મહાભારત · અધ્યાય 2.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.15.1
उक्तं त्वया बुद्धिमता यन्नान्यो वक्तुमर्हति ।
संशयानां हि निर्मोक्ता त्वन्नान्यो विद्यते भुवि ॥ २.१५.१ ॥
બુદ્ધિમાન તમે જે કહ્યું તે બીજું કોઈ કહી શકે નહીં. પૃથ્વી પર સંશયોથી મુક્ત કરનાર તમારા સિવાય બીજું કોઈ નથી.
2.15.2
गृहे गृहे हि राजानः स्वस्य स्वस्य प्रियङ्कराः ।
न च साम्राज्यमाप्तास्ते सम्राट्शब्दो हि कृच्छ्रभाक्। ॥ २.१५.२ ॥
દરેક ઘરમાં રાજાઓ હોય છે, જેઓ પોતાને ગમે તે કરે છે. પણ તેઓ સામ્રાજ્ય પ્રાપ્ત કરતા નથી; સમ્રાટ શબ્દ કષ્ટ વહન કરે છે.
2.15.3
कथं परानुभावज्ञः स्वं प्रशंसितुमर्हति ।
परेण समवेतस्तु यः प्रशस्यः स पूज्यते ॥ २.१५.३ ॥
જે બીજાના પ્રભાવને જાણે છે, તે પોતાની પ્રશંસા કેવી રીતે કરવા યોગ્ય છે? જે બીજા સાથે મળીને પ્રશંસનીય છે, તે જ પૂજાય છે.
2.15.4
विशाला बहुला भूमिर्बहुरत्नसमाचिता ।
दूरं गत्वा विजानाति श्रेयो वृष्णिकुलोद्वह ॥ २.१५.४ ॥
આ વિશાળ અને વિપુલ પૃથ્વી ઘણા રત્નોથી ભરેલી છે. હે વૃષ્ણિકુલના ધારક, દૂર જઈને જ શ્રેય જણાય છે.
2.15.5
शममेव परं मन्ये शमात्क्षेमं भवेन्मम ।
आरम्भे पारमेष्ठ्यं तु न प्राप्यमिति मे मतिः ॥ २.१५.५ ॥
હું શમને જ પરમ માનું છું; શમથી જ મારું કલ્યાણ થશે. આરંભમાં જ પારમેષ્ઠ્ય (સર્વોચ્ચ સત્તા) પ્રાપ્ત થતું નથી, એવો મારો મત છે.
2.15.6
एवमेते हि जानन्ति कुले जाता मनस्विनः ।
कश्चित्कदाचिदेतेषां भवेच्छ्रेष्ठो जनार्दन। ॥ २.१५.६ ॥
આ રીતે કુળમાં જન્મેલા મનસ્વી લોકો જાણે છે. હે જનાર્દન, તેમાંથી કોઈ ક્યારેક શ્રેષ્ઠ થઈ શકે.
2.15.7
वयं यैव महाभाग जरासन्धभयात्तदा ।
शङ्किताः स्म महाभाग द्वौरात्म्यात्तस्य चानघ ॥ २.१५.७ ॥
હે મહાભાગ, ત્યારે અમે જરાસંધના ભયથી શંકિત હતા; હે અનઘ, તેના દ્વૈરાત્મ્ય (કપટ)ને કારણે પણ.
2.15.8
अहं हि तव दुर्धर्ष भुजवीर्याश्रयः प्रभो ।
नात्मानं बलिनं मन्ये त्वयि तस्माद्विशङ्किते ॥ २.१५.८ ॥
હે દુર્ધર્ષ, હે પ્રભુ, હું તમારા ભુજબળનો જ આશ્રય લઉં છું; તેથી હું મારી જાતને બળવાન માનતો નથી, અને તમારા વિશે પણ શંકિત છું.
2.15.9
त्वत्सकाशाच्च रामाच्च भीमसेनाच्च माधव ।
अर्जुनाद्वा महाबाहो हन्तुं शक्यो नवेति वै।
एवं जानन्हि वार्ष्णेय विमृशामि पुनः पुनः ॥ २.१५.९ ॥
હે માધવ, તારા વડે, રામ વડે, ભીમસેન વડે કે અર્જુન વડે તેને મારવો શક્ય છે કે નહીં—હે મહાબાહો, હે વાર્ષ્ણેય, આ જાણીને હું વારંવાર વિચાર કરું છું.
2.15.10
त्वं मे प्रमाणभूतोऽसि सर्वकार्येषु केशव ।
तच्छ्रुत्वा चाब्रवीद्भीमो वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ २.१५.१० ॥
હે કેશવ, સર્વ કાર્યોમાં તું જ મારો પ્રમાણ છે. આ સાંભળીને વાણીમાં નિપુણ ભીમે આ વચન કહ્યું.
2.15.11
अनारम्भपरो राजा वल्मीक इव सीदति ।
दुर्बलश्चानुपायेन बलिनं योऽधितिष्ठति ॥ २.१५.११ ॥
જે રાજા નિષ્ક્રિયતામાં રત હોય છે, તે રાફડાની જેમ ક્ષીણ થાય છે; અને દુર્બળ જે ઉપાય વિના બળવાન સામે ઊભો રહે છે, તે પણ એમ જ.
2.15.12
अतन्द्रितश्च प्रायेण दुर्बलो बलिनं रिपुम् ।
जयेत्सम्यक्प्रयोगेण नीत्याऽर्थानात्मनो हितान् ॥ २.१५.१२ ॥
આળસ વિનાનો અને સાવધ દુર્બળ પણ યોગ્ય પ્રયોગ અને નીતિ વડે, પોતાના હિતકારી હેતુઓ સાધીને, બળવાન શત્રુને જીતી શકે છે.
2.15.13
कृष्णे नयो मयि बलं जयः पार्थे धनञ्जये ।
मागधं साधयिष्याम इष्टिं त्रय इवाग्नयः ॥ २.१५.१३ ॥
કૃષ્ણમાં નીતિ, મારામાં બળ અને પાર્થ ધનંજયમાં જય છે; ત્રણ અગ્નિઓ જેમ યજ્ઞ સિદ્ધ કરે તેમ આપણે માગધને સિદ્ધ કરીશું.
2.15.14
त्वद्बुद्धिबलमाश्रित्य सर्वं प्राप्स्यति धर्मराट् ।
जयोऽस्माकं हि गोविन्द येषां नाथो भवान्सदा ॥ २.१५.१४ ॥
તારી બુદ્ધિ અને બળનો આશ્રય લઈને ધર્મરાજ સર્વ પ્રાપ્ત કરશે; હે ગોવિંદ, અમારો જય નિશ્ચિત છે, કારણ કે તમે સદા અમારા નાથ છો.
2.15.15
अर्थानारभते बालो नानुबन्धमवेक्षते ।
तस्मादरिं न मृष्यन्ति बालमर्थपरायणम् ॥ २.१५.१५ ॥
મૂર્ખ માણસ અર્થોનો આરંભ કરે છે, પરિણામ જોતો નથી; તેથી અર્થપરાયણ મૂર્ખને શત્રુઓ સહન કરતા નથી.
2.15.16
जित्वा जय्यान्यौवनाश्विः पालनाच्च भगीरथः ।
कार्तवीर्यस्तपोवीर्याद्बलात्तु भरतो विभुः ॥ २.१५.१६ ॥
યૌવનાશ્વ જયથી, ભગીરથ પાલનથી, કાર્તવીર્ય તપના બળથી અને વિભુ ભરત બળથી (સામ્રાજ્ય પામ્યા).
2.15.17
ऋद्ध्या मरुत्तस्तान्पञ्च सम्राजस्त्वनुशुश्रुम ।
सर्वान्वंश्याननुमृशन्नैते सन्ति युगे युगे ॥ २.१५.१७ ॥
સમૃદ્ધિથી મરુત્ત; તે પાંચ સમ્રાટો અને વંશના બધાને અમે સાંભળ્યા છે. વિચારતાં આવા (સમ્રાટો) દરેક યુગમાં હોતા નથી.
2.15.18
साम्राज्यमिच्छतस्ते तु सर्वाकारं युधिष्ठिर ।
निग्राह्यलक्षणं प्राप्तिर्धर्मार्थनयलक्षणैः ॥ २.१५.१८ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, સામ્રાજ્યની ઇચ્છા કરનાર તારા માટે સર્વ રીતે (આ જરૂરી છે): જેને વશ કરવું તેનું લક્ષણ જાણવું; અને ધર્મ, અર્થ અને નીતિનાં લક્ષણોથી પ્રાપ્તિ કરવી.
2.15.19
बार्हद्रथो जरासन्धस्तद्विद्धि भरतर्षभ ।
न चैनं प्रत्यत्युद्ध्यन्त कुलान्येकशतं नृपाः ॥ २.१५.१९ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, બૃહદ્રથનો પુત્ર જરાસંધ આવો છે તે જાણ. તેની સામે સો કુળોના રાજાઓ પણ લડ્યા નહોતા.
2.15.20
तस्मादिह बलादेव साम्राज्यं कुरुते हि सः ॥ २.१५.२० ॥
તેથી તે અહીં બળથી જ સામ્રાજ્ય સ્થાપે છે.
2.15.21
रत्नभाजो हि राजानो जरासन्धमुपासते ।
न च तुष्यति तेनापि बाल्यादनयमास्थितः ॥ २.१५.२१ ॥
રત્નોનો કર આપનારા રાજાઓ જરાસંધની સેવા કરે છે. પણ બાળપણથી અન્યાયનો આશ્રય લેનાર તે તેમનાથી પણ સંતુષ્ટ થતો નથી.
2.15.22
मूर्धाभिषिक्तं नृपतिं प्रधानपुरुषो बलात् ।
आदत्ते न च नो दृष्टोऽभागः पुरुषतः क्वचित् ॥ २.१५.२२ ॥
પ્રધાન પુરુષ રાજ્યાભિષિક્ત રાજા પાસેથી પણ બળપૂર્વક લે છે. કોઈ માણસ પાસેથી આ રીતે ભાગ વિના લેવાનું અમે ક્યાંય જોયું નથી.
2.15.23
एवं सर्वान्वशे चक्रे जरासन्धः शतावरान् ।
तं दुर्बलतरो राजा कथं पार्थ उपैष्यति ॥ २.१५.२३ ॥
આ રીતે જરાસંધે સો કરતાં વધુ બધાને પોતાના વશમાં કરી લીધા છે. તો પછી તે દુર્બળતર રાજા પાસે પાર્થ કેવી રીતે જશે?
2.15.24
तण्डुलप्रस्थके राजा कपर्दिनमुपासते ।
प्रोक्षितानां प्रमृष्टानां राज्ञां पशुपतेर्गृहे।
पशूनामिव प्रमृष्टानां राज्ञां पशुपतेर्गृहे। ॥ २.१५.२४ ॥
રાજાઓ તંડુલપ્રસ્થકમાં કપર્દી (શિવ)ની ઉપાસના કરે છે. પશુપતિના ઘરમાં, બલિ માટે છાંટીને ધોયેલાં પશુઓની જેમ, પ્રોક્ષિત અને પ્રમાર્જિત રાજાઓ રહે છે.
2.15.25
क्षत्रियः शस्त्रमरणो यदा भवति सत्कृतः ।
ततः स्म मागधं सङ्ख्ये प्रतिबाधेम यद्वयम् ॥ २.१५.२५ ॥
શસ્ત્રથી મૃત્યુ પામતો ક્ષત્રિય સત્કારાય ત્યારે, યુદ્ધમાં આપણે માગધ (જરાસંધ)ને રોકી શકીશું.
2.15.26
षडशीतिः समानीताः शेषा राजंश्चतुर्दश ।
जरासन्धेन राजानस्ततः क्रूरं प्रवर्त्स्यते ॥ २.१५.२६ ॥
હે રાજન, જરાસંધે છ્યાસી રાજાઓ એકઠા કર્યા છે; બાકીના ચૌદ પણ; ત્યારે ક્રૂર કૃત્ય થશે.
2.15.27
प्राप्नुयात्स यशो दीप्तं तत्र यो विघ्नमाचरेत् ।
जयेद्यश्च जरासन्धं स सम्राण्णियतं भवेत् ॥ २.१५.२७ ॥
જે ત્યાં વિઘ્ન કરશે તે દીપ્ત યશ પામશે; અને જે જરાસંધને જીતશે તે નિશ્ચયે સમ્રાટ થશે.