మహాభారతం · అధ్యాయం 2.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.103.1
वनं गतेषु पार्थेषु निर्जितेषु दुरोदरे ।
धृतराष्ट्रं महाराज तदा चिन्ता समाविशत् ॥ २.१०३.१ ॥
మహారాజా, పాండవులు జూదంలో ఓడి అడవికి వెళ్లినప్పుడు ధృతరాష్ట్రుని మనసులో చింత ప్రవేశించింది.
2.103.2
तं चिन्तयानमासीनं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ।
निः श्वसन्तमनेकाग्रमिति होवाच सञ्जयः ॥ २.१०३.२ ॥
చింతలో మునిగి, కూర్చుని, నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, ఏకాగ్రత కోల్పోయిన ఆ జనేశ్వరుడు ధృతరాష్ట్రునితో సంజయుడు ఇలా అన్నాడు.
2.103.3
अवाप्य वसुसम्पूर्णां वसुधां वसुधाधिप ।
प्रव्राज्य पाण्डवान्राज्याद्राजन्किमनुशोचसि ॥ २.१०३.३ ॥
ధనంతో నిండిన భూమిని పొంది, పాండవులను రాజ్యం నుండి వెళ్లగొట్టిన తరువాత, రాజా, నీవు ఎందుకు శోకిస్తున్నావు?
2.103.4
अशोच्यत्वं कुतस्तेषां येषां वैरं भविष्यति ।
पाण्डवैर्युद्धशौण्डैर्हि बलवद्भिर्महारथैः ॥ २.१०३.४ ॥
పాండవులతో వైరం కలిగిన వారికి శోకించకపోవడం ఎలా సాధ్యం? పాండవులు యుద్ధనిపుణులు, బలవంతులైన మహారథులు.
2.103.5
तवेदं सुकृतं राजन्महद्वैरमुपस्थितम् ।
विनाशो येन लोकस्य सानुबन्धो भविष्यति ॥ २.१०३.५ ॥
రాజా, నీ ఈ 'సుకృతం' వల్ల గొప్ప వైరం ఉత్పన్నమైంది; దానివల్ల లోకానికి దాని పర్యవసానాలతో వినాశం కలుగుతుంది.
2.103.6
वार्यमाणो हि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च ।
पाण्डवानां प्रियां भार्यां द्रौपदीं धर्मचारिणीम्। ॥ २.१०३.६ ॥
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, విదురుడు వారించినా, పాండవుల ప్రియ భార్య, ధర్మాచరణ చేసే ద్రౌపదిని (నీవు అవమానించావు).
2.103.7
प्राहिणोदानयेहेति पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
सूतपुत्रं सुमन्दात्मा निर्लज्जः प्रातिकामिनम् ॥ २.१०३.७ ॥
నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు ఆ మందబుద్ధి, సిగ్గులేని ప్రాతికామిని సూతపుత్రుని వద్దకు పంపి, "ఆమెను తీసుకురా" అన్నాడు.
2.103.8
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम् ।
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽवाचीनानि पश्यति ॥ २.१०३.८ ॥
దేవతలు ఏ మనిషికి పరాభవాన్ని ప్రసాదిస్తారో, అతని బుద్ధిని వారు అపహరిస్తారు; అతడు తక్కువైనవాటినే చూస్తాడు.
2.103.9
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे समुपस्थिते ।
अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति ॥ २.१०३.९ ॥
బుద్ధి కలుషితమై వినాశం సమీపించినప్పుడు, న్యాయంలా కనిపించే అన్యాయం హృదయాన్ని విడిచిపోదు.
2.103.10
अनर्थाश्चार्थरूपेण अर्थाश्चानर्थरूपिणः ।
उत्तिष्ठन्ति विनाशाय नूनं तच्चास्य रोचते ॥ २.१०३.१० ॥
అనర్థాలు అర్థంగా, అర్థాలు అనర్థంగా వినాశం కోసం లేస్తాయి; నిశ్చయంగా అదే అతనికి రుచిస్తుంది.
2.103.11
न कालो दण्डमुद्यम्य शिरः कृन्तति कस्यचित् ।
कालस्य बलमेतार्वाद्वपरीतार्थदर्शनम् ॥ २.१०३.११ ॥
కాలం దండాన్ని ఎత్తి ఎవరి తలనూ నరకదు; ఇది కాలపు బలం, అది విపరీతార్థాలను చూపిస్తుంది.
2.103.12
आसादितमिदं घोरं तुमुलं रोमहर्षणम् ।
पाञ्चालीमपकर्षद्भिः सभामध्ये तपस्विनीम् ॥ २.१०३.१२ ॥
సభ మధ్యలో పాంచాలిని ఈడ్చినవారు ఈ భయంకరమైన, కల్లోలమైన, రోమాంచకరమైన దుర్ఘటనను తెచ్చిపెట్టారు.
2.103.13
अयोनिजां रूपवतीं कुले जातां विभावसोः ।
को नु तां सर्वधर्मज्ञां परिभूय यशस्विनीम् ॥ २.१०३.१३ ॥
అయోనిజ, రూపవతి, విభావసు (అగ్ని) వంశంలో జన్మించిన, సర్వధర్మజ్ఞురాలైన ఆ యశస్విని ని అవమానించగలవాడు ఎవరు?
2.103.14
पर्यानयेत्सभामध्ये विना दुर्द्यूतदेविनम् ।
स्त्रीधर्मिणी वरारोहा शोणितेन परिप्लुता ॥ २.१०३.१४ ॥
చెడు జూదాన్ని ఆడే వాడు తప్ప ఎవరు ఆమెను సభ మధ్యకు ఈడ్చగలరు? స్త్రీధర్మం కలిగినది, అందమైన నడుము గలది, రక్తంతో తడిసినది.
2.103.15
एकवस्त्राथ पाञ्चाली पाण्डवानभ्यवैक्षत ।
हृतस्वान्हृतराज्यांश्च हृतवस्त्रान्हृतश्रियः ॥ २.१०३.१५ ॥
అప్పుడు ఒకే వస్త్రంతో ఉన్న పాంచాలి పాండవులను చూసింది; వారు ధనం కోల్పోయినవారు, రాజ్యం కోల్పోయినవారు, వస్త్రాలు కోల్పోయినవారు, తేజస్సు కోల్పోయినవారు.
2.103.16
विहीनान्सर्वकामेभ्यो दासभावमुपागतान् ।
धर्मपाशपरिक्षिप्तानशक्तानिव विक्रमे ॥ २.१०३.१६ ॥
అన్ని కోరికలూ కోల్పోయినవారై, దాసభావాన్ని పొందినవారై, ధర్మపాశంతో బంధించబడినవారై, పరాక్రమంలో శక్తిహీనులవలె ఉన్నారు.
2.103.17
क्रुद्धां चानर्हतीं कृष्णां दुःखितां कुरुसंसदि ।
दुर्योधनश्च कर्णश्च कटुकान्यभ्यभाषताम् ॥ २.१०३.१७ ॥
కురుసభలో కోపంతో, దుఃఖంతో ఉన్న, అలా ప్రవర్తించదగినది కాని కృష్ణను దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు కఠిన వాక్యాలతో దూషించారు.
2.103.18
इति सर्वमिदं राजन्नाकुलं प्रतिभाति मे ।
तस्याः कृपणचक्षुर्भ्यां प्रदह्येतापि मेदिनी ॥ २.१०३.१८ ॥
ఓ రాజా! ఇదంతా నాకు కలతగా తోస్తోంది. ఆమె దీనమైన కళ్ళతో భూమి కూడా దహించుకుపోయేది.
2.103.19
अपि शेषं भवेदद्य पुत्राणां मम सञ्जय ।
भरतानां स्त्रियः सर्वा गान्धार्या सह सङ्गताः ॥ २.१०३.१९ ॥
సంజయా, ఈ రోజు నా కుమారులలో ఎవరైనా మిగులుతారా? భరతవంశ స్త్రీలందరూ గాంధారితో కలిసి ఉన్నారు.
2.103.20
प्राकोशन्भैरवं तत्र दृष्ट्वा कृष्णां सभागताम् ।
धर्मिष्टां धर्मपत्नीं च रूपयौवनशालिनीम् ॥ २.१०३.२० ॥
అక్కడ సభకు తీసుకురాబడిన ధర్మిష్ఠురాలు, ధర్మపత్ని, రూప యౌవనములతో శోభిల్లు కృష్ణను చూసి స్త్రీలు భయంకరంగా ఆక్రందించారు.
2.103.21
प्रजाभिःसह सङ्गम्य ह्यनुशोचन्ति नित्यशः ।
अग्निहोत्राणि सायाह्ने च चाहूयन्त सर्वशः ॥ २.१०३.२१ ॥
ప్రజలతో కలిసి వారు నిత్యం శోకిస్తున్నారు; సాయంకాలంలో అన్ని చోట్ల అగ్నిహోత్రాలు ఆహ్వానించబడుతున్నాయి.
2.103.22
ब्राह्मणाः कुपिताश्चासन्द्रौपद्याः परिकर्षणे ।
आसीन्निष्ठानको घोरो निर्घातश्च महानभूत् ॥ २.१०३.२२ ॥
ద్రౌపదిని ఈడ్చినప్పుడు బ్రాహ్మణులు కోపోద్రిక్తులయ్యారు; ఒక భయంకర ధ్వని, గొప్ప పిడుగు కూడా సంభవించాయి.
2.103.23
दिव उल्काश्चापतन्त राहुश्चार्कमुपाग्रसत् ।
अपर्वणि महाघोरं प्रजानां जयन्भयम् ॥ २.१०३.२३ ॥
ఆకాశం నుండి ఉల్కలు పడ్డాయి; రాహువు సూర్యుని మ్రింగివేసాడు—అపర్వంలో, అత్యంత భయంకరంగా, ప్రజలలో భయాన్ని కలిగిస్తూ.
2.103.24
तथैव रथशालासु प्रादुरासीद्धुताशनः ।
ध्वजाश्चापि व्यशीर्यन्त भरतानामभूतये ॥ २.१०३.२४ ॥
అలాగే రథశాలలలో అగ్ని ప్రత్యక్షమైంది; భరతుల వినాశం కోసం ధ్వజాలు కూడా విరిగి పడ్డాయి.
2.103.25
दुर्योधनस्याग्निहोत्रे प्राक्रोशन्भैरवं शिवाः ।
तास्तदा प्रत्यभाषन्त रासभाः सर्वतो दिशः ॥ २.१०३.२५ ॥
దుర్యోధనుని అగ్నిహోత్రంలో నక్కలు భయంకరంగా అరిచాయి; అప్పుడు అన్ని దిక్కులలో గాడిదలు వాటికి ప్రతిస్పందించాయి.
2.103.26
प्रातिष्ठत ततो भीष्मो द्रोणेन सह सञ्जय ।
कृपश्च सोमदत्तश्च बाह्लीकश्च महामनाः ॥ २.१०३.२६ ॥
సంజయా, అప్పుడు భీష్ముడు ద్రోణునితో కలిసి బయలుదేరాడు; కృపుడు, సోమదత్తుడు, మహామనస్కుడైన బాహ్లీకుడు కూడా.
2.103.27
ततोऽहमब्रुवं तत्र विदुरेण प्रचोदितः ।
वरं ददानि कृष्णायै काङ्क्षितं यद्यदिच्छति ॥ २.१०३.२७ ॥
అప్పుడు విదురుని ప్రేరణతో నేను అక్కడ ఇలా అన్నాను — "కృష్ణకు ఆమె కోరినదంతా వరంగా ఇస్తాను."
2.103.28
अवृणोत्तत्र पाञ्चाली पाण्डवाना …सताम् ।
सरथान्सधनुष्कांश्चाप्यनुज्ञासिषमप्यहम् ॥ २.१०३.२८ ॥
అక్కడ పాంచాలి పాండవులను…సజ్జనులను ఎంచుకుంది; రథాలు, ధనుస్సులతో వారిని నేనే విడుదల చేశాను.
2.103.29
अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो विदुरः सर्वधर्मवित् ।
एतदन्तास्तु भरता यद्व-कृष्णा सभां गता ॥ २.१०३.२९ ॥
అప్పుడు మహాప్రాజ్ఞుడు, సర్వధర్మజ్ఞుడైన విదురుడు ఇలా అన్నాడు — "భరతులారా, కృష్ణ సభకు రావడం వల్ల దాని ఫలితం ఇదే అవుతుంది."
2.103.30
यैषा पाञ्चालराजस्य सुता सा श्रीरनुत्तमा ।
पाञ्चाली पाण्डवानेतान्दैवसृष्टोपसर्पति ॥ २.१०३.३० ॥
పాంచాల రాజు కూతురైన ఈమె అనుపమ శ్రీ; పాంచాలి దైవప్రేరితురాలై ఈ పాండవులను సమీపిస్తోంది.
2.103.31
तस्याः पार्थाः परिक्लेशं न क्षंस्यन्ते ह्यमर्षणाः ।
वृष्णयो वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महारथाः ॥ २.१०३.३१ ॥
ఆమెకు కలిగిన ఈ అవమానాన్ని పార్థులు సహించరు, ఎందుకంటే వారు ఆగ్రహశీలురు; మహా ధనుర్ధరులైన వృష్ణులు గానీ, మహారథులైన పాంచాలులు గానీ సహించరు.
2.103.32
तेन सत्याभिसन्धेन वासुदेवेन रक्षिताः ।
आगमिष्यति बीभत्सुः पञ्चालैः परिवारितः ॥ २.१०३.३२ ॥
సత్య-సంకల్పుడైన వాసుదేవునిచే రక్షించబడిన బీభత్సుడు (అర్జునుడు) పాంచాలులచే చుట్టుముట్టబడి వస్తాడు.
2.103.33
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमसेनो महाबलः ।
आगमिष्यति धुन्वानो गदां दण्डमिवान्तकः ॥ २.१०३.३३ ॥
వారి మధ్య మహా ధనుర్ధరుడు, మహాబలుడైన భీమసేనుడు, యముడు దండాన్ని తిప్పినట్లు గదను తిప్పుతూ వస్తాడు.
2.103.34
ततो गाण्डीवनिर्घोषं श्रुत्वा पार्थस्य धीमतः ।
गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः ॥ २.१०३.३४ ॥
అప్పుడు, ధీమంతుడైన పార్థుని గాండీవ ధ్వనిని, భీముని గదా వేగాన్ని విని, రాజులు వాటిని సహించలేరు.
2.103.35
तत्र मे रोचते नित्यं पार्थैः साम न विग्रहः ।
कुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवान्बलवत्तरान् ॥ २.१०३.३५ ॥
పార్థులతో సామమే మంచిదని, యుద్ధం కాదని నాకు ఎల్లప్పుడూ అనిపిస్తుంది; ఎందుకంటే పాండవులు కౌరవులకంటే బలవంతులని నేను ఎప్పుడూ భావిస్తాను.
2.103.36
तथा हि बलवान्राजा जरासन्धो महाद्युतिः ।
बाहुप्रहरणेनैव भीमेन निहतो युधि। ॥ २.१०३.३६ ॥
అలాగే, బలవంతుడు, మహాతేజస్వి అయిన రాజు జరాసంధుడు యుద్ధంలో భీముని బాహుప్రహారంతోనే హతుడయ్యాడు.
2.103.37
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ ।
उभयोः पक्षयोर्युक्तं क्रियतामविशङ्कया ॥ २.१०३.३७ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, పాండవులతో నీకు శాంతి కలుగుగాక. ఇరు పక్షాలకు యుక్తమైనదాన్ని సందేహం లేకుండా చేయి.
2.103.38
एवं कृते महाराज परं श्रेयस्त्वमाप्स्यसि ।
एवं गावल्गणे क्षत्ता धर्मार्थसहितं वचः ॥ २.१०३.३८ ॥
మహారాజా, ఇలా చేస్తే నీకు పరమ శ్రేయస్సు కలుగుతుంది. గావల్గణి, క్షత్త (విదురుడు) ధర్మార్థయుక్తమైన ఈ మాటలు చెప్పాడు.
2.103.39
उक्तवान्न गृहीतं वै मया पुत्रहितैषिणा ॥ २.१०३.३९ ॥
అతడు చెప్పాడు; కాని పుత్రుల హితాన్ని కోరిన నేను దాన్ని స్వీకరించలేదు.