ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.15.1
उक्तं त्वया बुद्धिमता यन्नान्यो वक्तुमर्हति ।
संशयानां हि निर्मोक्ता त्वन्नान्यो विद्यते भुवि ॥ २.१५.१ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਸਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।
2.15.2
गृहे गृहे हि राजानः स्वस्य स्वस्य प्रियङ्कराः ।
न च साम्राज्यमाप्तास्ते सम्राट्शब्दो हि कृच्छ्रभाक्। ॥ २.१५.२ ॥
ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਸਾਮਰਾਜ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ; ਸਮਰਾਟ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਕਸ਼ਟ ਵਾਲੀ ਹੈ।
2.15.3
कथं परानुभावज्ञः स्वं प्रशंसितुमर्हति ।
परेण समवेतस्तु यः प्रशस्यः स पूज्यते ॥ २.१५.३ ॥
ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ? ਜੋ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.15.4
विशाला बहुला भूमिर्बहुरत्नसमाचिता ।
दूरं गत्वा विजानाति श्रेयो वृष्णिकुलोद्वह ॥ २.१५.४ ॥
ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਕੁਲ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
2.15.5
शममेव परं मन्ये शमात्क्षेमं भवेन्मम ।
आरम्भे पारमेष्ठ्यं तु न प्राप्यमिति मे मतिः ॥ २.१५.५ ॥
ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਰਮੇਸ਼ਠ੍ਯ (ਸਰਵੋੱਚ ਸਾਮਰਾਜ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ।
2.15.6
एवमेते हि जानन्ति कुले जाता मनस्विनः ।
कश्चित्कदाचिदेतेषां भवेच्छ्रेष्ठो जनार्दन। ॥ २.१५.६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮਨਸਵੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਕਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2.15.7
वयं यैव महाभाग जरासन्धभयात्तदा ।
शङ्किताः स्म महाभाग द्वौरात्म्यात्तस्य चानघ ॥ २.१५.७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਜਰਾਸੰਧ ਦੇ ਡਰੋਂ ਸ਼ੰਕਿਤ ਸੀ; ਹੇ ਅਨਘ, ਉਸਦੇ ਦ੍ਵੈਰਾਤਮਯ (ਛਲ) ਕਾਰਨ ਵੀ।
2.15.8
अहं हि तव दुर्धर्ष भुजवीर्याश्रयः प्रभो ।
नात्मानं बलिनं मन्ये त्वयि तस्माद्विशङ्किते ॥ २.१५.८ ॥
ਹੇ ਦੁਰਧਰਸ਼, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭੁਜਾਵਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸ਼ੰਕਿਤ ਹਾਂ।
2.15.9
त्वत्सकाशाच्च रामाच्च भीमसेनाच्च माधव ।
अर्जुनाद्वा महाबाहो हन्तुं शक्यो नवेति वै।
एवं जानन्हि वार्ष्णेय विमृशामि पुनः पुनः ॥ २.१५.९ ॥
ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ, ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ, ਭੀਮਸੇਨ ਵੱਲੋਂ, ਜਾਂ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ—ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਇਹ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹਾਂ।
2.15.10
त्वं मे प्रमाणभूतोऽसि सर्वकार्येषु केशव ।
तच्छ्रुत्वा चाब्रवीद्भीमो वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ २.१५.१० ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਭੀਮ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.15.11
अनारम्भपरो राजा वल्मीक इव सीदति ।
दुर्बलश्चानुपायेन बलिनं योऽधितिष्ठति ॥ २.१५.११ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਂਬੀ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਉਪਾਅ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
2.15.12
अतन्द्रितश्च प्रायेण दुर्बलो बलिनं रिपुम् ।
जयेत्सम्यक्प्रयोगेण नीत्याऽर्थानात्मनो हितान् ॥ २.१५.१२ ॥
ਆਲਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵੀ ਠੀਕ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2.15.13
कृष्णे नयो मयि बलं जयः पार्थे धनञ्जये ।
मागधं साधयिष्याम इष्टिं त्रय इवाग्नयः ॥ २.१५.१३ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਲ ਅਤੇ ਪਾਰਥ ਧਨੰਜਯ ਵਿੱਚ ਜਯ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਯੱਗ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਮਾਗਧ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਾਂਗੇ।
2.15.14
त्वद्बुद्धिबलमाश्रित्य सर्वं प्राप्स्यति धर्मराट् ।
जयोऽस्माकं हि गोविन्द येषां नाथो भवान्सदा ॥ २.१५.१४ ॥
ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਵੇਗਾ; ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਸਾਡੀ ਜਿੱਤ ਯਕੀਨੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਾਡਾ ਨਾਥ ਹੈਂ।
2.15.15
अर्थानारभते बालो नानुबन्धमवेक्षते ।
तस्मादरिं न मृष्यन्ति बालमर्थपरायणम् ॥ २.१५.१५ ॥
ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਅਰਥਪਰਾਇਣ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
2.15.16
जित्वा जय्यान्यौवनाश्विः पालनाच्च भगीरथः ।
कार्तवीर्यस्तपोवीर्याद्बलात्तु भरतो विभुः ॥ २.१५.१६ ॥
ਯੌਵਨਾਸ਼ਵ ਜਿੱਤ ਨਾਲ, ਭਗੀਰਥ ਪਾਲਣ ਨਾਲ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਭਰਤ ਬਲ ਨਾਲ (ਸਾਮਰਾਜ ਪਾਇਆ)।
2.15.17
ऋद्ध्या मरुत्तस्तान्पञ्च सम्राजस्त्वनुशुश्रुम ।
सर्वान्वंश्याननुमृशन्नैते सन्ति युगे युगे ॥ २.१५.१७ ॥
ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਨਾਲ ਮਰੁੱਤ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸਮਰਾਟਾਂ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਨ ਨਾਲ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
2.15.18
साम्राज्यमिच्छतस्ते तु सर्वाकारं युधिष्ठिर ।
निग्राह्यलक्षणं प्राप्तिर्धर्मार्थनयलक्षणैः ॥ २.१५.१८ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਿਰ, ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਰ ਪੱਖੋਂ (ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ): ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੱਛਣ ਜਾਣਨਾ; ਅਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨਾ।
2.15.19
बार्हद्रथो जरासन्धस्तद्विद्धि भरतर्षभ ।
न चैनं प्रत्यत्युद्ध्यन्त कुलान्येकशतं नृपाः ॥ २.१५.१९ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਰਾਸੰਧ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੌ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਲੜਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਆਏ।
2.15.20
तस्मादिह बलादेव साम्राज्यं कुरुते हि सः ॥ २.१५.२० ॥
ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਇੱਥੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਮਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2.15.21
रत्नभाजो हि राजानो जरासन्धमुपासते ।
न च तुष्यति तेनापि बाल्यादनयमास्थितः ॥ २.१५.२१ ॥
ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਜਰਾਸੰਧ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨਿਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
2.15.22
मूर्धाभिषिक्तं नृपतिं प्रधानपुरुषो बलात् ।
आदत्ते न च नो दृष्टोऽभागः पुरुषतः क्वचित् ॥ २.१५.२२ ॥
ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਲੈਣਾ ਅਸੀਂ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।
2.15.23
एवं सर्वान्वशे चक्रे जरासन्धः शतावरान् ।
तं दुर्बलतरो राजा कथं पार्थ उपैष्यति ॥ २.१५.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਪਾਰਥ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵੇਗਾ?
2.15.24
तण्डुलप्रस्थके राजा कपर्दिनमुपासते ।
प्रोक्षितानां प्रमृष्टानां राज्ञां पशुपतेर्गृहे।
पशूनामिव प्रमृष्टानां राज्ञां पशुपतेर्गृहे। ॥ २.१५.२४ ॥
ਰਾਜੇ ਤੰਡੁਲਪ੍ਰਸਥਕ ਵਿੱਚ ਕਪਰਦੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਬਲੀ ਲਈ ਛਿੜਕ ਕੇ ਧੋਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ, ਛਿੜਕੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਰਾਜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
2.15.25
क्षत्रियः शस्त्रमरणो यदा भवति सत्कृतः ।
ततः स्म मागधं सङ्ख्ये प्रतिबाधेम यद्वयम् ॥ २.१५.२५ ॥
ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਖੱਤਰੀ ਜਦੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਅਸੀਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਗਧ (ਜਰਾਸੰਧ) ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਾਂਗੇ।
2.15.26
षडशीतिः समानीताः शेषा राजंश्चतुर्दश ।
जरासन्धेन राजानस्ततः क्रूरं प्रवर्त्स्यते ॥ २.१५.२६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਛਿਆਸੀ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਚੌਦਾਂ ਵੀ; ਤਦ ਕਰੂਰ ਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ।
2.15.27
प्राप्नुयात्स यशो दीप्तं तत्र यो विघ्नमाचरेत् ।
जयेद्यश्च जरासन्धं स सम्राण्णियतं भवेत् ॥ २.१५.२७ ॥
ਜੋ ਉੱਥੇ ਵਿਘਨ ਪਾਵੇਗਾ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਯਸ਼ ਪਾਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਜੋ ਜਰਾਸੰਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇਗਾ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਮਰਾਟ ਹੋਵੇਗਾ।