મહાભારત · અધ્યાય 2.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.103.1
वनं गतेषु पार्थेषु निर्जितेषु दुरोदरे ।
धृतराष्ट्रं महाराज तदा चिन्ता समाविशत् ॥ २.१०३.१ ॥
મહારાજ, પાંડવો જુગારમાં હારીને વનમાં ગયા ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રના મનમાં ચિંતા પ્રવેશી.
2.103.2
तं चिन्तयानमासीनं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
निः श्वसन्तमनेकाग्रमिति होवाच सञ्जयः ॥ २.१०३.२ ॥
ચિંતામાં ડૂબેલા, બેઠેલા, નિસાસા નાખતા, એકાગ્રતા ગુમાવેલા એ જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્રને સંજયે આ પ્રમાણે કહ્યું.
2.103.3
अवाप्य वसुसम्पूर्णां वसुधां वसुधाधिप ।
प्रव्राज्य पाण्डवान्राज्याद्राजन्किमनुशोचसि ॥ २.१०३.३ ॥
ધનથી ભરેલી પૃથ્વી મેળવીને, પાંડવોને રાજ્યમાંથી હાંકી કાઢ્યા પછી, હે રાજન્, તમે કેમ શોક કરો છો?
2.103.4
अशोच्यत्वं कुतस्तेषां येषां वैरं भविष्यति ।
पाण्डवैर्युद्धशौण्डैर्हि बलवद्भिर्महारथैः ॥ २.१०३.४ ॥
જેમનું પાંડવો સાથે વૈર થશે, તેમને શોક ન કરવાની સ્થિતિ કેવી રીતે હોય? પાંડવો યુદ્ધકુશળ, બળવાન મહારથીઓ છે.
2.103.5
तवेदं सुकृतं राजन्महद्वैरमुपस्थितम् ।
विनाशो येन लोकस्य सानुबन्धो भविष्यति ॥ २.१०३.५ ॥
રાજન્, તમારા આ 'સુકૃત'થી મહાન વૈર ઉભું થયું છે; જેથી જગતનો તેના પરિણામો સહિત વિનાશ થશે.
2.103.6
वार्यमाणो हि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च ।
पाण्डवानां प्रियां भार्यां द्रौपदीं धर्मचारिणीम्। ॥ २.१०३.६ ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ અને વિદુરે રોક્યા છતાં, પાંડવોની પ્રિય પત્ની, ધર્મચારિણી દ્રૌપદી (ને તમે અપમાનિત કરી).
2.103.7
प्राहिणोदानयेहेति पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
सूतपुत्रं सुमन्दात्मा निर्लज्जः प्रातिकामिनम् ॥ २.१०३.७ ॥
તારા પુત્ર દુર્યોધને તે મંદબુદ્ધિ, નિર્લજ્જ પ્રાતિકામીને સૂતપુત્ર પાસે મોકલ્યો અને કહ્યું, "તેને લઈ આવ."
2.103.8
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् ।
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽवाचीनानि पश्यति ॥ २.१०३.८ ॥
દેવો જે માણસને પરાભવ આપે છે, તેની બુદ્ધિને તેઓ હરી લે છે; તે માત્ર નીચી વસ્તુઓ જ જુએ છે.
2.103.9
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे समुपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ २.१०३.९ ॥
બુદ્ધિ મલિન થઈ અને વિનાશ સમીપ આવ્યો ત્યારે, નીતિ જેવો દેખાતો અન્યાય હૃદયમાંથી ખસતો નથી.
2.103.10
अनर्थाश्चार्थरूपेण अर्थाश्चानर्थरूपिणः ।
उत्तिष्ठन्ति विनाशाय नूनं तच्चास्य रोचते ॥ २.१०३.१० ॥
અનર્થ અર્થના રૂપમાં અને અર્થ અનર્થના રૂપમાં વિનાશ માટે ઊભા થાય છે; ચોક્કસ એ જ તેને ગમે છે.
2.103.11
न कालो दण्डमुद्यम्य शिरः कृन्तति कस्यचित् ।
कालस्य बलमेतार्वाद्वपरीतार्थदर्शनम् ॥ २.१०३.११ ॥
કાળ દંડ ઉગામીને કોઈનું માથું કાપતો નથી; આ જ કાળનું બળ છે, તે ઊલટા અર્થ દેખાડે છે.
2.103.12
आसादितमिदं घोरं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
पाञ्चालीमपकर्षद्भिः सभामध्ये तपस्विनीम् ॥ २.१०३.१२ ॥
સભાની મધ્યમાં પાંચાલીને ખેંચીને ઘસડનારાઓએ આ ભયંકર, કોલાહલભરેલો, રોમાંચક પ્રસંગ ઊભો કર્યો છે.
2.103.13
अयोनिजां रूपवतीं कुले जातां विभावसोः ।
को नु तां सर्वधर्मज्ञां परिभूय यशस्विनीम् ॥ २.१०३.१३ ॥
અયોનિજા, રૂપવતી, વિભાવસુ (અગ્નિ)ના કુળમાં જન્મેલી, સર્વધર્મજ્ઞ એવી તે યશસ્વિનીનું અપમાન કોણ કરે?
2.103.14
पर्यानयेत्सभामध्ये विना दुर्द्यूतदेविनम् ।
स्त्रीधर्मिणी वरारोहा शोणितेन परिप्लुता ॥ २.१०३.१४ ॥
દુષ્ટ જુગારીના વિના કોણ તેને સભાની મધ્યમાં ખેંચી લાવે? સ્ત્રીધર્મનું પાલન કરનારી, સુંદર કમરવાળી, લોહીથી લથપથ એવી તે.
2.103.15
एकवस्त्राथ पाञ्चाली पाण्डवानभ्यवैक्षत ।
हृतस्वान्हृतराज्यांश्च हृतवस्त्रान्हृतश्रियः ॥ २.१०३.१५ ॥
ત્યારે એકવસ્ત્રા પાંચાલીએ પાંડવો તરફ જોયું; તેઓ ધન ગુમાવેલા, રાજ્ય ગુમાવેલા, વસ્ત્ર ગુમાવેલા અને તેજ ગુમાવેલા હતા.
2.103.16
विहीनान्सर्वकामेभ्यो दासभावमुपागतान् ।
धर्मपाशपरिक्षिप्तानशक्तानिव विक्रमे ॥ २.१०३.१६ ॥
બધી ઇચ્છાઓથી વંચિત, દાસભાવ પામેલા, ધર્મપાશમાં બંધાયેલા, પરાક્રમમાં જાણે અસમર્થ.
2.103.17
क्रुद्धां चानर्हतीं कृष्णां दुःखितां कुरुसंसदि ।
दुर्योधनश्च कर्णश्च कटुकान्यभ्यभाषताम् ॥ २.१०३.१७ ॥
કુરુસભામાં ક્રોધિત, તેવા વ્યવહારને અયોગ્ય અને દુઃખી કૃષ્ણાને દુર્યોધન અને કર્ણે કટુ વચનો કહ્યાં.
2.103.18
इति सर्वमिदं राजन्नाकुलं प्रतिभाति मे ।
तस्याः कृपणचक्षुर्भ्यां प्रदह्येतापि मेदिनी ॥ २.१०३.१८ ॥
હે રાજન્! આ બધું મને વ્યાકુળ કરનારું લાગે છે. તેની દીન આંખોથી પૃથ્વી પણ બળી જાય.
2.103.19
अपि शेषं भवेदद्य पुत्राणां मम सञ्जय ।
भरतानां स्त्रियः सर्वा गान्धार्या सह सङ्गताः ॥ २.१०३.१९ ॥
સંજય, આજે મારા પુત્રોમાંથી કંઈ બચશે શું? ભરતવંશની બધી સ્ત્રીઓ ગાંધારી સાથે એકઠી થઈ છે.
2.103.20
प्राकोशन्भैरवं तत्र दृष्ट्वा कृष्णां सभागताम् ।
धर्मिष्टां धर्मपत्नीं च रूपयौवनशालिनीम् ॥ २.१०३.२० ॥
ત્યાં સભામાં લાવવામાં આવેલી, ધર્મિષ્ઠ, ધર્મપત્ની, રૂપ-યૌવનથી શોભતી કૃષ્ણાને જોઈને સ્ત્રીઓ ભયંકર રીતે ચીસો પાડી ઊઠી.
2.103.21
प्रजाभिःसह सङ्गम्य ह्यनुशोचन्ति नित्यशः ।
अग्निहोत्राणि सायाह्ने च चाहूयन्त सर्वशः ॥ २.१०३.२१ ॥
પ્રજા સાથે મળીને તેઓ નિત્ય શોક કરે છે; સાંજે સર્વત્ર અગ્નિહોત્રો માટે આહ્વાન થઈ રહ્યું છે.
2.103.22
ब्राह्मणाः कुपिताश्चासन्द्रौपद्याः परिकर्षणे ।
आसीन्निष्ठानको घोरो निर्घातश्च महानभूत् ॥ २.१०३.२२ ॥
દ્રૌપદીને ખેંચવામાં આવતાં બ્રાહ્મણો ક્રોધે ભરાયા; એક ભયંકર ગર્જના અને મહાન વજ્રપાત થયો.
2.103.23
दिव उल्काश्चापतन्त राहुश्चार्कमुपाग्रसत् ।
अपर्वणि महाघोरं प्रजानां जयन्भयम् ॥ २.१०३.२३ ॥
આકાશમાંથી ઉલ્કાઓ પડી; રાહુએ સૂર્યને ગ્રસી લીધો—અપર્વમાં, અતિ ભયંકર રીતે, પ્રજામાં ભય ઉત્પન્ન કરતો.
2.103.24
तथैव रथशालासु प्रादुरासीद्धुताशनः ।
ध्वजाश्चापि व्यशीर्यन्त भरतानामभूतये ॥ २.१०३.२४ ॥
એ જ રીતે રથશાળાઓમાં અગ્નિ પ્રગટ્યો; ભરતવંશીઓના વિનાશ માટે ધ્વજાઓ પણ તૂટી પડી.
2.103.25
दुर्योधनस्याग्निहोत्रे प्राक्रोशन्भैरवं शिवाः ।
तास्तदा प्रत्यभाषन्त रासभाः सर्वतो दिशः ॥ २.१०३.२५ ॥
દુર્યોધનના અગ્નિહોત્રમાં શિયાળો ભયંકર રીતે ચીસો પાડવા લાગ્યા; ત્યારે બધી દિશાઓમાં ગધેડાં તેમને જવાબ આપવા લાગ્યા.
2.103.26
प्रातिष्ठत ततो भीष्मो द्रोणेन सह सञ्जय ।
कृपश्च सोमदत्तश्च बाह्लीकश्च महामनाः ॥ २.१०३.२६ ॥
હે સંજય, ત્યારે ભીષ્મ દ્રોણની સાથે પ્રસ્થાન કર્યું; કૃપ, સોમદત્ત અને મહામના બાહ્લીક પણ.
2.103.27
ततोऽहमब्रुवं तत्र विदुरेण प्रचोदितः ।
वरं ददानि कृष्णायै काङ्क्षितं यद्यदिच्छति ॥ २.१०३.२७ ॥
ત્યારે વિદુરથી પ્રેરાઈને મેં ત્યાં કહ્યું — "કૃષ્ણાને તે જે ઇચ્છે તે વરદાન હું આપું છું."
2.103.28
अवृणोत्तत्र पाञ्चाली पाण्डवाना …सताम् ।
सरथान्सधनुष्कांश्चाप्यनुज्ञासिषमप्यहम् ॥ २.१०३.२८ ॥
ત્યાં પાંચાલી પાંડવોને…સજ્જનોને પસંદ કરી; રથ અને ધનુષ્ય સહિત તેમને મેં પોતે મુક્ત કર્યા.
2.103.29
अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो विदुरः सर्वधर्मवित् ।
एतदन्तास्तु भरता यद्व-कृष्णा सभां गता ॥ २.१०३.२९ ॥
ત્યારે મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વધર્મજ્ઞ વિદુરે કહ્યું — "હે ભરતો, કૃષ્ણા સભામાં આવી તેનું પરિણામ આ જ થશે."
2.103.30
यैषा पाञ्चालराजस्य सुता सा श्रीरनुत्तमा ।
पाञ्चाली पाण्डवानेतान्दैवसृष्टोपसर्पति ॥ २.१०३.३० ॥
પાંચાલરાજની આ પુત્રી અનુપમ શ્રી છે; દૈવથી પ્રેરાઈને પાંચાલી આ પાંડવોની નજીક જઈ રહી છે.
2.103.31
तस्याः पार्थाः परिक्लेशं न क्षंस्यन्ते ह्यमर्षणाः ।
वृष्णयो वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महारथाः ॥ २.१०३.३१ ॥
તેનું આ અપમાન પાર્થો સહન નહીં કરે, કારણ કે તેઓ અમર્ષશીલ છે; મહાધનુર્ધર વૃષ્ણિઓ કે મહારથી પાંચાલો પણ સહન નહીં કરે.
2.103.32
तेन सत्याभिसन्धेन वासुदेवेन रक्षिताः ।
आगमिष्यति बीभत्सुः पञ्चालैः परिवारितः ॥ २.१०३.३२ ॥
સત્યસંકલ્પ વાસુદેવ દ્વારા રક્ષિત બીભત્સુ (અર્જુન) પાંચાલોથી ઘેરાયેલો આવશે.
2.103.33
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमसेनो महाबलः ।
आगमिष्यति धुन्वानो गदां दण्डमिवान्तकः ॥ २.१०३.३३ ॥
તેમની વચ્ચે મહાધનુર્ધર મહાબલી ભીમસેન યમના દંડની જેમ ગદા ફેરવતો આવશે.
2.103.34
ततो गाण्डीवनिर्घोषं श्रुत्वा पार्थस्य धीमतः ।
गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः ॥ २.१०३.३४ ॥
ત્યારે ધીમાન પાર્થના ગાંડીવનો ઘોષ અને ભીમના ગદાના વેગને સાંભળીને રાજાઓ તેને સહન કરવા સમર્થ નહીં બને.
2.103.35
तत्र मे रोचते नित्यं पार्थैः साम न विग्रहः ।
कुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवान्बलवत्तरान् ॥ २.१०३.३५ ॥
પાર્થો સાથે સામનીતિ જ મને સદા ગમે છે, યુદ્ધ નહીં; કારણ કે હું સદા માનું છું કે પાંડવો કૌરવો કરતાં વધુ બળવાન છે.
2.103.36
तथा हि बलवान्राजा जरासन्धो महाद्युतिः ।
बाहुप्रहरणेनैव भीमेन निहतो युधि। ॥ २.१०३.३६ ॥
એ જ રીતે બળવાન અને મહાતેજસ્વી રાજા જરાસંધ યુદ્ધમાં ભીમના બાહુપ્રહારથી જ હણાયો હતો.
2.103.37
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ ।
उभयोः पक्षयोर्युक्तं क्रियतामविशङ्कया ॥ २.१०३.३७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પાંડવો સાથે તારી શાંતિ થાઓ. બંને પક્ષ માટે જે યોગ્ય હોય તે નિઃશંક થઈને કર.
2.103.38
एवं कृते महाराज परं श्रेयस्त्वमाप्स्यसि ।
एवं गावल्गणे क्षत्ता धर्मार्थसहितं वचः ॥ २.१०३.३८ ॥
હે મહારાજ, આ રીતે કરવાથી તને પરમ કલ્યાણ મળશે. હે ગાવલ્ગણિ, ક્ષત્તા (વિદુર) ધર્મ અને અર્થયુક્ત એવા વચન બોલ્યા હતા.
2.103.39
उक्तवान्न गृहीतं वै मया पुत्रहितैषिणा ॥ २.१०३.३९ ॥
તેમણે કહ્યું હતું; પણ પુત્રોનું હિત ઇચ્છતા મેં તે સ્વીકાર્યું નહીં.