മഹാഭാരതം · അധ്യായം 2.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.11.1
पितामहसभां तात कथ्यमानां निबोध मे ।
शक्यते या न निर्देष्टुमेवंरूपेति भारत ॥ २.११.१ ॥
പ്രിയപ്പെട്ടവനേ, പിതാമഹന്റെ സഭയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നത് എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക. അതിന്റെ ഇങ്ങനെയുള്ള രൂപം വിവരിക്കുക സാധ്യമല്ല, ഭാരതാ.
2.11.2
पुरा देवयुगे राजन्नादित्यो भगवान्दिवः ।
आगच्छन्मानुषं लोकं दिदृक्षुर्विगतक्लमः ॥ २.११.२ ॥
രാജാവേ, പണ്ട് ദേവയുഗത്തിൽ ഭഗവാനായ ആദിത്യൻ സ്വർഗത്തിൽനിന്ന് മനുഷ്യലോകത്തെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, ക്ഷീണമില്ലാതെ വന്നു.
2.11.3
चरन्मानुषरूपेण सभां दृष्ट्वा स्वयम्भुवः ।
स तामकथयन्मह्यं दृष्ट्वा तत्त्वेन पाण्डव ॥ २.११.३ ॥
മനുഷ്യരൂപത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച്, സ്വയംഭുവിന്റെ സഭ കണ്ട്, പാണ്ഡവാ, അത് യഥാർഥത്തിൽ കണ്ടറിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം എനിക്ക് വിവരിച്ചു.
2.11.4
अप्रमेयां सभां दिव्यां मानसीं भरतर्षभ ।
अनिर्देश्यां प्रभावेण सर्वभूतमनोरमाम् ॥ २.११.४ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ആ സഭ അളക്കാനാവാത്തതും ദിവ്യവും മനസ്സിൽനിന്ന് ജനിച്ചതുമാണ്; അതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ വർണിക്കാനാവാത്തതും സർവഭൂതങ്ങളുടെയും മനസ്സിന് ആനന്ദകരവുമാണ്.
2.11.5
श्रुत्वा गुणानहं तस्याः सभायाः पाण्डवर्षभ ।
दर्शनेप्सुस्तथा राजन्नादित्यमिदमब्रुवम्। ॥ २.११.५ ॥
പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠാ, ആ സഭയുടെ ഗുണങ്ങൾ കേട്ട്, അത് കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, രാജാവേ, ഞാൻ ആദിത്യനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.11.6
भगवन्द्रष्टुमिच्छामि पितामहसभां शुभाम् ।
येन वा तपसा शक्या कर्मणा वाऽपि गोपते ॥ २.११.६ ॥
ഭഗവാനേ, പിതാമഹന്റെ ശുഭസഭ കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഗോപതേ, ഏത് തപസ്സിനാലോ ഏത് കർമ്മത്താലോ അത് കാണാൻ സാധിക്കുമെന്ന് പറയുക.
2.11.7
औषधैर्या तथा युक्तैरुत्तमा पापनाशिनी ।
तन्ममाचक्ष्व भगवन्पश्येयं तां सभां यथा ॥ २.११.७ ॥
പാപനാശിനിയായ ഉത്തമമായ ഔഷധങ്ങളാൽ അത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ, ഭഗവാനേ, ആ സഭ ഞാൻ കാണേണ്ടതിന്.
2.11.8
स तन्मम वचः श्रुत्वा सहस्रांशुर्दिवाकरः ।
प्रोवाच भारतश्रेष्ठ व्रतं वर्षसहस्रकम् ॥ २.११.८ ॥
ആ സഹസ്രാംശുവായ ദിവാകരൻ എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ആയിരം വർഷത്തെ വ്രതം പറഞ്ഞു.
2.11.9
ब्रह्मव्रतमुपास्स्व त्वं प्रयतेनान्तरात्मना ।
ततोऽहं हिमवत्पृष्ठे समारब्दो महाव्रतम् ॥ २.११.९ ॥
നീ പ്രയത്നശീലവും സംയമിതവുമായ അന്തരാത്മാവോടെ ബ്രഹ്മവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുക. പിന്നെ ഞാൻ ഹിമവത്പാർശ്വത്തിൽ മഹാവ്രതം ആരംഭിച്ചു.
2.11.10
ततः स भगवान्सूर्यो मामुपादाय वीर्यवान् ।
आगच्छत्तां सभां ब्राह्मीं विपाप्मा विगतक्लमः ॥ २.११.१० ॥
അപ്പോൾ ആ ഭഗവാനായ വീര്യവാനായ സൂര്യൻ എന്നെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് പാപരഹിതനും ക്ഷീണരഹിതനുമായി ആ ബ്രാഹ്മസഭയിലേക്ക് വന്നു.
2.11.11
एवंरूपेति सा शक्या न निर्देष्टुं नराधिप ।
क्षणेन हि बिभर्त्यन्यदनिर्देश्यं वपुस्तथा ॥ २.११.११ ॥
ഹേ നരാധിപാ, ആ സഭ ഇങ്ങനെയുള്ള രൂപമുള്ളതെന്ന് പറയാൻ സാധ്യമല്ല; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അത് വർണ്ണിക്കാനാവാത്ത മറ്റൊരു രൂപം ധരിക്കുന്നു.
2.11.12
न वेद परिमाणं वा संस्थानं चापि भारत ।
न च रूपं मया तादृक् दृष्टपूर्वं कदाचन ॥ २.११.१२ ॥
ഭാരതാ, അതിന്റെ അളവോ നിർമ്മിതിയോ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല; ഇതുപോലെയുള്ള രൂപം ഞാൻ മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല.
2.11.13
सुसुखा सा सदा राजन्न शीता न च घर्मदा ।
न क्षुत्पिपासे न ग्लानिं प्राप्यतां प्राप्तुवन्त्युत ॥ २.११.१३ ॥
രാജാവേ, ആ സഭ എപ്പോഴും അത്യന്തം സുഖകരമാണ്; അത് തണുപ്പുള്ളതല്ല, ചൂടു നൽകുന്നതുമല്ല. അവിടെ വിശപ്പോ ദാഹമോ ക്ഷീണമോ ഇല്ല; പ്രാപ്യമായത് അവിടെ പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു.
2.11.14
नानारूपैरिव कृता मणिभिः सा सुभास्वरैः ।
स्तम्भैर्न च धृता सा तु शाश्वती न च सा क्षरा ॥ २.११.१४ ॥
ആ സഭ അനേകം രൂപങ്ങളിൽ അത്യന്തം തിളങ്ങുന്ന മണികളാൽ നിർമിതമെന്നപോലെ ആണ്; അത് തൂണുകളാൽ താങ്ങപ്പെട്ടതല്ല. അത് ശാശ്വതമാണ്, നശിക്കുന്നതുമല്ല.
2.11.15
दिव्यैर्नानाविधैर्भावैर्भासद्भिरमितप्रभैः ॥ २.११.१५ ॥
ദിവ്യവും പലതരത്തിലുള്ളതും തിളങ്ങുന്നതും അപരിമിത പ്രഭയുള്ളതുമായ ഭാവങ്ങളാൽ (ആ സഭ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു).
2.11.16
अति चन्द्रं च सूर्यं च शिखिनं च स्वयम्प्रभा ।
दीप्यते नाकपृष्ठस्था भर्त्सयन्वीव भास्करम् ॥ २.११.१६ ॥
ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും അഗ്നിയെയും കവിഞ്ഞ്, സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന അത് സ്വർഗത്തിന്റെ പുറത്ത് നിന്ന് തിളങ്ങുന്നു; സൂര്യനെപ്പോലും ശാസിക്കുന്നതുപോലെ.
2.11.17
तस्यां स भगवानास्ते विदधद्देवमायया ।
स्वयमेकोऽनिशं राजन्सर्वलोकपितामहः ॥ २.११.१७ ॥
അതിൽ ആ ഭഗവാൻ ദിവ്യമായ മായയാൽ സൃഷ്ടിവിധാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് താനൊരുവനായി ഇടവിടാതെ വസിക്കുന്നു; രാജാവേ, അവൻ സർവലോകങ്ങളുടെയും പിതാമഹനാണ്.
2.11.18
उपतिष्ठन्ति चाप्येनं प्रजानां पतयः प्रभुम् ।
दक्षः प्रचेताः पुलहो मरीचिः कश्यपः प्रभुः ॥ २.११.१८ ॥
പ്രജാപതികളും അവനെ സേവിക്കുന്നു — ദക്ഷൻ, പ്രചേതസ്, പുലഹൻ, മരീചി, പ്രഭുവായ കശ്യപൻ.
2.11.19
भृगुरत्रिर्वसिष्ठश्च गौतमोऽथ तथाङ्गिराः ।
पुलस्त्यश्च कतुश्चैव प्रह्लादः कर्दमस्तथा। ॥ २.११.१९ ॥
ഭൃഗു, അത്രി, വസിഷ്ഠൻ, ഗൗതമൻ, അംഗിരസ്, പുലസ്ത്യൻ, ക്രതു, പ്രഹ്ലാദൻ, കർദമൻ എന്നിവരും അതുപോലെ.
2.11.20
अथर्वाङ्गिरसश्चैव वालखिल्या सरीचिपाः ।
मनोऽन्तरिक्षं विद्याश्च वायुस्तेजो जलं मही ॥ २.११.२० ॥
അഥർവാങ്കിരസന്മാർ, വാലഖില്യന്മാർ, മരീചിപന്മാർ, മനസ്സ്, ആകാശം, വിദ്യകൾ, വായു, തേജസ്സ്, ജലം, ഭൂമി എന്നിവയും.
2.11.21
शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसो गन्धश्च भारत ।
प्रकृतिश्च विकारश्च यच्चान्यत्कारणं भुवः ॥ २.११.२१ ॥
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം, ഹേ ഭാരതാ, പ്രകൃതി, വികാരം, ലോകത്തിന്റെ മറ്റു കാരണം ഏതുമാകട്ടെ.
2.11.22
अगस्त्यश्च महातेजा मार्कण्डेयश्च वीर्यवान् ।
जमदग्निर्भरद्वाजः संवर्तश्च्यवनस्तथा ॥ २.११.२२ ॥
മഹാതേജസ്വിയായ അഗസ്ത്യൻ, വീര്യവാനായ മാർക്കണ്ഡേയൻ, ജമദഗ്നി, ഭരദ്വാജൻ, സംവർത്തൻ, ച്യവനൻ എന്നിവരും.
2.11.23
दुर्वासाश्च महाभाग ऋष्णशृङ्गश्च धार्मिकः ।
सनत्कुमारो भगवान्योगाचार्यो महातपाः ॥ २.११.२३ ॥
മഹാഭാഗനായ ദുർവാസാവ്, ധാർമികനായ ഋഷ്യശൃംഗൻ, ഭഗവാൻ സനത്കുമാരൻ, യോഗാചാര്യൻ, മഹാതപസ്വി എന്നിവരും.
2.11.24
असितो देवलश्चैव जैगीषव्यश्च तत्त्ववित् ।
ऋषभो जितशत्रुश्च महावीर्यस्तथा मणिः ॥ २.११.२४ ॥
അസിതൻ, ദേവലൻ, തത്ത്വജ്ഞനായ ജൈഗീഷവ്യൻ, ഋഷഭൻ, ജിതശത്രു, മഹാവീര്യൻ, മണി എന്നിവരും.
2.11.25
आयुर्वेदस्तथाऽष्टाङ्गो देहवांस्तत्र भारत ।
चन्द्रमाः सह नक्षत्रैरादित्यश्च गभस्तिमान् ॥ २.११.२५ ॥
ഭാരതാ, അവിടെ എട്ട് അംഗങ്ങളോടു കൂടിയ ആയുർവേദം ശരീരധാരിയായി ഉണ്ടായിരുന്നു. നക്ഷത്രങ്ങളോടൊപ്പം ചന്ദ്രനും രശ്മിമാനായ സൂര്യനും.
2.11.26
वायवः क्रतवश्चैव सङ्कल्पः प्राण एव च ।
मूर्तिमन्तो महात्मानो महाव्रतपरायणाः ॥ २.११.२६ ॥
വായുക്കളും യജ്ഞങ്ങളും സങ്കല്പവും പ്രാണനും; മൂർത്തരൂപികളായ മഹാത്മാക്കൾ, മഹാവ്രതങ്ങളിൽ നിരതരായവർ.
2.11.27
एते चान्ये च बहवो ब्रह्माणं समुपस्थिताः ।
अर्थो धर्मश्च कामश्च हर्षो द्वेषस्तपो दमः ॥ २.११.२७ ॥
ഇവരും മറ്റു പലരും ബ്രഹ്മാവിനരികെ എത്തിയിരിക്കുന്നു: അർത്ഥം, ധർമം, കാമം, ഹർഷം, ദ്വേഷം, തപസ്സ്, ദമം.
2.11.28
आयान्ति तस्यां सहिता गन्धर्वाप्सरसां गणाः ।
विंशतिः सप्त चैवान्ये लोकपालाश्च सर्वशः ॥ २.११.२८ ॥
ആ സഭയിലേക്ക് ഗന്ധർവ്വ-അപ്സരസ്സുകളുടെ ഗണങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു വരുന്നു; ഇരുപത്തേഴും മറ്റു ലോകപാലകരും എല്ലാവരും.
2.11.29
शुक्रो बृहस्पतिश्चैव बुधोऽङ्कारक एव च ।
शनैश्चरश्च राहुश्च ग्रहाः सर्वे तथैव च ॥ २.११.२९ ॥
ശുക്രനും ബൃഹസ്പതിയും, ബുധനും അംഗാരകനും, ശനൈശ്ചരനും രാഹുവും, അങ്ങനെ എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും.
2.11.30
मन्त्रो रथन्तरं चैव हरिमान्वसुमानपि ।
आदित्याः साधिराजानो नामद्वन्द्वैरुदाहृताः ॥ २.११.३० ॥
മന്ത്രവും രഥന്തരവും; ഹരിമാനും വസുമാനും; ആദിത്യന്മാർ രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം; നാമ-ദ്വന്ദ്വങ്ങളാൽ പറയപ്പെട്ടവർ.
2.11.31
मरुतो विश्वकर्मा च वसवश्चैव भारत ।
तथा पितृगणाः सर्वे सर्वाणि च हवींष्यथ ॥ २.११.३१ ॥
ഭാരതാ, മരുത്തുക്കളും വിശ്വകർമ്മാവും വസുക്കളും, അതുപോലെ സകല പിതൃഗണങ്ങളും സകല ഹവിസ്സുകളും അവിടെയുണ്ട്.
2.11.32
ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदश्च पाण्डव ।
अथर्ववेदश्च तथा सर्वशास्त्राणि चैव ह ॥ २.११.३२ ॥
പാണ്ഡവാ, ഋഗ്വേദം, സാമവേദം, യജുർവേദം, അഥർവവേദം, അതുപോലെ സകല ശാസ്ത്രങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്.
2.11.33
इतिहासोपवेदाश्च वेदाङ्गानि च सर्वशः ।
ग्रहा यज्ञाश्च सोमश्च देवताश्चापि सर्वशः ॥ २.११.३३ ॥
ഇതിഹാസങ്ങളും ഉപവേദങ്ങളും, വേദാംഗങ്ങളെല്ലാം, ഗ്രഹങ്ങളും യജ്ഞങ്ങളും സോമനും സകല ദേവതകളും അവിടെയുണ്ട്.
2.11.34
सावित्री दुर्गतरणी वाणी सप्तविधा तथा ।
मेधा धृतिः श्रुतिश्चैव प्रज्ञा बुद्धिर्यशः क्षमा ॥ २.११.३४ ॥
സാവിത്രി, ദുർഗ്ഗതാരിണി, സപ്തവിധമായ വാണി, അതുപോലെ മേധ, ധൃതി, ശ്രുതി, പ്രജ്ഞ, ബുദ്ധി, യശസ്സ്, ക്ഷമ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്.
2.11.35
सामानि स्तुतिशस्त्राणि गाथाश्च विविधास्तथा ।
भाष्याणि तर्कयुक्तानि देहवन्ति विशाम्पते ॥ २.११.३५ ॥
ജനപാലകനേ, സാമങ്ങളും സ്തുതിശസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ ഗാഥകളും തർക്കയുക്തമായ ഭാഷ്യങ്ങളും ശരീരധാരികളായി അവിടെയുണ്ട്.
2.11.36
नाटका विविधाः काव्याः कथाख्यायिकारिकाः ।
तत्रतिष्ठन्ति ते पुण्या ये चान्ये गुरुपूजकाः ॥ २.११.३६ ॥
വിവിധ നാടകങ്ങളും കാവ്യങ്ങളും കഥകളും ആഖ്യായികകളും കാരികകളും അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; ഗുരുപൂജകരായ പുണ്യവാന്മാരും മറ്റുള്ളവരും അവിടെയുണ്ട്.
2.11.37
क्षणा लवा मुहूर्ताश्च दिवा रात्रिस्तथैव च ।
अर्धमासाश्च मासाश्च ऋतवः षट् च भारत ॥ २.११.३७ ॥
ക്ഷണങ്ങളും ലവങ്ങളും മുഹൂർത്തങ്ങളും പകലും രാത്രിയും അതുപോലെതന്നെ; അർധമാസങ്ങളും മാസങ്ങളും, ഹേ ഭാരതാ, ആറ് ഋതുക്കളും.
2.11.38
संवत्सराः पञ्ययुगमहोरात्रश्चतुर्विधः ।
कालचक्रं च तद्दिव्यं नित्यमक्षयमव्ययम् ॥ २.११.३८ ॥
സംവത്സരങ്ങൾ, അഞ്ചു യുഗചക്രം, മഹാ അഹോരാത്രം — ഇത് നാലുവിധം; ആ ദിവ്യമായ കാലചക്രം നിത്യവും അക്ഷയവും അവ്യയവുമാണ്.
2.11.39
धर्मचक्रं तथा चापि नित्यमास्ते युधिष्ठिर ।
अदितिर्दितिर्दनुश्चैव सुरसा विनता इरा ॥ २.११.३९ ॥
അതുപോലെ, ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, ധർമചക്രവും നിത്യമായി നിലനിൽക്കുന്നു. അദിതി, ദിതി, ദനു, സുരസ, വിനത, ഇര.
2.11.40
कालिका सुरभी देवी सरमा चाथ गौतमी ॥ २.११.४० ॥
കാലികയും, ദേവി സുരഭിയും, സരമയും, പിന്നെ ഗൗതമിയും.
2.11.41
प्रभा कद्रूश्च वै देव्यौ देवतानां च मातरः ।
रुद्राणी श्रीश्च लक्ष्मीश्च भद्रा षष्ठी तथाऽपरा ॥ २.११.४१ ॥
പ്രഭയും കദ്രുവുമെന്ന രണ്ടു ദേവിമാർ — ദേവന്മാരുടെ മാതാക്കൾ; രുദ്രാണി, ശ്രീ, ലക്ഷ്മി, ഭദ്ര, ആറാമതൊരാളും.
2.11.42
पृथिवी गां गता देवी ह्रीः स्वाहा कीर्तिरेव च ।
सुरा देवी शची चैव तथा पुष्टिररुन्धती ॥ २.११.४२ ॥
ഭൂമി, പശുവായി ചെന്നവൾ, ദേവി ഹ്രീ, സ്വാഹ, കീർത്തിയും; ദേവി സുര, ശചി, അതുപോലെ പുഷ്ടി, അരുന്ധതി.
2.11.43
संवृत्तिराशा नियतिः सृष्टिर्देवी रतिस्तथा ।
एताश्चान्याश्चवै देव्य उपतस्थुः प्रजापतिम् ॥ २.११.४३ ॥
സംവൃത്തി, ആശ, നിയതി, സൃഷ്ടിദേവി, രതി, ഇവരും മറ്റ് ദേവിമാരും പ്രജാപതിയെ സമീപിച്ചു നിന്നു.
2.11.44
आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्चास्विनावपि ।
विश्वेदेवाश्च साध्याश्च पितरश्च मनोजवाः ॥ २.११.४४ ॥
ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, മരുത്തുക്കൾ, അശ്വികൾ, വിശ്വദേവകൾ, സാധ്യന്മാർ, മനോവേഗമുള്ള പിതൃക്കൾ.
2.11.45
पितृणां च गणान्विद्धि सप्तैव पुरुषर्षभ ।
मूर्तिमन्तो वै चत्वारस्त्रयश्चापि शरीरिणः ॥ २.११.४५ ॥
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, പിതൃഗണങ്ങൾ ഏഴെന്ന് അറിയുക; അവരിൽ നാലുപേർ രൂപധാരികളും മൂന്നുപേർ ശരീരധാരികളുമാണ്.
2.11.46
वैराजश्च महाभागा अग्निष्वात्ताश्च भारत ।
गार्हपत्या नाकचराः पितरो लोकविश्रुताः ॥ २.११.४६ ॥
ഭാരതാ, വൈരാജന്മാരും മഹാഭാഗ്യവാന്മാരായ അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാരും, ഗാർഹപത്യന്മാരും, സ്വർഗ്ഗചാരികളായ, ലോകപ്രസിദ്ധരായ പിതൃക്കളും.
2.11.47
सोमपा एकशृङ्गाश्च चतुर्वेदाः कलास्तथा ।
एते चतुर्षु वर्णेषु पूज्यन्ते पितरो नृप ॥ २.११.४७ ॥
സോമപന്മാർ, ഏകശൃംഗന്മാർ, ചതുർവേദജ്ഞന്മാർ, കലാപിതൃക്കൾ; രാജാവേ, ഇവർ നാലു വർണങ്ങളിലും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.
2.11.48
एतैराप्यायितैः पुर्वं सोमश्चाप्याय्यते पुनः ।
त एते पितरः सर्वे प्रजापतिमुपस्थिताः ॥ २.११.४८ ॥
ഇവരാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തപ്പെടുമ്പോൾ, മുമ്പ് സോമനും വീണ്ടും തൃപ്തനാകുന്നു; ഈ പിതൃക്കളെല്ലാം പ്രജാപതിയെ സമീപിച്ചു നിന്നു.
2.11.49
उपासते च संहृष्टा ब्रह्माणममितौजसम् ।
राक्षसाश्च पिशाचाश्च दानवा गुह्यकास्तथा ॥ २.११.४९ ॥
രാക്ഷസന്മാരും പിശാചുക്കളും ദാനവന്മാരും ഗുഹ്യകന്മാരും സന്തോഷത്തോടെ അമിതതേജസ്വിയായ ബ്രഹ്മാവിനെ ഉപാസിക്കുന്നു.
2.11.50
नागाः सुपर्णाः पशवः पितामहमुपासते ।
स्थावरा जङ्गमाश्चैव महाभूतास्तथाऽपरे ॥ २.११.५० ॥
നാഗങ്ങളും സുപർണന്മാരും മൃഗങ്ങളും സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളും മറ്റ് മഹാഭൂതങ്ങളും പിതാമഹനെ ഉപാസിക്കുന്നു.
2.11.51
पुरन्दरश्च देवेन्द्रो वरुणो धनदो यमः ।
महादेवः सहोमोऽत्र सदा गच्छति सर्वशः ॥ २.११.५१ ॥
പുരന്ദരനും ദേവേന്ദ്രനും വരുണനും ധനദനും യമനും ഉമയോടൊപ്പം മഹാദേവനും ഇവിടെ എപ്പോഴും എല്ലായിടത്തും പോകുന്നു.
2.11.52
महासेनश्च राजेन्द्र सदोपास्ते पितामहम् ।
देवो नारायणस्तस्यां तथा देवर्षयश्च ये ॥ २.११.५२ ॥
ഹേ രാജേന്ദ്രാ! മഹാസേനനും എപ്പോഴും പിതാമഹനെ ഉപാസിക്കുന്നു. ദേവനായ നാരായണനും ദേവർഷികളും അവിടെയുണ്ട്.
2.11.53
ऋषयो वालखिल्याश्च योनिजायोनिजास्तथा ।
यच्च किञ्चित्रिलोकेऽस्मिन्दृश्यते स्थाणु जङ्गमम्।
सर्वं तस्यां मया दृष्टमिति विद्धि नराधिप ॥ २.११.५३ ॥
ഋഷിമാരും വാലഖില്യന്മാരും യോനിജരും അയോനിജരും, ഈ ത്രിലോകത്തിൽ കാണുന്ന സ്ഥാവരജംഗമങ്ങളെല്ലാം ഞാൻ അവിടെ കണ്ടു എന്നറിയുക, ഹേ നരാധിപാ.
2.11.54
अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् ।
प्रजावतां च पञ्चाशदृषीणामपि पाण्डव ॥ २.११.५४ ॥
ഹേ പാണ്ഡവാ! ഊർധ്വരേതസ്സുകളായ എൺപത്തെട്ടായിരം ഋഷിമാരും, സന്താനമുള്ള അമ്പത് ഋഷിമാരും (അവിടെയുണ്ട്).
2.11.55
ते स्म तत्र यथाकामं दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः ।
प्रणम्य शिरसा तस्मै सर्वे यान्ति यथागमम् ॥ २.११.५५ ॥
അവിടെ ദേവന്മാരെല്ലാം ഇഷ്ടം പോലെ അവനെ കണ്ട്, ശിരസ്സു നമിച്ച് വന്ന വഴിയിലൂടെ മടങ്ങുന്നു.
2.11.56
अतिथीनागतान्देवान्दैत्यान्नागांस्तथा द्विजान् ।
यक्षान्मुपर्णान्कालेयान्गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ २.११.५६ ॥
അതിഥികളായി വന്ന ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും നാഗന്മാരും ദ്വിജന്മാരും യക്ഷന്മാരും ഗരുഡന്മാരും കാലേയന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
2.11.57
महाभागानमितधीर्ब्रह्मा लोकपितामहः ।
दयावान्सर्वभूतेषु यथार्हं प्रतिपद्यते ॥ २.११.५७ ॥
അളവില്ലാത്ത ബുദ്ധിയുള്ള ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ്, സകല ഭൂതങ്ങളിലും ദയയുള്ളവനായി, മഹാഭാഗ്യവാന്മാരെ യഥോചിതം സത്കരിക്കുന്നു.
2.11.58
प्रतिगृह्य तु विश्वात्मा स्वयं स्वयम्भूरमितद्युतिः ।
सान्त्वमानार्थसम्भोगैर्युनक्ति मनुजाधिप ॥ २.११.५८ ॥
മനുജാധിപാ, വിശ്വാത്മാവും സ്വയംഭൂവും അമിത തേജസ്സുള്ളവനുമായ ബ്രഹ്മാവ് അവരെ സ്വീകരിച്ച് സാന്ത്വനം, ബഹുമാനം, സമ്പത്ത്, ഭോഗങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് യോജിപ്പിക്കുന്നു.
2.11.59
तथा तैरुपयातैश्च प्रतियद्भिश्च भारत ।
आकुला सा सभातात भवति स्म सुखप्रदा ॥ २.११.५९ ॥
ഭാരതാ, പ്രിയനേ, അവിടെ വന്നവരും മടങ്ങിപ്പോകുന്നവരുമായ പേരുകൊണ്ട് ആ സഭ നിറഞ്ഞിരുന്നു; അത് സുഖം നൽകുന്നതായിരുന്നു.
2.11.60
सर्वतेजोमयी दिव्या ब्रह्मर्षिगणसेविता ।
ब्राहया श्रिया दीप्यमाना शुशुभे विगतक्लमा ॥ २.११.६० ॥
സർവതേജസ്സും നിറഞ്ഞ, ദിവ്യമായ, ബ്രഹ്മർഷിഗണങ്ങൾ സേവിച്ച ആ സഭ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശ്രീയാൽ ശോഭിച്ച്, ക്ഷീണമില്ലാതെ പ്രകാശിച്ചു.
2.11.61
सा सभा तादृशी दृष्टा मया लोकेषु दुर्लभा ।
सभेयं राजशार्दूल मनुष्येषु यथा तव ॥ २.११.६१ ॥
ഹേ രാജശാർദൂല, അത്തരമൊരു സഭ ലോകങ്ങളിൽ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല; മനുഷ്യരിൽ നിന്റേതുപോലുള്ള ഈ സഭ ദുർലഭമാണ്.
2.11.62
एता मया दृष्टपूर्वाः सभा देवेषु भारत ।
सभेयं मानुषे लोके सर्वश्रेष्ठतमा तव ॥ २.११.६२ ॥
ഭാരതാ, ഈ സഭകൾ ഞാൻ മുമ്പ് ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ മനുഷ്യലോകത്തിൽ നിന്റെ ഈ സഭ എല്ലാറ്റിലും ശ്രേഷ്ഠമാണ്.