ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.103.1
वनं गतेषु पार्थेषु निर्जितेषु दुरोदरे ।
धृतराष्ट्रं महाराज तदा चिन्ता समाविशत् ॥ २.१०३.१ ॥
ମହାରାଜ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଶାଖେଳରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେତେବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରବେଶ କଲା।
2.103.2
तं चिन्तयानमासीनं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
निः श्वसन्तमनेकाग्रमिति होवाच सञ्जयः ॥ २.१०३.२ ॥
ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ, ବସିଥିବା, ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଥିବା, ଏକାଗ୍ରତା ହରାଇଥିବା ସେହି ଜନେଶ୍ୱର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସଞ୍ଜୟ ଏହିପରି କହିଲେ।
2.103.3
अवाप्य वसुसम्पूर्णां वसुधां वसुधाधिप ।
प्रव्राज्य पाण्डवान्राज्याद्राजन्किमनुशोचसि ॥ २.१०३.३ ॥
ଧନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ପାଇ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବିତାଡ଼ିତ କରି, ହେ ରାଜନ, ତୁମେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ?
2.103.4
अशोच्यत्वं कुतस्तेषां येषां वैरं भविष्यति ।
पाण्डवैर्युद्धशौण्डैर्हि बलवद्भिर्महारथैः ॥ २.१०३.४ ॥
ଯାହାଙ୍କର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ବୈର ହେବ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ ନ କରିବାର ଅବସ୍ଥା କିପରି? ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପୁଣ, ବଳବାନ ମହାରଥୀ।
2.103.5
तवेदं सुकृतं राजन्महद्वैरमुपस्थितम् ।
विनाशो येन लोकस्य सानुबन्धो भविष्यति ॥ २.१०३.५ ॥
ହେ ରାଜନ, ତୁମର ଏହି 'ସୁକୃତ'ରୁ ମହାବୈର ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଗତର ପରିଣାମ ସହିତ ବିନାଶ ହେବ।
2.103.6
वार्यमाणो हि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च ।
पाण्डवानां प्रियां भार्यां द्रौपदीं धर्मचारिणीम्। ॥ २.१०३.६ ॥
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ବିଦୁର ବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ (ତୁମେ) ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧର୍ମଚାରିଣୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ (ଅପମାନିତ କଲ)।
2.103.7
प्राहिणोदानयेहेति पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
सूतपुत्रं सुमन्दात्मा निर्लज्जः प्रातिकामिनम् ॥ २.१०३.७ ॥
ତୁମ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ସେହି ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ନିର୍ଲଜ୍ଜ ପ୍ରାତିକାମୀକୁ ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇ କହିଲେ, "ତାଙ୍କୁ ଆଣ।"
2.103.8
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् ।
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽवाचीनानि पश्यति ॥ २.१०३.८ ॥
ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ପରାଭବ ଦିଅନ୍ତି, ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ସେମାନେ ହରଣ କରନ୍ତି; ସେ କେବଳ ନିମ୍ନ ବିଷୟ ଦେଖେ।
2.103.9
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे समुपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ २.१०३.९ ॥
ବୁଦ୍ଧି କଳୁଷିତ ହେଲେ ଏବଂ ବିନାଶ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ, ନୀତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନ୍ୟାୟ ହୃଦୟରୁ ଦୂରେ ଯାଏ ନାହିଁ।
2.103.10
अनर्थाश्चार्थरूपेण अर्थाश्चानर्थरूपिणः ।
उत्तिष्ठन्ति विनाशाय नूनं तच्चास्य रोचते ॥ २.१०३.१० ॥
ଅନର୍ଥ ଅର୍ଥ ରୂପେ ଏବଂ ଅର୍ଥ ଅନର୍ଥ ରୂପେ ବିନାଶ ପାଇଁ ଉଠନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ତାଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ।
2.103.11
न कालो दण्डमुद्यम्य शिरः कृन्तति कस्यचित् ।
कालस्य बलमेतार्वाद्वपरीतार्थदर्शनम् ॥ २.१०३.११ ॥
କାଳ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ କାହାର ମୁଣ୍ଡ କାଟେ ନାହିଁ; ଏହା କାଳର ବଳ, ସେ ବିପରୀତ ଅର୍ଥ ଦେଖାଏ।
2.103.12
आसादितमिदं घोरं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
पाञ्चालीमपकर्षद्भिः सभामध्ये तपस्विनीम् ॥ २.१०३.१२ ॥
ସଭା ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର, କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ, ରୋମାଞ୍ଚକର ଘଟଣା ଘଟାଇଛନ୍ତି।
2.103.13
अयोनिजां रूपवतीं कुले जातां विभावसोः ।
को नु तां सर्वधर्मज्ञां परिभूय यशस्विनीम् ॥ २.१०३.१३ ॥
ଅଯୋନିଜା, ରୂପବତୀ, ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କ କୁଳରେ ଜାତା, ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞା ସେହି ଯଶସ୍ବିନୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ କିଏ ସାହସ କରିବ?
2.103.14
पर्यानयेत्सभामध्ये विना दुर्द्यूतदेविनम् ।
स्त्रीधर्मिणी वरारोहा शोणितेन परिप्लुता ॥ २.१०३.१४ ॥
ଦୁର୍ଦ୍ୟୂତ ଖେଳୁଥିବା ଲୋକ ଛଡ଼ା କିଏ ତାଙ୍କୁ ସଭାମଧ୍ୟକୁ ଟାଣି ଆଣିବ? ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମିଣୀ, ସୁନ୍ଦର କଟିଦେଶୀ, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ସେ।
2.103.15
एकवस्त्राथ पाञ्चाली पाण्डवानभ्यवैक्षत ।
हृतस्वान्हृतराज्यांश्च हृतवस्त्रान्हृतश्रियः ॥ २.१०३.१५ ॥
ତା'ପରେ ଏକବସ୍ତ୍ରା ପାଞ୍ଚାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ଧନହରା, ରାଜ୍ୟହରା, ବସ୍ତ୍ରହରା ଓ ଶ୍ରୀହୀନ ଥିଲେ।
2.103.16
विहीनान्सर्वकामेभ्यो दासभावमुपागतान् ।
धर्मपाशपरिक्षिप्तानशक्तानिव विक्रमे ॥ २.१०३.१६ ॥
ସମସ୍ତ କାମନାରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଦାସଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ, ଧର୍ମପାଶରେ ବନ୍ଧା, ବିକ୍ରମରେ ଯେପରି ଅସମର୍ଥ।
2.103.17
क्रुद्धां चानर्हतीं कृष्णां दुःखितां कुरुसंसदि ।
दुर्योधनश्च कर्णश्च कटुकान्यभ्यभाषताम् ॥ २.१०३.१७ ॥
କୁରୁସଭାରେ କ୍ରୋଧିତା, ସେପରି ବ୍ୟବହାରର ଅଯୋଗ୍ୟା, ଦୁଃଖିତା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଓ କର୍ଣ୍ଣ କଟୁ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.103.18
इति सर्वमिदं राजन्नाकुलं प्रतिभाति मे ।
तस्याः कृपणचक्षुर्भ्यां प्रदह्येतापि मेदिनी ॥ २.१०३.१८ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଏ ସବୁ ମୋ ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳକାରୀ ମନେ ହେଉଛି। ତାଙ୍କ ଦୀନ ଆଖିରେ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଜଳି ଯାଉଥିଲା।
2.103.19
अपि शेषं भवेदद्य पुत्राणां मम सञ्जय ।
भरतानां स्त्रियः सर्वा गान्धार्या सह सङ्गताः ॥ २.१०३.१९ ॥
ସଞ୍ଜୟ, ଆଜି ମୋ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ରହିବ କି? ଭରତବଂଶର ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି।
2.103.20
प्राकोशन्भैरवं तत्र दृष्ट्वा कृष्णां सभागताम् ।
धर्मिष्टां धर्मपत्नीं च रूपयौवनशालिनीम् ॥ २.१०३.२० ॥
ସେଠାରେ ସଭାକୁ ଆଣି ହୋଇଥିବା, ଧର୍ମିଷ୍ଠା, ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ରୂପ-ଯୌବନରେ ଶୋଭିତା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
2.103.21
प्रजाभिःसह सङ्गम्य ह्यनुशोचन्ति नित्यशः ।
अग्निहोत्राणि सायाह्ने च चाहूयन्त सर्वशः ॥ २.१०३.२१ ॥
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ହୋଇ ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଶୋକ କରନ୍ତି; ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସର୍ବତ୍ର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଉଛି।
2.103.22
ब्राह्मणाः कुपिताश्चासन्द्रौपद्याः परिकर्षणे ।
आसीन्निष्ठानको घोरो निर्घातश्च महानभूत् ॥ २.१०३.२२ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଟାଣି ନେବା ବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଓ ମହାନ ବଜ୍ରପାତ ହେଲା।
2.103.23
दिव उल्काश्चापतन्त राहुश्चार्कमुपाग्रसत् ।
अपर्वणि महाघोरं प्रजानां जयन्भयम् ॥ २.१०३.२३ ॥
ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କା ପଡ଼ିଲା; ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କଲା—ଅପର୍ବରେ, ଅତି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରି।
2.103.24
तथैव रथशालासु प्रादुरासीद्धुताशनः ।
ध्वजाश्चापि व्यशीर्यन्त भरतानामभूतये ॥ २.१०३.२४ ॥
ସେହିପରି ରଥଶାଳାରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଭରତମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଧ୍ୱଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲେ।
2.103.25
दुर्योधनस्याग्निहोत्रे प्राक्रोशन्भैरवं शिवाः ।
तास्तदा प्रत्यभाषन्त रासभाः सर्वतो दिशः ॥ २.१०३.२५ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ଶିଆଳୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିତ୍କାର କଲେ; ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଧମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
2.103.26
प्रातिष्ठत ततो भीष्मो द्रोणेन सह सञ्जय ।
कृपश्च सोमदत्तश्च बाह्लीकश्च महामनाः ॥ २.१०३.२६ ॥
ହେ ସଞ୍ଜୟ, ସେତେବେଳେ ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ; କୃପ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ମହାମନା ବାହ୍ଲୀକ ମଧ୍ୟ।
2.103.27
ततोऽहमब्रुवं तत्र विदुरेण प्रचोदितः ।
वरं ददानि कृष्णायै काङ्क्षितं यद्यदिच्छति ॥ २.१०३.२७ ॥
ସେତେବେଳେ ବିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଁ ସେଠାରେ କହିଲି — "କୃଷ୍ଣାକୁ ସେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ ସେ ବର ମୁଁ ଦେଉଛି।"
2.103.28
अवृणोत्तत्र पाञ्चाली पाण्डवाना …सताम् ।
सरथान्सधनुष्कांश्चाप्यनुज्ञासिषमप्यहम् ॥ २.१०३.२८ ॥
ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚାଳୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ…ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ବାଛିଲେ; ରଥ ଓ ଧନୁ ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଜେ ମୁକ୍ତ କଲି।
2.103.29
अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो विदुरः सर्वधर्मवित् ।
एतदन्तास्तु भरता यद्व-कृष्णा सभां गता ॥ २.१०३.२९ ॥
ସେତେବେଳେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଦୁର କହିଲେ — "ହେ ଭରତଗଣ, କୃଷ୍ଣା ସଭାକୁ ଆସିବାର ଫଳ ଏହା ହେବ।"
2.103.30
यैषा पाञ्चालराजस्य सुता सा श्रीरनुत्तमा ।
पाञ्चाली पाण्डवानेतान्दैवसृष्टोपसर्पति ॥ २.१०३.३० ॥
ପାଞ୍ଚାଳରାଜଙ୍କ ଏହି କନ୍ୟା ଅନୁପମ ଶ୍ରୀ; ଦୈବପ୍ରେରିତ ହୋଇ ପାଞ୍ଚାଳୀ ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉଛି।
2.103.31
तस्याः पार्थाः परिक्लेशं न क्षंस्यन्ते ह्यमर्षणाः ।
वृष्णयो वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महारथाः ॥ २.१०३.३१ ॥
ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଘଟିଥିବା ଏହି ଅପମାନ ପାର୍ଥମାନେ ସହିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଅମର୍ଷଶୀଳ; ମହାଧନୁର୍ଧର ବୃଷ୍ଣିମାନେ କିମ୍ବା ମହାରଥୀ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିବେ ନାହିଁ।
2.103.32
तेन सत्याभिसन्धेन वासुदेवेन रक्षिताः ।
आगमिष्यति बीभत्सुः पञ्चालैः परिवारितः ॥ २.१०३.३२ ॥
ସତ୍ୟସଂକଳ୍ପ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଆସିବେ।
2.103.33
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमसेनो महाबलः ।
आगमिष्यति धुन्वानो गदां दण्डमिवान्तकः ॥ २.१०३.३३ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଧନୁର୍ଧର ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପରି ଗଦା ଘୂରାଇ ଆସିବେ।
2.103.34
ततो गाण्डीवनिर्घोषं श्रुत्वा पार्थस्य धीमतः ।
गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः ॥ २.१०३.३४ ॥
ତା'ପରେ ଧୀମାନ ପାର୍ଥଙ୍କ ଗାଣ୍ଡୀବର ଘୋଷ ଏବଂ ଭୀମଙ୍କ ଗଦାବେଗ ଶୁଣି ରାଜାମାନେ ତାହା ସହିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବେ ନାହିଁ।
2.103.35
तत्र मे रोचते नित्यं पार्थैः साम न विग्रहः ।
कुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवान्बलवत्तरान् ॥ २.१०३.३५ ॥
ପାର୍ଥମାନଙ୍କ ସହିତ ସାମନୀତି ହିଁ ମୋତେ ସର୍ବଦା ଭଲ ଲାଗେ, ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ; କାରଣ ମୁଁ ସର୍ବଦା ଭାବେ ଯେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୌରବମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ବଳଶାଳୀ।
2.103.36
तथा हि बलवान्राजा जरासन्धो महाद्युतिः ।
बाहुप्रहरणेनैव भीमेन निहतो युधि। ॥ २.१०३.३६ ॥
ସେହିପରି ବଳଶାଳୀ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ବାହୁ-ପ୍ରହାରରେ ହିଁ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ।
2.103.37
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ ।
उभयोः पक्षयोर्युक्तं क्रियतामविशङ्कया ॥ २.१०३.३७ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମର ଶାନ୍ତି ହେଉ। ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ, ସନ୍ଦେହ ବିନା ତାହା କର।
2.103.38
एवं कृते महाराज परं श्रेयस्त्वमाप्स्यसि ।
एवं गावल्गणे क्षत्ता धर्मार्थसहितं वचः ॥ २.१०३.३८ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଏପରି କଲେ ତୁମେ ପରମ କଲ୍ୟାଣ ପାଇବ। ହେ ଗାବଲ୍ଗଣି, କ୍ଷତ୍ତା (ବିଦୁର) ଧର୍ମାର୍ଥସହିତ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
2.103.39
उक्तवान्न गृहीतं वै मया पुत्रहितैषिणा ॥ २.१०३.३९ ॥
ସେ କହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ହିତକାମୀ ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲି।