มหาภารตะ · อัธยายะ 2.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.101.1
ततः सम्प्रस्थिते तत्र धर्मराजे तदा नृप ।
जनाः समन्ताद्द्रष्टुं तं समारुरुहुरातुराः ॥ २.१०१.१ ॥
กษัตริย์ผู้เป็นใหญ่ เมื่อพระธรรมราชาออกเดินทางจากที่นั้น ประชาชนผู้กระวนกระวายอยากเห็นพระองค์ ก็พากันปีนขึ้นที่สูงจากทุกทิศ
2.101.2
ततः प्रासादवर्याणि विमानशिखराणि च ।
गोपुराणि च सर्वाणि वृक्षानन्यांश्च सर्वशः ॥ २.१०१.२ ॥
จากนั้นประชาชนก็ขึ้นไปอยู่เต็มพระราชวังอันงดงาม ยอดปราสาทชั้นสูง ประตูเมืองทุกประตู ต้นไม้ และสิ่งอื่นทั้งหมดทุกหนทุกแห่ง
2.101.3
अथाधिरुह्य सस्त्रीका उदासीना व्यलोकयन् ।
न हि रथ्यास्तदा शक्या गन्तुं ताश्च जनाकुलाः ॥ २.१०१.३ ॥
แล้วสตรีทั้งหลายพร้อมสามีก็ขึ้นไปยืนดูด้วยความเศร้าโศก เพราะถนนเต็มไปด้วยผู้คน จึงไม่อาจเดินผ่านได้ในเวลานั้น
2.101.4
आरुह्य स्मानतास्तत्र दीनाः पश्यन्ति पाण्डवान् ।
पदातिं वर्जितच्छत्रं चेलभूषणवर्जितम् ॥ २.१०१.४ ॥
ประชาชนผู้ก้มหน้าและทุกข์ระทมพากันปีนขึ้นไปดู เห็นพวกปาณฑพเดินเท้า ไม่มีร่มกั้น ไม่มีผ้าและเครื่องประดับ
2.101.5
वल्कलाजिनसंवीतं पार्थं दृष्ट्वा जनास्तदा ।
ऊचुर्बहुविधा वाचो भृशोपहतचेतसः ॥ २.१०१.५ ॥
เมื่อเห็นพระปารถะนุ่งห่มเปลือกไม้และหนังกวาง ประชาชนที่ใจหดหู่อย่างยิ่งจึงกล่าวถ้อยคำนานาประการ
2.101.6
यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत् ।
तमेकं कृष्णया सार्धमनुगच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.६ ॥
กษัตริย์ผู้ที่กองทัพใหญ่สี่เหล่าเคยติดตามเมื่อเสด็จไป บัดนี้พวกปาณฑพกลับติดตามพระองค์เพียงลำพังพร้อมด้วยพระกฤษณา
2.101.7
चत्वारो भ्रातरश्चैव धौम्यश्चैव पुरोहितः ।
भीमार्जुनौ वारयित्वा निकृत्या बद्धकार्मुकौ ॥ २.१०१.७ ॥
พี่น้องทั้งสี่และปุโรหิตธเมยะเองก็ตามไป โดยห้ามภีมะและอรชุนไว้ ทั้งสองผู้มีคันธนูถูกมัดด้วยการหลอกลวง
2.101.8
धर्म एवास्थितो येन त्यक्त्वा राज्यं महात्मना ।
या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि ॥ २.१०१.८ ॥
พระองค์ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้สละราชอาณาจักรและยึดธรรมไว้เพียงอย่างเดียว ทั้งที่แต่ก่อนแม้สิ่งมีชีวิตที่เคลื่อนไปในท้องฟ้าก็ไม่อาจเห็นพระนางได้
2.101.9
तामद्य कृष्णां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ।
अङ्गरागोचितां कृष्णां रक्तचन्दनसेविनीम् ॥ २.१०१.९ ॥
วันนี้ประชาชนที่เดินบนถนนหลวงได้เห็นพระกฤษณาผู้ควรแก่การทาเครื่องหอม ผู้เคยใช้จันทน์แดง
2.101.10
वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यत्याशु विवर्णताम् ।
अद्य नूनं पृथा देवी सत्यमाविश्य भाषते ॥ २.१०१.१० ॥
ฝน ความร้อน และความหนาวจะทำให้ผิวพระนางซีดเผือดอย่างรวดเร็ว วันนี้ท้าวเทวีปฤถา คงจะกำลังกล่าวความจริงอยู่แน่
2.101.11
पुत्रान्स्नुषां च देवी तु द्रष्टुमद्याथ नार्हति ।
निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याहुः स्वदर्शनम् ॥ २.१०१.११ ॥
วันนี้เทวีปฤถาไม่สมควรได้เห็นบุตรและสะใภ้ของตน จะให้เห็นแม้แต่บุตรที่ไร้คุณธรรมได้อย่างไร
2.101.12
किम्पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम् ।
आनृशंस्यमनुक्रोशो धृतिः शीलं दमः शमः ॥ २.१०१.१२ ॥
ยิ่งกว่านั้นอีกเมื่อโลกนี้ถูกพิชิตได้ด้วยความประพฤติของพระองค์เพียงผู้เดียว ด้วยความไม่โหดร้าย ความเมตตา ความอดทน ความประพฤติดี การควบคุมตน และความสงบ
2.101.13
पाण्डवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम् ।
तस्मादस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः ॥ २.१०१.१३ ॥
คุณธรรมทั้งหกนี้ย่อมประดับปาณฑพผู้เป็นบุรุษสูงสุด เพราะฉะนั้นเมื่อพระองค์ถูกทำร้าย ประชาราษฎร์จึงทุกข์ระทมยิ่งนัก
2.101.14
औदकानीव सत्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात् ।
पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः ॥ २.१०१.१४ ॥
เหมือนสัตว์น้ำที่ทุกข์ทรมานในฤดูร้อนเมื่อน้ำแห้งลง โลกทั้งสิ้นก็ถูกความทุกข์ของเจ้าแห่งโลกพระองค์นี้ทำให้ทุกข์ระทม
2.101.15
मूलस्यैवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ।
मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मराजो महाद्युतिः ॥ २.१०१.१५ ॥
เมื่อรากถูกทำลาย ต้นไม้ที่มีดอกและผลก็ล้มลง และพระธรรมราชาผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่นี้คือรากของมนุษย์
2.101.16
पुष्पं फलं च पत्रं च शाखास्तस्येतरे जनाः ।
ते भ्रातर इव क्षिप्रं सपुत्राः सहबान्धवाः ॥ २.१०१.१६ ॥
ดอก ผล ใบ และกิ่งก้านคือประชาชนอื่นๆ ของพระองค์ เหมือนพี่น้อง พร้อมด้วยบุตรและญาติพี่น้อง พวกเขาจะพินาศอย่างรวดเร็ว
2.101.17
गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति पाण्डवः ।
उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च ॥ २.१०१.१७ ॥
ไม่ว่าปาณฑพจะเสด็จไปทางใด พวกเราก็จะติดตามไป ละทิ้งสวน ทุ่งนา และบ้านเรือน
2.101.18
एकदुःखसुखाः पार्थमनुयाम सुधार्मिकम् ।
समुच्छ्रितपताकानि परिध्वस्ताजिराणि च ॥ २.१०१.१८ ॥
ร่วมทุกข์ร่วมสุขเท่าเทียมกัน พวกเราจะติดตามพระปารถะผู้ประพฤติธรรมอย่างยิ่ง โดยยกธงสูงขึ้น และลานบ้านถูกย่ำจนพัง
2.101.19
उपात्तधनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ।
रजसाऽप्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः ॥ २.१०१.१९ ॥
ทรัพย์และธัญญาหารถูกนำไปหมด แก่นสารถูกชิงไปทั้งสิ้น ถูกฝุ่นคลุม และเทพเจ้าละทิ้งไปแล้ว
2.101.20
मूषकैः परिधावद्भिरुद्बलैरावृतानि च ।
अपेतोदकधूमानि हीनसंमार्जनानि च ॥ २.१०१.२० ॥
ถูกหนูจำนวนมหาศาลวิ่งเพ่นพ่านรุมล้อม ไร้น้ำและควัน และไม่มีการกวาดให้สะอาด
2.101.21
प्रनष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च ।
दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च ॥ २.१०१.२१ ॥
พิธีบูชา พิธีกรรม การสังเวย มนตร์ การถวายเครื่องบูชาในไฟ และการสวดชปะ ล้วนเสื่อมสูญไปแล้ว เหมือนถูกทำลายด้วยความอดอยาก และภาชนะก็แตกหักกระจัดกระจาย
2.101.22
अस्मत्त्यक्तानि वेश्मानि सौबलः प्रतिपद्यताम् ।
वनं नगरमेवास्तु येन गच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.२२ ॥
ขอให้เจ้าสุพละ (ศกุนิ) รับเอาเรือนที่เราทิ้งไว้ ให้ป่าที่พวกปาณฑพไปอยู่กลายเป็นเมืองของพวกเขาเถิด
2.101.23
अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम् ।
बिलानि दंष्ट्रिणः सर्वे वानि मृगपक्षिणः ॥ २.१०१.२३ ॥
ขอให้นครที่เราทิ้งไว้กลายเป็นป่า ให้สัตว์ที่มีเขี้ยวทั้งหมดอาศัยอยู่ในโพรงดิน และให้กวางกับนกในป่าอยู่ที่นั่นเถิด
2.101.24
त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजाः सिंहा वनान्यपि ।
अनाक्रान्तं प्रपद्यन्तः सेवमानं त्यजन्तु च ॥ २.१०१.२४ ॥
ให้ช้างและสิงโต ที่หวาดกลัวความกลัวของเรา ละทิ้งแม้กระทั่งป่าทั้งหลาย ให้มันไปยังป่าที่ยังไม่มีใครย่ำเหยียบ และละทิ้งที่ที่มันเคยอาศัยอยู่เสีย
2.101.25
तृणमांसफलादानां देशांस्त्यक्त्वा मृगद्विजाः ।
वयं पार्थैर्वने सम्यक्सह वत्स्याम निर्वृताः ॥ २.१०१.२५ ॥
กวางและนกที่กินหญ้า เนื้อ และผลไม้ ต่างละทิ้งถิ่นฐานของตน ส่วนพวกเราจะอยู่ในป่ากับพวกปารถอย่างสงบสุขและพอใจ
2.101.26
इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः ।
शुश्राव पार्थः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम् ॥ २.१०१.२६ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำต่าง ๆ ที่ผู้คนมากมายกล่าวออกมาเช่นนี้ ปารถก็ได้ยินแล้ว แต่เมื่อได้ยินแล้วพระองค์ก็มิได้ใส่พระทัยถ้อยคำเหล่านั้น
2.101.27
ततः प्रासादसंस्थास्तु समन्ताद्वै गृहे गृहे ।
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां चैव योषितः ॥ २.१०१.२७ ॥
จากนั้น บรรดาสตรีที่ยืนอยู่บนระเบียงปราสาท ทุกทิศทาง เรือนแล้วเรือนเล่า ทั้งของพราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ และศูทรด้วย ก็มองดูอยู่
2.101.28
गत्वा स्वगृहजालानि उत्पाट्यावरणानि च ।
ददृशुः पाण्डवान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः ॥ २.१०१.२८ ॥
พวกนางลงมาเปิดช่องหน้าต่างและม่านบังของเรือนตน แล้วเห็นพวกปาณฑพผู้น่าสงสาร สวมเปลือกไม้และหนังกวาง
2.101.29
कृष्णां त्वदृष्टपूर्वां तां व्रजन्तीं पद्भिरेव च ।
एकवस्त्रां रुदन्तीं तां मुक्तकेशीं रजस्वलाम् ॥ २.१०१.२९ ॥
พวกนางเห็นกฤษณาซึ่งไม่เคยมีใครเห็นมาก่อน กำลังเดินไปด้วยเท้า นุ่งผ้าผืนเดียว ร้องไห้ ผมปล่อยสยาย และอยู่ในสภาพมีประจำเดือน
2.101.30
दृष्ट्वा तदा स्त्रियः सर्वा विवर्णवदना भृशम् ।
विलप्य बहुधा मोहाद्दुःखशोकेन पीडिताः।
हाहा धिग्धिग्धिगित्युक्त्वा नेत्रैरश्रूण्यवर्तयन् ॥ २.१०१.३० ॥
เมื่อเห็นนางแล้ว บรรดาสตรีทั้งหมดต่างมีใบหน้าซีดเผือด ถูกความทุกข์และความโศกเศร้าบีบคั้นอย่างหนัก พากันคร่ำครวญหลายประการด้วยความหลงผิด และร้องว่า "อนิจจา น่าอดสู น่าอดสู น่าอดสู" แล้วน้ำตาก็ไหลรินจากดวงตา
2.101.31
जनस्याथ वजः श्रुत्वा स राजा भ्रातृभिः सह ।
उद्दिश्य वनावासाय प्रतस्थे कृतनिश्चयः ॥ २.१०१.३१ ॥
ครั้นได้ยินเสียงอื้ออึงของผู้คน พระราชาก็ออกเดินทางพร้อมด้วยพี่น้องเพื่อไปลี้ภัยในป่า โดยมีพระทัยมั่นคงแน่วแน่
2.101.32
तस्मिन्सम्प्रस्थिते कृष्णा पृथां प्राप्य यशस्विनीम् ।
अपृच्छद्भृशदुःखार्ता याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥ २.१०१.३२ ॥
เมื่อพระองค์ออกเดินทางแล้ว กฤษณาซึ่งทุกข์ระทมอย่างยิ่ง ได้เข้าไปหาพระนางปฤถาผู้ทรงเกียรติยศ และถามไถ่ รวมทั้งบรรดาสตรีอื่น ๆ ที่อยู่ที่นั่นด้วย
2.101.33
ततो निनादः सुमहान्पाण्डवान्तः पुरेऽभवत् ॥ २.१०१.३३ ॥
จากนั้น เสียงคร่ำครวญอันดังใหญ่หลวงก็ดังขึ้นภายในวังของพวกปาณฑพ
2.101.34
कुन्ती च भृशशन्तप्ता द्रौपदीं प्रेक्ष्य गच्छतीम् ।
शोकविह्वलया वाचा कृच्छ्राद्वचनमब्रवीत् ॥ २.१०१.३४ ॥
พระนางกุนตีทรงร้อนรนอย่างยิ่ง เมื่อเห็นเทราปทีกำลังจากไป พระนางจึงตรัสถ้อยคำนี้ออกมาอย่างยากลำบาก เสียงสั่นเครือด้วยความโศกเศร้า
2.101.35
वत्से शोको न ते कार्यः प्राप्येदं व्यसनं महत् ।
स्त्रीधर्माणामभिज्ञाऽसि शीलाचारवती तथा ॥ २.१०१.३५ ॥
ลูกรัก เจ้าไม่ควรเศร้าโศกเลย แม้เจ้าจะประสบกับความวิบัติครั้งใหญ่นี้ เจ้ารู้หน้าที่ของสตรีเป็นอย่างดี และเจ้าก็มีความประพฤติดีงามและคุณธรรม
2.101.36
न त्वां शन्देष्टुमर्हामि भर्तॄन्प्रति शुचिस्मिते ।
साध्वी गुणसमापन्ना भूषितं ते कुलद्वयम् ॥ २.१०१.३६ ॥
โอ้ผู้ยิ้มอย่างบริสุทธิ์ ข้าไม่สมควรที่จะตักเตือนเจ้าด้วยถ้อยคำรุนแรงเกี่ยวกับสามีทั้งหลายของเจ้า เจ้าเป็นผู้ดีงามและเพียบพร้อมด้วยคุณธรรม ตระกูลทั้งสองฝ่ายได้รับเกียรติเพราะเจ้า
2.101.37
सभाग्याः कुरवश्चेमे ये न दग्धास्त्वयाऽनघे ।
अरिष्टं व्रज पन्थानं मदनुध्यानबृंहिता ॥ २.१०१.३७ ॥
ชาวกุรุเหล่านี้เป็นผู้โชคดี ที่เจ้ายังมิได้เผาผลาญพวกเขา โอ้ผู้ไร้บาป จงไปตามเส้นทางที่ปลอดภัยเถิด โดยมีความระลึกถึงข้าอยู่เสมอเป็นกำลังใจ
2.101.38
भाविन्यर्थे हि सत्स्त्रीणां वैकृतं नोपजायते ।
गुरुधर्माभिगुप्ता च श्रेयः क्षिप्रमवप्स्यसि ॥ २.१०१.३८ ॥
โอ้สตรีผู้ประเสริฐ ในกิจการของสตรีผู้ดีงามทั้งหลาย ความผิดพลาดย่อมไม่เกิดขึ้น และเมื่อได้รับการคุ้มครองด้วยหน้าที่ที่มีต่อผู้อาวุโส เจ้าจะได้รับความเจริญอันดีอย่างรวดเร็ว
2.101.39
सहदेवश्च मे पुत्रः सदाऽवेक्ष्यो वने वसन् ।
यथेदं व्यसनं प्राप्य नायं सीदेन्महामतिः ॥ २.१०१.३९ ॥
ส่วนสหเทพบุตรของข้า ผู้อาศัยอยู่ในป่า ต้องได้รับการดูแลเอาใจใส่อยู่เสมอ เพื่อให้ผู้มีปัญญาใหญ่หลวงผู้นี้ไม่ต้องทุกข์ทรมาน เมื่อประสบกับความวิบัติเช่นนี้
2.101.40
तथेन्युक्त्वा तु सा देवी स्रवन्नेत्रजलाविला ।
शोणिताक्तैकवसना मुक्तकेशी विनिर्ययौ ॥ २.१०१.४० ॥
พระเทวีตรัสว่า "เป็นเช่นนั้นเถิด" แล้วก็เสด็จออกไป ดวงพระเนตรขุ่นมัวด้วยน้ำตาที่ไหลรินอยู่ นุ่งผ้าผืนเดียวที่เปื้อนเลือด ผมปล่อยสยาย
2.101.41
तां क्रोशन्तीं पृथा दुःखादनुवव्राज गच्छतीम् ।
अथापश्यन्सुतान्सर्वान्हृताभरणवाससः ॥ २.१०१.४१ ॥
ปฤถาโศกเศร้า ตามไปเบื้องหลังนาง ขณะที่นางร้องไห้คร่ำครวญและเดินจากไป แล้วนางก็เห็นบุตรทั้งหมดของตน ถูกปลดเครื่องประดับและเครื่องนุ่งห่มไปจนหมดสิ้น
2.101.42
रुरुचर्मावृततनून्ह्रिया किञ्चिदवाह्मुखान् ।
परैः परीतान्संहृष्टैः सुहृद्भिश्चानुशोचितान् ॥ २.१०१.४२ ॥
ร่างกายของพวกเขาถูกคลุมด้วยหนังกวาง ใบหน้าก้มลงเล็กน้อยด้วยความละอาย ถูกล้อมรอบด้วยศัตรูที่เปี่ยมด้วยความยินดี แม้แต่มิตรสหายก็ยังคร่ำครวญเสียใจให้แก่พวกเขา
2.101.43
तदवस्थान्सुतान्सर्वानुपसृत्यातिवत्सला ।
स्वजमानाऽवदच्छेकात्तत्तद्विलपती बहु ॥ २.१०१.४३ ॥
นางผู้รักบุตรยิ่งนัก เข้าไปหาบุตรทั้งหมดในสภาพเช่นนั้น โอบกอดพวกเขาไว้ และด้วยความโศกเศร้า นางคร่ำครวญด้วยถ้อยคำมากมายหลายประการ แล้วกล่าวขึ้น
2.101.44
कथं सद्धर्मचारित्रान्वृत्तस्थितिविभूषितान् ।
अक्षुद्रान्दृढभक्तांश्च दैवतेज्यापरान्सदा ॥ २.१०१.४४ ॥
เหตุใดบุตรทั้งหลาย ผู้ประพฤติธรรมอันชอบธรรมเสมอมา ผู้ประดับตนด้วยความมั่นคงแห่งความประพฤติดี ผู้มีจิตใจสูงส่ง ผู้มั่นคงในความภักดี และผู้ที่มุ่งบูชาเทวดาอยู่เสมอ จึงมาถึงสภาพเช่นนี้ได้
2.101.45
व्यसनं वः समभ्यागात्कोऽयं विधिविपर्ययः ।
कस्यापध्यानजं चेदमागः पश्यामि वो धिया ॥ २.१०१.४५ ॥
ความทุกข์ยากได้มาถึงพวกเจ้าเต็มที่แล้ว นี่คือการกลับตาลปัตรของโชคชะตาอะไรกัน ตามที่แม่คิดดู เรื่องนี้เกิดจากคำสาปของผู้ใด หรือความผิดอันใดของพวกเจ้าเป็นต้นเหตุ
2.101.46
स्यात्तु मद्भाग्यदोषोऽयं याऽहं युष्मानजीजनम् ।
दुःखायासभुजोऽत्यर्थं युक्तानप्युत्तमैर्गुणैः ॥ २.१०१.४६ ॥
อาจเป็นเพราะโทษแห่งโชคของแม่เองก็ได้ ที่แม่ได้ให้กำเนิดพวกเจ้า ผู้เปี่ยมด้วยคุณธรรมอันสูงสุด แต่กลับต้องแบกรับความทุกข์โศกและความลำบากยิ่งนัก
2.101.47
कथं वत्स्यथ दुर्गेषु वने ऋद्धिविनाकृताः ।
वीर्यसत्वबलोत्साहतेजोभिरकृशाः कृशाः ॥ २.१०१.४७ ॥
ลูกรัก เจ้าจะอยู่ในป่าอันทุรกันดารได้อย่างไร เมื่อปราศจากความรุ่งเรือง ทั้งที่ในความกล้าหาญ ความองอาจ กำลัง ความเพียร และรัศมี เจ้าไม่เคยอ่อนแอ แต่บัดนี้กลับซูบผอมลงไป
2.101.48
यद्येवमहमज्ञास्यं वने वासं हि वो ध्रुवम् ।
शतशृङ्गान्मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम् ॥ २.१०१.४८ ॥
หากแม่ได้รู้มาก่อนว่าพวกเจ้าจะต้องอยู่ในป่าเป็นแน่แท้ แม่คงไม่ได้ไปจากศตศฤงคะสู่คชาหวัย เมื่อพระปาณฑุสิ้นพระชนม์แล้ว
2.101.49
धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा ।
यः पुत्राधिमसम्प्राप्य स्वर्गेच्छामकरोत्प्रियाम् ॥ २.१०१.४९ ॥
แม่เห็นว่าบิดาของพวกเจ้าเป็นผู้มีบุญ ทั้งยังเปี่ยมด้วยตบะและปัญญา ผู้ซึ่งแม้มิได้มีบุตร ก็ยังปรารถนาสวรรค์อันเป็นที่รัก
2.101.50
धन्यां चातीन्द्रियज्ञानामिमां प्राप्तां परां गतिम् ।
मन्ये तु माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव तु ॥ २.१०१.५० ॥
แม่เห็นว่าสตรีผู้นี้ผู้มีญาณเหนือประสาทสัมผัส เป็นผู้มีบุญ ที่บรรลุคติอันสูงสุดแล้ว และแม่ก็เห็นว่ามาทรี ผู้รู้ธรรมและเป็นมงคลในทุกประการ ก็เป็นผู้มีบุญเช่นกัน
2.101.51
रत्या मत्या च गत्या च ययाऽहमभिसन्धिता ।
जीवितप्रियतां मह्यं धिङ्मां सङ्क्लेशभागिनीम् ॥ २.१०१.५१ ॥
แม่ถูกผูกมัดด้วยความยินดี ด้วยความคิด และด้วยความประพฤติ ที่ทำให้แม่ยึดติดในความรักชีวิต ช่างน่าละอายแก่แม่ ผู้ต้องรับส่วนแห่งความทุกข์เช่นนี้
2.101.52
पुत्रका न विहास्ये वः कृच्छ्रलब्धान्प्रियान्सतः ।
साऽहं यास्यामि हि वनं हा कृष्णे किं जहासि माम्। ॥ २.१०१.५२ ॥
ลูกๆ แม่จะไม่ละทิ้งพวกเจ้า ผู้เป็นที่รักที่ได้มาด้วยความยากลำบาก แม่ก็จะไปอยู่ป่าด้วยเช่นกัน โอ้ กฤษณา เหตุใดเจ้าจึงทอดทิ้งแม่
2.101.53
अन्तवत्यसुधर्मेऽस्मिन्धात्रा किं नु प्रमादतः ।
ममान्तो नैव विहितस्तेनायुर्न जहाति माम् ॥ २.१०१.५३ ॥
ในชีวิตที่มีลมหายใจอันมีวันสิ้นสุด และไม่มั่นคงนี้ ผู้สร้างได้ละเลยโดยประมาทหรือไม่ จึงมิได้กำหนดจุดจบไว้ให้แม่ นั่นจึงเป็นเหตุให้ชีวิตยังไม่ละจากแม่
2.101.54
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि सङ्कर्षणानुज ।
कस्मान्न त्रायसे दुःखान्मां चेमांश्च नरोत्तमान् ॥ २.१०१.५४ ॥
โอ้ กฤษณะ ผู้อาศัยอยู่ในทวารกา น้องชายของสังกรษณะ เจ้าอยู่ที่ไหนเล่า เหตุใดเจ้าจึงไม่ปกป้องแม่และบุรุษผู้ประเสริฐเหล่านี้ให้พ้นจากความทุกข์
2.101.55
अनादिनिधनं ये त्वामनुध्यायन्ति वै नराः ।
तांस्त्वं पासीत्ययं वादः स गतो व्यर्थतां कथम् ॥ २.१०१.५५ ॥
บรรดามนุษย์ที่ระลึกถึงพระองค์อยู่เสมอ ผู้ไม่มีจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด เจ้าย่อมคุ้มครองคนเหล่านั้น คำกล่าวนี้เป็นอย่างไรจึงกลายเป็นไร้ผลไปได้
2.101.56
इमे सद्धर्ममाहात्म्ययशोवीर्यानुवर्तिनः ।
नार्हन्ति व्यसनं भोक्तुं नन्वेषां क्रियतां दया ॥ २.१०१.५६ ॥
บุรุษเหล่านี้ดำเนินตามธรรมอันชอบ ความยิ่งใหญ่ เกียรติยศ และความกล้าหาญ พวกเขาไม่สมควรที่จะต้องได้รับความทุกข์ยาก ขอให้มีความเมตตาต่อพวกเขาเถิด
2.101.57
सेयं नीत्यर्थविज्ञेषु कथमापदुपागता ।
स्थितेषु कुलनाथेषु कथमापदुपागता ॥ २.१०१.५७ ॥
เหตุใดความวิบัตินี้จึงมาถึงพวกเขาได้ ทั้งที่มีผู้รอบรู้ในนโยบายและกิจการทั้งหลายอยู่ เหตุใดความวิบัตินี้จึงมาถึง ทั้งที่ผู้เป็นใหญ่แห่งวงศ์ยังดำรงอยู่
2.101.58
हा पाण्डो हा महाराज क्वासि किं समुपेक्षसे ।
पुत्रान्विवास्यतः साधूनरिभिर्द्यूतनिर्जितान् ॥ २.१०१.५८ ॥
โอ้ ปาณฑุ โอ้ มหาราชเอ๋ย พระองค์อยู่ที่ไหนเล่า ไฉนจึงทรงละเลยเสีย ต่อบุตรผู้ประเสริฐของพระองค์ ที่ถูกศัตรูชนะในการเล่นพนัน และต้องถูกเนรเทศอยู่
2.101.59
सहदेव निवर्तस्व ननु त्वमसि मे प्रियः ।
शरीरादपि माद्रेय मां मा त्याक्षीः कुपुत्रवत् ॥ २.१०१.५९ ॥
สหเทพเอ๋ย จงหันกลับมาเถิด ลูกรักคนสำคัญของแม่ ลูกเป็นที่รักของแม่ยิ่งกว่าร่างกายของแม่เอง โอ้บุตรแห่งมาทรี อย่าทอดทิ้งแม่ เหมือนบุตรชั่วคนหนึ่งเลย
2.101.60
व्रजन्तु ब्रातरस्तेऽमी यदि सत्याभिसन्धिनः ।
मत्परित्राणजं धर्ममिहैव त्वमवाप्नुहि ॥ २.१०१.६० ॥
หากพี่น้องทั้งหลายของเจ้าซื่อสัตย์ต่อคำมั่นสัญญา ก็ขอให้พวกเขาไปเถิด เจ้าจะได้รับธรรมอันเกิดจากการปกป้องแม่ ณ ที่นี่นั่นเอง
2.101.61
एवं विपलतीं कुन्तीमभिवाद्य प्रणम्य च ।
पाण्डवा विगतानन्दा वनायैव प्रवव्रजुः ॥ २.१०१.६१ ॥
ปาณฑพทั้งหลายไม่มีความยินดีเหลืออยู่ ได้กราบไหว้และนอบน้อมต่อพระนางกุนตีผู้กำลังคร่ำครวญเช่นนี้ แล้วก็ออกเดินทางไปยังป่า
2.101.62
विदुरश्चापि तामार्तां कुन्तीमाश्वास्य हेतुभिः ।
प्रावेशयद्गृहं क्षत्ता स्वयमार्ततरः शनैः ॥ २.१०१.६२ ॥
ฝ่ายวิทุระก็ปลอบโยนพระนางกุนตีผู้ทุกข์ระทมด้วยเหตุผลต่าง ๆ แล้วพาเข้าไปในเรือน อย่างช้า ๆ แม้ตัวท่านเองจะทุกข์ยิ่งกว่า
2.101.63
धार्तराष्ट्रस्त्रिस्ताश्च निखिलेनोपलभ्य तत् ।
गमनं परिकर्षं च कृष्णाया द्यूतमण्डले ॥ २.१०१.६३ ॥
โอรสของท้าวธฤตราษฎร์ได้ทราบเรื่องทั้งหมดโดยละเอียด ทั้งการจากไปของปาณฑพ และการที่พระนางเทราปทีถูกฉุดลากมาในท้องพระโรงแห่งการพนัน
2.101.64
रुरुदुः सुस्वनं सर्वा विनिन्दन्त्यः कुरून्भृशम् ।
दध्युश्च सुचिरं कालं करासक्तमुखाम्बुजाः ॥ २.१०१.६४ ॥
ทุกคนต่างร้องไห้เสียงดัง ติเตียนชาวกุรุอย่างรุนแรง และนั่งครุ่นคิดอยู่นานโดยวางใบหน้าดุจดอกบัวไว้บนฝ่ามือ
2.101.65
राजा च धृतराष्ट्रस्तु पुत्राणामनयं तदा ।
ध्यायन्नुद्विग्नहृदयो न शान्तिमधिजग्मिवान् ॥ २.१०१.६५ ॥
ส่วนพระเจ้าธฤตราษฎร์ ขณะครุ่นคิดถึงความประพฤติมิชอบของบรรดาโอรส ด้วยจิตใจที่กระวนกระวาย ก็ไม่อาจสงบใจลงได้
2.101.66
स चिन्तयन्ननेकाग्रः शोकव्याकुलचेतनः ।
क्षत्तुः सम्प्रेषयामास शीघ्रमागम्यतामिति ॥ २.१०१.६६ ॥
พระองค์ทรงครุ่นคิดโดยไม่มีสมาธิ จิตใจถูกความโศกเศร้าครอบงำ จึงรับสั่งให้ผู้ไปเรียกวิทุระ ผู้ดูแลพระราชวัง ว่า "จงเชิญมาโดยเร็ว"
2.101.67
ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
तं पर्यपृच्छत्संविग्नो धृतराष्ट्रो जनाधिपः ॥ २.१०१.६७ ॥
ครั้งนั้น วิทุระจึงเสด็จไปยังที่ประทับของท้าวธฤตราษฎร์ ท้าวธฤตราษฎร์ ผู้เป็นเจ้าแห่งประชาชน ทรงมีพระทัยกระวนกระวาย จึงตรัสถามท่าน