ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.11.1
पितामहसभां तात कथ्यमानां निबोध मे ।
शक्यते या न निर्देष्टुमेवंरूपेति भारत ॥ २.११.१ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਸਭਾ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ। ਉਸ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
2.11.2
पुरा देवयुगे राजन्नादित्यो भगवान्दिवः ।
आगच्छन्मानुषं लोकं दिदृक्षुर्विगतक्लमः ॥ २.११.२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਯੁਗ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਆਦਿਤਯ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਏ।
2.11.3
चरन्मानुषरूपेण सभां दृष्ट्वा स्वयम्भुवः ।
स तामकथयन्मह्यं दृष्ट्वा तत्त्वेन पाण्डव ॥ २.११.३ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵੈਅੰਭੂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੇਖੀ, ਅਤੇ ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਸਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
2.11.4
अप्रमेयां सभां दिव्यां मानसीं भरतर्षभ ।
अनिर्देश्यां प्रभावेण सर्वभूतमनोरमाम् ॥ २.११.४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਸਭਾ ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਸੀ; ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਣਵਰਣਨਯੋਗ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
2.11.5
श्रुत्वा गुणानहं तस्याः सभायाः पाण्डवर्षभ ।
दर्शनेप्सुस्तथा राजन्नादित्यमिदमब्रुवम्। ॥ २.११.५ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਸਭਾ ਦੇ ਗੁਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਦਿਤਯ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ।
2.11.6
भगवन्द्रष्टुमिच्छामि पितामहसभां शुभाम् ।
येन वा तपसा शक्या कर्मणा वाऽपि गोपते ॥ २.११.६ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਸਭਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਗੋਪਤੀ, ਕਿਸ ਤਪ ਜਾਂ ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸੋ।
2.11.7
औषधैर्या तथा युक्तैरुत्तमा पापनाशिनी ।
तन्ममाचक्ष्व भगवन्पश्येयं तां सभां यथा ॥ २.११.७ ॥
ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਉੱਤਮ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਗਵਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਹ ਸਭਾ ਵੇਖ ਸਕਾਂ।
2.11.8
स तन्मम वचः श्रुत्वा सहस्रांशुर्दिवाकरः ।
प्रोवाच भारतश्रेष्ठ व्रतं वर्षसहस्रकम् ॥ २.११.८ ॥
ਉਸ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਦਿਵਾਕਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਦੱਸਿਆ।
2.11.9
ब्रह्मव्रतमुपास्स्व त्वं प्रयतेनान्तरात्मना ।
ततोऽहं हिमवत्पृष्ठे समारब्दो महाव्रतम् ॥ २.११.९ ॥
ਤੂੰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਵ੍ਰਤ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।
2.11.10
ततः स भगवान्सूर्यो मामुपादाय वीर्यवान् ।
आगच्छत्तां सभां ब्राह्मीं विपाप्मा विगतक्लमः ॥ २.११.१० ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਸੂਰਜ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
2.11.11
एवंरूपेति सा शक्या न निर्देष्टुं नराधिप ।
क्षणेन हि बिभर्त्यन्यदनिर्देश्यं वपुस्तथा ॥ २.११.११ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਹ ਸਭਾ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ ਐਸਾ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਆਨ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ।
2.11.12
न वेद परिमाणं वा संस्थानं चापि भारत ।
न च रूपं मया तादृक् दृष्टपूर्वं कदाचन ॥ २.११.१२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਪ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
2.11.13
सुसुखा सा सदा राजन्न शीता न च घर्मदा ।
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिं प्राप्यतां प्राप्तुवन्त्युत ॥ २.११.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਭਾ ਸਦਾ ਅਤਿ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਠੰਢੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਗਰਮੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਹੈ, ਨਾ ਥਕਾਵਟ; ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.11.14
नानारूपैरिव कृता मणिभिः सा सुभास्वरैः ।
स्तम्भैर्न च धृता सा तु शाश्वती न च सा क्षरा ॥ २.११.१४ ॥
ਉਹ ਸਭਾ ਮਾਨੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਚਮਕਦੀਆਂ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਨਹੀਂ।
2.11.15
दिव्यैर्नानाविधैर्भावैर्भासद्भिरमितप्रभैः ॥ २.११.१५ ॥
ਦਿਵ੍ਯ, ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ, ਚਮਕਦੇ, ਅਸੀਮ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ (ਉਹ ਸਭਾ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ)।
2.11.16
अति चन्द्रं च सूर्यं च शिखिनं च स्वयम्प्रभा ।
दीप्यते नाकपृष्ठस्था भर्त्सयन्वीव भास्करम् ॥ २.११.१६ ॥
ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾੜ ਕੇ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਹ ਸਭਾ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਝਿੜਕਦੀ ਹੋਵੇ।
2.11.17
तस्यां स भगवानास्ते विदधद्देवमायया ।
स्वयमेकोऽनिशं राजन्सर्वलोकपितामहः ॥ २.११.१७ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੈਵੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਰਚਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਇਕੱਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ।
2.11.18
उपतिष्ठन्ति चाप्येनं प्रजानां पतयः प्रभुम् ।
दक्षः प्रचेताः पुलहो मरीचिः कश्यपः प्रभुः ॥ २.११.१८ ॥
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਦਕ੍ਸ਼, ਪ੍ਰਚੇਤਾ, ਪੁਲਹ, ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕਸ਼ਿਅਪ।
2.11.19
भृगुरत्रिर्वसिष्ठश्च गौतमोऽथ तथाङ्गिराः ।
पुलस्त्यश्च कतुश्चैव प्रह्लादः कर्दमस्तथा। ॥ २.११.१९ ॥
ਭ੍ਰਿਗੂ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਗੌਤਮ, ਅੰਗਿਰਾ, ਪੁਲਸਤਯ, ਕ੍ਰਤੂ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਅਤੇ ਕਰਦਮ ਵੀ।
2.11.20
अथर्वाङ्गिरसश्चैव वालखिल्या सरीचिपाः ।
मनोऽन्तरिक्षं विद्याश्च वायुस्तेजो जलं मही ॥ २.११.२० ॥
ਅਥਰਵਾਂਗਿਰਸ, ਵਾਲਖਿਲਯ, ਮਰੀਚਿਪ, ਮਨ, ਆਕਾਸ਼, ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ, ਵਾਯੂ, ਤੇਜ, ਜਲ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ।
2.11.21
शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसो गन्धश्च भारत ।
प्रकृतिश्च विकारश्च यच्चान्यत्कारणं भुवः ॥ २.११.२१ ॥
ਸ਼ਬਦ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜੋ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੈ ਉਹ ਵੀ।
2.11.22
अगस्त्यश्च महातेजा मार्कण्डेयश्च वीर्यवान् ।
जमदग्निर्भरद्वाजः संवर्तश्च्यवनस्तथा ॥ २.११.२२ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਗਸਤਯ, ਵੀਰਯਵਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਜਮਦਗਨੀ, ਭਰਦਵਾਜ, ਸੰਵਰਤ ਅਤੇ ਚਯਵਨ ਵੀ।
2.11.23
दुर्वासाश्च महाभाग ऋष्णशृङ्गश्च धार्मिकः ।
सनत्कुमारो भगवान्योगाचार्यो महातपाः ॥ २.११.२३ ॥
ਮਹਾਭਾਗ ਦੁਰਵਾਸਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਰਿਸ਼ਯਸ਼ਿਰੰਗ, ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਯੋਗਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵੀ।
2.11.24
असितो देवलश्चैव जैगीषव्यश्च तत्त्ववित् ।
ऋषभो जितशत्रुश्च महावीर्यस्तथा मणिः ॥ २.११.२४ ॥
ਅਸਿਤ, ਦੇਵਲ, ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ, ਰਿਸ਼ਭ, ਜਿਤਸ਼ਤਰੂ, ਮਹਾਵੀਰਯ ਅਤੇ ਮਣੀ ਵੀ।
2.11.25
आयुर्वेदस्तथाऽष्टाङ्गो देहवांस्तत्र भारत ।
चन्द्रमाः सह नक्षत्रैरादित्यश्च गभस्तिमान् ॥ २.११.२५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਆਯੁਰਵੇਦ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਨਛੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਵੀ ਸਨ।
2.11.26
वायवः क्रतवश्चैव सङ्कल्पः प्राण एव च ।
मूर्तिमन्तो महात्मानो महाव्रतपरायणाः ॥ २.११.२६ ॥
ਹਵਾਵਾਂ, ਯੱਗ, ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ; ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਮਹਾਤਮਾ, ਮਹਾਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।
2.11.27
एते चान्ये च बहवो ब्रह्माणं समुपस्थिताः ।
अर्थो धर्मश्च कामश्च हर्षो द्वेषस्तपो दमः ॥ २.११.२७ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ ਹਨ: ਅਰਥ, ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਹਰਖ, ਦਵੇਸ਼, ਤਪ ਅਤੇ ਦਮ।
2.11.28
आयान्ति तस्यां सहिता गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
विंशतिः सप्त चैवान्ये लोकपालाश्च सर्वशः ॥ २.११.२८ ॥
ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਇਕੱਠੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਵੀਹ ਅਤੇ ਸੱਤ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲ ਵੀ ਸਾਰੇ।
2.11.29
शुक्रो बृहस्पतिश्चैव बुधोऽङ्कारक एव च ।
शनैश्चरश्च राहुश्च ग्रहाः सर्वे तथैव च ॥ २.११.२९ ॥
ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਬੁਧ ਅਤੇ ਮੰਗਲ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਅਤੇ ਰਾਹੂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ।
2.11.30
मन्त्रो रथन्तरं चैव हरिमान्वसुमानपि ।
आदित्याः साधिराजानो नामद्वन्द्वैरुदाहृताः ॥ २.११.३० ॥
ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਰਥੰਤਰ; ਹਰਿਮਾਨ ਅਤੇ ਵਸੁਮਾਨ ਵੀ; ਰਾਜਿਆਂ ਸਹਿਤ ਆਦਿੱਤ; ਨਾਮ-ਜੋੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੇ ਗਏ।
2.11.31
मरुतो विश्वकर्मा च वसवश्चैव भारत ।
तथा पितृगणाः सर्वे सर्वाणि च हवींष्यथ ॥ २.११.३१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਰੁਤ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਅਤੇ ਵਸੂ, ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਗਣ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਹਵੀਆਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ।
2.11.32
ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदश्च पाण्डव ।
अथर्ववेदश्च तथा सर्वशास्त्राणि चैव ह ॥ २.११.३२ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਰਿਗਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ, ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ।
2.11.33
इतिहासोपवेदाश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः ।
ग्रहा यज्ञाश्च सोमश्च देवताश्चापि सर्वशः ॥ २.११.३३ ॥
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਪਵੇਦ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਗ, ਗ੍ਰਹ, ਯਗ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ।
2.11.34
सावित्री दुर्गतरणी वाणी सप्तविधा तथा ।
मेधा धृतिः श्रुतिश्चैव प्रज्ञा बुद्धिर्यशः क्षमा ॥ २.११.३४ ॥
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਦੁਰਗਤਰਣੀ, ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਣੀ, ਅਤੇ ਮੇਧਾ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਪ੍ਰਗਿਆ, ਬੁੱਧੀ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ।
2.11.35
सामानि स्तुतिशस्त्राणि गाथाश्च विविधास्तथा ।
भाष्याणि तर्कयुक्तानि देहवन्ति विशाम्पते ॥ २.११.३५ ॥
ਹੇ ਪਰਜਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਮ, ਸਤੁਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਯੁਕਤ ਭਾਸ਼ਯ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਹਨ।
2.11.36
नाटका विविधाः काव्याः कथाख्यायिकारिकाः ।
तत्रतिष्ठन्ति ते पुण्या ये चान्ये गुरुपूजकाः ॥ २.११.३६ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਟਕ, ਕਾਵਿ, ਕਥਾਵਾਂ, ਆਖਿਆਇਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਿਕਾਵਾਂ ਉੱਥੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਪੁੰਨਵਾਨ ਗੁਰੂ-ਪੂਜਕ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
2.11.37
क्षणा लवा मुहूर्ताश्च दिवा रात्रिस्तथैव च ।
अर्धमासाश्च मासाश्च ऋतवः षट् च भारत ॥ २.११.३७ ॥
ਕ੍ਸ਼ਣ, ਲਵ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਅਰਧਮਾਸ ਤੇ ਮਾਸ, ਅਤੇ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ।
2.11.38
संवत्सराः पञ्ययुगमहोरात्रश्चतुर्विधः ।
कालचक्रं च तद्दिव्यं नित्यमक्षयमव्ययम् ॥ २.११.३८ ॥
ਸੰਵਤਸਰ, ਪੰਜ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਮਹਾ ਅਹੋਰਾਤਰ — ਇਹ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ; ਉਹ ਦਿਵਯ ਕਾਲਚੱਕਰ ਨਿੱਤ, ਅਕਸ਼ੈ ਤੇ ਅਵਿਅਯ ਹੈ।
2.11.39
धर्मचक्रं तथा चापि नित्यमास्ते युधिष्ठिर ।
अदितिर्दितिर्दनुश्चैव सुरसा विनता इरा ॥ २.११.३९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਧਰਮਚੱਕਰ ਵੀ ਨਿੱਤ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਦਿਤੀ, ਦਿਤੀ, ਦਨੂ, ਸੁਰਸਾ, ਵਿਨਤਾ ਤੇ ਇਰਾ।
2.11.40
कालिका सुरभी देवी सरमा चाथ गौतमी ॥ २.११.४० ॥
ਕਾਲਿਕਾ, ਦੇਵੀ ਸੁਰਭੀ, ਸਰਮਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੌਤਮੀ।
2.11.41
प्रभा कद्रूश्च वै देव्यौ देवतानां च मातरः ।
रुद्राणी श्रीश्च लक्ष्मीश्च भद्रा षष्ठी तथाऽपरा ॥ २.११.४१ ॥
ਪ੍ਰਭਾ ਤੇ ਕਦ੍ਰੂ, ਇਹ ਦੋ ਦੇਵੀਆਂ — ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ; ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ, ਭਦ੍ਰਾ, ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਹੋਰ।
2.11.42
पृथिवी गां गता देवी ह्रीः स्वाहा कीर्तिरेव च ।
सुरा देवी शची चैव तथा पुष्टिररुन्धती ॥ २.११.४२ ॥
ਧਰਤੀ, ਜੋ ਗਾਂ ਬਣ ਕੇ ਗਈ, ਦੇਵੀ ਹ੍ਰੀ, ਸਵਾਹਾ, ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਵੀ; ਦੇਵੀ ਸੁਰਾ, ਸ਼ਚੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ।
2.11.43
संवृत्तिराशा नियतिः सृष्टिर्देवी रतिस्तथा ।
एताश्चान्याश्चवै देव्य उपतस्थुः प्रजापतिम् ॥ २.११.४३ ॥
ਸੰਵ੍ਰਿਤੀ, ਆਸ਼ਾ, ਨਿਯਤੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਰਤੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਈਆਂ।
2.11.44
आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्चास्विनावपि ।
विश्वेदेवाश्च साध्याश्च पितरश्च मनोजवाः ॥ २.११.४४ ॥
ਆਦਿੱਤ, ਵਸੂ, ਰੁਦਰ, ਮਰੁਤ, ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਸਾਧਯ ਅਤੇ ਮਨ ਵਰਗੇ ਵੇਗ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰ।
2.11.45
पितृणां च गणान्विद्धि सप्तैव पुरुषर्षभ ।
मूर्तिमन्तो वै चत्वारस्त्रयश्चापि शरीरिणः ॥ २.११.४५ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਸੱਤ ਹਨ ਇਹ ਜਾਣ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹਨ।
2.11.46
वैराजश्च महाभागा अग्निष्वात्ताश्च भारत ।
गार्हपत्या नाकचराः पितरो लोकविश्रुताः ॥ २.११.४६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਵੈਰਾਜ, ਮਹਾਭਾਗ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ, ਗਾਰਹਪਤਯ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿਤਰ।
2.11.47
सोमपा एकशृङ्गाश्च चतुर्वेदाः कलास्तथा ।
एते चतुर्षु वर्णेषु पूज्यन्ते पितरो नृप ॥ २.११.४७ ॥
ਸੋਮਪਾ, ਏਕਸ਼ਿੰਗ, ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਕਲਾ-ਪਿਤਰ; ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਚਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2.11.48
एतैराप्यायितैः पुर्वं सोमश्चाप्याय्यते पुनः ।
त एते पितरः सर्वे प्रजापतिमुपस्थिताः ॥ २.११.४८ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਮ ਵੀ ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।
2.11.49
उपासते च संहृष्टा ब्रह्माणममितौजसम् ।
राक्षसाश्च पिशाचाश्च दानवा गुह्यकास्तथा ॥ २.११.४९ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਗੁਹਯਕ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2.11.50
नागाः सुपर्णाः पशवः पितामहमुपासते ।
स्थावरा जङ्गमाश्चैव महाभूतास्तथाऽपरे ॥ २.११.५० ॥
ਨਾਗ, ਸੁਪਰਣ, ਪਸ਼ੂ, ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਭੂਤ ਵੀ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2.11.51
पुरन्दरश्च देवेन्द्रो वरुणो धनदो यमः ।
महादेवः सहोमोऽत्र सदा गच्छति सर्वशः ॥ २.११.५१ ॥
ਪੁਰੰਦਰ, ਦੇਵੇਂਦਰ, ਵਰੁਣ, ਧਨਦ, ਯਮ ਅਤੇ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਮਹਾਦੇਵ ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2.11.52
महासेनश्च राजेन्द्र सदोपास्ते पितामहम् ।
देवो नारायणस्तस्यां तथा देवर्षयश्च ये ॥ २.११.५२ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ! ਮਹਾਸੇਨ ਵੀ ਸਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਰਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
2.11.53
ऋषयो वालखिल्याश्च योनिजायोनिजास्तथा ।
यच्च किञ्चित्रिलोकेऽस्मिन्दृश्यते स्थाणु जङ्गमम्।
सर्वं तस्यां मया दृष्टमिति विद्धि नराधिप ॥ २.११.५३ ॥
ਰਿਸ਼ੀ, ਵਾਲਖਿਲਯ, ਯੋਨੀਜ ਅਤੇ ਅਯੋਨੀਜ, ਅਤੇ ਇਸ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
2.11.54
अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् ।
प्रजावतां च पञ्चाशदृषीणामपि पाण्डव ॥ २.११.५४ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ! ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਹਨ)।
2.11.55
ते स्म तत्र यथाकामं दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः ।
प्रणम्य शिरसा तस्मै सर्वे यान्ति यथागमम् ॥ २.११.५५ ॥
ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2.11.56
अतिथीनागतान्देवान्दैत्यान्नागांस्तथा द्विजान् ।
यक्षान्मुपर्णान्कालेयान्गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ २.११.५६ ॥
ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਂਤ, ਨਾਗ, ਦ੍ਵਿਜ, ਯੱਖ, ਗਰੁੜ, ਕਾਲੇਯ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
2.11.57
महाभागानमितधीर्ब्रह्मा लोकपितामहः ।
दयावान्सर्वभूतेषु यथार्हं प्रतिपद्यते ॥ २.११.५७ ॥
ਅਪਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ, ਮਹਾਭਾਗਾਂ ਦਾ ਯੋਗ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2.11.58
प्रतिगृह्य तु विश्वात्मा स्वयं स्वयम्भूरमितद्युतिः ।
सान्त्वमानार्थसम्भोगैर्युनक्ति मनुजाधिप ॥ २.११.५८ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਸਵੈਭੂ, ਅਪਾਰ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਖੁਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦਿਲਾਸਾ, ਆਦਰ, ਧਨ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
2.11.59
तथा तैरुपयातैश्च प्रतियद्भिश्च भारत ।
आकुला सा सभातात भवति स्म सुखप्रदा ॥ २.११.५९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਿਆਰਿਆ, ਉੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭਾ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।
2.11.60
सर्वतेजोमयी दिव्या ब्रह्मर्षिगणसेविता ।
ब्राहया श्रिया दीप्यमाना शुशुभे विगतक्लमा ॥ २.११.६० ॥
ਸਰਬ-ਤੇਜਮਈ, ਦਿਵਯ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਉਹ ਸਭਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਦਮਕਦੀ ਹੋਈ ਥਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
2.11.61
सा सभा तादृशी दृष्टा मया लोकेषु दुर्लभा ।
सभेयं राजशार्दूल मनुष्येषु यथा तव ॥ २.११.६१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਅਜਿਹੀ ਸਭਾ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਇਹ ਸਭਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ।
2.11.62
एता मया दृष्टपूर्वाः सभा देवेषु भारत ।
सभेयं मानुषे लोके सर्वश्रेष्ठतमा तव ॥ २.११.६२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਸਭਾਵਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਇਹ ਸਭਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ।