Mahābhārata · Adhyāya 2.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.13.1
ऋषेस्तद्वचनं श्रुत्वा निशश्वास युधिष्ठिरः ।
चिन्तयन्राजसूयेष्टिं न लेभे शर्म भारत ॥ २.१३.१ ॥
Al oír las palabras del sabio, Yudhiṣṭhira suspiró profundamente. Pensando en el sacrificio Rājasūya, no encontró paz, oh Bhārata.
2.13.2
राजर्षीणां च तं श्रुत्वा महिमानं महात्मनाम् ।
यज्वनां कर्मभिः पुण्यैर्लोकप्राप्तिं समीक्ष्य च ॥ २.१३.२ ॥
Habiendo oído la grandeza de los reyes sabios y de los grandes sacrificadores, y considerado su obtención de mundos por obras meritorias.
2.13.3
हरिश्चन्द्रं च राजर्षि रोजमानं विशेषतः ।
यज्वानं यज्ञमाहर्तुं राजसूयमियेष सः ॥ २.१३.३ ॥
Y especialmente el rey sabio Hariścandra, sacrificador radiante, deseó realizar el sacrificio Rājasūya.
2.13.4
युधिष्ठिरस्ततः सर्वानर्चयित्वा सभासदः ।
प्रत्यर्चितश्च तैः सर्वैर्यज्ञायैव मनो दधे ॥ २.१३.४ ॥
Entonces Yudhiṣṭhira honró a todos los miembros de la asamblea, y, siendo honrado por todos ellos a su vez, fijó su mente en el sacrificio.
2.13.5
स राजसूयं राजेन्द्र कुरूणामृषभस्तदा ।
आहर्तुं प्रवणं चक्रे मनः सञ्चिन्त्य चासकृत् ॥ २.१३.५ ॥
Oh señor de reyes, aquel toro de los Kurus, reflexionando una y otra vez, inclinó su mente hacia realizar el sacrificio Rājasūya.
2.13.6
भूयश्चाद्भुतवीर्यौजा धर्ममेवानुचिन्तयन् ।
किं हितं सर्वलोकानां भवेदिति मनो दधे ॥ २.१३.६ ॥
Una vez más, aquel de valor y fuerza prodigiosos, meditando solo en el dharma, fijó su mente en la idea: "¿Qué sería beneficioso para todos los mundos?"
2.13.7
अनुगृह्णन्प्रजाः सर्वाः सर्वधर्मभृतां वरः ।
अविशेषेण सर्वेषां हितं चक्रे युधिष्ठिरः ॥ २.१३.७ ॥
Yudhiṣṭhira, el mejor de quienes sostienen todos los deberes, favoreciendo a todos los súbditos, hizo el bien a todos por igual, sin distinción.
2.13.8
सर्वेषां दीयतां देयं मुष्णन्कोपमदावुभौ ।
साधु धर्मेति धर्मेति नान्यच्छ्रूयेत भाषितम् ॥ २.१३.८ ॥
Que se dé a todos lo que se debe dar; apartando tanto la ira como la soberbia, no se oía otra cosa que «¡Bien! Esto es dharma, esto es dharma».
2.13.9
एवं गते ततस्तस्मिन्पितरीवाश्वसञ्जनाः ।
न तस्य विद्यते द्रेष्टा ततोऽस्याजातशत्रुता ॥ २.१३.९ ॥
Así sucedido, el pueblo se consoló como con un padre; nadie era su enemigo, y por eso era Ajātaśatru, el que no tiene enemigos.
2.13.10
परिग्रहान्नरेन्द्रस्य भीमस्य परिपालनात् ।
शत्रूणां क्षपणाच्चैव बीभत्सोः सव्यसाचिनः ॥ २.१३.१० ॥
Por la aceptación del señor de los hombres, por la protección de Bhīma, por la destrucción de los enemigos, y por las hazañas de Bībhatsu, el arquero zurdo Arjuna.
2.13.11
बलीनां सम्यगुत्थानान्नकुलस्य यशस्विनः ।
धीमतः सहदेवस्य धर्माणामनुशासनात् ॥ २.१३.११ ॥
Por la adecuada movilización de los fuertes por el glorioso Nakula, y por la instrucción en los deberes del sabio Sahadeva.
2.13.12
वैनत्यात्सर्वतश्चैव नकुलस्य स्वभावतः ।
अविग्रहा वीतभयाः स्वकर्मनिरताः सदा ॥ २.१३.१२ ॥
Por la humildad de Nakula en todas partes y por su naturaleza, la gente estaba siempre libre de disputas, sin temor, y entregada a sus propios deberes.
2.13.13
निकामवर्षाः स्फीताश्च आसञ्जनपदास्तथा ।
वार्धुषी यज्ञसत्वानि गोरक्षं कर्षणं वणिक् ॥ २.१३.१३ ॥
La lluvia caía a voluntad, y los reinos y sus pueblos prosperaban; también prosperaban el préstamo con interés, las ofrendas sacrificiales, la ganadería, la agricultura y el comercio.
2.13.14
विशेषात्सर्वमेवैतत्सञ्जज्ञे राजकर्मणा ।
अनुकर्षं च निष्कर्षं व्याधिपावकमूर्छनम् ॥ २.१३.१४ ॥
Sobre todo, todo esto surgió por la conducta del rey: la recaudación de impuestos, la extracción de tributos y la propagación de enfermedades e incendios.
2.13.15
सर्वमेव न तत्रासीद्धर्मनित्ये युधिष्ठिरे ।
दस्युभ्यो वञ्चकेभ्यश्च राज्ञः प्रति परस्परम् ॥ २.१३.१५ ॥
No todo estaba presente en el reino de Yudhiṣṭhira, constante en el dharma: no había temor a ladrones ni a embaucadores, ni hostilidad mutua entre los reyes.
2.13.16
राजवल्लभतश्चैव नाश्रूयत मृषाकृतम् ।
प्रियं कर्तुमुपस्थातुं बलिकर्म स्वकर्मजम् ॥ २.१३.१६ ॥
Ni siquiera por el favor del rey se oía de acción falsa alguna; el deber de las ofrendas, para agradar y servir, surgía del propio deber de cada cual.
2.13.17
अभिहर्तुं नृपाः षट्सु पृथक्जात्यैश्च नैगमैः ।
ववृधे विषयस्तत्र धर्मनित्ये युधिष्ठिरे ॥ २.१३.१७ ॥
Los reyes acudían a traer tributo de seis maneras, por medio de las distintas castas y mercaderes; y el reino creció allí bajo Yudhiṣṭhira, constante en el dharma.
2.13.18
कामतोऽप्युपयुञ्जानै राजसैर्लोभजैर्जनैः ।
सर्वव्यापी सर्वगुणी सर्वसाहः स सर्वराट् ॥ २.१३.१८ ॥
Incluso por gentes que disfrutan a voluntad, regias y nacidas de la avaricia; él era omnipresente, dotado de todas las virtudes, capaz de soportarlo y vencerlo todo, soberano de todos.
2.13.19
यस्मिन्नधिकृतः सम्राड् भ्राजमानो महायशाः ।
यत्र राजन्दश दिशः पितृतो मातृतस्तथा।
अनुरक्ताः प्रजा आसन्नागोपाला द्विजातयः ॥ २.१३.१९ ॥
Bajo cuya autoridad, establecido como emperador, el resplandeciente de gran fama gobernó, oh rey, en las diez direcciones, por ambos lados, paterno y materno; los súbditos le eran leales, y también los dvijas, incluidos los pastores.
2.13.20
स मन्त्रिणः समानाय्य भ्रातृंश्च वदतां वरः ।
राजसूयं प्रति तदा पुनः पुनरपृच्छत ॥ २.१३.२० ॥
Él, el mejor de los oradores, habiendo reunido a los ministros y a los hermanos, preguntó entonces una y otra vez por el sacrificio Rājasūya.
2.13.21
ते पृच्छ्यमानाः सहिता वचोऽर्थ्यं मन्त्रिणस्तदा ।
युधिष्ठिरं महाप्राज्ञं यियक्षुमिदमब्रुवन् ॥ २.१३.२१ ॥
Interrogados entonces, los ministros, reunidos, con palabras de sentido, dijeron esto a Yudhiṣṭhira, el muy sabio, que deseaba celebrar el sacrificio.
2.13.22
येनाभिषिक्तो नृपतिर्वारुणं गुणमृच्छति ।
तेन राजाऽपि तं कुत्स्नं सम्राड्गुणमभीप्सृति ॥ २.१३.२२ ॥
Por quien el rey ungido alcanza la cualidad de Varuṇa, por ello el rey también desea esa cualidad imperial en su totalidad.
2.13.23
तस्य सम्राड्गुणार्हस्य भवतः कुरुनन्दन ।
राजसूयस्य समयं मन्यन्ते सुहृदस्तव ॥ २.१३.२३ ॥
Oh alegría de los Kurus, para ti, digno de la cualidad imperial, tus bienqueridos consideran que este es el momento adecuado para el Rājasūya.
2.13.24
तस्य यज्ञस्य समयः स्वाधीनः क्षत्रसम्पदा ।
साम्ना षडग्नयो यस्मिंश्चीयन्ते शंसितव्रतैः ॥ २.१३.२४ ॥
El momento de ese sacrificio depende de uno mismo, gracias a la riqueza de la casta guerrera; en él, los de votos alabados reúnen los seis fuegos mediante el Sāman.
2.13.25
दर्वीहोमानुपादाय सर्वान्यः प्राप्नुते क्रतून् ।
अभिषेकं च यज्ञान्ते सर्वजित्तेन चोच्यते ॥ २.१३.२५ ॥
Quien, emprendiendo las ofrendas con cucharón, alcanza todos los sacrificios y al final del sacrificio recibe la consagración, es llamado 'Sarvajit' (conquistador de todo).
2.13.26
समर्थोऽसि महाबाहो सर्वे ते वशगा वयम् ।
अचिरात्त्वं महाराज राजसूयमवाप्स्यसि ॥ २.१३.२६ ॥
Eres capaz, oh de brazos poderosos; todos nosotros estamos bajo tu control. Oh gran rey, pronto alcanzarás el sacrificio Rājasūya.
2.13.27
अविचार्य महाराज राजसूये मनः कुरु ।
इत्येवं सुहृदः सर्वे पृथक्च सह चाब्रुवन् ॥ २.१३.२७ ॥
Oh gran rey, pon tu mente en el Rājasūya sin más demora — así dijeron todos tus amigos, tanto por separado como juntos.
2.13.28
स धर्म्यं पाण्डवस्तेषां वचः श्रुत्वा विशाम्पते ।
धृष्टमिष्टं वरिष्टं च जग्राह मनसाऽरिहा ॥ २.१३.२८ ॥
Oh señor de los pueblos, aquel Pāṇḍava, habiendo oído sus palabras justas, matador de enemigos, las aceptó en su mente como firmes, agradables y excelentísimas.
2.13.29
श्रुत्वा सुहृद्वचस्तच्च जानंश्चाप्यात्मनः क्षमम् ।
स प्रशस्तक्रियारम्भः परीक्षामुपचक्रमे ॥ २.१३.२९ ॥
Habiendo oído las palabras de sus amigos y sabiendo lo que le convenía, comenzó el examen de aquella empresa loable.
2.13.30
चतुर्भिर्भीमसेनाद्यैर्भ्रातृभिः सहितो हितम् ।
एवमुक्तस्तथा पार्थो धर्म एव मनो दधे ॥ २.१३.३० ॥
Acompañado por sus cuatro hermanos encabezados por Bhīmasena, el hijo de Pṛthā, así aconsejado, aceptó el consejo benéfico y fijó su mente únicamente en el dharma.
2.13.31
स राजसूयं राजेन्द्रः कुरूणामृषभः क्रतुम् ।
जगाम मनसा सद्य आहरिष्यन्युधिष्ठिरः ॥ २.१३.३१ ॥
El señor de los reyes, el toro de los Kurus, Yudhiṣṭhira, resolvió al instante en su mente llevar a cabo el sacrificio Rājasūya.
2.13.32
भूयस्त्वद्भुतवीर्योपि धर्ममेवानुपालयन् ।
पुनः पुनर्मनो दध्रे राजसूयाय भारत ॥ २.१३.३२ ॥
Aunque de valor maravilloso, siempre observando el dharma, oh Bhārata, fijó una y otra vez su mente en el Rājasūya.
2.13.33
स भ्रातृभिः पुनर्धीमानृत्विग्निश्च महात्मभिः ।
मन्त्रिभिश्चापि सहितो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.१३.३३ ॥
El sabio rey del dharma, Yudhiṣṭhira, junto de nuevo con sus hermanos, los sacerdotes magnánimos y sus ministros, (deliberó).
2.13.34
धौम्यद्वैपायनाद्यैश्च मन्त्रयामास मन्त्रवित् ।
विराटद्रुपदाभ्यां च सात्यकेन च धीमता ॥ २.१३.३४ ॥
Yudhiṣṭhira, versado en el consejo, consultó con Dhaumya, Dvaipāyana y otros, con Virāṭa y Drupada, y con el sabio Sātyaki.
2.13.35
युधामन्यूत्तमौजोभ्यां सौभद्रेण च धीमता ।
द्रौपदेयैः परं शूरैर्मन्त्रयामास संवृतः ॥ २.१३.३५ ॥
Rodeado de los héroes supremos, los hijos de Draupadī, y consultando con Yudhāmanyu, Uttamaujas y el sabio hijo de Subhadrā, (Yudhiṣṭhira deliberó).
2.13.36
भवन्तो राजसूयस्य सम्राडर्हस्य सुक्रतोः ।
श्रद्दधानस्य वदत ममावाप्तिः कथं भवेत् ॥ २.१३.३६ ॥
Vosotros, venerables, decidme cómo podría yo, que tengo fe, alcanzar el Rājasūya, el sacrificio digno de un soberano, el buen sacrificio.
2.13.37
एवमुक्तास्तु ते तेन राज्ञा राजीवलोचन ।
इदमूचुर्वचः काले धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ २.१३.३७ ॥
Así interpelados por él, oh tú de ojos de loto, dijeron estas palabras en el momento oportuno a Yudhiṣṭhira, el rey del dharma.
2.13.38
अर्हस्त्वमसि धर्मज्ञ राजसूयं महाक्रतुम् ।
अथैवमुक्ते नृपतावृत्विग्भिर्ऋषिभिस्तथा ॥ २.१३.३८ ॥
Eres digno, conocedor del dharma, del gran sacrificio Rājasūya. Cuando el rey hubo hablado así, y asimismo los sacerdotes y sabios...
2.13.39
मन्त्रिणो भ्रातरश्चास्य तद्वचः प्रत्यपूजयन् ।
स तु राजा महाप्राज्ञः पुनरेवात्मनाऽऽत्मवान् ॥ २.१३.३९ ॥
Sus ministros y hermanos aprobaron esas palabras. Pero aquel rey de gran sabiduría y dominio de sí, de nuevo por sí mismo...
2.13.40
भूयो विममृशे पार्थो लोकानां हितकाम्यया ।
सामर्थ्ययोगं सम्प्रेक्ष्य देशकालौ व्ययागमौ ॥ २.१३.४० ॥
Por deseo del bienestar de los mundos, el hijo de Pṛthā volvió a considerar; habiendo examinado la combinación de fuerzas, el lugar y el tiempo, el gasto y el ingreso...
2.13.41
विमृश्य सम्यक् च धिया कुर्वन्प्राज्ञो न सीदति ।
नहि यज्ञसमारम्भः केवलात्मविनिश्चयात् ॥ २.१३.४१ ॥
El sabio que actúa tras considerar bien con el intelecto no vacila. El inicio de un sacrificio no surge de la mera resolución propia.
2.13.42
भवतीति समाज्ञाय यत्नतः कार्यमुद्वहन् ।
स निश्चयार्थं कार्यस्य कृष्णमेव जनार्दनम् ॥ २.१३.४२ ॥
Sabiendo bien que así será, emprendiendo la tarea con esfuerzo, para decidir el asunto se dirigió a Kṛṣṇa, el propio Janārdana...
2.13.43
सर्वलोकात्परं मत्वा जगाम मनसा हरिम् ।
अप्रमेयं महाबाहुं कामाञ्जातमजं नृषु ॥ २.१३.४३ ॥
Considerándolo superior a todos los mundos, lo recordó en su mente a Hari: el inmensurable, de brazos poderosos, el no nacido que por deseo nació entre los hombres.
2.13.44
पाण्डवस्तर्कयामास कर्मभिर्देवसंमतैः ।
नास्य किञ्चिदविज्ञातं नास्य किञ्चिदकर्मजम् ॥ २.१३.४४ ॥
El Pāṇḍava dedujo sobre él por sus acciones agradables a los dioses: nada le es desconocido, y nada en él carece de origen en la acción.
2.13.45
न स किञ्चिन्न विषहेदिति कृष्णममन्यत ।
स तु तां नैष्ठिकीं बुद्धिं कृत्वा पार्थो युधिष्ठिरः ॥ २.१३.४५ ॥
Pensó de Kṛṣṇa: 'no puede soportar nada'. Y habiendo tomado esa resolución firme, Yudhiṣṭhira, hijo de Pṛthā,
2.13.46
गुरुवद्भूतगुरवे प्राहिणोद्दूतमञ्जसा ।
शीघ्रगेन रथेनाशु स दूतः प्राप्य यादवान् ॥ २.१३.४६ ॥
Como a un maestro, al instante envió un mensajero al maestro de los seres; con rapidez, en un carro veloz, el mensajero llegó a los Yādavas.
2.13.47
द्वारकावासिनं कृष्णं द्वारवत्यां समासदत् ।
स प्रभुं प्राञ्जलिर्भूत्वा व्यज्ञापयत माधवम् ॥ २.१३.४७ ॥
Se acercó a Kṛṣṇa, que habita en Dvāravatī (Dvārakā); con las manos juntas le hizo saber su mensaje al señor Mādhava.
2.13.48
धर्मराजो हृषीकेश धौम्यव्यासादिभिः सह ।
पाञ्चालमात्स्यसहितैर्भ्रातृभिश्चैव सर्वशः ॥ २.१३.४८ ॥
'¡Oh Hṛṣīkeśa! El rey Dharma (Yudhiṣṭhira), junto con Dhaumya, Vyāsa y otros, con los Pāñcālas y Matsyas, y con sus hermanos, en todo...'
2.13.49
त्वद्दर्शनं महाबाहो काङ्क्षते स युधिष्ठिरः ॥ २.१३.४९ ॥
¡Oh, de brazos poderosos! Aquel Yudhiṣṭhira desea verte.
2.13.50
इन्द्रसेनवचः श्रुत्वा यादवप्रवरो बली ।
दर्शनाकाङ्क्षिणं पार्थं दर्शनाकाङ्क्षयाच्युतः ॥ २.१३.५० ॥
Tras oír las palabras de Indrasena, Acyuta, el más fuerte de los Yādavas, deseoso de ver a Pārtha, partió.
2.13.51
आमन्त्र्य राजन्सुहृदो वसुदेवं च माधवः ।
इन्द्रसेनेन सहित इन्द्रप्रस्थमगात्तदा।
व्यतीत्य विविधान्देशांस्त्वरावान्क्षिप्रवाहनवः ॥ २.१३.५१ ॥
Oh rey, tras despedirse de sus amigos y de Vasudeva, Mādhava, acompañado de Indrasena, partió entonces hacia Indraprastha. Atravesando diversas tierras, apresurado con vehículos veloces, avanzó con prisa.
2.13.52
इन्द्रप्रस्थगतं पार्थमभ्यगच्छज्जनार्दनः ।
स गृहे पितृवद्धात्रा धर्मराजेन पूजितः ॥ २.१३.५२ ॥
Janārdana llegó donde Pārtha, que estaba en Indraprastha. En la casa fue honrado por su hermano Dharmarāja como por un padre.
2.13.53
भीमेन च ततोऽपश्यत्स्वसारं प्रीतिमान्पितुः ।
प्रीतः प्रीतेन सुहृदा रेमे स सहितस्तदा ॥ २.१३.५३ ॥
Luego, con Bhīma, contempló con alegría a la hermana de su padre; complacido, con su amigo contento, se regocijó entonces.
2.13.54
अर्जुनेन यमाभ्यां च गुरुवत्पर्युपासितः ।
तं विश्रान्तं शुभे देशे क्षणिनं कल्पमच्युतम्।
धर्मराजः समागम्य ज्ञापयत्स्वप्रयोजनम् ॥ २.१३.५४ ॥
Arjuna y los dos hijos de Yama le sirvieron como a un maestro. Cuando Acyuta descansaba un rato en un lugar agradable, Dharmarāja se acercó y le hizo saber su propósito.
2.13.55
प्रार्थितो राजसूयो मे न चासौ केवलेप्सया ।
प्राप्यते येन तत्ते हि विदितं कृष्ण सर्वशः ॥ २.१३.५५ ॥
He deseado el sacrificio Rājasūya, pero no se obtiene por el mero deseo. Kṛṣṇa, tú conoces por completo por qué medio se alcanza.
2.13.56
यस्मिन्सर्वं सम्भवति यश्च सर्वत्र पूज्यते ।
यश्च सर्वेश्वरो राजा राजसूयं स विन्दति ॥ २.१३.५६ ॥
Aquel en quien todo se hace posible, que es honrado en todas partes, y que es el rey señor de todos, ése obtiene el Rājasūya.
2.13.57
तं राजसूयं सुहृदः कार्यमाहुः समेत्य मे ।
तत्र मे निश्चिततमं तव कृष्ण गिरा भवेत् ॥ २.१३.५७ ॥
Mis amigos, reunidos, han dicho que el Rājasūya debe llevarse a cabo. En este asunto, Kṛṣṇa, tu palabra será mi decisión más firme.
2.13.58
केचिद्धि सौहृदा देवे न दोषं परिचक्षते ।
स्वार्थहेतोस्तथैवान्ये प्रियमेव वदन्त्युत ॥ २.१३.५८ ॥
Algunos bienintencionados no señalan ninguna falta en ti, oh dios; y del mismo modo otros, por su propio interés, dicen solo lo agradable.
2.13.59
प्रियमेव परीप्सन्ते केचिदात्मनि यद्धितम् ।
एवम्प्रायाश्च दृश्यन्ते जनवादाः प्रयोजने ॥ २.१३.५९ ॥
Algunos buscan solo lo que les agrada y les beneficia; y en asuntos como este se ven tales habladurías populares.
2.13.60
त्वं तु हेतूनतीत्यैतान्कामक्रोधौ व्युदस्य च ।
परमं यत्क्षमं लोके यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ २.१३.६० ॥
Pero tú, habiendo ido más allá de estos motivos y desechado el deseo y la ira, debes decir con verdad lo que en el mundo es sumamente conveniente.