Mahābhārata · Adhyāya 2.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.17.1
जातस्य भारते वंशे तथा कुन्त्याः सुतस्य च ।
या वै युक्ता मतिः सेयमर्जुनेन प्रदर्शिता ॥ २.१७.१ ॥
Esta es la sabia determinación que mostró Arjuna, nacido en el linaje de Bharata e hijo de Kuntī.
2.17.2
न स्म मृत्युं वयं विद्म रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
न चापि कञ्चिदमरमयुद्धेनानुशुश्रुम ॥ २.१७.२ ॥
No conocemos la muerte, ya sea de noche o de día, ni hemos oído de nadie que se volviera inmortal sin combate.
2.17.3
एतावदेव पुरुषैः कार्यं हृदयतोषणम् ।
नयेन विधिदृष्टेन यदुपक्रमते परान् ॥ २.१७.३ ॥
Esto es lo único que deben hacer los hombres para alegrar el corazón: atacar a los enemigos con la política prescrita.
2.17.4
सुनयस्यानपायस्य संयोगे परमः क्रमः ।
सङ्गत्या जायतेऽसाम्यं साम्यं च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.४ ॥
En la unión de la política justa e infalible está el camino supremo; por la alianza surge la desigualdad, y no permanece la igualdad entre ambos.
2.17.5
अनयस्यानुपायस्य संयुगे परमः क्षयटः ।
संशयो जायते साम्याज्जयश्च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.५ ॥
En la batalla sin buena política ni medios, el resultado supremo es la ruina; de la igualdad surge la duda, y la victoria no es de ninguno de los dos.
2.17.6
ते वयं नयमास्थाय शत्रुदेशसमीपगाः ।
कथमन्तं न गच्छेम वृक्षस्येव नदीरयाः
पररन्ध्रे पराक्रान्ताः स्वरन्ध्रावरणे स्थिताः ॥ २.१७.६ ॥
Nosotros, que adoptamos la política y nos acercamos al país enemigo, ¿cómo no llegaremos a nuestro fin, como la corriente del río al árbol? Habiendo atacado el punto débil del enemigo, mantengámonos guardando el nuestro.
2.17.7
व्यूढानीकैरतिबलैर्न युद्व्येदरिभिः सह ।
इति बुद्धिमतां नीतिस्तन्ममापीह रोचते ॥ २.१७.७ ॥
No se debe combatir con enemigos de ejércitos desplegados y gran fuerza; esta es la política de los sabios, y aquí también me agrada.
2.17.8
अनवद्या ह्यसम्बुद्धाः प्रविष्टाः शत्रुसद्म तत् ।
शत्रुदेशमुपाक्रम्य तं कामं प्राप्नुयामहे ॥ २.१७.८ ॥
Sin reproche y sin ser reconocidos, entremos en aquella morada enemiga; al acercarnos a la tierra del enemigo, podremos alcanzar aquel deseo.
2.17.9
एको ह्येव श्रियं नित्यं बिभर्ति पुरुषर्षभः ।
अन्तरात्मेव भूतानां तत्क्षयं नैव लक्षये ॥ २.१७.९ ॥
Él solo, el toro entre los hombres, lleva siempre la fortuna, como el alma interior de los seres; no veo su ruina.
2.17.10
अथवैनं निहत्याजौ शेषेणापि समाहताः ।
प्राप्नुयाम ततः स्वर्गं ज्ञातित्राणपरायणाः ॥ २.१७.१० ॥
O bien, habiéndolo dado muerte en batalla, heridos incluso por los demás, consagrados a proteger a nuestros parientes, alcanzaremos entonces el cielo.
2.17.11
कृष्ण कोऽयं जरासन्धः किंवीर्यः किम्पराक्रमः ।
यस्त्वां स्पृष्ट्वाऽग्निसदृशं न दग्धः शलभो यथा ॥ २.१७.११ ॥
Kṛṣṇa, ¿quién es este Jarāsandha, y de qué fuerza y valor es, que habiéndote tocado, semejante al fuego, no fue quemado como una polilla?
2.17.12
शृणु राजञ्जरासन्धो यद्वीर्यो यत्पराक्रमः ।
यथा चोपेक्षितोऽस्माभिर्बहुशः कृतविप्रियः ॥ २.१७.१२ ॥
Escucha, oh rey, la fuerza y el valor de Jarāsandha, y cómo lo desatendimos aunque nos había ofendido repetidas veces.
2.17.13
अक्षौहिणीनां तिसृणां पतिः समरदर्पितः ।
राजा बृहद्रथो नाम मगधाधिपतिर्बली ॥ २.१७.१३ ॥
Señor de tres akṣauhiṇī de ejércitos, orgulloso en la batalla, un rey llamado Bṛhadratha, señor de Magadha, poderoso.
2.17.14
रूपवान्वीर्यसम्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः ।
नित्यं दीक्षाङ्किततनुः शतक्रतुरिवापरः ॥ २.१७.१४ ॥
Apuesto, dotado de valor, espléndido, de prowess incomparable, con su cuerpo siempre marcado por las señales de la consagración sacrificial, como otro Śatakratu, Indra.
2.17.15
तेजसा सूर्यसङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः ।
यश्चान्तकसमः क्रोधे श्रिया वैश्रवणोपमः ॥ २.१७.१५ ॥
Como el sol en resplandor, igual a la tierra en paciencia, como la Muerte en la ira, y como Kubera en esplendor.
2.17.16
स्वराज्यं कारयामास मगधेषु गिरिव्रजे ।
तस्याभिजनसंयुक्तैर्गणैर्भरतसत्तम।
व्याप्तेयं पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः ॥ २.१७.१६ ॥
Gobernó su propio reino en Girivraja, en Magadha. Oh, mejor de los Bharatas, con tropas unidas a sus parientes, toda esta tierra estaba cubierta como por los rayos del sol.
2.17.17
स काशिराजस्य सुते यमजे भरतर्षभः ।
उपयेमे महावीर्यो रूपद्रविणसंयुते।
तयोश्चकार समयं मिथः स पुरुषर्षभः ॥ २.१७.१७ ॥
Aquel toro de los Bharatas, de gran valor, se casó con las hijas gemelas del rey de Kāśī, dotadas de belleza y riqueza. Aquel toro entre los hombres hizo un acuerdo mutuo con ambas.
2.17.18
नातिवर्तिष्य इत्येवं पत्नीभ्यां सन्निधौ तदा ।
स ताभ्यां शुशुभे राजा पत्नीभ्यां वसुधाधिपः ॥ २.१७.१८ ॥
«No transgrediré», así, en presencia de sus dos esposas, entonces (juró). Aquel rey, señor de la tierra, brilló con aquellas dos esposas.
2.17.19
प्रियाम्भामनुरूपाभ्यां करेणुभ्यामिव द्विपः ।
तयोर्मध्यगतश्चापि रराज वसुधाधिपः ॥ २.१७.१९ ॥
Entre sus dos amadas y apropiadas esposas, como un elefante entre dos hembras, el señor de la tierra resplandecía.
2.17.20
गङ्गायमुनयोर्मध्ये मूर्तिमानिव सागरः ।
विषयेषु निमग्रस्य तस्य यौवनमत्यगात् ॥ २.१७.२० ॥
Entre el Gaṅgā y el Yamunā, como el océano encarnado, su juventud pasó mientras estaba sumergido en los placeres de los sentidos.
2.17.21
न च वंशकरः पुत्रस्तस्याजायत कश्चन ।
मङ्गलैर्बभिर्होमैः पुत्रकामाभिरिष्टिभिः ॥ २.१७.२१ ॥
Y no le nació ningún hijo que continuara la línea, ni siquiera con ritos auspiciosos, …, oblaciones y sacrificios realizados con el deseo de un hijo.
2.17.22
नाससाद नृपश्रेष्ठः पुत्रं कुलविवर्धनम् ।
स भार्याभ्यां च सहितो निर्वेदमगमद्धृशम् ॥ २.१७.२२ ॥
El mejor de los reyes no obtuvo un hijo que acrecentara la familia; y él, junto con sus dos esposas, cayó en una profunda desesperanza.
2.17.23
राज्यं चापि परित्यज्य तपोवनमथाश्रयत् ।
वार्यमाणः प्रकृतिभिर्नृपभक्त्या विशाम्पते ॥ २.१७.२३ ॥
Incluso abandonando el reino, se retiró al bosque de penitencia, aunque, oh señor de los pueblos, sus súbditos lo disuadían por devoción al rey.
2.17.24
अथ काक्षीवतः पुत्रं गौतमस्य महात्मनः ।
शुश्राव तपसि श्रेष्ठमुदारं चण्डकौशिकम् ॥ २.१७.२४ ॥
Entonces oyó hablar de Caṇḍakauśika, hijo de Kākṣīvat, hijo del magnánimo Gautama, el primero en austeridad y noble.
2.17.25
यदृच्छयाऽऽगतं तं तु वृक्षमूलमुपाश्रितम् ।
पत्नीभ्यां सहितो राजा सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ २.१७.२५ ॥
Llegado allí por casualidad y sentado al pie de un árbol, el sabio fue complacido por el rey, que estaba con sus dos esposas, con todo esmero.
2.17.26
बृहद्रथं च स ऋषिर्यथावच्चाभ्यनन्दत ।
उपविष्टः स तेनाथ अनुज्ञातो महात्मना ॥ २.१७.२६ ॥
Aquel sabio recibió debidamente a Bṛhadratha; luego, con permiso del magnánimo, se sentó.
2.17.27
तमपृच्छत्तदा विप्रः किमागमनमित्यथ ।
विप्रैरनुगतस्यैव पत्नीभ्यां सहितस्य च ॥ २.१७.२७ ॥
Entonces aquel brahmán le preguntó: «¿Cuál es el motivo de tu venida?», a quien seguían brahmanes y que estaba con sus dos esposas.
2.17.28
स उवाच मुनिं राजा भगवन्नास्ति मे सुतः ।
अपुत्रस्य तु राज्येन वृद्धत्वे किं प्रयोजनम् ॥ २.१७.२८ ॥
El rey dijo al sabio: «Venerable señor, no tengo hijo. Para quien no tiene hijo, ¿de qué sirve el reino o la vejez?»
2.17.29
सोऽहं तपश्चरिष्यामि पत्नीभ्यां सहितो वने ।
नाप्रजस्य मुने किर्तिः स्वधा चैवाक्षया भवेत्।
एवमुक्तः स राज्ञा तु मुनिः कारुण्यमागतः ॥ २.१७.२९ ॥
«Por eso haré austeridades en el bosque con mis dos esposas. Oh sabio, para quien no tiene descendencia, la fama y las ofrendas a los antepasados no son imperecederas.» Cuando el rey habló así, el sabio se llenó de compasión.
2.17.30
तमब्रवीत्सत्यधृतिः सत्यवागृषिसत्तमः ।
परितुष्टोऽस्मि राजेन्द्र वरं वरय सुव्रत ॥ २.१७.३० ॥
Aquel sabio, firme en la verdad y veraz en sus palabras, el mejor de los sabios, le dijo: «Rey de reyes, estoy complacido. Oh tú de buenos votos, elige un don.»
2.17.31
ततः सभार्यः प्रणतस्तमुवाच बृहद्रथः ।
पुत्रदर्शननैराश्याद्बाष्पसन्दिग्धया गिरा ॥ २.१७.३१ ॥
Entonces Bṛhadratha, inclinándose con su esposa, le habló con voz quebrada por las lágrimas, desesperado de ver un hijo.
2.17.32
भगवन् राज्यमुत्सृज्य प्रस्थितस्य तपोवनम् ।
किं वरेणाल्पभाग्यस्य किं राज्येनाप्रजस्य मे ॥ २.१७.३२ ॥
Oh venerable, ¿de qué sirve un don a mí, de poca fortuna y sin descendencia, que he abandonado el reino y partido al bosque de austeridad? ¿De qué sirve el reino?
2.17.33
एतच्छ्रुत्वा मुनिर्ध्यानमगमन्क्षुभितेन्द्रियः ।
तस्यैव चाम्रवृक्षस्य छायायां समुपाविशत ॥ २.१७.३३ ॥
Al oír esto, el sabio, con los sentidos agitados, se sumió en la meditación y se sentó a la sombra de ese mismo mango.
2.17.34
तस्योपविष्टस्य मुनेरुत्सङ्गे निपपात ह ।
अवानमशुकादष्टमेकमाम्रफलं किल ॥ २.१७.३४ ॥
En el regazo del sabio sentado cayó un solo mango, mordido por un loro.
2.17.35
तत्प्रगृह्य मुनिश्रेष्ठो हृदयेनाभिमन्त्र्य च ।
राज्ञे ददावप्रतिमं पुत्रसम्प्राप्तिकारणम् ॥ २.१७.३५ ॥
Tomando aquel fruto, el más excelso de los sabios lo consagró con mantras desde el corazón y se lo dio al rey, medio incomparable para obtener un hijo.
2.17.36
उवाच च महाप्राज्ञस्तं राजानं महामुनिः ।
गच्छ राजन्कृतार्थोऽसि निवर्तस्व नराधिप ॥ २.१७.३६ ॥
Y el gran sabio, muy sabio, dijo a aquel rey: Ve, oh rey, tu propósito está cumplido; regresa, oh señor de los hombres.
2.17.37
एष ते तनयो राजन्मा तपेह तपोवने ।
प्रजाः पालय धर्मेण एव धर्मो महीक्षिताम् ॥ २.१७.३७ ॥
Oh rey, aquí está tu hijo. No practiques austeridades aquí en el bosque de penitencia. Protege a los súbditos con dharma; pues ese es el dharma de los gobernantes de la tierra.
2.17.38
यजस्व विविधैर्यज्ञैरिन्द्रं तर्पय चेन्दुना ।
पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य तत आश्रममाव्रज ॥ २.१७.३८ ॥
Realiza sacrificios de muchas clases y complace a Indra con soma. Habiendo establecido a tu hijo en el reino, entonces ve al ermitaño.
2.17.39
अष्टौ वरान्प्रयच्छामि तव पुत्रस्य पार्थिव ।
ब्रह्मण्यत्वमजेयत्वं युद्धेषु च तथा मतिः ॥ २.१७.३९ ॥
Oh rey, concedo ocho dones a tu hijo: devoción a los brahmanes, invencibilidad, sabiduría en las batallas,
2.17.40
प्रियातिथेयतां चैव दीनानामन्ववेक्षणम् ।
तथा बलं च सुभहल्लोके कीर्ति च शाश्वतीम् ॥ २.१७.४० ॥
hospitalidad hacia los huéspedes, cuidado de los afligidos, gran fuerza en el mundo y gloria eterna,
2.17.41
अनुरागं प्रजानां चेत्येवमष्टौ वरान्नृप ।
गच्छ त्वं कृतकृत्योऽसि निवर्तस्व जनाधिप ॥ २.१७.४१ ॥
y afecto por los súbditos: esos son, oh rey, los ocho dones. Ve, tu tarea está cumplida; regresa, oh señor de los hombres.
2.17.42
अनुज्ञातः स ऋषिणा पत्नीभ्यां सहितो नृपः ।
पौरैरनुगतश्चापि विवेश स्वपुरं ततः ॥ २.१७.४२ ॥
Habiendo recibido permiso del sabio, aquel rey, junto con sus dos esposas y seguido por los ciudadanos, entró entonces en su propia ciudad.
2.17.43
यथासमयमाज्ञाय तदा स नृपसत्तमः ।
द्वाभ्यामेकं फलं प्रादात्पत्नीभ्यां भरतर्षभ ॥ २.१७.४३ ॥
Entonces aquel mejor de los reyes, comprendiendo el momento oportuno, dio un fruto a las dos esposas, oh toro de los Bharatas.
2.17.44
मुनेश्च बहुमानेन कालस्य च विपर्ययात् ।
ते तदाम्रं द्विधा कृत्वा भक्षयामासतुः शुभे। ॥ २.१७.४४ ॥
Por gran respeto al sabio y por un trastorno del tiempo, ambas dividieron aquel mango en dos y lo comieron, oh hermosa.
2.17.45
तयोः समभवद्गर्भः फलप्राशनसम्भवः ।
ते च दृष्ट्वा स नृपतिः परां मुदमवाप ह ॥ २.१७.४५ ॥
Del consumo del fruto surgió en ambas un embarazo, y al verlas el rey obtuvo suprema alegría.
2.17.46
अथ काले महाप्राज्ञ यथासमयमागते ।
जायेतामुभे राजञ्शरीरशकले तदा ॥ २.१७.४६ ॥
Entonces, oh muy sabio, cuando llegó el momento oportuno, oh rey, ambas debían nacer como dos fragmentos de cuerpo.
2.17.47
एकाक्षिबाहुचरणे अर्धोदरमुखस्फिचे ।
दृष्ट्वा शरीरशकले प्रवेपतुरुभे भृशम् ॥ २.१७.४७ ॥
Al ver aquellos fragmentos de cuerpo, con un ojo, un brazo, una pierna, medio vientre, medio rostro y medio glúteo, ambas temblaron intensamente.
2.17.48
उद्विग्रे सह संमन्त्र्य ते भगित्यौ तदाऽबले ।
सजीवे प्राणिशकले तत्यजाते सुदुःखिते ॥ २.१७.४८ ॥
Oh débil, entonces, alteradas y tras deliberar juntas, las dos hermanas, profundamente afligidas, abandonaron aquellos fragmentos vivos de cuerpo.
2.17.49
तयोर्धात्र्यौ सुसंवीते कृत्वा ते गर्भसम्प्लवे ।
निर्गम्यान्तः पुरद्वारात्समुत्सृज्याभिजग्मतुः ॥ २.१७.४९ ॥
Las dos nodrizas, habiéndolos envuelto bien, salieron por la puerta del harén en medio del flujo del embrión, los abandonaron y se marcharon.
2.17.50
दुकूलाभ्यां सुसञ्छन्ने पाण्डराभ्यामुभे तदा ।
अज्ञाते कस्यचित्ते तु जहतुस्ते चतुष्पथे ॥ २.१७.५० ॥
Bien cubiertos con dos telas de seda blanca, sin que nadie lo supiera, los dejaron en la encrucijada.
2.17.51
ततो विविशतुर्धात्र्यौ पुनरन्तः पुरं तदा ।
कथयामासतुरुभे देवीभ्यां तु पृथक्पृथक् ॥ २.१७.५१ ॥
Entonces las dos nodrizas volvieron a entrar en el harén y contaron a las dos reinas, cada una por separado.
2.17.52
ते चतुष्पथनिक्षिप्ते जरा नामाथ राक्षसी ।
जग्राह मनुजव्याघ्र मांसशोणितभोजना ॥ २.१७.५२ ॥
Oh tigre entre los hombres, la rākṣasī llamada Jarā, que se alimenta de carne y sangre, tomó a los dos colocados en la encrucijada.
2.17.53
कर्तुकामा सुखवहे शकले सा तु राक्षसी ।
संयोजयामास तदा विधानबलचोदिता ॥ २.१७.५३ ॥
Deseando hacerlos felices, impulsada por el poder del destino, la rākṣasī entonces unió las dos piezas.
2.17.54
ते समानीतमात्रे तु शकले पुरुषर्षभ ।
एकमूर्तिधरो वीरः कुमारः समपद्यत ॥ २.१७.५४ ॥
Oh toro entre los hombres, en cuanto los dos fragmentos fueron unidos, nació un príncipe heroico que llevaba una sola forma.
2.17.55
ततः सा राक्षसी राजन्विस्मयोत्फुल्ललोचना ।
न शशाक समुद्वोदुं वज्रसारमयं शिशुम् ॥ २.१७.५५ ॥
Entonces la rākṣasī, oh rey, con los ojos abiertos por el asombro, no pudo levantar al niño hecho de la esencia del rayo.
2.17.56
बालस्ताम्रतलं मुष्टिं कृत्वा चास्ये निधाय सः ।
प्राक्रोशदतिसंरब्धः सतोय इव तोयदः ॥ २.१७.५६ ॥
El niño, habiendo hecho un puño con la palma enrojecida y puesto en la boca, gritó con gran furia, como una nube cargada de agua.
2.17.57
तेन शब्देन सम्भ्रान्तः सहसाऽन्तः पुरे जनः ।
निर्जगाम नरव्याघ्र राज्ञा सह परन्तप ॥ २.१७.५७ ॥
Ante aquel sonido, la gente del palacio interior se alarmó de repente y salió junto con el rey, oh tigre entre los hombres, oh abrasador de enemigos.
2.17.58
ते चाबले परिम्लाने पयः पूर्णपयोधरे ।
निराशे पुत्रलाभाय सहसैवाब्यगच्छताम् ॥ २.१७.५८ ॥
Y aquellas dos débiles reinas, marchitas, con los pechos llenos de leche, sin esperanza de tener un hijo, se marcharon de repente.
2.17.59
ते च दृष्ट्वा तथाभूते राजानं चेष्टसंततिम् ।
तं च बालं सुबलिनं चिन्तयामास राक्षसी ॥ २.१७.५९ ॥
Y la rākṣasī, habiendo visto al rey en tal estado y sus continuos esfuerzos, reflexionó sobre aquel niño muy fuerte.
2.17.60
नार्हामि विषये राज्ञो वसन्ती पुत्रगृद्धिनः ।
बालं पुत्रमिमं हन्तुं धार्मिकस्य महात्मनः ॥ २.१७.६० ॥
Morando en el reino de este rey ávido de un hijo, no me corresponde matar a este hijo niño del rey justo y magnánimo.
2.17.61
सा तं बालमुपादाय मेघलेखेन भास्करम् ।
कृत्वा च मानुषं रूपमुवाच वसुधाधिपम् ॥ २.१७.६१ ॥
Tomando a aquel niño, resplandeciente como el sol con una línea de nubes, y adoptando forma humana, habló al señor de la tierra.
2.17.62
बृहद्रथ सुतस्तेऽयं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ।
तव पत्नीद्वये जातो द्विजातिवरशासनात्।
धात्रीजनपरित्यक्तो मयाऽयं परिरक्षितः ॥ २.१७.६२ ॥
Bṛhadratha, aquí está tu hijo; te lo he entregado, recíbelo. Nació de tus dos esposas por el mandato de bendición de un excelente brahmán. Abandonado por las nodrizas, yo lo he protegido.
2.17.63
ततस्ते भरतश्रेष्ठ काशिराजसुते शुभे ।
तं बालमभिपद्याशु प्रस्रवैरभ्यषिञ्जताम् ॥ २.१७.६३ ॥
Entonces, oh mejor de los Bharatas, las dos hijas auspiciosas del rey de Kāśi se acercaron rápidamente a aquel niño y lo rociaron con leche.
2.17.64
ततः स राजा संहृष्टः सर्वं तदुपलभ्य च ।
अपृच्छद्धेमगर्भाभां राक्षसीं तामराक्षसीम् ॥ २.१७.६४ ॥
Entonces aquel rey, complacido y habiéndolo comprendido todo, preguntó a aquella mujer de color dorado —que en verdad no era una rākṣasī—.
2.17.65
कात्वं कमलगर्भाभे मम पुत्रप्रदायिनी ।
कामं मा ब्रूहि कल्याणि देवता प्रतिभासि मे ॥ २.१७.६५ ॥
¿Quién eres, oh tú de color de lotos, dadora de un hijo para mí? Di lo que desees, oh auspiciosa; me pareces una diosa.