महाभारत · अध्याय 2.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.16.1
सम्राड्गुणमभीप्सन्वै युष्मान्स्वार्थपरायणः ।
कथं प्रहिणुयां कृष्ण सोऽहं केवलसाहसात् ॥ २.१६.१ ॥
हे कृष्णा, सम्राटपदाचा गुण इच्छून, स्वार्थपरायण होऊन मी तुम्हांला कसे पाठवू? तो केवळ साहसच होईल.
2.16.2
भीमार्जुनावुभौ नेत्रे मनो मन्ये जनार्दनम् ।
मनश्चक्षुर्विहीनस्य कीदृशं जीवितं भवेत् ॥ २.१६.२ ॥
भीम आणि अर्जुन हे माझे दोन डोळे आहेत; जनार्दनाला मी मन मानतो. मन आणि डोळे नसलेल्याचे जीवन कसे असेल?
2.16.3
जरासन्धबलं प्राप्य दुष्पारं भीमविक्रमम् ।
यमोपि न विजेताऽऽजौ तत्र वः किं विचेष्टितम् ॥ २.१६.३ ॥
जरासंधाच्या दुर्जय, भयंकर पराक्रमाच्या बलाचा सामना झाला तर यमालाही युद्धात तो जिंकता येणार नाही. तेथे तुमचा प्रयत्न काय होईल?
2.16.4
अस्मिंस्त्वर्थान्तरे युक्तमनर्थः प्रतिपद्यते ।
तस्मान्न प्रतिपत्तिस्तु कार्या युक्ता मता मम ॥ २.१६.४ ॥
परंतु या दुसऱ्या कार्यात जे योग्य वाटते, त्यातूनच अनर्थ घडतो. म्हणून माझ्या मते तो मार्ग स्वीकारू नये; तेच योग्य आहे.
2.16.5
यथाऽहं विमृशाम्येकस्तत्तावच्छ्रूयतां मम ।
संन्यासं रोचये साधु कार्यस्यास्य जनार्दन।
प्रतिहन्ति मनो मेऽद्य राजसूयो दूराहरः ॥ २.१६.५ ॥
मी एकटाच जे विचार करतो ते आधी ऐका. हे जनार्दना, या कार्यासाठी संन्यासच मला चांगला वाटतो. आज दुर्लभ राजसूय यज्ञ माझ्या मनाला अडवत आहे.
2.16.6
पार्थः प्राप्य धनुः श्रेष्ठमक्षय्यौ च महेषुधी ।
रथं ध्वजं हयांश्चैव युधिष्ठिरमभाषत ॥ २.१६.६ ॥
अर्जुनाला उत्तम धनुष्य आणि दोन अक्षय महान भाते मिळाली. रथ, ध्वज आणि घोडेही मिळून त्याने युधिष्ठिराशी असे म्हटले.
2.16.7
धनुः शस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर्यशो बलम् ।
प्राप्तमेतन्मय राजन्दुष्प्रापं यदभीप्सितम्। ॥ २.१६.७ ॥
धनुष्य, शस्त्र, बाण, पराक्रम, सहाय्यक, भूमी, यश आणि बल — हे राजा, जे मिळवणे कठीण होते आणि जे मला हवे होते, ते सर्व मला प्राप्त झाले आहे.
2.16.8
कुले जन्म प्रशंसन्ति वैद्याः साधु सुनिष्ठिताः ।
बलेन सदृशं नास्ति वीर्यं तु मम रोचते। ॥ २.१६.८ ॥
विद्वान लोक कुलातील जन्माची प्रशंसा करतात; पण बलासारखे दुसरे काही नाही; मला तर पराक्रमच प्रिय वाटतो.
2.16.9
कृतवीर्यकुले जातो निर्वीर्यः किं करिष्यति ।
निर्वीर्ये तु कुले जातो वीर्यवांस्तु विशिष्यते ॥ २.१६.९ ॥
कृतवीर्याच्या कुलात जन्मलेला पण पराक्रमहीन काय करणार? पण पराक्रमहीन कुलात जन्मलेला जो पराक्रमी असतो, तोच श्रेष्ठ ठरतो.
2.16.10
क्षत्रियः सर्वशो राजन्यस्य वृत्तिर्द्विषज्जये ।
सर्वैगुणैर्विहीनोऽपि वीर्यवान्हि तरेन्द्रिपून् ॥ २.१६.१० ॥
क्षत्रियाची वृत्ती पूर्णतः राजसाजेशी आहे, ती म्हणजे शत्रूंवर विजय मिळवणे; सर्व गुणांनी रहित असला तरी पराक्रमीच शत्रूंना पार करतो.
2.16.11
सर्वैरपि गुणैर्युक्तो निर्वीर्यः किं करिष्यति ।
जयस्य हेतुः सिद्धिर्हि कर्म दैवं च संश्रितम् ॥ २.१६.११ ॥
सर्व गुणांनी युक्त असूनही पराक्रमहीन काय करणार? विजयाचे कारण सिद्धी आहे; आणि ती सिद्धी कर्म व दैव यांचा आश्रय घेते.
2.16.12
संयुक्तो हि बलैः कश्चित्प्रमादान्नोपयुज्यते ॥ २.१६.१२ ॥
कोणी बलांनी युक्त असूनही प्रमादामुळे त्यांचा उपयोग करत नाही.
2.16.13
तेन द्वारेण शत्रुभ्यः क्षीयते सबलो रिपुः ॥ २.१६.१३ ॥
त्या द्वाराने सैन्यासह शत्रू शत्रूंकडून क्षीण होतो.
2.16.14
दैन्यं यथा बलवति तथा मोहो बलान्विते ।
तावुभौ नाशकौ हेतू राज्ञा त्याज्यौ जयार्थिना ॥ २.१६.१४ ॥
बलवानाठायी दैन्य, तसाच बलसंपन्नाठायी मोह — हे दोन्ही नाशाची कारणे; जय इच्छिणाऱ्या राजाने ती त्यागावीत.
2.16.15
जरासन्धिविनाशं च राज्ञां च परिरक्षणम् ।
यदि कुर्याम् यज्ञार्थं किं ततः परमं भवेत् ॥ २.१६.१५ ॥
यज्ञासाठी जरासंधाचा वध आणि राजांचे रक्षण मी केले, तर त्यापेक्षा श्रेष्ठ काय असेल?
2.16.16
अनारम्भे हि नियतो भवेदगुणनिश्चयः ।
गुणान्निः संशयाद्राजन्नैर्गुण्यं मन्यसे कथम् ॥ २.१६.१६ ॥
हे राजा, कर्म न आरंभल्यास गुणहीनतेचा निश्चय निश्चितच होतो; गुणापासून निःसंशय — तू निर्गुणता कशी मानतोस?
2.16.17
काषायं सुलभं पश्चान्मुनीनां शममिच्छताम् ।
साम्राज्यं तु भवेच्छक्यं वयं योत्स्यामहे परान् ॥ २.१६.१७ ॥
शांतीची इच्छा करणाऱ्या मुनींना काषाय वस्त्र नंतरही सहज मिळते; पण साम्राज्य साध्य होईल. आम्ही शत्रूंशी लढू.