർന്നു. അപ്പോൾ ആഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും അപഹരിക്കപ്പെട്ട തന്റെ പുത്രന്മാരെ എല്ലാവരെയും അവൾ കണ്ടു.
2.101.42
रुरुचर्मावृततनून्ह्रिया किञ्चिदवाह्मुखान् ।
परैः परीतान्संहृष्टैः सुहृद्भिश्चानुशोचितान् ॥ २.१०१.४२ ॥
മാൻതോൽ പുതച്ച ശരീരമുള്ളവരും, ലജ്ജയാൽ അല്പം താഴ്ന്ന മുഖമുള്ളവരും, സന്തോഷിച്ച ശത്രുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവരും, സുഹൃത്തുക്കളാലും ശോകിക്കപ്പെടുന്നവരുമായ അവരെ.
2.101.43
तदवस्थान्सुतान्सर्वानुपसृत्यातिवत्सला ।
स्वजमानाऽवदच्छेकात्तत्तद्विलपती बहु ॥ २.१०१.४३ ॥
ആ അവസ്ഥയിലായ എല്ലാ മക്കളുടെയും അടുത്തുചെന്ന്, അതിവാത്സല്യമുള്ള അമ്മ അവരെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ദുഃഖത്താൽ പലവിധം വിലപിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
2.101.44
कथं सद्धर्मचारित्रान्वृत्तस्थितिविभूषितान् ।
अक्षुद्रान्दृढभक्तांश्च दैवतेज्यापरान्सदा ॥ २.१०१.४४ ॥
എപ്പോഴും സദ്ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നവരും സൽപ്പെരുമാറ്റത്താൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവരും ഉദാരരും ദൃഢഭക്തിയുള്ളവരും ദൈവാരാധനയിൽ സദാ മുഴുകിയവരുമായ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ (ഈ നിലയിലായി)?
2.101.45
व्यसनं वः समभ्यागात्कोऽयं विधिविपर्ययः ।
कस्यापध्यानजं चेदमागः पश्यामि वो धिया ॥ २.१०१.४५ ॥
നിങ്ങളുടെമേൽ ഈ വിപത്ത് പൂർണ്ണമായി വന്നുഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് ഏത് വിധിയുടെ വിപര്യയമാണ്? ആരുടെ ശാപത്താൽ ജനിച്ചതാണിത്, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ ഏത് അപരാധമാണിതിന് കാരണമെന്ന് ഞാൻ എന്റെ ബുദ്ധികൊണ്ട് കാണുന്നു.
2.101.46
स्यात्तु मद्भाग्यदोषोऽयं याऽहं युष्मानजीजनम् ।
दुःखायासभुजोऽत्यर्थं युक्तानप्युत्तमैर्गुणैः ॥ २.१०१.४६ ॥
ഇത് എന്റെ ഭാഗ്യദോഷമായിരിക്കാം; ഉത്തമ ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയവരായിരുന്നിട്ടും അത്യധികം ദുഃഖവും കഠിനാധ്വാനവും അനുഭവിക്കുന്നവരായി ഞാൻ നിങ്ങളെ പ്രസവിച്ചതുകൊണ്ടാണിത്.
2.101.47
कथं वत्स्यथ दुर्गेषु वने ऋद्धिविनाकृताः ।
वीर्यसत्वबलोत्साहतेजोभिरकृशाः कृशाः ॥ २.१०१.४७ ॥
ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെട്ട നിങ്ങൾ ദുർഘടമായ കാട്ടിൽ എങ്ങനെ വസിക്കും? വീര്യം, സത്ത്വം, ബലം, ഉത്സാഹം, തേജസ്സ് എന്നിവയിൽ നിങ്ങൾ ദുർബലരായിരുന്നില്ല; എന്നിട്ടും ഇപ്പോൾ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.101.48
यद्येवमहमज्ञास्यं वने वासं हि वो ध्रुवम् ।
शतशृङ्गान्मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम् ॥ २.१०१.४८ ॥
നിങ്ങൾ തീർച്ചയായും കാട്ടിൽ വാസം ചെയ്യേണ്ടിവരുമെന്ന് ഞാൻ അറിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ, പാണ്ഡു മരിച്ചപ്പോൾ ശതശൃംഗത്തിൽ നിന്ന് ഗജാഹ്വയത്തിലേക്ക് (ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക്) ഞാൻ പോകില്ലായിരുന്നു.
2.101.49
धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा ।
यः पुत्राधिमसम्प्राप्य स्वर्गेच्छामकरोत्प्रियाम् ॥ २.१०१.४९ ॥
തപസ്സും ബുദ്ധിയും ഉള്ള നിങ്ങളുടെ പിതാവിനെ ഞാൻ ധന്യനായി കരുതുന്നു; പുത്രന്മാരെ ലഭിക്കാതെയും അദ്ദേഹം പ്രിയമായ സ്വർഗ്ഗത്തെ ആഗ്രഹിച്ചു.
2.101.50
धन्यां चातीन्द्रियज्ञानामिमां प्राप्तां परां गतिम् ।
मन्ये तु माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव तु ॥ २.१०१.५० ॥
അതീന്ദ്രിയജ്ഞാനമുള്ള ഇവൾ പരമഗതി പ്രാപിച്ചു; അവളെ ഞാൻ ധന്യയായി കരുതുന്നു. ധർമ്മജ്ഞയും എല്ലാവിധത്തിലും കല്യാണിയുമായ മാദ്രിയെയും അങ്ങനെ തന്നെ കരുതുന്നു.
2.101.51
रत्या मत्या च गत्या च ययाऽहमभिसन्धिता ।
जीवितप्रियतां मह्यं धिङ्मां सङ्क्लेशभागिनीम् ॥ २.१०१.५१ ॥
ആനന്ദം, ബുദ്ധി, നടപ്പ് എന്നിവയാൽ ഞാൻ ബന്ധിതയായി; അതിനാൽ എനിക്ക് ജീവിതത്തോടുള്ള പ്രിയം ഉണ്ടായി. ദുഃഖം പങ്കിടുന്ന എന്നെത്തന്നെ ധിക്കരിക്കുന്നു.
2.101.52
पुत्रका न विहास्ये वः कृच्छ्रलब्धान्प्रियान्सतः ।
साऽहं यास्यामि हि वनं हा कृष्णे किं जहासि माम्। ॥ २.१०१.५२ ॥
മക്കളേ! ദുഃഖത്തോടെ ലഭിച്ച പ്രിയരായ നിങ്ങളെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കില്ല; ഞാനും കാട്ടിലേക്ക് പോകും. അയ്യോ കൃഷ്ണേ! നീ എന്തിനു എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു?
2.101.53
अन्तवत्यसुधर्मेऽस्मिन्धात्रा किं नु प्रमादतः ।
ममान्तो नैव विहितस्तेनायुर्न जहाति माम् ॥ २.१०१.५३ ॥
ഈ നശ്വരമായ, ശ്വാസത്തോടുകൂടിയ ജീവിതത്തിൽ, സ്രഷ്ടാവ് അശ്രദ്ധമൂലം എനിക്ക് അന്ത്യം നിശ്ചയിച്ചില്ലേ? അതുകൊണ്ടാണ് ആയുസ്സ് എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കാത്തത്.
2.101.54
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि सङ्कर्षणानुज ।
कस्मान्न त्रायसे दुःखान्मां चेमांश्च नरोत्तमान् ॥ २.१०१.५४ ॥
അയ്യോ കൃഷ്ണാ! ദ്വാരകയിൽ വസിക്കുന്നവനേ, സങ്കർഷണന്റെ അനുജനേ, നീ എവിടെയാണ്? എന്നെയും ഈ നരോത്തമന്മാരെയും ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് എന്തുകൊണ്ട് രക്ഷിക്കുന്നില്ല?
2.101.55
अनादिनिधनं ये त्वामनुध्यायन्ति वै नराः ।
तांस्त्वं पासीत्ययं वादः स गतो व्यर्थतां कथम् ॥ २.१०१.५५ ॥
ആദിയും അന്തവുമില്ലാത്ത നിന്നെ ധ്യാനിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ നീ രക്ഷിക്കുന്നു എന്ന ഈ വാക്ക് എങ്ങനെ വ്യർഥമായി?
2.101.56
इमे सद्धर्ममाहात्म्ययशोवीर्यानुवर्तिनः ।
नार्हन्ति व्यसनं भोक्तुं नन्वेषां क्रियतां दया ॥ २.१०१.५६ ॥
ഇവർ സദ്ധർമ്മം, മഹിമ, യശസ്സ്, വീര്യം എന്നിവ പിന്തുടരുന്നവരാണ്; ഇവർ ദുരിതം അനുഭവിക്കാൻ അർഹരല്ല. അതിനാൽ ഇവരോട് ദയ കാട്ടണം.
2.101.57
सेयं नीत्यर्थविज्ञेषु कथमापदुपागता ।
स्थितेषु कुलनाथेषु कथमापदुपागता ॥ २.१०१.५७ ॥
നീതിയും കാര്യജ്ഞാനവുമുള്ളവർ ഉണ്ടായിരിക്കെ ഈ ആപത്ത് എങ്ങനെ വന്നു? കുലനാഥന്മാർ നിലനിൽക്കെ ഈ വിപത്ത് എങ്ങനെ വന്നു?
2.101.58
हा पाण्डो हा महाराज क्वासि किं समुपेक्षसे ।
पुत्रान्विवास्यतः साधूनरिभिर्द्यूतनिर्जितान् ॥ २.१०१.५८ ॥
അയ്യോ പാണ്ഡു! അയ്യോ മഹാരാജാവേ! നീ എവിടെ? എന്തിന് അവഗണിക്കുന്നു? ചൂതിൽ ശത്രുക്കളാൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ട് പ്രവാസത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെടുന്ന സജ്ജനങ്ങളായ പുത്രന്മാരെ?
2.101.59
सहदेव निवर्तस्व ननु त्वमसि मे प्रियः ।
शरीरादपि माद्रेय मां मा त्याक्षीः कुपुत्रवत् ॥ २.१०१.५९ ॥
സഹദേവാ! മടങ്ങിവരൂ — നീ എനിക്ക് പ്രിയനാണ്, ശരീരത്തേക്കാളും പ്രിയൻ, മാദ്രീപുത്രാ! ദുഷ്ടപുത്രനെപ്പോലെ എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
2.101.60
व्रजन्तु ब्रातरस्तेऽमी यदि सत्याभिसन्धिनः ।
मत्परित्राणजं धर्ममिहैव त्वमवाप्नुहि ॥ २.१०१.६० ॥
നിന്റെ ഈ സഹോദരന്മാർ സത്യപ്രതിജ്ഞരെങ്കിൽ അവർ പോകട്ടെ; നീ ഇവിടെത്തന്നെ എന്നെ രക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന ധർമ്മം നേടുക.
2.101.61
एवं विपलतीं कुन्तीमभिवाद्य प्रणम्य च ।
पाण्डवा विगतानन्दा वनायैव प्रवव्रजुः ॥ २.१०१.६१ ॥
ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുന്ന കുന്തിയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ച ശേഷം, സന്തോഷം നഷ്ടപ്പെട്ട പാണ്ഡവർ വനത്തിലേക്കുതന്നെ യാത്രയായി.
2.101.62
विदुरश्चापि तामार्तां कुन्तीमाश्वास्य हेतुभिः ।
प्रावेशयद्गृहं क्षत्ता स्वयमार्ततरः शनैः ॥ २.१०१.६२ ॥
വിദുരനും ദുഃഖിതയായ കുന്തിയെ ന്യായവാദങ്ങളാൽ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, താൻതന്നെ കൂടുതൽ ദുഃഖിതനായിരുന്നിട്ടും, സാവധാനം വീട്ടിനകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
2.101.63
धार्तराष्ट्रस्त्रिस्ताश्च निखिलेनोपलभ्य तत् ।
गमनं परिकर्षं च कृष्णाया द्यूतमण्डले ॥ २.१०१.६३ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ അതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞു—പാണ്ഡവരുടെ യാത്രയും, ദ്യൂതമണ്ഡപത്തിൽ കൃഷ്ണയെ വലിച്ചിഴച്ചതും.
2.101.64
रुरुदुः सुस्वनं सर्वा विनिन्दन्त्यः कुरून्भृशम् ।
दध्युश्च सुचिरं कालं करासक्तमुखाम्बुजाः ॥ २.१०१.६४ ॥
അവരെല്ലാവരും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു, കൗരവരെ വളരെയധികം നിന്ദിച്ചുകൊണ്ട്; ദീർഘനേരം കൈകളിൽ താമരപ്പൂ പോലുള്ള മുഖങ്ങൾ ചേർത്തുവെച്ച് ചിന്താമഗ്നരായിരുന്നു.
2.101.65
राजा च धृतराष्ट्रस्तु पुत्राणामनयं तदा ।
ध्यायन्नुद्विग्नहृदयो न शान्तिमधिजग्मिवान् ॥ २.१०१.६५ ॥
രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രനും അപ്പോൾ പുത്രന്മാരുടെ അനീതിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച്, ഇളകിയ മനസ്സോടെ ശാന്തി നേടിയില്ല.
2.101.66
स चिन्तयन्ननेकाग्रः शोकव्याकुलचेतनः ।
क्षत्तुः सम्प्रेषयामास शीघ्रमागम्यतामिति ॥ २.१०१.६६ ॥
അവൻ ചിന്തയിൽ ഏകാഗ്രതയില്ലാതെ, ദുഃഖത്താൽ ഉലഞ്ഞ മനസ്സോടെ, ക്ഷത്താവിനെ (വിദുരനെ) 'വേഗം വരട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞ് ദൂതനെ അയച്ചു.
2.101.67
ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
तं पर्यपृच्छत्संविग्नो धृतराष्ट्रो जनाधिपः ॥ २.१०१.६७ ॥
അപ്പോൾ വിദുരൻ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ വസതിയിലേക്കു പോയി. ഉദ്വിഗ്നനായ ജനാധിപൻ ധൃതരാഷ്ട്രൻ അദ്ദേഹത്തോടു ചോദിച്ചു.