Mahābhārata · Adhyāya 2.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.102.1
तमागतमथो राजा विदुरं दीर्घदर्शिनम् ।
साशङ्क इव प्रपच्छ धृतराष्टोऽम्बिकासुतः ॥ २.१०२.१ ॥
Entonces el rey Dhṛtarāṣṭra, hijo de Ambikā, como lleno de inquietud, preguntó a Vidura, el de mirada lejana, que había llegado.
2.102.2
कथं गच्छति कौन्तेयो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
भीमसेनः सव्यसाची माद्रीपुत्री च पाण्डवौ ॥ २.१०२.२ ॥
¿Cómo van Yudhiṣṭhira, hijo de Kuntī y de Dharma, Bhīmasena, Savyasācin y los dos hijos de Mādrī, los Pāṇḍavas?
2.102.3
धौम्यश्चैव कथं क्षत्तर्द्रौपदी च यशस्विनी ।
श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वं तेषां शंस विचेष्टितम् ॥ २.१०२.३ ॥
Y, oh Vidura, ¿cómo van Dhaumya y la gloriosa Draupadī? Deseo oír toda su conducta; cuéntamela.
2.102.4
वस्त्रेण संवृत्य मुखं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
बाहू विशालौ सम्पश्यन्भीमो गच्छति पाण्डवः ॥ २.१०२.४ ॥
Yudhiṣṭhira, hijo de Kuntī, va con el rostro cubierto con un paño; Bhīma, el Pāṇḍava, camina contemplando sus anchos brazos.
2.102.5
सिकता वपन्सव्यसाची राजानमनुगच्छति ।
माद्रीपुत्रः सहदेवो मुखमालिप्य गच्छति ॥ २.१०२.५ ॥
Savyasācin, esparciendo arena, sigue al rey; Sahadeva, hijo de Mādrī, va con el rostro embadurnado.
2.102.6
पांसूपलिप्तसर्वाङ्गो नकुलश्चित्तविह्वलः ।
दर्शनीयतमो लोके राजानमनुगच्छति ॥ २.१०२.६ ॥
Nakula, con todo el cuerpo cubierto de polvo, angustiado de corazón, el más hermoso de mirar en el mundo, sigue al rey.
2.102.7
कृष्णा तु केशैः प्रच्छाद्य मुखमायतलोचना ।
दर्शनीया प्ररुदती राजानमनुगच्छति ॥ २.१०२.७ ॥
Kṛṣṇā, Draupadī, cubriéndose el rostro con los cabellos, de ojos grandes y hermosa a la vista, sigue al rey llorando desconsolada.
2.102.8
धौम्यो रौद्राणि सामानि याम्यानि च विशाम्पते ।
गायन्गच्छति मार्गेषु कुशानादाय पाणिना ॥ २.१०२.८ ॥
¡Oh señor de los hombres!, Dhaumya camina por los senderos cantando los cantos Sāma feroces y meridionales, con una brizna de kuśa en la mano.
2.102.9
विविधानीह रूपाणि कृत्वा गच्छन्ति पाण्डवाः ।
तन्ममाचक्ष्व विदुर कस्मादेवं व्रजन्ति ते ॥ २.१०२.९ ॥
Los Pāṇḍavas van aquí adoptando diversas formas. Dime, Vidura, ¿por qué van así?
2.102.10
निकृतस्यापि ते पुत्रैर्हृते राज्ये धनेषु च ।
न धर्माच्चलते बुद्धिर्धर्मराजस्य धीमतः ॥ २.१०२.१० ॥
Aunque tus hijos los ofendieron y les arrebataron el reino y la riqueza, el intelecto del sabio rey del dharma no se aparta del dharma.
2.102.11
योऽसौ राजा घृणी नित्यं धार्तराष्ट्रेषु भारत ।
निकृत्या भ्रंशितः क्रोधान्नोन्मीलयति लोचने ॥ २.१०२.११ ॥
Oh Bhārata, aquel rey que siempre es compasivo con los hijos de Dhṛtarāṣṭra, aunque despojado por el engaño, no abre los ojos por ira.
2.102.12
नाहं जनं निर्दहेयं दृष्ट्वा घोरेण चक्षुषा ।
स पिधाय मुखं राजा तस्माद्गच्छति पाण्डवः ॥ २.१०२.१२ ॥
No quemaría a la gente con una mirada terrible; por eso ese rey Pāṇḍava se va con el rostro cubierto.
2.102.13
यथा च भीमो व्रजति निगदतः शृणु ।
बाह्वोर्बले नास्ति समो ममेति भरतर्षभ ॥ २.१०२.१३ ॥
Escucha lo que dice Bhīma mientras camina: «Oh toro de los Bharatas, en la fuerza de mis brazos no hay igual a mí».
2.102.14
बाहू विशालौ कृत्वाऽसौ तेन भीमोपि गच्छति ।
बाहू विदर्शयन्राजन्बाहुद्रविणदर्पितः ॥ २.१०२.१४ ॥
Extendiendo sus anchos brazos, Bhīma también camina de esa misma manera, oh rey, orgulloso de la riqueza de sus brazos, mostrándolos.
2.102.15
चिकीर्षन्कर्म शत्रुभ्यो बाहुद्रव्यानुरूपतः ।
प्रदिशञ्शरसम्पातान्कुन्तीपुत्रोऽर्जुनस्तदा ॥ २.१०२.१५ ॥
Con la intención de actuar contra los enemigos, acorde a la fuerza de sus brazos, y mostrando lluvias de flechas, entonces Arjuna, hijo de Kuntī, avanza.
2.102.16
सिकता वपन्सव्यसाची राजानमनुगच्छति ।
असक्ताः सिकतास्तस्य यथा सम्प्रति भारत।
असक्तं शरवर्षाणि तथा मोक्ष्यति शत्रुषु ॥ २.१०२.१६ ॥
Esparciendo arena, Savyasācī sigue al rey. Oh Bhārata, así como ahora su arena no se le pega, así él lanzará sin cesar lluvias de flechas sobre los enemigos.
2.102.17
न मे कश्चिद्विजानीयान्मुखमद्येति भारत ।
मुखमालिप्य तेनासौ सहदेवोऽपि गच्छति ॥ २.१०२.१७ ॥
«Hoy nadie debe reconocer mi rostro, oh Bhārata». Así, habiéndose untado el rostro, Sahadeva también avanza.
2.102.18
नाहं मनांस्याददेयं मार्गे स्त्रीणामिति प्रभो ।
पांसूपलिप्तसर्वाङ्गो नकुलस्तेन गच्छति ॥ २.१०२.१८ ॥
«No robaré los corazones de las mujeres en el camino, oh señor». Así Nakula avanza, con todo el cuerpo cubierto de polvo.
2.102.19
एकवस्त्रा प्ररुदती मुक्तकेशी रजस्वला ।
शोणितेनाक्तवसना द्रौपदी वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०२.१९ ॥
Draupadī, vistiendo una sola prenda, llorando desconsoladamente, con el cabello suelto, en estado menstrual, con su vestido empapado de sangre, pronunció estas palabras.
2.102.20
यत्कृतेऽहमिदं प्राप्ता तेषां वर्षे चतुर्दशे ।
हतपत्यो हतसुता हतबन्धुजनप्रियाः ॥ २.१०२.२० ॥
Por cuya causa he llegado a este estado —en el decimocuarto año—, sus esposos asesinados, sus hijos asesinados, sus parientes y seres queridos asesinados.
2.102.21
बन्धुशोणितदिग्धाङ्ग्यो मुक्तकेश्यो रजस्वलाः ।
एवं कृतोदका भार्याः प्रवेक्ष्यन्ति गजाह्वयम् ॥ २.१०२.२१ ॥
Con los cuerpos manchados de sangre de sus parientes, cabellos sueltos, en estado menstrual, las esposas, habiendo hecho así la ofrenda de agua, entrarán en Gajāhvaya (Hāstinapura).
2.102.22
कृत्वा तु नैर्ऋतान्दर्भान्धीरो धौम्यः पुरोहितः ।
सामानि गायन्याम्यानि पुरतो याति भारत ॥ २.१०२.२२ ॥
Habiendo preparado la hierba darbha nairṛta (funeraria), el sabio sacerdote Dhaumya va delante cantando los himnos sāma de Yama, oh Bhārata.
2.102.23
हतेषु भरतेष्वाजौ कुरूणां गुरवस्तदा ।
एवं सामानि गास्यन्तीत्युक्त्वा धौम्योपि गच्छति । ॥ २.१०२.२३ ॥
Cuando los Bharatas y los Kurus sean muertos en batalla, los ancianos dirán 'así cantarán los himnos sāma', y también Dhaumya se marcha.
2.102.24
प्रस्थाप्य पाण्डवाञ्शेषान्निः शेषस्ते भविष्यति ।
इति धौम्यो व्यवसितो रौद्रसामानि गायति ॥ २.१०२.२४ ॥
Enviando a los Pāṇḍavas restantes, tu linaje quedará completamente destruido — resuelto a esto, Dhaumya canta los terribles himnos sāma.
2.102.25
धृतराष्ट्र उवाच ॥ २.१०२.२५ ॥
Dhṛtarāṣṭra dijo.
2.102.26
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा येऽन्ये वदन्त्यथ ।
तच्छृणुष्व महाराज वक्ष्यते च मया तव ॥ २.१०२.२६ ॥
Escuchad, gran rey, lo que dicen los brahmanes, los kṣatriyas, los vaiśyas, los śūdras y otros, y escuchad también lo que os voy a decir.
2.102.27
हाहा गच्छन्ति नो नाथाः समवेक्षध्वमीदृशम् ।
अहो धिक्कुरुवृद्धानां बालानामिव चेष्टितम् ॥ २.१०२.२७ ॥
¡Ay, nuestros protectores se van! Mirad esto. ¡Oh, vergüenza! La conducta de los ancianos de los Kurus es como la de los niños.
2.102.28
राष्ट्रेभ्यः पाण्डुदायादाँल्लोभान्निर्वासयन्ति ये ।
अनाथाः स्म वयं सर्वे वियुक्ताः पाण्डुनन्दनैः ॥ २.१०२.२८ ॥
Aquellos que, por codicia, expulsan de los reinos a los herederos de Pāṇḍu: por ellos todos nosotros nos hemos quedado sin protectores, separados de los hijos de Pāṇḍu.
2.102.29
दुर्विनीतेषु लुब्धेषु का प्रीतिः कौरवेषु नः ।
इति पौराः सुदुः खार्ताः क्रोशन्ति स्म पुनः पुनः ॥ २.१०२.२९ ॥
¿Qué afecto podemos tener por los insolentes y codiciosos Kauravas? Así clamaban una y otra vez los ciudadanos, profundamente afligidos por el dolor.
2.102.30
एवमाकारलिङ्गैस्ते व्यवसायं मनोगतम् ।
कथयन्तश्च कौन्तेया वनं जग्मुर्मनस्विनः ॥ २.१०२.३० ॥
Así, mostrando por sus aspectos y señales la resolución de su mente, los magnánimos hijos de Kuntī marcharon al bosque.
2.102.31
एवं तेषु नराग्र्येषु निर्यत्सु गजसाह्वयात् ।
अनभ्रे विद्युतश्चासन्भूमिश्च समकम्पत ॥ २.१०२.३१ ॥
Mientras aquellos mejores de los hombres salían de Gajāhvaya, relámpagos brillaron sin nubes, y la tierra tembló toda a una.
2.102.32
राहुरग्रसदादित्यमपर्वणि विशाम्पते ।
उल्का चाप्यपसव्येन पुरं कृत्वा व्यशीर्यत ॥ २.१०२.३२ ॥
Oh señor de los pueblos, Rāhu devoró al sol fuera de su tiempo; y un meteoro, pasando por la izquierda sobre la ciudad, se deshizo.
2.102.33
प्रत्याहरन्ति क्रव्यादा गृध्रगोमायुवायसाः ।
देवायतनचैत्येषु प्राकाराट्टालकेषु च ॥ २.१०२.३३ ॥
Buitres carnívoros, chacales y cuervos vuelven una y otra vez a los templos y santuarios sagrados, a las murallas y a las atalayas.
2.102.34
एवमेते महोत्पाताः प्रादुरासन्दुरासदाः ।
भरतानामभावाय राजन्दुर्मन्त्रिते तव ॥ २.१०२.३४ ॥
Así han aparecido estos grandes presagios insoportables, oh rey, para la ruina de los Bhāratas, por tu mal consejo.
2.102.35
एवं प्रवदतोरेव तयोस्तत्र विशाम्पते ।
धृतराष्ट्रस्य राज्ञश्च विदुरस्य च धीमतः ॥ २.१०२.३५ ॥
Así, oh señor de los pueblos, mientras aquellos dos hablaban allí — el rey Dhṛtarāṣṭra y el sabio Vidura —
2.102.36
नारदश्च सभामध्ये कुरूणामग्रतः स्थितः ।
महर्षिभिः परिवृतो रौद्रं वाक्यमुवाच ह ॥ २.१०२.३६ ॥
Y Nārada, de pie en medio de la asamblea ante los Kurus, rodeado de grandes sabios, pronunció palabras terribles.
2.102.37
इतश्चतुर्दशे वर्षे विङ्क्ष्यन्तीह कौरवाः ।
दुर्योधनापराधेन भीमार्जुनबलेन च ॥ २.१०२.३७ ॥
Dentro de catorce años, los Kauravas perecerán aquí, por la culpa de Duryodhana y por el poder de Bhīma y Arjuna.
2.102.38
इत्युक्त्वा दिवमाक्रम्य क्षिप्रमन्तरधीयत ।
ब्राह्मीं श्रियं सुविपुलां बिभ्रद्देवर्षिसत्तमः ॥ २.१०२.३८ ॥
Dicho esto, el mejor de los sabios divinos se elevó al cielo y desapareció en un instante, portando el vasto esplendor de Brahmā.
2.102.39
ततो दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलः ।
द्रोणं द्वीपममन्यन्त राज्यं चास्मै न्यवेदयन् ॥ २.१०२.३९ ॥
Entonces Duryodhana, Karṇa y Śakuni, hijo de Subala, consideraron a Droṇa como su isla y le entregaron el reino.
2.102.40
अथाब्रवीत्ततो द्रोणो दुर्योधनममर्षणम् ।
दुःशासनं च कर्णं च सर्वानेव च भारतान् ॥ २.१०२.४० ॥
Entonces Droṇa habló al iracundo Duryodhana, a Duḥśāsana, a Karṇa y a todos los Bharatas.
2.102.41
अवध्यान्पाण्डवान्प्राहुर्देवपुत्रान्द्विजातयः ।
अहं चै शरणं प्राप्तान्वर्तमानो यथाबलम् ॥ २.१०२.४१ ॥
Los nacidos dos veces dicen que los Pāṇḍava son hijos de dioses, inmortales; y yo también, que he venido a ellos buscando refugio, actuaré según mis fuerzas.
2.102.42
गन्ता सर्वात्मना भक्त्या धार्तराष्ट्रान्सराजकान् ।
नोत्सहेयं परित्यक्तुं दैवं हि बलवत्तरम् ॥ २.१०२.४२ ॥
Con todo mi corazón y devoción iré junto a los hijos de Dhṛtarāṣṭra y sus reyes; pero no me atrevo a abandonarlos, pues el destino es mucho más poderoso.
2.102.43
धर्मतः पाण्डुपुत्रा वै वनं गच्छन्ति निर्जिताः ।
ते च द्वादश वर्षाणि वने वत्स्यन्ति पाण्डवः ॥ २.१०२.४३ ॥
Derrotados conforme al dharma, los hijos de Pāṇḍu irán al bosque, y los Pāṇḍavas morarán en el bosque doce años.
2.102.44
चरितब्रह्मचर्याश्च क्रोधामर्षवशानुगाः ।
वैरं निर्यातयिष्यन्ति महद्दुःखाय पाण्डवाः ॥ २.१०२.४४ ॥
Habiendo cumplido el voto de castidad y dejándose llevar por la ira y el resentimiento, los Pāṇḍavas vengarán su enemistad, para gran dolor.
2.102.45
मया च भ्रंशितो राजन्द्रुपदः सखिविग्रहे ।
पुत्रार्थमयजद्राजा वधाय मम भारत ॥ २.१०२.४५ ॥
Oh rey, en la disputa con su amigo yo humillé a Drupada; y aquel rey, deseando un hijo, realizó un sacrificio para mi destrucción, oh descendiente de Bharata.
2.102.46
याजोपयाजतपसा पुत्रं लेभे स पावकात् ।
धृष्टद्युम्नं द्रौपदीं च वेदीमध्यात्सुमध्यमाम् ॥ २.१०२.४६ ॥
Por la austeridad de Yāja y Upayāja obtuvo de un fuego un hijo, Dhṛṣṭadyumna, y del centro del altar a la esbelta Draupadī.
2.102.47
धृष्टद्युम्नस्तु पार्थानां स्यालः सम्बन्धतो मतः ।
पाण्डवानां प्रियरतस्तस्मान्मां भयमाविशत् ॥ २.१०२.४७ ॥
Dhṛṣṭadyumna es considerado cuñado de los hijos de Pṛthā por relación matrimonial; está entregado al bien de los Pāṇḍavas, y por eso el temor ha entrado en mí.
2.102.48
ज्वालावर्णो देवदत्तो धनुष्मान्कवची शरी ।
मर्त्यधर्मतया तस्मादद्य मे साध्वसो महान् ॥ २.१०२.४८ ॥
De color de llama, portador del caracol Devadatta, armado con arco, con coraza y flechas: por la naturaleza de los mortales, hoy siento un gran temor.
2.102.49
गतो हि पक्षतां तेषां पार्षतः परवीरहा ।
रथातिरथसङ्ख्यायां योऽग्रणीरर्जुनो युवा ॥ २.१०२.४९ ॥
Pārṣata (Dhṛṣṭadyumna), matador de héroes enemigos, se ha pasado a su bando, y también el joven Arjuna, el primero en la cuenta de los guerreros de carro y de los grandes guerreros de carro.
2.102.50
सृष्टप्राणो भृशतरं तेन चेत्सङ्गमो मम ।
किमन्यद्दुःखमधिकं परमं भुवि कौरवाः ॥ २.१०२.५० ॥
Si me enfrento a él, mi vida sufrirá enormemente. Oh Kauravas, ¿qué mayor dolor supremo podría haber en la tierra que este?
2.102.51
धृष्टद्युम्नो द्रोणमृत्युरिति विप्रथितं वचः ।
मद्वधायाश्रितोऽप्येष लोके चाप्यतिविश्रुतः ॥ २.१०२.५१ ॥
El dicho de que “Dhṛṣṭadyumna es la muerte de Droṇa” está muy extendido. Se ha refugiado aquí precisamente para matarme, y también es muy famoso en el mundo.
2.102.52
सोऽयं नूनमनुप्राप्तस्त्वत्कृते कालपर्ययः ।
त्वरितं कुरुत श्रेयो नैतदेतावता कृतम् ॥ २.१०२.५२ ॥
Sin duda ha llegado aquel giro del tiempo, provocado por ti. Actúa rápido por tu bien; con esto solo no se ha hecho lo suficiente.
2.102.53
मुहूर्तं सुखमेवैतत्तालच्छायेव हैमनी ।
जयध्वं च महायज्ञैर्भोगानश्नीत दत्त च ॥ २.१०२.५३ ॥
Esta felicidad dura un instante, como la sombra de una palmera en invierno. Vence con grandes sacrificios, disfruta de los placeres y también da ofrendas.
2.102.54
इतश्चतुर्दशे वर्षे महत्प्राप्स्यथ वैशसम् ।
दुर्योधन निशम्यैतत्प्रतिपद्य यथेच्छसि ॥ २.१०२.५४ ॥
Dentro de catorce años a partir de ahora obtendrás gran calamidad. Oh Duryodhana, habiendo oído esto, actúa como desees.
2.102.55
शमं वा पाण्डुपुत्रेण प्रयुङ्क्ष्व यदि मन्यसे। ॥ २.१०२.५५ ॥
O, si así lo crees, haz la paz con el hijo de Pāṇḍu.
2.102.56
सम्यगाह गुरुः क्षत्तरुपावर्तय पाण्डवान् ।
यदि ते न निवर्तन्ते सत्कृता यान्तु पाण्डवाः। ॥ २.१०२.५६ ॥
El maestro habló con acierto: oh Kṣattṛ, haz volver a los Pāṇḍavas. Si no regresan, que se vayan los Pāṇḍavas honrados.
2.102.57
सशस्त्ररथपादाता भोगवन्तश्च पुत्रकाः ॥ २.१०२.५७ ॥
Con armas, carros y soldados de a pie, y también los hijos afortunados.