महाभारत · अध्याय 2.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.17.1
जातस्य भारते वंशे तथा कुन्त्याः सुतस्य च ।
या वै युक्ता मतिः सेयमर्जुनेन प्रदर्शिता ॥ २.१७.१ ॥
भरतवंशात जन्मलेल्या, कुंतीपुत्र अर्जुनाने दाखवलेली योग्य बुद्धी हीच आहे.
2.17.2
न स्म मृत्युं वयं विद्म रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
न चापि कञ्चिदमरमयुद्धेनानुशुश्रुम ॥ २.१७.२ ॥
रात्री किंवा दिवसा मृत्यू केव्हा येईल हे आम्हांस ठाऊक नाही; युद्धाशिवाय अमर झालेला कोणी ऐकला नाही.
2.17.3
एतावदेव पुरुषैः कार्यं हृदयतोषणम् ।
नयेन विधिदृष्टेन यदुपक्रमते परान् ॥ २.१७.३ ॥
माणसांनी एवढेच करावे: विहित नीतीने शत्रूवर चाल करून मन संतुष्ट करावे.
2.17.4
सुनयस्यानपायस्य संयोगे परमः क्रमः ।
सङ्गत्या जायतेऽसाम्यं साम्यं च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.४ ॥
उत्तम, अचूक नीतीच्या संयोगात हाच श्रेष्ठ क्रम आहे; संगतीने विषमता निर्माण होते, दोघांमध्ये समता राहत नाही.
2.17.5
अनयस्यानुपायस्य संयुगे परमः क्षयटः ।
संशयो जायते साम्याज्जयश्च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.५ ॥
वाईट नीती आणि उपायाशिवाय युद्धात सर्वोच्च परिणाम विनाश आहे; समतेमुळे संशय निर्माण होतो, दोघांपैकी कोणाचाही विजय होत नाही.
2.17.6
ते वयं नयमास्थाय शत्रुदेशसमीपगाः ।
कथमन्तं न गच्छेम वृक्षस्येव नदीरयाः
पररन्ध्रे पराक्रान्ताः स्वरन्ध्रावरणे स्थिताः ॥ २.१७.६ ॥
नीतीचा आश्रय घेऊन शत्रूच्या देशाजवळ जाणारे आपण, नदीचा प्रवाह वृक्षाला जसा, तसे अंतापर्यंत कसे पोहोचणार नाही? शत्रूच्या दुर्बल जागेवर हल्ला करून आपल्या दुर्बल जागेचे रक्षण करत उभे राहू.
2.17.7
व्यूढानीकैरतिबलैर्न युद्व्येदरिभिः सह ।
इति बुद्धिमतां नीतिस्तन्ममापीह रोचते ॥ २.१७.७ ॥
व्यूढ सैन्यांनिशी आणि अतिबलवान शत्रूंशी युद्ध करू नये; हीच बुद्धिमानांची नीती आहे, आणि येथे मलाही तीच आवडते.
2.17.8
अनवद्या ह्यसम्बुद्धाः प्रविष्टाः शत्रुसद्म तत् ।
शत्रुदेशमुपाक्रम्य तं कामं प्राप्नुयामहे ॥ २.१७.८ ॥
निर्दोष आणि अपरिचित राहून आपण त्या शत्रूच्या निवासात प्रवेश करू; शत्रूदेशाजवळ जाऊन ती इच्छा पूर्ण करू शकू.
2.17.9
एको ह्येव श्रियं नित्यं बिभर्ति पुरुषर्षभः ।
अन्तरात्मेव भूतानां तत्क्षयं नैव लक्षये ॥ २.१७.९ ॥
एकटाच, पुरुषांमधील वृषभ, नेहमी श्री धारण करतो, जसा भूतांमध्ये अंतरात्मा; त्याचा क्षय मला दिसत नाही.
2.17.10
अथवैनं निहत्याजौ शेषेणापि समाहताः ।
प्राप्नुयाम ततः स्वर्गं ज्ञातित्राणपरायणाः ॥ २.१७.१० ॥
किंवा त्याला युद्धात मारून, उरलेल्यांकडूनही प्रहार सहन करून, ज्ञातींच्या रक्षणात तत्पर राहून आपण मग स्वर्ग मिळवू.
2.17.11
कृष्ण कोऽयं जरासन्धः किंवीर्यः किम्पराक्रमः ।
यस्त्वां स्पृष्ट्वाऽग्निसदृशं न दग्धः शलभो यथा ॥ २.१७.११ ॥
हे कृष्णा, हा जरासंध कोण आहे? त्याचे वीर्य कसे, पराक्रम कसा? जो तुला अग्नीसारखा स्पर्श करूनही पतंगाप्रमाणे जळून गेला नाही?
2.17.12
शृणु राजञ्जरासन्धो यद्वीर्यो यत्पराक्रमः ।
यथा चोपेक्षितोऽस्माभिर्बहुशः कृतविप्रियः ॥ २.१७.१२ ॥
ऐक, हे राजा, जरासंधाचे वीर्य आणि पराक्रम कसे आहेत, आणि त्याने अनेकदा अपराध केला तरी आम्ही त्याला कसे दुर्लक्षित केले.
2.17.13
अक्षौहिणीनां तिसृणां पतिः समरदर्पितः ।
राजा बृहद्रथो नाम मगधाधिपतिर्बली ॥ २.१७.१३ ॥
तीन अक्षौहिणी सेनांचा स्वामी, युद्धात गर्विष्ठ, बृहद्रथ नावाचा राजा, मगधाचा अधिपती, बलवान.
2.17.14
रूपवान्वीर्यसम्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः ।
नित्यं दीक्षाङ्किततनुः शतक्रतुरिवापरः ॥ २.१७.१४ ॥
रूपवान, वीर्यसंपन्न, श्रीमान, अतुलनीय पराक्रमी, सदा दीक्षाचिन्हांनी अंकित शरीर असलेला, जणू दुसरा शतक्रतू इंद्र.
2.17.15
तेजसा सूर्यसङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः ।
यश्चान्तकसमः क्रोधे श्रिया वैश्रवणोपमः ॥ २.१७.१५ ॥
तेजात सूर्यासमान, क्षमेत पृथ्वीसमान, क्रोधात यमासमान, आणि वैभवात कुबेरासमान.
2.17.16
स्वराज्यं कारयामास मगधेषु गिरिव्रजे ।
तस्याभिजनसंयुक्तैर्गणैर्भरतसत्तम।
व्याप्तेयं पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः ॥ २.१७.१६ ॥
त्याने मगधात गिरिव्रजात आपले राज्य चालवले. हे भरतश्रेष्ठा, त्याच्या कुलजनांसह गणांनी ही सर्व पृथ्वी सूर्याच्या किरणांप्रमाणे व्यापली होती.
2.17.17
स काशिराजस्य सुते यमजे भरतर्षभः ।
उपयेमे महावीर्यो रूपद्रविणसंयुते।
तयोश्चकार समयं मिथः स पुरुषर्षभः ॥ २.१७.१७ ॥
तो भरतश्रेष्ठ, महापराक्रमी, काशीराजाच्या रूप आणि धनसंपन्न अशा जुळ्या कन्यांशी विवाह केला. त्या पुरुषश्रेष्ठाने त्या दोघींशी परस्पर करार केला.
2.17.18
नातिवर्तिष्य इत्येवं पत्नीभ्यां सन्निधौ तदा ।
स ताभ्यां शुशुभे राजा पत्नीभ्यां वसुधाधिपः ॥ २.१७.१८ ॥
'मी उल्लंघन करणार नाही', असे तेव्हा दोन्ही पत्नींच्या समक्ष (त्याने वचन दिले). तो राजा, वसुधेचा अधिपती, त्या दोन पत्नींसह शोभला.
2.17.19
प्रियाम्भामनुरूपाभ्यां करेणुभ्यामिव द्विपः ।
तयोर्मध्यगतश्चापि रराज वसुधाधिपः ॥ २.१७.१९ ॥
प्रिय आणि अनुरूप अशा दोन पत्नींच्या मध्ये, दोन हत्तिणींमध्ये हत्तीप्रमाणे तो वसुधाधिप शोभला.
2.17.20
गङ्गायमुनयोर्मध्ये मूर्तिमानिव सागरः ।
विषयेषु निमग्रस्य तस्य यौवनमत्यगात् ॥ २.१७.२० ॥
गंगा आणि यमुनेच्या मध्ये मूर्तिमंत सागराप्रमाणे, विषयसुखात बुडालेले त्याचे तारुण्य सरून गेले.
2.17.21
न च वंशकरः पुत्रस्तस्याजायत कश्चन ।
मङ्गलैर्बभिर्होमैः पुत्रकामाभिरिष्टिभिः ॥ २.१७.२१ ॥
त्याला वंश चालवणारा एकही पुत्र झाला नाही. मंगल, …, होम आणि पुत्रकामनेच्या इष्टींनीही.
2.17.22
नाससाद नृपश्रेष्ठः पुत्रं कुलविवर्धनम् ।
स भार्याभ्यां च सहितो निर्वेदमगमद्धृशम् ॥ २.१७.२२ ॥
नृपश्रेष्ठाला कुलवर्धन करणारा पुत्र मिळाला नाही. दोन पत्नींसह असूनही तो अत्यंत विरक्तीला प्राप्त झाला.
2.17.23
राज्यं चापि परित्यज्य तपोवनमथाश्रयत् ।
वार्यमाणः प्रकृतिभिर्नृपभक्त्या विशाम्पते ॥ २.१७.२३ ॥
राज्यही सोडून तो तपोवनाचा आश्रय घेऊन गेला. हे प्रजापते, प्रजांनी राजभक्तीने अडवले तरी.
2.17.24
अथ काक्षीवतः पुत्रं गौतमस्य महात्मनः ।
शुश्राव तपसि श्रेष्ठमुदारं चण्डकौशिकम् ॥ २.१७.२४ ॥
मग त्याने महात्मा गौतमाचा पुत्र काक्षीवत याच्याबद्दल ऐकले — तपात श्रेष्ठ आणि उदार चंडकौशिक.
2.17.25
यदृच्छयाऽऽगतं तं तु वृक्षमूलमुपाश्रितम् ।
पत्नीभ्यां सहितो राजा सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ २.१७.२५ ॥
अकस्मात आलेल्या आणि वृक्षमूळाशी विसावलेल्या त्या मुनींना, दोन पत्नींसह असलेल्या राजाने सर्व प्रयत्नांनी संतुष्ट केले.
2.17.26
बृहद्रथं च स ऋषिर्यथावच्चाभ्यनन्दत ।
उपविष्टः स तेनाथ अनुज्ञातो महात्मना ॥ २.१७.२६ ॥
त्या ऋषींनी बृहद्रथाचे यथोचित स्वागत केले; मग त्या महात्म्याच्या अनुमतीने तो बसला.
2.17.27
तमपृच्छत्तदा विप्रः किमागमनमित्यथ ।
विप्रैरनुगतस्यैव पत्नीभ्यां सहितस्य च ॥ २.१७.२७ ॥
तेव्हा तो ब्राह्मण त्याला म्हणाला, 'आपल्या येण्याचे कारण काय?' — जो ब्राह्मणांनी अनुसरलेला आणि दोन पत्नींसह होता.
2.17.28
स उवाच मुनिं राजा भगवन्नास्ति मे सुतः ।
अपुत्रस्य तु राज्येन वृद्धत्वे किं प्रयोजनम् ॥ २.१७.२८ ॥
राजा मुनींना म्हणाला — 'भगवन्, मला पुत्र नाही. पुत्रहीनाला राज्याने आणि वृद्धापकाळात काय उपयोग?'
2.17.29
सोऽहं तपश्चरिष्यामि पत्नीभ्यां सहितो वने ।
नाप्रजस्य मुने किर्तिः स्वधा चैवाक्षया भवेत्।
एवमुक्तः स राज्ञा तु मुनिः कारुण्यमागतः ॥ २.१७.२९ ॥
'म्हणून मी दोन पत्नींसह अरण्यात तप करीन. हे मुनिवर्या, पुत्रहीनाची कीर्ती आणि स्वधा-तर्पणही अक्षय होत नाहीत.' राजाने असे म्हटल्यावर ते मुनी करुणेने भरून आले.
2.17.30
तमब्रवीत्सत्यधृतिः सत्यवागृषिसत्तमः ।
परितुष्टोऽस्मि राजेन्द्र वरं वरय सुव्रत ॥ २.१७.३० ॥
सत्यधृती, सत्यवादी त्या ऋषिश्रेष्ठाने त्याला म्हटले — 'हे राजेंद्रा, मी संतुष्ट झालो आहे. हे सुव्रता, वर माग.'
2.17.31
ततः सभार्यः प्रणतस्तमुवाच बृहद्रथः ।
पुत्रदर्शननैराश्याद्बाष्पसन्दिग्धया गिरा ॥ २.१७.३१ ॥
तेव्हा पत्नीसह नमस्कार करून बृहद्रथ पुत्रदर्शनाच्या निराशेने अश्रूंनी दाटलेल्या वाणीने त्यांना म्हणाला.
2.17.32
भगवन् राज्यमुत्सृज्य प्रस्थितस्य तपोवनम् ।
किं वरेणाल्पभाग्यस्य किं राज्येनाप्रजस्य मे ॥ २.१७.३२ ॥
भगवन्, राज्य सोडून तपोवनाकडे निघालेल्या, अल्पभाग्य व निपुत्रिक अशा मला वराने काय आणि राज्याने काय?
2.17.33
एतच्छ्रुत्वा मुनिर्ध्यानमगमन्क्षुभितेन्द्रियः ।
तस्यैव चाम्रवृक्षस्य छायायां समुपाविशत ॥ २.१७.३३ ॥
हे ऐकून मुनी क्षुब्ध इंद्रियांनी ध्यानात गेले आणि त्याच आंब्याच्या झाडाच्या सावलीत बसले.
2.17.34
तस्योपविष्टस्य मुनेरुत्सङ्गे निपपात ह ।
अवानमशुकादष्टमेकमाम्रफलं किल ॥ २.१७.३४ ॥
बसलेल्या मुनींच्या मांडीवर पोपटाने चावलेले एक आंबे फळ पडले.
2.17.35
तत्प्रगृह्य मुनिश्रेष्ठो हृदयेनाभिमन्त्र्य च ।
राज्ञे ददावप्रतिमं पुत्रसम्प्राप्तिकारणम् ॥ २.१७.३५ ॥
ते फळ घेऊन मुनिश्रेष्ठांनी हृदयाने मंत्राने अभिमंत्रित करून पुत्रप्राप्तीचे अप्रतिम कारण असलेले ते राजाला दिले.
2.17.36
उवाच च महाप्राज्ञस्तं राजानं महामुनिः ।
गच्छ राजन्कृतार्थोऽसि निवर्तस्व नराधिप ॥ २.१७.३६ ॥
महाप्रज्ञ त्या महामुनींनी राजाला म्हटले—जा राजा, तुझे कार्य सिद्ध झाले आहे; हे नराधिपा, परत जा.
2.17.37
एष ते तनयो राजन्मा तपेह तपोवने ।
प्रजाः पालय धर्मेण एव धर्मो महीक्षिताम् ॥ २.१७.३७ ॥
हे राजा, हा तुझा पुत्र आहे. या तपोवनात तप करू नकोस. धर्माने प्रजेचे पालन कर; राजांचा धर्म हाच आहे.
2.17.38
यजस्व विविधैर्यज्ञैरिन्द्रं तर्पय चेन्दुना ।
पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य तत आश्रममाव्रज ॥ २.१७.३८ ॥
विविध यज्ञ करून सोमाने इंद्राला तृप्त कर. पुत्राला राज्यावर प्रतिष्ठित करून मग आश्रमाकडे जा.
2.17.39
अष्टौ वरान्प्रयच्छामि तव पुत्रस्य पार्थिव ।
ब्रह्मण्यत्वमजेयत्वं युद्धेषु च तथा मतिः ॥ २.१७.३९ ॥
हे राजा, तुझ्या पुत्राला मी आठ वरदाने देतो: ब्राह्मणनिष्ठा, अजेयता, युद्धांमध्ये बुद्धी,
2.17.40
प्रियातिथेयतां चैव दीनानामन्ववेक्षणम् ।
तथा बलं च सुभहल्लोके कीर्ति च शाश्वतीम् ॥ २.१७.४० ॥
पाहुण्यांचे प्रेमाने आदरातिथ्य, दीनांची काळजी, जगात महान बल, आणि शाश्वत कीर्ती,
2.17.41
अनुरागं प्रजानां चेत्येवमष्टौ वरान्नृप ।
गच्छ त्वं कृतकृत्योऽसि निवर्तस्व जनाधिप ॥ २.१७.४१ ॥
प्रजेबद्दलचे प्रेम—असे हे आठ वर, हे राजा. जा, तुझे कार्य पूर्ण झाले आहे; परत जा, हे जनाधिपा.
2.17.42
अनुज्ञातः स ऋषिणा पत्नीभ्यां सहितो नृपः ।
पौरैरनुगतश्चापि विवेश स्वपुरं ततः ॥ २.१७.४२ ॥
ऋषींची अनुमती घेऊन, दोन पत्नींसह, नागरिकांनी अनुसरलेला तो राजा मग आपल्या नगरात प्रवेशला.
2.17.43
यथासमयमाज्ञाय तदा स नृपसत्तमः ।
द्वाभ्यामेकं फलं प्रादात्पत्नीभ्यां भरतर्षभ ॥ २.१७.४३ ॥
तेव्हा त्या नृपश्रेष्ठाने योग्य वेळ जाणून, हे भरतर्षभा, दोन पत्न्यांना एक फळ दिले.
2.17.44
मुनेश्च बहुमानेन कालस्य च विपर्ययात् ।
ते तदाम्रं द्विधा कृत्वा भक्षयामासतुः शुभे। ॥ २.१७.४४ ॥
मुनींच्या प्रति मोठ्या आदराने आणि काळाच्या विपर्ययामुळे, हे शुभे, त्या दोघींनी तो आंबा दोन भाग करून खाल्ला.
2.17.45
तयोः समभवद्गर्भः फलप्राशनसम्भवः ।
ते च दृष्ट्वा स नृपतिः परां मुदमवाप ह ॥ २.१७.४५ ॥
ते फळ खाल्ल्यामुळे त्या दोघींना गर्भ राहिला; ते पाहून त्या राजाला परम आनंद झाला.
2.17.46
अथ काले महाप्राज्ञ यथासमयमागते ।
जायेतामुभे राजञ्शरीरशकले तदा ॥ २.१७.४६ ॥
मग, हे महाप्राज्ञा, यथासमय आल्यावर, हे राजन्, तेव्हा दोघींचे दोन देहखंड जन्मले.
2.17.47
एकाक्षिबाहुचरणे अर्धोदरमुखस्फिचे ।
दृष्ट्वा शरीरशकले प्रवेपतुरुभे भृशम् ॥ २.१७.४७ ॥
एक डोळा, एक हात, एक पाय, अर्धे पोट, अर्धे तोंड आणि अर्धे नितंब असलेले ते देहखंड पाहून दोघी अत्यंत थरथरल्या.
2.17.48
उद्विग्रे सह संमन्त्र्य ते भगित्यौ तदाऽबले ।
सजीवे प्राणिशकले तत्यजाते सुदुःखिते ॥ २.१७.४८ ॥
हे अबले, तेव्हा व्याकूळ होऊन एकत्र विचार करून त्या दोन बहिणींनी अत्यंत दुःखी होऊन, जिवंत त्या देहखंडांचा त्याग केला.
2.17.49
तयोर्धात्र्यौ सुसंवीते कृत्वा ते गर्भसम्प्लवे ।
निर्गम्यान्तः पुरद्वारात्समुत्सृज्याभिजग्मतुः ॥ २.१७.४९ ॥
त्या दोन धात्रींनी त्यांना नीट गुंडाळून, गर्भप्रवाहात अंतःपुराच्या दारातून बाहेर पडून, त्यांना सोडून दिले आणि त्या निघून गेल्या.
2.17.50
दुकूलाभ्यां सुसञ्छन्ने पाण्डराभ्यामुभे तदा ।
अज्ञाते कस्यचित्ते तु जहतुस्ते चतुष्पथे ॥ २.१७.५० ॥
दोन पांढऱ्या रेशमी वस्त्रांनी नीट झाकून, कोणाला कळू न देता, त्यांनी ते दोन्ही चौरस्त्यावर सोडून दिले.
2.17.51
ततो विविशतुर्धात्र्यौ पुनरन्तः पुरं तदा ।
कथयामासतुरुभे देवीभ्यां तु पृथक्पृथक् ॥ २.१७.५१ ॥
मग त्या दोन धात्री पुन्हा अंतःपुरात शिरल आणि दोन्ही राण्यांना वेगवेगळे सांगितले.
2.17.52
ते चतुष्पथनिक्षिप्ते जरा नामाथ राक्षसी ।
जग्राह मनुजव्याघ्र मांसशोणितभोजना ॥ २.१७.५२ ॥
हे नरव्याघ्रा! चौरस्त्यावर ठेवलेल्या त्या दोघांना मांस-रक्त खाणाऱ्या जरा नावाच्या राक्षसीने उचलले.
2.17.53
कर्तुकामा सुखवहे शकले सा तु राक्षसी ।
संयोजयामास तदा विधानबलचोदिता ॥ २.१७.५३ ॥
सुखकारक करण्याच्या इच्छेने, नियतीच्या बळाने प्रेरित होऊन त्या राक्षसीने ते दोन तुकडे तेव्हा जोडले.
2.17.54
ते समानीतमात्रे तु शकले पुरुषर्षभ ।
एकमूर्तिधरो वीरः कुमारः समपद्यत ॥ २.१७.५४ ॥
हे पुरुषर्षभा! ते दोन तुकडे एकत्र जोडले जाताच, एकच देह धारण करणारा वीर कुमार उत्पन्न झाला.
2.17.55
ततः सा राक्षसी राजन्विस्मयोत्फुल्ललोचना ।
न शशाक समुद्वोदुं वज्रसारमयं शिशुम् ॥ २.१७.५५ ॥
तेव्हा ती राक्षसी, हे राजा, आश्चर्याने विस्फारलेल्या डोळ्यांनी, वज्रसारापासून बनलेल्या त्या बालकाला उचलू शकली नाही.
2.17.56
बालस्ताम्रतलं मुष्टिं कृत्वा चास्ये निधाय सः ।
प्राक्रोशदतिसंरब्धः सतोय इव तोयदः ॥ २.१७.५६ ॥
त्या बालकाने तांबड्या तळहाताची मूठ करून तोंडात घातली आणि पाण्याने भरलेल्या मेघाप्रमाणे अत्यंत संतापून आक्रोश केला.
2.17.57
तेन शब्देन सम्भ्रान्तः सहसाऽन्तः पुरे जनः ।
निर्जगाम नरव्याघ्र राज्ञा सह परन्तप ॥ २.१७.५७ ॥
त्या आवाजाने अंतःपुरातील लोक अचानक घाबरले आणि हे नरव्याघ्रा, परंतपा, राजासह बाहेर पडले.
2.17.58
ते चाबले परिम्लाने पयः पूर्णपयोधरे ।
निराशे पुत्रलाभाय सहसैवाब्यगच्छताम् ॥ २.१७.५८ ॥
ते दोघीही दुर्बल, कोमेजलेल्या, दुधाने भरलेल्या स्तनांच्या राण्या पुत्रप्राप्तीची आशा सोडून अचानक तेथून निघून गेल्या.
2.17.59
ते च दृष्ट्वा तथाभूते राजानं चेष्टसंततिम् ।
तं च बालं सुबलिनं चिन्तयामास राक्षसी ॥ २.१७.५९ ॥
ती राक्षसी राजाला त्या अवस्थेत आणि त्याचे सततचे प्रयत्न पाहून, त्या अतिबलवान बालकाचा विचार करू लागली.
2.17.60
नार्हामि विषये राज्ञो वसन्ती पुत्रगृद्धिनः ।
बालं पुत्रमिमं हन्तुं धार्मिकस्य महात्मनः ॥ २.१७.६० ॥
पुत्राची इच्छा करणाऱ्या या राजाच्या राज्यात राहून, धार्मिक महात्मा राजाच्या या बालपुत्राला मारणे मला योग्य नाही.
2.17.61
सा तं बालमुपादाय मेघलेखेन भास्करम् ।
कृत्वा च मानुषं रूपमुवाच वसुधाधिपम् ॥ २.१७.६१ ॥
तिने त्या बालकाला उचलून घेतले, मेघरेषेसह सूर्यासारखी तेजस्वी होऊन, मानवी रूप धारण करून पृथ्वीच्या अधिपतीला म्हटले.
2.17.62
बृहद्रथ सुतस्तेऽयं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ।
तव पत्नीद्वये जातो द्विजातिवरशासनात्।
धात्रीजनपरित्यक्तो मयाऽयं परिरक्षितः ॥ २.१७.६२ ॥
हे बृहद्रथा, हा तुझा पुत्र आहे; मी तुला हा दिला आहे, याचा स्वीकार कर. श्रेष्ठ ब्राह्मणाच्या वराज्ञेने तुझ्या दोन पत्नींपासून हा जन्मला. धात्रींनी टाकलेल्या ह्याचे मी रक्षण केले आहे.
2.17.63
ततस्ते भरतश्रेष्ठ काशिराजसुते शुभे ।
तं बालमभिपद्याशु प्रस्रवैरभ्यषिञ्जताम् ॥ २.१७.६३ ॥
मग, हे भरतश्रेष्ठा, काशीराजाच्या दोन शुभ कन्यांनी त्वरेने त्या बालकाजवळ जाऊन दुधाने त्याला अभिषेक केला.
2.17.64
ततः स राजा संहृष्टः सर्वं तदुपलभ्य च ।
अपृच्छद्धेमगर्भाभां राक्षसीं तामराक्षसीम् ॥ २.१७.६४ ॥
मग तो राजा हर्षित होऊन सर्व जाणून, सुवर्णकांतीच्या त्या राक्षसीला—खरे तर जी राक्षसी नव्हती—विचारू लागला.
2.17.65
कात्वं कमलगर्भाभे मम पुत्रप्रदायिनी ।
कामं मा ब्रूहि कल्याणि देवता प्रतिभासि मे ॥ २.१७.६५ ॥
कमलगर्भासारख्या तेजस्वी स्त्रिये, माझ्या पुत्राला देणारी, तू कोण आहेस? हे कल्याणी, तुला जे हवे ते सांग; मला तू देवतेसारखी भासतेस.