મહાભારત · અધ્યાય 2.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.17.1
जातस्य भारते वंशे तथा कुन्त्याः सुतस्य च ।
या वै युक्ता मतिः सेयमर्जुनेन प्रदर्शिता ॥ २.१७.१ ॥
ભરતવંશમાં જન્મેલા, કુંતીના પુત્ર અર્જુને બતાવેલી યોગ્ય બુદ્ધિ આ જ છે.
2.17.2
न स्म मृत्युं वयं विद्म रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
न चापि कञ्चिदमरमयुद्धेनानुशुश्रुम ॥ २.१७.२ ॥
રાત્રે કે દિવસે મૃત્યુ ક્યારે આવશે તે આપણે જાણતા નથી; યુદ્ધ વિના અમર થયેલા કોઈને આપણે સાંભળ્યા નથી.
2.17.3
एतावदेव पुरुषैः कार्यं हृदयतोषणम् ।
नयेन विधिदृष्टेन यदुपक्रमते परान् ॥ २.१७.३ ॥
માણસોએ આટલું જ કરવું: વિધિએ કહેલી નીતિથી શત્રુ પર આક્રમણ કરીને હૃદયને પ્રસન્ન કરવું.
2.17.4
सुनयस्यानपायस्य संयोगे परमः क्रमः ।
सङ्गत्या जायतेऽसाम्यं साम्यं च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.४ ॥
ઉત્તમ, અચૂક નીતિના સંયોગમાં આ જ શ્રેષ્ઠ ક્રમ છે; સંગતિથી અસમાનતા જન્મે છે, બંનેમાં સમાનતા રહેતી નથી.
2.17.5
अनयस्यानुपायस्य संयुगे परमः क्षयटः ।
संशयो जायते साम्याज्जयश्च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.५ ॥
ખરાબ નીતિ અને ઉપાય વગરના યુદ્ધમાં સર્વોચ્ચ પરિણામ વિનાશ છે; સમાનતાથી સંશય જન્મે છે, બેમાંથી કોઈનો વિજય થતો નથી.
2.17.6
ते वयं नयमास्थाय शत्रुदेशसमीपगाः ।
कथमन्तं न गच्छेम वृक्षस्येव नदीरयाः
पररन्ध्रे पराक्रान्ताः स्वरन्ध्रावरणे स्थिताः ॥ २.१७.६ ॥
નીતિનો આશરો લઈને શત્રુદેશની નજીક જતા આપણે, નદીનો પ્રવાહ વૃક્ષને જેમ, તેમ અંતને કેમ ન પહોંચીએ? શત્રુના નબળા સ્થાન પર આક્રમણ કરીને પોતાના નબળા સ્થાનની રક્ષા કરતા ઊભા રહીએ.
2.17.7
व्यूढानीकैरतिबलैर्न युद्व्येदरिभिः सह ।
इति बुद्धिमतां नीतिस्तन्ममापीह रोचते ॥ २.१७.७ ॥
વ્યૂહબદ્ધ સેનાઓ અને અતિબળવાન શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ ન કરવું; આ બુદ્ધિમાનોની નીતિ છે, અને અહીં મને પણ એ જ ગમે છે.
2.17.8
अनवद्या ह्यसम्बुद्धाः प्रविष्टाः शत्रुसद्म तत् ।
शत्रुदेशमुपाक्रम्य तं कामं प्राप्नुयामहे ॥ २.१७.८ ॥
નિર્દોષ અને અજાણ્યા રહીને આપણે એ શત્રુના નિવાસમાં પ્રવેશીએ; શત્રુદેશની નજીક જઈને એ ઇચ્છા પૂર્ણ કરી શકીશું.
2.17.9
एको ह्येव श्रियं नित्यं बिभर्ति पुरुषर्षभः ।
अन्तरात्मेव भूतानां तत्क्षयं नैव लक्षये ॥ २.१७.९ ॥
એકલો જ, પુરુષોમાં વૃષભ સમાન, સદા સંપત્તિ ધારણ કરે છે, જીવોમાં અંતરાત્માની જેમ; તેનો ક્ષય હું જોતો નથી.
2.17.10
अथवैनं निहत्याजौ शेषेणापि समाहताः ।
प्राप्नुयाम ततः स्वर्गं ज्ञातित्राणपरायणाः ॥ २.१७.१० ॥
અથવા તેને યુદ્ધમાં મારીને, બાકીનાઓથી પણ આઘાત પામીને, સ્વજનોના રક્ષણમાં તત્પર રહીને, પછી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરીશું.
2.17.11
कृष्ण कोऽयं जरासन्धः किंवीर्यः किम्पराक्रमः ।
यस्त्वां स्पृष्ट्वाऽग्निसदृशं न दग्धः शलभो यथा ॥ २.१७.११ ॥
હે કૃષ્ણ, આ જરાસંધ કોણ છે? તેનું વીર્ય કેવું છે, પરાક્રમ કેવું છે? જે તને અગ્નિ સમાન સ્પર્શીને પણ પતંગિયાની જેમ બળી ન ગયો?
2.17.12
शृणु राजञ्जरासन्धो यद्वीर्यो यत्पराक्रमः ।
यथा चोपेक्षितोऽस्माभिर्बहुशः कृतविप्रियः ॥ २.१७.१२ ॥
સાંભળ, હે રાજન્, જરાસંધનું વીર્ય અને પરાક્રમ કેવું છે, અને અનેક વાર અપરાધ કરવા છતાં આપણે તેને કેવી રીતે અવગણ્યો.
2.17.13
अक्षौहिणीनां तिसृणां पतिः समरदर्पितः ।
राजा बृहद्रथो नाम मगधाधिपतिर्बली ॥ २.१७.१३ ॥
ત્રણ અક્ષૌહિણી સેનાઓનો સ્વામી, યુદ્ધમાં ગર્વિત, બૃહદ્રથ નામનો રાજા, મગધનો અધિપતિ, બળવાન.
2.17.14
रूपवान्वीर्यसम्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः ।
नित्यं दीक्षाङ्किततनुः शतक्रतुरिवापरः ॥ २.१७.१४ ॥
રૂપવાન, વીર્યસંપન્ન, શ્રીમાન, અતુલ પરાક્રમી, સદા દીક્ષાચિહ્નોથી અંકિત શરીરવાળો, જાણે બીજો શતક્રતુ ઇન્દ્ર.
2.17.15
तेजसा सूर्यसङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः ।
यश्चान्तकसमः क्रोधे श्रिया वैश्रवणोपमः ॥ २.१७.१५ ॥
તેજમાં સૂર્ય સમાન, ક્ષમામાં પૃથ્વી સમાન, ક્રોધમાં યમ સમાન, અને શ્રીમાં કુબેર સમાન.
2.17.16
स्वराज्यं कारयामास मगधेषु गिरिव्रजे ।
तस्याभिजनसंयुक्तैर्गणैर्भरतसत्तम।
व्याप्तेयं पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः ॥ २.१७.१६ ॥
તેણે મગધમાં ગિરિવ્રજમાં પોતાનું રાજ્ય ચલાવ્યું. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેના કુળજનો સહિતના ગણોથી આ સંપૂર્ણ પૃથ્વી સૂર્યનાં કિરણોની જેમ વ્યાપ્ત હતી.
2.17.17
स काशिराजस्य सुते यमजे भरतर्षभः ।
उपयेमे महावीर्यो रूपद्रविणसंयुते।
तयोश्चकार समयं मिथः स पुरुषर्षभः ॥ २.१७.१७ ॥
તે ભરતવૃષભ, મહાવીર્ય, કાશીરાજની રૂપ અને ધનથી યુક્ત જોડિયા પુત્રીઓ સાથે પરણ્યા. તે પુરુષવૃષભે તેમની બંને સાથે પરસ્પર એક કરાર કર્યો.
2.17.18
नातिवर्तिष्य इत्येवं पत्नीभ्यां सन्निधौ तदा ।
स ताभ्यां शुशुभे राजा पत्नीभ्यां वसुधाधिपः ॥ २.१७.१८ ॥
'હું ઉલ્લંઘન નહીં કરું', એ રીતે ત્યારે બંને પત્નીઓની સમક્ષ (તેણે પ્રતિજ્ઞા કરી). તે રાજા, પૃથ્વીનો અધિપતિ, તે બે પત્નીઓ સાથે શોભ્યો.
2.17.19
प्रियाम्भामनुरूपाभ्यां करेणुभ्यामिव द्विपः ।
तयोर्मध्यगतश्चापि रराज वसुधाधिपः ॥ २.१७.१९ ॥
પ્રિય અને અનુરૂપ બે પત્નીઓની વચ્ચે, બે હાથણીઓ વચ્ચેના હાથીની જેમ, તે વસુધાધિપ શોભ્યા.
2.17.20
गङ्गायमुनयोर्मध्ये मूर्तिमानिव सागरः ।
विषयेषु निमग्रस्य तस्य यौवनमत्यगात् ॥ २.१७.२० ॥
ગંગા અને યમુનાની વચ્ચે મૂર્તિમાન સાગરની જેમ, વિષયોમાં ડૂબેલા તેમનું યૌવન વીતી ગયું.
2.17.21
न च वंशकरः पुत्रस्तस्याजायत कश्चन ।
मङ्गलैर्बभिर्होमैः पुत्रकामाभिरिष्टिभिः ॥ २.१७.२१ ॥
તેમને વંશ ચલાવનાર કોઈ પુત્ર જન્મ્યો નહિ. મંગલ, …, હોમ અને પુત્રકામનાની ઇષ્ટિઓ વડે પણ.
2.17.22
नाससाद नृपश्रेष्ठः पुत्रं कुलविवर्धनम् ।
स भार्याभ्यां च सहितो निर्वेदमगमद्धृशम् ॥ २.१७.२२ ॥
નૃપશ્રેષ્ઠને કુળ વધારનાર પુત્ર મળ્યો નહિ. બે પત્નીઓ સાથે હોવા છતાં તે અત્યંત નિર્વેદ પામ્યા.
2.17.23
राज्यं चापि परित्यज्य तपोवनमथाश्रयत् ।
वार्यमाणः प्रकृतिभिर्नृपभक्त्या विशाम्पते ॥ २.१७.२३ ॥
રાજ્ય પણ ત્યજીને તે તપોવનનો આશ્રય લઈ ગયા. હે પ્રજાપતિ, પ્રજાજનોએ રાજભક્તિથી રોક્યા છતાં.
2.17.24
अथ काक्षीवतः पुत्रं गौतमस्य महात्मनः ।
शुश्राव तपसि श्रेष्ठमुदारं चण्डकौशिकम् ॥ २.१७.२४ ॥
પછી તેણે મહાત્મા ગૌતમના પુત્ર કાક્ષીવતને વિશે સાંભળ્યું — તપમાં શ્રેષ્ઠ અને ઉદાર ચંડકૌશિક.
2.17.25
यदृच्छयाऽऽगतं तं तु वृक्षमूलमुपाश्रितम् ।
पत्नीभ्यां सहितो राजा सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ २.१७.२५ ॥
યદૃચ્છાએ આવેલા અને વૃક્ષમૂળે બેઠેલા તે મુનિને, બે પત્નીઓ સાથેના રાજાએ સર્વ પ્રયત્નોથી પ્રસન્ન કર્યા.
2.17.26
बृहद्रथं च स ऋषिर्यथावच्चाभ्यनन्दत ।
उपविष्टः स तेनाथ अनुज्ञातो महात्मना ॥ २.१७.२६ ॥
તે ઋષિએ બૃહદ્રથનું યથાવિધિ સ્વાગત કર્યું; પછી એ મહાત્માની અનુમતિથી તે બેઠો.
2.17.27
तमपृच्छत्तदा विप्रः किमागमनमित्यथ ।
विप्रैरनुगतस्यैव पत्नीभ्यां सहितस्य च ॥ २.१७.२७ ॥
ત્યારે તે બ્રાહ્મણે તેને પૂછ્યું, 'તમારા આગમનનું કારણ શું?' — જે બ્રાહ્મણોથી અનુસરાયેલો અને બે પત્નીઓ સાથેનો હતો.
2.17.28
स उवाच मुनिं राजा भगवन्नास्ति मे सुतः ।
अपुत्रस्य तु राज्येन वृद्धत्वे किं प्रयोजनम् ॥ २.१७.२८ ॥
રાજાએ મુનિને કહ્યું — 'હે ભગવન્, મને પુત્ર નથી. પુત્રહીનને રાજ્યથી અને વૃદ્ધાવસ્થામાં શું પ્રયોજન?'
2.17.29
सोऽहं तपश्चरिष्यामि पत्नीभ्यां सहितो वने ।
नाप्रजस्य मुने किर्तिः स्वधा चैवाक्षया भवेत्।
एवमुक्तः स राज्ञा तु मुनिः कारुण्यमागतः ॥ २.१७.२९ ॥
'તેથી હું બે પત્નીઓ સાથે વનમાં તપ કરીશ. હે મુનિ, પુત્રહીનની કીર્તિ અને સ્વધા-તર્પણ પણ અક્ષય થતાં નથી.' રાજાએ એમ કહ્યું ત્યારે તે મુનિ કરુણાથી ભરાઈ ગયા.
2.17.30
तमब्रवीत्सत्यधृतिः सत्यवागृषिसत्तमः ।
परितुष्टोऽस्मि राजेन्द्र वरं वरय सुव्रत ॥ २.१७.३० ॥
સત્યધૃતિ, સત્યવાદી એ ઋષિશ્રેષ્ઠે તેને કહ્યું — 'હે રાજેન્દ્ર, હું પ્રસન્ન થયો છું. હે સુવ્રત, વર માગી લે.'
2.17.31
ततः सभार्यः प्रणतस्तमुवाच बृहद्रथः ।
पुत्रदर्शननैराश्याद्बाष्पसन्दिग्धया गिरा ॥ २.१७.३१ ॥
ત્યારે પત્ની સહિત નમીને બૃહદ્રથે પુત્રદર્શનની નિરાશાથી આંસુભરી વાણીમાં તેમને કહ્યું.
2.17.32
भगवन् राज्यमुत्सृज्य प्रस्थितस्य तपोवनम् ।
किं वरेणाल्पभाग्यस्य किं राज्येनाप्रजस्य मे ॥ २.१७.३२ ॥
ભગવન્, રાજ્ય છોડીને તપોવન તરફ પ્રયાણ કરેલા, અલ્પભાગ્ય અને નિઃસંતાન એવા મને વરથી શું અને રાજ્યથી શું?
2.17.33
एतच्छ्रुत्वा मुनिर्ध्यानमगमन्क्षुभितेन्द्रियः ।
तस्यैव चाम्रवृक्षस्य छायायां समुपाविशत ॥ २.१७.३३ ॥
આ સાંભળીને મુનિ ક્ષુબ્ધ ઇન્દ્રિયોથી ધ્યાનમાં લીન થયા અને તે જ આંબાના વૃક્ષની છાયામાં બેઠા.
2.17.34
तस्योपविष्टस्य मुनेरुत्सङ्गे निपपात ह ।
अवानमशुकादष्टमेकमाम्रफलं किल ॥ २.१७.३४ ॥
બેઠેલા મુનિના ખોળામાં પોપટે કરડેલું એક કેરીનું ફળ પડ્યું.
2.17.35
तत्प्रगृह्य मुनिश्रेष्ठो हृदयेनाभिमन्त्र्य च ।
राज्ञे ददावप्रतिमं पुत्रसम्प्राप्तिकारणम् ॥ २.१७.३५ ॥
તે ફળ લઈને મુનિશ્રેષ્ઠે હૃદયથી મંત્રથી અભિમંત્રિત કરીને પુત્રપ્રાપ્તિનું અજોડ કારણ એવું તે ફળ રાજાને આપ્યું.
2.17.36
उवाच च महाप्राज्ञस्तं राजानं महामुनिः ।
गच्छ राजन्कृतार्थोऽसि निवर्तस्व नराधिप ॥ २.१७.३६ ॥
મહાપ્રાજ્ઞ એ મહામુનિએ રાજાને કહ્યું—જાઓ, રાજન્, તમારું કાર્ય સિદ્ધ થયું છે; હે નરાધિપ, પાછા ફરો.
2.17.37
एष ते तनयो राजन्मा तपेह तपोवने ।
प्रजाः पालय धर्मेण एव धर्मो महीक्षिताम् ॥ २.१७.३७ ॥
હે રાજન, આ તમારો પુત્ર છે. આ તપોવનમાં તપ ન કરો. ધર્મથી પ્રજાનું પાલન કરો; રાજાઓનો ધર્મ આ જ છે.
2.17.38
यजस्व विविधैर्यज्ञैरिन्द्रं तर्पय चेन्दुना ।
पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य तत आश्रममाव्रज ॥ २.१७.३८ ॥
વિવિધ યજ્ઞો કરો અને સોમથી ઇન્દ્રને તૃપ્ત કરો. પુત્રને રાજ્યમાં સ્થાપિત કરીને પછી આશ્રમે જાઓ.
2.17.39
अष्टौ वरान्प्रयच्छामि तव पुत्रस्य पार्थिव ।
ब्रह्मण्यत्वमजेयत्वं युद्धेषु च तथा मतिः ॥ २.१७.३९ ॥
હે રાજન, તમારા પુત્રને હું આઠ વરદાન આપું છું: બ્રાહ્મણો પ્રત્યે ભક્તિ, અજેયતા, યુદ્ધોમાં બુદ્ધિ,
2.17.40
प्रियातिथेयतां चैव दीनानामन्ववेक्षणम् ।
तथा बलं च सुभहल्लोके कीर्ति च शाश्वतीम् ॥ २.१७.४० ॥
અતિથિસત્કાર, દીનોની સંભાળ, જગતમાં મહાન બળ, અને શાશ્વત કીર્તિ,
2.17.41
अनुरागं प्रजानां चेत्येवमष्टौ वरान्नृप ।
गच्छ त्वं कृतकृत्योऽसि निवर्तस्व जनाधिप ॥ २.१७.४१ ॥
પ્રજા પ્રત્યે અનુરાગ—આ રીતે આ આઠ વરદાન છે, હે નૃપ. જાઓ, તમારું કાર્ય પૂર્ણ થયું; પાછા ફરો, હે જનાધિપ.
2.17.42
अनुज्ञातः स ऋषिणा पत्नीभ्यां सहितो नृपः ।
पौरैरनुगतश्चापि विवेश स्वपुरं ततः ॥ २.१७.४२ ॥
ઋષિની અનુમતિ મેળવી, બે પત્નીઓ સહિત, નાગરિકોએ અનુસરેલો તે રાજા પછી પોતાના નગરમાં પ્રવેશ્યો.
2.17.43
यथासमयमाज्ञाय तदा स नृपसत्तमः ।
द्वाभ्यामेकं फलं प्रादात्पत्नीभ्यां भरतर्षभ ॥ २.१७.४३ ॥
ત્યારે તે નૃપશ્રેષ્ઠે યોગ્ય સમય જાણીને, હે ભરતર્ષભ, બે પત્નીઓને એક ફળ આપ્યું.
2.17.44
मुनेश्च बहुमानेन कालस्य च विपर्ययात् ।
ते तदाम्रं द्विधा कृत्वा भक्षयामासतुः शुभे। ॥ २.१७.४४ ॥
મુનિ પ્રત્યેના મોટા આદરથી અને કાળના વિપર્યયથી, હે શુભે, તેઓ બંનેએ તે કેરીને બે ભાગ કરીને ખાધી.
2.17.45
तयोः समभवद्गर्भः फलप्राशनसम्भवः ।
ते च दृष्ट्वा स नृपतिः परां मुदमवाप ह ॥ २.१७.४५ ॥
તે ફળ ખાવાથી તે બંનેને ગર્ભ રહ્યો; તેમને જોઈને તે રાજાને પરમ આનંદ થયો.
2.17.46
अथ काले महाप्राज्ञ यथासमयमागते ।
जायेतामुभे राजञ्शरीरशकले तदा ॥ २.१७.४६ ॥
પછી, હે મહાપ્રાજ્ઞ, યોગ્ય સમય આવતાં, હે રાજન્, ત્યારે બંનેના બે શરીરખંડ જન્મ્યા.
2.17.47
एकाक्षिबाहुचरणे अर्धोदरमुखस्फिचे ।
दृष्ट्वा शरीरशकले प्रवेपतुरुभे भृशम् ॥ २.१७.४७ ॥
એક આંખ, એક હાથ, એક પગ, અડધું પેટ, અડધું મોં અને અડધા નિતંબવાળા તે શરીરખંડો જોઈને બંને અતિશય કંપી ઊઠી.
2.17.48
उद्विग्रे सह संमन्त्र्य ते भगित्यौ तदाऽबले ।
सजीवे प्राणिशकले तत्यजाते सुदुःखिते ॥ २.१७.४८ ॥
હે અબલે, ત્યારે વ્યાકુળ થઈને સાથે વિચાર કરીને, તે બંને બહેનોએ અતિશય દુઃખી થઈને જીવતા તે શરીરખંડોનો ત્યાગ કર્યો.
2.17.49
तयोर्धात्र्यौ सुसंवीते कृत्वा ते गर्भसम्प्लवे ।
निर्गम्यान्तः पुरद्वारात्समुत्सृज्याभिजग्मतुः ॥ २.१७.४९ ॥
તે બે ધાત્રીઓએ તેમને સારી રીતે વીંટાળીને, ગર્ભ-પ્રવાહમાં અંતઃપુરના દ્વારમાંથી બહાર નીકળીને, તેમને છોડી દઈ ચાલી ગઈ.
2.17.50
दुकूलाभ्यां सुसञ्छन्ने पाण्डराभ्यामुभे तदा ।
अज्ञाते कस्यचित्ते तु जहतुस्ते चतुष्पथे ॥ २.१७.५० ॥
બે સફેદ રેશમી વસ્ત્રોથી સારી રીતે ઢાંકીને, કોઈને ખબર ન પડે તેમ, તેમણે બંનેને ચાર રસ્તે છોડી દીધા.
2.17.51
ततो विविशतुर्धात्र्यौ पुनरन्तः पुरं तदा ।
कथयामासतुरुभे देवीभ्यां तु पृथक्पृथक् ॥ २.१७.५१ ॥
પછી તે બે ધાત્રીઓ ફરી અંતઃપુરમાં પ્રવેશી અને બંને રાણીઓને અલગ અલગ કહ્યું.
2.17.52
ते चतुष्पथनिक्षिप्ते जरा नामाथ राक्षसी ।
जग्राह मनुजव्याघ्र मांसशोणितभोजना ॥ २.१७.५२ ॥
હે મનુષ્યવ્યાઘ્ર! ચાર રસ્તે મૂકાયેલા તે બંનેને જરા નામની માંસ-રક્ત ભક્ષણ કરતી રાક્ષસીએ ઉપાડી લીધા.
2.17.53
कर्तुकामा सुखवहे शकले सा तु राक्षसी ।
संयोजयामास तदा विधानबलचोदिता ॥ २.१७.५३ ॥
સુખદાયક બનાવવાની ઇચ્છાથી, વિધિના બળથી પ્રેરાઈને તે રાક્ષસીએ તે બે ટુકડા ત્યારે જોડી દીધા.
2.17.54
ते समानीतमात्रे तु शकले पुरुषर्षभ ।
एकमूर्तिधरो वीरः कुमारः समपद्यत ॥ २.१७.५४ ॥
હે પુરુષર્ષભ! તે બે ટુકડા એકઠા થતાં જ, એક જ મૂર્તિ ધારણ કરનાર વીર કુમાર ઉત્પન્ન થયો.
2.17.55
ततः सा राक्षसी राजन्विस्मयोत्फुल्ललोचना ।
न शशाक समुद्वोदुं वज्रसारमयं शिशुम् ॥ २.१७.५५ ॥
ત્યારે તે રાક્ષસી, હે રાજન, આશ્ચર્યથી પહોળી આંખોવાળી, વજ્રસારમાંથી બનેલા તે શિશુને ઉપાડી શકી નહીં.
2.17.56
बालस्ताम्रतलं मुष्टिं कृत्वा चास्ये निधाय सः ।
प्राक्रोशदतिसंरब्धः सतोय इव तोयदः ॥ २.१७.५६ ॥
તે બાળકે રાતા તળિયાવાળી મુઠ્ઠી બનાવી મોંમાં મૂકી, અને પાણીભર્યા વાદળની જેમ અત્યંત ક્રોધથી બૂમ પાડી.
2.17.57
तेन शब्देन सम्भ्रान्तः सहसाऽन्तः पुरे जनः ।
निर्जगाम नरव्याघ्र राज्ञा सह परन्तप ॥ २.१७.५७ ॥
તે અવાજથી અંતઃપુરના લોકો અચાનક ગભરાઈ ગયા, અને હે નરવ્યાઘ્ર, હે પરંતપ, રાજાની સાથે બહાર નીકળ્યા.
2.17.58
ते चाबले परिम्लाने पयः पूर्णपयोधरे ।
निराशे पुत्रलाभाय सहसैवाब्यगच्छताम् ॥ २.१७.५८ ॥
તે બંને દુર્બળ, કરમાયેલી, દૂધથી ભરેલા સ્તનવાળી રાણીઓ પુત્રપ્રાપ્તિની આશા ગુમાવીને અચાનક ત્યાંથી ચાલી ગઈ.
2.17.59
ते च दृष्ट्वा तथाभूते राजानं चेष्टसंततिम् ।
तं च बालं सुबलिनं चिन्तयामास राक्षसी ॥ २.१७.५९ ॥
તે રાક્ષસીએ રાજાને તે સ્થિતિમાં અને તેમના સતત પ્રયત્નો જોઈને, તે અતિબળવાન બાળક વિશે વિચાર કર્યો.
2.17.60
नार्हामि विषये राज्ञो वसन्ती पुत्रगृद्धिनः ।
बालं पुत्रमिमं हन्तुं धार्मिकस्य महात्मनः ॥ २.१७.६० ॥
પુત્રની ઇચ્છા રાખનારા આ રાજાના રાજ્યમાં રહીને, ધાર્મિક મહાત્મા રાજાના આ બાળપુત્રને મારવો મારા માટે યોગ્ય નથી.
2.17.61
सा तं बालमुपादाय मेघलेखेन भास्करम् ।
कृत्वा च मानुषं रूपमुवाच वसुधाधिपम् ॥ २.१७.६१ ॥
તેણે તે બાળકને ઉપાડીને, મેઘરેખા સાથે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી થઈ, માનવ રૂપ ધારણ કરી પૃથ્વીના અધિપતિને કહ્યું.
2.17.62
बृहद्रथ सुतस्तेऽयं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ।
तव पत्नीद्वये जातो द्विजातिवरशासनात्।
धात्रीजनपरित्यक्तो मयाऽयं परिरक्षितः ॥ २.१७.६२ ॥
હે બૃહદ્રથ, આ તારો પુત્ર છે; મેં તને આપ્યો છે, સ્વીકાર. શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણના વરાજ્ઞાથી તારી બે પત્નીઓમાં એ જન્મ્યો. ધાત્રીઓએ ત્યજેલા આને મેં રક્ષ્યો છે.
2.17.63
ततस्ते भरतश्रेष्ठ काशिराजसुते शुभे ।
तं बालमभिपद्याशु प्रस्रवैरभ्यषिञ्जताम् ॥ २.१७.६३ ॥
ત્યારે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કાશીરાજની બે શુભ પુત્રીઓએ ઝડપથી તે બાળક પાસે જઈને દૂધથી તેને સિંચ્યો.
2.17.64
ततः स राजा संहृष्टः सर्वं तदुपलभ्य च ।
अपृच्छद्धेमगर्भाभां राक्षसीं तामराक्षसीम् ॥ २.१७.६४ ॥
ત્યારે તે રાજા હર્ષિત થઈ બધું સમજીને, સુવર્ણ જેવી કાંતિવાળી તે રાક્ષસીને—ખરેખર જે રાક્ષસી નહોતી—પૂછવા લાગ્યો.
2.17.65
कात्वं कमलगर्भाभे मम पुत्रप्रदायिनी ।
कामं मा ब्रूहि कल्याणि देवता प्रतिभासि मे ॥ २.१७.६५ ॥
કમળગર્ભ સમી આભા ધરાવનારી, મને પુત્ર આપનારી, તું કોણ છે? હે કલ્યાણી, જે ઇચ્છે તે કહે; મને તું દેવી જેવી લાગે છે.