మహాభారతం · అధ్యాయం 2.101
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.101.1
ततः सम्प्रस्थिते तत्र धर्मराजे तदा नृप ।
जनाः समन्ताद्द्रष्टुं तं समारुरुहुरातुराः ॥ २.१०१.१ ॥
ఓ రాజా, అప్పుడు ధర్మరాజు అక్కడి నుండి బయలుదేరినప్పుడు, ప్రజలు ఆయనను చూడాలనే ఆతురతతో అన్ని వైపుల నుండి ఎక్కారు.
2.101.2
ततः प्रासादवर्याणि विमानशिखराणि च ।
गोपुराणि च सर्वाणि वृक्षानन्यांश्च सर्वशः ॥ २.१०१.२ ॥
అప్పుడు శ్రేష్ఠమైన భవనాలు, విమానాల శిఖరాలు, అన్ని నగర ద్వారాలు, చెట్లు మరియు ఇతరమైనవన్నీ పూర్తిగా (జనంతో నిండిపోయాయి).
2.101.3
अथाधिरुह्य सस्त्रीका उदासीना व्यलोकयन् ।
न हि रथ्यास्तदा शक्या गन्तुं ताश्च जनाकुलाः ॥ २.१०१.३ ॥
అప్పుడు భార్యలతో కలిసి ఎక్కి వారు దుఃఖంతో చూశారు; ఎందుకంటే జనాలతో నిండిన వీధుల్లో నడవడం అప్పుడు సాధ్యం కాలేదు.
2.101.4
आरुह्य स्मानतास्तत्र दीनाः पश्यन्ति पाण्डवान् ।
पदातिं वर्जितच्छत्रं चेलभूषणवर्जितम् ॥ २.१०१.४ ॥
అక్కడ ఎక్కి, తలవంచిన దీనులైన ప్రజలు పాండవులను చూస్తారు—కాలినడకన, గొడుగు లేకుండా, వస్త్రాలు మరియు ఆభరణాలు లేకుండా.
2.101.5
वल्कलाजिनसंवीतं पार्थं दृष्ट्वा जनास्तदा ।
ऊचुर्बहुविधा वाचो भृशोपहतचेतसः ॥ २.१०१.५ ॥
బెరడు మరియు జింక చర్మం ధరించిన పార్థులను చూసి, మనసు తీవ్రంగా గాయపడిన ప్రజలు అనేక విధాలుగా మాట్లాడారు.
2.101.6
यं यान्तमनुयाति स्म चतुरङ्गबलं महत् ।
तमेकं कृष्णया सार्धमनुगच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.६ ॥
ఎవరు వెళ్ళేటప్పుడు నాలుగు అంగాల మహా సేన అనుసరించిందో, అతన్నే ఇప్పుడు పాండవులు కృష్ణతో కలిసి ఒంటరిగా అనుసరిస్తున్నారు.
2.101.7
चत्वारो भ्रातरश्चैव धौम्यश्चैव पुरोहितः ।
भीमार्जुनौ वारयित्वा निकृत्या बद्धकार्मुकौ ॥ २.१०१.७ ॥
నలుగురు సోదరులు, పురోహితుడు ధౌమ్యుడు కూడా, భీమార్జునులను ఆపి, మోసంతో వింటిని కట్టి ఉండగా (వెళ్ళారు).
2.101.8
धर्म एवास्थितो येन त्यक्त्वा राज्यं महात्मना ।
या न शक्या पुरा द्रष्टुं भूतैराकाशगैरपि ॥ २.१०१.८ ॥
రాజ్యాన్ని త్యజించి ధర్మాన్నే ఆశ్రయించిన మహాత్ముడి భార్య; పూర్వం ఆకాశచారులైన ప్రాణులకు కూడా చూడ సాధ్యం కాని ఆమెను.
2.101.9
तामद्य कृष्णां पश्यन्ति राजमार्गगता जनाः ।
अङ्गरागोचितां कृष्णां रक्तचन्दनसेविनीम् ॥ २.१०१.९ ॥
ఈ రోజు రాజమార్గంలో వెళ్తున్న జనులు ఆ కృష్ణను చూస్తున్నారు; ఆమె అంగరాగానికి తగినది, ఎర్ర చందనాన్ని వాడినది.
2.101.10
वर्षमुष्णं च शीतं च नेष्यत्याशु विवर्णताम् ।
अद्य नूनं पृथा देवी सत्यमाविश्य भाषते ॥ २.१०१.१० ॥
వర్షం, వేడి, చలి ఆమె వర్ణాన్ని త్వరలోనే మసకబార్చుతాయి. ఈ రోజు నిశ్చయంగా దేవి పృథ సత్యాన్ని ఆవహించి మాట్లాడుతోంది.
2.101.11
पुत्रान्स्नुषां च देवी तु द्रष्टुमद्याथ नार्हति ।
निर्गुणस्यापि पुत्रस्य कथं स्याहुः स्वदर्शनम् ॥ २.१०१.११ ॥
దేవి (పృథ) నేడు కుమారులను, కోడలిని చూడటానికి అర్హురాలు కాదు. గుణహీనుడైన కుమారుడికి కూడా తన దర్శనం ఎలా ఇస్తుంది?
2.101.12
किम्पुनर्यस्य लोकोऽयं जितो वृत्तेन केवलम् ।
आनृशंस्यमनुक्रोशो धृतिः शीलं दमः शमः ॥ २.१०१.१२ ॥
ఇంకా, ఎవరి ఈ లోకం కేవలం ఆచరణతోనే జయించబడిందో—అహింస, కరుణ, ధైర్యం, శీలం, దమం, శమం అనే గుణాలతో—అతని గురించి చెప్పేదేముంది.
2.101.13
पाण्डवं शोभयन्त्येते षड्गुणाः पुरुषोत्तमम् ।
तस्मादस्योपघातेन प्रजाः परमपीडिताः ॥ २.१०१.१३ ॥
ఈ ఆరు గుణాలు పాండవ పురుషోత్తముని అలంకరిస్తున్నాయి; కాబట్టి ఆయనకు హాని కలగడంతో ప్రజలు ఎంతగానో బాధపడుతున్నారు.
2.101.14
औदकानीव सत्वानि ग्रीष्मे सलिलसङ्क्षयात् ।
पीडया पीडितं सर्वं जगदस्य जगत्पतेः ॥ २.१०१.१४ ॥
వేసవిలో నీరు ఇంకిపోయినప్పుడు జలచరాలు బాధపడినట్లు, ఈ జగత్పతి బాధతో సమస్త లోకమూ పీడితమవుతోంది.
2.101.15
मूलस्यैवोपघातेन वृक्षः पुष्पफलोपगः ।
मूलं ह्येष मनुष्याणां धर्मराजो महाद्युतिः ॥ २.१०१.१५ ॥
వేరుకే దెబ్బ తగిలితే పూలు, పండ్లతో ఉన్న చెట్టు నశిస్తుంది; ఈ మహా తేజస్వి ధర్మరాజే మనుషులకు మూలం.
2.101.16
पुष्पं फलं च पत्रं च शाखास्तस्येतरे जनाः ।
ते भ्रातर इव क्षिप्रं सपुत्राः सहबान्धवाः ॥ २.१०१.१६ ॥
పువ్వు, పండు, ఆకు, కొమ్మలు — ఇతర జనులు దాని భాగాలు; వారు సోదరుల వలె, పుత్రులతో, బంధువులతో కలిసి త్వరలోనే (నశిస్తారు).
2.101.17
गच्छन्तमनुगच्छामो येन गच्छति पाण्डवः ।
उद्यानानि परित्यज्य क्षेत्राणि च गृहाणि च ॥ २.१०१.१७ ॥
పాండవుడు ఎటు వెళ్తాడో అటే మనం అతని వెంట వెళ్తాము; ఉద్యానవనాలను, పొలాలను, ఇళ్లను విడిచిపెట్టి.
2.101.18
एकदुःखसुखाः पार्थमनुयाम सुधार्मिकम् ।
समुच्छ्रितपताकानि परिध्वस्ताजिराणि च ॥ २.१०१.१८ ॥
సుఖదుఃఖాలను సమంగా పంచుకుంటూ, అత్యంత ధర్మాత్ముడైన పార్థుని మనం అనుసరిస్తాము; పతాకలు ఎత్తుగా ఎగిరే, ప్రాంగణాలు తొక్కబడిన స్థితిలో.
2.101.19
उपात्तधनधान्यानि हृतसाराणि सर्वशः ।
रजसाऽप्यवकीर्णानि परित्यक्तानि दैवतैः ॥ २.१०१.१९ ॥
ధనధాన్యాలు అపహరించబడినవి, సారమంతా హరించబడినవి, ధూళితో కప్పబడినవి, దేవతలచే విడువబడినవి.
2.101.20
मूषकैः परिधावद्भिरुद्बलैरावृतानि च ।
अपेतोदकधूमानि हीनसंमार्जनानि च ॥ २.१०१.२० ॥
పరుగులు తీసే బలమైన ఎలుకలతో నిండినవి, నీరు పొగ లేనివి, ఊడ్చబడనివి.
2.101.21
प्रनष्टबलिकर्मेज्यामन्त्रहोमजपानि च ।
दुष्कालेनेव भग्नानि भिन्नभाजनवन्ति च ॥ २.१०१.२१ ॥
బలి, కర్మ, యజ్ఞం, మంత్రం, హోమం, జపం నశించినవి; కరువుచే విరిగినట్లు, పగిలిన పాత్రలు కలిగినవి.
2.101.22
अस्मत्त्यक्तानि वेश्मानि सौबलः प्रतिपद्यताम् ।
वनं नगरमेवास्तु येन गच्छन्ति पाण्डवाः ॥ २.१०१.२२ ॥
మేము విడిచిన ఇళ్లను సౌబలుడు (శకుని) స్వీకరించుగాక; పాండవులు వెళ్లే అడవే నగరమగుగాక.
2.101.23
अस्माभिश्च परित्यक्तं पुरं सम्पद्यतां वनम् ।
बिलानि दंष्ट्रिणः सर्वे वानि मृगपक्षिणः ॥ २.१०१.२३ ॥
మేము విడిచిన నగరం అడవిగా మారుగాక; కోరలున్న జంతువులన్నీ బిలాల్లో, అడవి మృగాలు పక్షులు అక్కడ ఉండుగాక.
2.101.24
त्यजन्त्वस्मद्भयाद्भीता गजाः सिंहा वनान्यपि ।
अनाक्रान्तं प्रपद्यन्तः सेवमानं त्यजन्तु च ॥ २.१०१.२४ ॥
మా భయంతో భీతిల్లిన ఏనుగులు, సింహాలు అడవులను కూడా విడిచిపెట్టుగాక; అనాక్రాంతమైన అడవులకు వెళ్లి, సేవించబడినవాటిని విడువుగాక.
2.101.25
तृणमांसफलादानां देशांस्त्यक्त्वा मृगद्विजाः ।
वयं पार्थैर्वने सम्यक्सह वत्स्याम निर्वृताः ॥ २.१०१.२५ ॥
గడ్డి, మాంసం, పండ్లు తినే జింకలు, పక్షులు తమ దేశాలను విడిచి, మనం పాండవులతో కలిసి అడవిలో సుఖంగా నివసిస్తాం.
2.101.26
इत्येवं विविधा वाचो नानाजनसमीरिताः ।
शुश्राव पार्थः श्रुत्वा च न विचक्रेऽस्य मानसम् ॥ २.१०१.२६ ॥
ఇలా అనేక రకాల మాటలు, వివిధ ప్రజలు పలికిన మాటలు పార్థుడు విన్నాడు; విని కూడా అతడు తన మనసును వాటిపై పెట్టలేదు.
2.101.27
ततः प्रासादसंस्थास्तु समन्ताद्वै गृहे गृहे ।
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां चैव योषितः ॥ २.१०१.२७ ॥
అప్పుడు రాజభవనాల మేడలపై నిలిచిన, నాలుగు దిక్కులా ఇంటింటా ఉన్న బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర స్త్రీలు కూడా (చూశారు).
2.101.28
गत्वा स्वगृहजालानि उत्पाट्यावरणानि च ।
ददृशुः पाण्डवान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः ॥ २.१०१.२८ ॥
తమ ఇళ్ల కిటికీ అడ్డులను, తెరలను తొలగించి, వెళ్లి వారు దీనులైన పాండవులను చూశారు; వారు నారచీరలు, జింకచర్మాలు ధరించి ఉన్నారు.
2.101.29
कृष्णां त्वदृष्टपूर्वां तां व्रजन्तीं पद्भिरेव च ।
एकवस्त्रां रुदन्तीं तां मुक्तकेशीं रजस्वलाम् ॥ २.१०१.२९ ॥
ఇంతకు ముందెన్నడూ చూడని కృష్ణను — కాలినడకన నడుస్తూ, ఒకే వస్త్రం ధరించి, ఏడుస్తూ, విరబోసిన జుట్టుతో, రజస్వలగా ఉన్న ఆమెను (చూశారు).
2.101.30
दृष्ट्वा तदा स्त्रियः सर्वा विवर्णवदना भृशम् ।
विलप्य बहुधा मोहाद्दुःखशोकेन पीडिताः।
हाहा धिग्धिग्धिगित्युक्त्वा नेत्रैरश्रूण्यवर्तयन् ॥ २.१०१.३० ॥
అప్పుడు అది చూసిన స్త్రీలందరూ, ముఖాలు పాలిపోయి, దుఃఖ శోకాలతో అత్యంత పీడితులై, మోహవశంతో అనేక రకాలుగా విలపించి, "అయ్యో! ఛీ! ఛీ! ఛీ!" అని అంటూ కళ్లనుండి కన్నీరు విడిచారు.
2.101.31
जनस्याथ वजः श्रुत्वा स राजा भ्रातृभिः सह ।
उद्दिश्य वनावासाय प्रतस्थे कृतनिश्चयः ॥ २.१०१.३१ ॥
ప్రజల సమూహం మాటలు విని ఆ రాజు, సోదరులతో కలిసి, వనవాసం కోసం దృఢ నిశ్చయంతో బయలుదేరాడు.
2.101.32
तस्मिन्सम्प्रस्थिते कृष्णा पृथां प्राप्य यशस्विनीम् ।
अपृच्छद्भृशदुःखार्ता याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥ २.१०१.३२ ॥
అతడు బయలుదేరగానే, అత్యంత దుఃఖంతో బాధపడుతున్న కృష్ణ యశస్విని పృథ వద్దకు వెళ్లి ప్రశ్నించింది; అక్కడున్న ఇతర స్త్రీలు కూడా.
2.101.33
ततो निनादः सुमहान्पाण्डवान्तः पुरेऽभवत् ॥ २.१०१.३३ ॥
అప్పుడు పాండవుల అంతఃపురంలో మహా ఆక్రందన ధ్వని వినిపించింది.
2.101.34
कुन्ती च भृशशन्तप्ता द्रौपदीं प्रेक्ष्य गच्छतीम् ।
शोकविह्वलया वाचा कृच्छ्राद्वचनमब्रवीत् ॥ २.१०१.३४ ॥
అత్యంత సంతాపంతో ఉన్న కుంతి, వెళ్తున్న ద్రౌపదిని చూసి, శోకంతో కంపించే స్వరంతో కష్టంగా ఈ మాటలు పలికింది.
2.101.35
वत्से शोको न ते कार्यः प्राप्येदं व्यसनं महत् ।
स्त्रीधर्माणामभिज्ञाऽसि शीलाचारवती तथा ॥ २.१०१.३५ ॥
కూతురా, ఈ మహా విపత్తును పొందినప్పటికీ నీవు శోకించకూడదు. స్త్రీధర్మాలను నీవు బాగా ఎరిగినదానివి; శీలాచారాలతో కూడినదానివి కూడా.
2.101.36
न त्वां शन्देष्टुमर्हामि भर्तॄन्प्रति शुचिस्मिते ।
साध्वी गुणसमापन्ना भूषितं ते कुलद्वयम् ॥ २.१०१.३६ ॥
పవిత్రమైన నవ్వు కలదానా, భర్తల పట్ల నిన్ను కఠినంగా ఉపదేశించడానికి నేను అర్హురాలను కాను. నీవు సాధ్వివి, సద్గుణ సంపన్నురాలివి; నీ వలన రెండు కుటుంబాలు అలంకృతమయ్యాయి.
2.101.37
सभाग्याः कुरवश्चेमे ये न दग्धास्त्वयाऽनघे ।
अरिष्टं व्रज पन्थानं मदनुध्यानबृंहिता ॥ २.१०१.३७ ॥
ఓ పాపరహితురాలా! నీచేత దహింపబడని ఈ కురువంశీయులు ధన్యులు. నా ధ్యానబలంతో పుష్టివై క్షేమకరమైన మార్గంలో వెళ్ళు.
2.101.38
भाविन्यर्थे हि सत्स्त्रीणां वैकृतं नोपजायते ।
गुरुधर्माभिगुप्ता च श्रेयः क्षिप्रमवप्स्यसि ॥ २.१०१.३८ ॥
ఓ మంగళవతీ! సాధ్వీమణులలో కార్యవిషయంలో దోషం పుట్టదు. పెద్దల ధర్మంతో రక్షింపబడిన నీవు త్వరలో శ్రేయస్సు పొందుతావు.
2.101.39
सहदेवश्च मे पुत्रः सदाऽवेक्ष्यो वने वसन् ।
यथेदं व्यसनं प्राप्य नायं सीदेन्महामतिः ॥ २.१०१.३९ ॥
నా కుమారుడు సహదేవుడు అడవిలో నివసిస్తూ ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా చూడదగినవాడు. ఈ కష్టాన్ని పొంది ఈ మహామతి దుఃఖించకుండేలా.
2.101.40
तथेन्युक्त्वा तु सा देवी स्रवन्नेत्रजलाविला ।
शोणिताक्तैकवसना मुक्तकेशी विनिर्ययौ ॥ २.१०१.४० ॥
"అలాగే కానివ్వు" అని పలికి ఆ దేవి కన్నీటితో మసకబారిన కళ్ళతో, రక్తంతో తడిసిన ఒకే వస్త్రంతో, విరబోసుకున్న జుట్టుతో బయలుదేరింది.
2.101.41
तां क्रोशन्तीं पृथा दुःखादनुवव्राज गच्छतीम् ।
अथापश्यन्सुतान्सर्वान्हृताभरणवाससः ॥ २.१०१.४१ ॥
ఏడుస్తూ వెళ్తున్న ఆమెను పృథ దుఃఖంతో అనుసరించింది. అప్పుడు ఆభరణాలు, వస్త్రాలు అపహరింపబడిన తన కుమారులందరినీ చూసింది.
2.101.42
रुरुचर्मावृततनून्ह्रिया किञ्चिदवाह्मुखान् ।
परैः परीतान्संहृष्टैः सुहृद्भिश्चानुशोचितान् ॥ २.१०१.४२ ॥
లేళ్ళ చర్మాలతో కప్పబడిన దేహాలతో, సిగ్గుతో కొద్దిగా క్రిందికి వంగిన ముఖాలతో, ఆనందించిన శత్రువులచే చుట్టుముట్టబడి, మిత్రులచేత కూడా శోకింపబడుతూ ఉన్నవారిని.
2.101.43
तदवस्थान्सुतान्सर्वानुपसृत्यातिवत्सला ।
स्वजमानाऽवदच्छेकात्तत्तद्विलपती बहु ॥ २.१०१.४३ ॥
ఆ దుస్థితిలో ఉన్న కుమారులందరి వద్దకు వెళ్లి, అత్యంత వాత్సల్యముగల తల్లి వారిని కౌగిలించుకొని, దుఃఖంతో అనేక విధాలుగా విలపిస్తూ ఇలా పలికెను.
2.101.44
कथं सद्धर्मचारित्रान्वृत्तस्थितिविभूषितान् ।
अक्षुद्रान्दृढभक्तांश्च दैवतेज्यापरान्सदा ॥ २.१०१.४४ ॥
ఎల్లప్పుడూ సద్ధర్మాన్ని ఆచరించి, సత్ప్రవర్తనతో అలంకరింపబడి, ఉదారులై, దృఢభక్తి కలిగి, దైవారాధనలో నిమగ్నులైన మీరు ఎలా (ఈ స్థితికి చేరారు)?
2.101.45
व्यसनं वः समभ्यागात्कोऽयं विधिविपर्ययः ।
कस्यापध्यानजं चेदमागः पश्यामि वो धिया ॥ २.१०१.४५ ॥
మీపై ఈ విపత్తు పూర్తిగా వచ్చి పడింది. ఇది ఏ విధి విపర్యయమో? ఎవరి శాపం వల్ల ఇది కలిగిందో, లేదా మీ ఏ అపరాధం దీనికి కారణమో నా బుద్ధితో నేను చూస్తున్నాను.
2.101.46
स्यात्तु मद्भाग्यदोषोऽयं याऽहं युष्मानजीजनम् ।
दुःखायासभुजोऽत्यर्थं युक्तानप्युत्तमैर्गुणैः ॥ २.१०१.४६ ॥
ఇది నా అదృష్ట దోషమే కావచ్చు, ఎందుకంటే ఉత్తమ గుణాలతో కూడినవారైనా మీరు అత్యంత దుఃఖాన్ని, శ్రమను అనుభవించేలా నేను మిమ్మల్ని కన్నాను.
2.101.47
कथं वत्स्यथ दुर्गेषु वने ऋद्धिविनाकृताः ।
वीर्यसत्वबलोत्साहतेजोभिरकृशाः कृशाः ॥ २.१०१.४७ ॥
సంపదను కోల్పోయిన మీరు కఠినమైన అడవిలో ఎలా నివసిస్తారు? పరాక్రమం, ధైర్యం, బలం, ఉత్సాహం, తేజస్సులో మీరు బలహీనులు కాకపోయినా ఇప్పుడు బలహీనులైపోయారు.
2.101.48
यद्येवमहमज्ञास्यं वने वासं हि वो ध्रुवम् ।
शतशृङ्गान्मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम् ॥ २.१०१.४८ ॥
మీరు తప్పక అడవిలో నివసించవలసి వస్తుందని నాకు తెలిసి ఉంటే, పాండువు మరణించినప్పుడు శతశృంగం నుండి గజాహ్వయానికి (హస్తినాపురానికి) నేను వెళ్లి ఉండేదాన్ని కాను.
2.101.49
धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा ।
यः पुत्राधिमसम्प्राप्य स्वर्गेच्छामकरोत्प्रियाम् ॥ २.१०१.४९ ॥
తపస్సు, మేధస్సుతో కూడిన మీ తండ్రిని నేను ధన్యునిగా భావిస్తాను; పుత్రులను పొందకపోయినా ఆయన ప్రియమైన స్వర్గాన్ని కోరుకున్నాడు.
2.101.50
धन्यां चातीन्द्रियज्ञानामिमां प्राप्तां परां गतिम् ।
मन्ये तु माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव तु ॥ २.१०१.५० ॥
అతీంద్రియ జ్ఞానం కలిగి పరమ గతిని పొందిన ఆమెను ధన్యురాలిగా భావిస్తాను; ధర్మం తెలిసిన, అన్ని విధాలా మంగళకరమైన మాద్రిని కూడా అలాగే భావిస్తాను.
2.101.51
रत्या मत्या च गत्या च ययाऽहमभिसन्धिता ।
जीवितप्रियतां मह्यं धिङ्मां सङ्क्लेशभागिनीम् ॥ २.१०१.५१ ॥
ఆనందం, బుద్ధి, గతితో నేను బంధింపబడ్డాను; వాటివల్ల నాకు జీవితంపై ప్రేమ కలిగింది. దుఃఖాన్ని పంచుకునే నన్ను నేనే ధిక్కరిస్తాను.
2.101.52
पुत्रका न विहास्ये वः कृच्छ्रलब्धान्प्रियान्सतः ।
साऽहं यास्यामि हि वनं हा कृष्णे किं जहासि माम्। ॥ २.१०१.५२ ॥
పుత్రులారా! కష్టంతో పొందిన ప్రియులైన మిమ్ములను నేను విడువను; నేను అడవికి వెళ్తాను. అయ్యో కృష్ణా! నీవు నన్ను ఎందుకు విడిచిపెడుతున్నావు?
2.101.53
अन्तवत्यसुधर्मेऽस्मिन्धात्रा किं नु प्रमादतः ।
ममान्तो नैव विहितस्तेनायुर्न जहाति माम् ॥ २.१०१.५३ ॥
ఈ నశ్వరమైన, ప్రాణంతో కూడిన జీవితంలో, బ్రహ్మ పొరపాటుగా నాకు అంతాన్ని నియమించలేదా? అందుకే ఆయుష్షు నన్ను విడిచిపెట్టడం లేదు.
2.101.54
हा कृष्ण द्वारकावासिन्क्वासि सङ्कर्षणानुज ।
कस्मान्न त्रायसे दुःखान्मां चेमांश्च नरोत्तमान् ॥ २.१०१.५४ ॥
అయ్యో కృష్ణా! ద్వారకా నివాసీ, సంకర్షణుని తమ్ముడా, నీవు ఎక్కడ ఉన్నావు? నన్ను, ఈ నరోత్తములను దుఃఖం నుండి ఎందుకు రక్షించడం లేదు?
2.101.55
अनादिनिधनं ये त्वामनुध्यायन्ति वै नराः ।
तांस्त्वं पासीत्ययं वादः स गतो व्यर्थतां कथम् ॥ २.१०१.५५ ॥
ఆది అంతం లేనిదైన నిన్ను ధ్యానించే మనుష్యులను నీవు రక్షిస్తావు అన్న ఈ మాట ఎలా వ్యర్థమైపోయింది?
2.101.56
इमे सद्धर्ममाहात्म्ययशोवीर्यानुवर्तिनः ।
नार्हन्ति व्यसनं भोक्तुं नन्वेषां क्रियतां दया ॥ २.१०१.५६ ॥
వీరు సద్ధర్మ, మహిమ, యశస్సు, వీర్యాలను అనుసరించినవారు; వీరు కష్టాన్ని అనుభవించదగినవారు కారు. కనుక వీరిపై దయ చూపాలి.
2.101.57
सेयं नीत्यर्थविज्ञेषु कथमापदुपागता ।
स्थितेषु कुलनाथेषु कथमापदुपागता ॥ २.१०१.५७ ॥
నీతి, కార్యనిర్వహణ తెలిసినవారు ఉండగా ఈ ఆపద ఎలా వచ్చింది? కులనాథులు ఉన్నప్పటికీ ఈ విపత్తు ఎలా వచ్చింది?
2.101.58
हा पाण्डो हा महाराज क्वासि किं समुपेक्षसे ।
पुत्रान्विवास्यतः साधूनरिभिर्द्यूतनिर्जितान् ॥ २.१०१.५८ ॥
అయ్యో పాండూ! అయ్యో మహారాజా! నీవు ఎక్కడ ఉన్నావు? ఎందుకు ఉపేక్షిస్తున్నావు? జూదంలో శత్రువులచే ఓడించబడి, బహిష్కరించబడుతున్న సాధు పుత్రులను చూసి కూడా?
2.101.59
सहदेव निवर्तस्व ननु त्वमसि मे प्रियः ।
शरीरादपि माद्रेय मां मा त्याक्षीः कुपुत्रवत् ॥ २.१०१.५९ ॥
సహదేవా! వెనుకకు తిరుగు — నీవు నాకు ప్రియుడవు, శరీరంకంటే కూడా ప్రియుడవు, మాద్రీ పుత్రా! చెడ్డ కొడుకులా నన్ను విడిచిపెట్టకు.
2.101.60
व्रजन्तु ब्रातरस्तेऽमी यदि सत्याभिसन्धिनः ।
मत्परित्राणजं धर्ममिहैव त्वमवाप्नुहि ॥ २.१०१.६० ॥
నీ ఈ సోదరులు సత్యప్రతిజ్ఞులైతే వారు వెళ్ళనివ్వు; నీవు ఇక్కడే నన్ను రక్షించడం వల్ల కలిగే ధర్మాన్ని పొందు.
2.101.61
एवं विपलतीं कुन्तीमभिवाद्य प्रणम्य च ।
पाण्डवा विगतानन्दा वनायैव प्रवव्रजुः ॥ २.१०१.६१ ॥
ఈ విధంగా విలపిస్తున్న కుంతికి అభివాదం చేసి, నమస్కరించి, ఆనందం కోల్పోయిన పాండవులు అడవికి బయలుదేరారు.
2.101.62
विदुरश्चापि तामार्तां कुन्तीमाश्वास्य हेतुभिः ।
प्रावेशयद्गृहं क्षत्ता स्वयमार्ततरः शनैः ॥ २.१०१.६२ ॥
విదురుడు కూడా ఆ దుఃఖితురాలైన కుంతిని కారణాలతో ఓదార్చి, తానే మరింత దుఃఖితుడైనప్పటికీ నెమ్మదిగా ఇంట్లోకి తీసుకెళ్ళాడు.
2.101.63
धार्तराष्ट्रस्त्रिस्ताश्च निखिलेनोपलभ्य तत् ।
गमनं परिकर्षं च कृष्णाया द्यूतमण्डले ॥ २.१०१.६३ ॥
ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు ఆ విషయాన్నంతటినీ పూర్తిగా తెలుసుకున్నారు—పాండవుల ప్రయాణాన్ని, ద్యూతసభలో కృష్ణను లాగిన సంఘటనను.
2.101.64
रुरुदुः सुस्वनं सर्वा विनिन्दन्त्यः कुरून्भृशम् ।
दध्युश्च सुचिरं कालं करासक्तमुखाम्बुजाः ॥ २.१०१.६४ ॥
వారందరూ బిగ్గరగా ఏడ్చారు, కురువంశీయులను ఎంతో నిందిస్తూ; చాలాసేపు చేతులపై కమలవంటి ముఖాలను ఉంచి చింతాక్రాంతులై కూర్చున్నారు.
2.101.65
राजा च धृतराष्ट्रस्तु पुत्राणामनयं तदा ।
ध्यायन्नुद्विग्नहृदयो न शान्तिमधिजग्मिवान् ॥ २.१०१.६५ ॥
రాజు ధృతరాష్ట్రుడు కూడా అప్పుడు కుమారుల అన్యాయాన్ని ఆలోచిస్తూ, కలత చెందిన హృదయంతో శాంతిని పొందలేదు.
2.101.66
स चिन्तयन्ननेकाग्रः शोकव्याकुलचेतनः ।
क्षत्तुः सम्प्रेषयामास शीघ्रमागम्यतामिति ॥ २.१०१.६६ ॥
అతడు ఏకాగ్రత లేక, దుఃఖంతో కలవరపడిన మనసుతో ఆలోచిస్తూ, క్షత్త (విదురుని)కు 'త్వరగా రమ్ము' అని కబురు పంపాడు.
2.101.67
ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् ।
तं पर्यपृच्छत्संविग्नो धृतराष्ट्रो जनाधिपः ॥ २.१०१.६७ ॥
అప్పుడు విదురుడు ధృతరాష్ట్రుని నివాసానికి వెళ్ళాడు. కలవరపడిన జనాధిపతి ధృతరాష్ట్రుడు అతనిని ప్రశ్నించాడు.