ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 2.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.17.1
जातस्य भारते वंशे तथा कुन्त्याः सुतस्य च ।
या वै युक्ता मतिः सेयमर्जुनेन प्रदर्शिता ॥ २.१७.१ ॥
ଭରତ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଯେଉଁ ଉଚିତ ବୁଦ୍ଧି ଦେଖାଇଥିଲେ, ତାହା ଏହିଟି।
2.17.2
न स्म मृत्युं वयं विद्म रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
न चापि कञ्चिदमरमयुद्धेनानुशुश्रुम ॥ २.१७.२ ॥
ରାତ୍ରି କି ଦିବସରେ ମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଆସିବ ତାହା ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ; ଯୁଦ୍ଧ ବିନା ଅମର ହୋଇଥିବା କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶୁଣି ନାହୁଁ।
2.17.3
एतावदेव पुरुषैः कार्यं हृदयतोषणम् ।
नयेन विधिदृष्टेन यदुपक्रमते परान् ॥ २.१७.३ ॥
ମଣିଷମାନଙ୍କର କରଣୀୟ ଏତିକି: ବିଧିସମ୍ମତ ନୀତିରେ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ମନକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା।
2.17.4
सुनयस्यानपायस्य संयोगे परमः क्रमः ।
सङ्गत्या जायतेऽसाम्यं साम्यं च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.४ ॥
ଉତ୍ତମ, ଅଚୁକ ନୀତିର ସଂଯୋଗରେ ଏହା ହିଁ ପରମ କ୍ରମ; ସଂସର୍ଗରେ ଅସମାନତା ଜନ୍ମେ, ଦୁଇ ପକ୍ଷର ସମତା ରହେ ନାହିଁ।
2.17.5
अनयस्यानुपायस्य संयुगे परमः क्षयटः ।
संशयो जायते साम्याज्जयश्च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.५ ॥
ଖରାପ ନୀତି ଓ ଉପାୟହୀନ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରମ ଫଳ ବିନାଶ; ସମତାରୁ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମେ, ଦୁଇ ପକ୍ଷରୁ କାହାରିର ଜୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
2.17.6
ते वयं नयमास्थाय शत्रुदेशसमीपगाः ।
कथमन्तं न गच्छेम वृक्षस्येव नदीरयाः
पररन्ध्रे पराक्रान्ताः स्वरन्ध्रावरणे स्थिताः ॥ २.१७.६ ॥
ନୀତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଶତ୍ରୁଦେଶ ନିକଟକୁ ଯାଉଥିବା ଆମେ, ନଦୀର ସ୍ରୋତ ଗଛକୁ ଯେପରି, ସେପରି ଅନ୍ତକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିବୁ ନାହିଁ? ଶତ୍ରୁର ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ନିଜ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନ ରକ୍ଷା କରି ଠିଆ ହେଉ।
2.17.7
व्यूढानीकैरतिबलैर्न युद्व्येदरिभिः सह ।
इति बुद्धिमतां नीतिस्तन्ममापीह रोचते ॥ २.१७.७ ॥
ବ୍ୟୂହିତ ସେନା ଓ ଅତିବଳବାନ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ନୀତି, ଏଠାରେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଭଲ ଲାଗେ।
2.17.8
अनवद्या ह्यसम्बुद्धाः प्रविष्टाः शत्रुसद्म तत् ।
शत्रुदेशमुपाक्रम्य तं कामं प्राप्नुयामहे ॥ २.१७.८ ॥
ନିର୍ଦୋଷ ଓ ଅଜଣା ରହି ଆମେ ସେଇ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା; ଶତ୍ରୁଦେଶ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବା।
2.17.9
एको ह्येव श्रियं नित्यं बिभर्ति पुरुषर्षभः ।
अन्तरात्मेव भूतानां तत्क्षयं नैव लक्षये ॥ २.१७.९ ॥
ଏକା ହିଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ପରି, ସଦା ସମ୍ପଦ ଧାରଣ କରେ, ଜୀବମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ପରି; ତାହାର କ୍ଷୟ ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
2.17.10
अथवैनं निहत्याजौ शेषेणापि समाहताः ।
प्राप्नुयाम ततः स्वर्गं ज्ञातित्राणपरायणाः ॥ २.१७.१० ॥
ଅଥବା ତାହାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ, ଜ୍ଞାତିଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ନିରତ ହୋଇ, ତା'ପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବା।
2.17.11
कृष्ण कोऽयं जरासन्धः किंवीर्यः किम्पराक्रमः ।
यस्त्वां स्पृष्ट्वाऽग्निसदृशं न दग्धः शलभो यथा ॥ २.१७.११ ॥
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏହି ଜରାସନ୍ଧ କିଏ? ତାହାର ବୀର୍ଯ୍ୟ କିପରି, ପରାକ୍ରମ କିପରି? ଯେ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମଧ୍ୟ ପତଙ୍ଗ ପରି ଦଗ୍ଧ ହେଲା ନାହିଁ?
2.17.12
शृणु राजञ्जरासन्धो यद्वीर्यो यत्पराक्रमः ।
यथा चोपेक्षितोऽस्माभिर्बहुशः कृतविप्रियः ॥ २.१७.१२ ॥
ଶୁଣ, ହେ ରାଜନ୍, ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମ କିପରି, ଏବଂ ଅନେକ ଥର ଅପକାର କରିଥିଲେ ବି ଆମେ ତାହାକୁ କିପରି ଉପେକ୍ଷା କରିଥିଲୁ।
2.17.13
अक्षौहिणीनां तिसृणां पतिः समरदर्पितः ।
राजा बृहद्रथो नाम मगधाधिपतिर्बली ॥ २.१७.१३ ॥
ତିନି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ଅଧିପତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ, ବୃହଦ୍ରଥ ନାମକ ରାଜା, ମଗଧର ଅଧିପତି, ବଳବାନ।
2.17.14
रूपवान्वीर्यसम्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः ।
नित्यं दीक्षाङ्किततनुः शतक्रतुरिवापरः ॥ २.१७.१४ ॥
ରୂପବାନ, ବୀର୍ଯ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ, ଶ୍ରୀମାନ, ଅତୁଲ ବିକ୍ରମୀ, ସର୍ବଦା ଦୀକ୍ଷା ଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ ଶରୀର, ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର।
2.17.15
तेजसा सूर्यसङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः ।
यश्चान्तकसमः क्रोधे श्रिया वैश्रवणोपमः ॥ २.१७.१५ ॥
ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ, କ୍ଷମାରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ, କ୍ରୋଧରେ ଯମ ସମାନ, ଓ ଶ୍ରୀରେ କୁବେର ସମାନ।
2.17.16
स्वराज्यं कारयामास मगधेषु गिरिव्रजे ।
तस्याभिजनसंयुक्तैर्गणैर्भरतसत्तम।
व्याप्तेयं पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः ॥ २.१७.१६ ॥
ସେ ମଗଧରେ ଗିରିବ୍ରଜରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇଥିଲା। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ କୁଳଜନଙ୍କ ସହିତ ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପରି ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା।
2.17.17
स काशिराजस्य सुते यमजे भरतर्षभः ।
उपयेमे महावीर्यो रूपद्रविणसंयुते।
तयोश्चकार समयं मिथः स पुरुषर्षभः ॥ २.१७.१७ ॥
ସେ ଭରତବୃଷଭ, ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ, କାଶୀ ରାଜାଙ୍କ ରୂପ ଓ ଧନସମ୍ପନ୍ନ ଯମଜ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲା। ସେ ପୁରୁଷବୃଷଭ ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ପରସ୍ପର ଏକ ସମୟ ସ୍ଥିର କଲା।
2.17.18
नातिवर्तिष्य इत्येवं पत्नीभ्यां सन्निधौ तदा ।
स ताभ्यां शुशुभे राजा पत्नीभ्यां वसुधाधिपः ॥ २.१७.१८ ॥
'ମୁଁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି ନାହିଁ', ଏହିପରି ସେତେବେଳେ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସମକ୍ଷରେ (ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲା)। ସେ ରାଜା, ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ସେହି ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ହେଲା।
2.17.19
प्रियाम्भामनुरूपाभ्यां करेणुभ्यामिव द्विपः ।
तयोर्मध्यगतश्चापि रराज वसुधाधिपः ॥ २.१७.१९ ॥
ପ୍ରିୟ ଓ ଅନୁରୂପ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇ ହାତୀଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହାତୀ ପରି ସେହି ବସୁଧାଧିପ ଶୋଭିଲେ।
2.17.20
गङ्गायमुनयोर्मध्ये मूर्तिमानिव सागरः ।
विषयेषु निमग्रस्य तस्य यौवनमत्यगात् ॥ २.१७.२० ॥
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାର ମଧ୍ୟରେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ସାଗର ପରି, ବିଷୟରେ ନିମଜ୍ଜିତ ତାଙ୍କ ଯୌବନ ବିତିଗଲା।
2.17.21
न च वंशकरः पुत्रस्तस्याजायत कश्चन ।
मङ्गलैर्बभिर्होमैः पुत्रकामाभिरिष्टिभिः ॥ २.१७.२१ ॥
ତାଙ୍କର ବଂଶ ଚଲାଇବା ଲାୟକ କୌଣସି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା ନାହିଁ। ମଙ୍ଗଳ, …, ହୋମ ଓ ପୁତ୍ରକାମନାର ଇଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରାମଧ୍ୟ।
2.17.22
नाससाद नृपश्रेष्ठः पुत्रं कुलविवर्धनम् ।
स भार्याभ्यां च सहितो निर्वेदमगमद्धृशम् ॥ २.१७.२२ ॥
ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳ ବଢ଼ାଇବା ପୁତ୍ର ପାଇଲେ ନାହିଁ। ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ବେଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
2.17.23
राज्यं चापि परित्यज्य तपोवनमथाश्रयत् ।
वार्यमाणः प्रकृतिभिर्नृपभक्त्या विशाम्पते ॥ २.१७.२३ ॥
ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ତପୋବନର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ହେ ପ୍ରଜାପତି, ପ୍ରଜାମାନେ ରାଜଭକ୍ତିରେ ବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ।
2.17.24
अथ काक्षीवतः पुत्रं गौतमस्य महात्मनः ।
शुश्राव तपसि श्रेष्ठमुदारं चण्डकौशिकम् ॥ २.१७.२४ ॥
ତା'ପରେ ସେ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ପୁତ୍ର କାକ୍ଷୀବତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ — ତପସ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉଦାର ଚଣ୍ଡକୌଶିକଙ୍କ ବିଷୟରେ।
2.17.25
यदृच्छयाऽऽगतं तं तु वृक्षमूलमुपाश्रितम् ।
पत्नीभ्यां सहितो राजा सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ २.१७.२५ ॥
ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ଆସି ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ଆଶ୍ରିତ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ, ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ରାଜା ସମସ୍ତ ଯତ୍ନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।
2.17.26
बृहद्रथं च स ऋषिर्यथावच्चाभ्यनन्दत ।
उपविष्टः स तेनाथ अनुज्ञातो महात्मना ॥ २.१७.२६ ॥
ସେହି ଋଷି ବୃହଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସ୍ୱାଗତ କଲେ; ପରେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେ ବସିଲେ।
2.17.27
तमपृच्छत्तदा विप्रः किमागमनमित्यथ ।
विप्रैरनुगतस्यैव पत्नीभ्यां सहितस्य च ॥ २.१७.२७ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ କ’ଣ?' — ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଗମିତ ଏବଂ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।
2.17.28
स उवाच मुनिं राजा भगवन्नास्ति मे सुतः ।
अपुत्रस्य तु राज्येन वृद्धत्वे किं प्रयोजनम् ॥ २.१७.२८ ॥
ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ହେ ଭଗବନ୍, ମୋର ପୁତ୍ର ନାହିଁ। ପୁତ୍ରହୀନ ଲୋକର ରାଜ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ କ’ଣ ପ୍ରୟୋଜନ?'
2.17.29
सोऽहं तपश्चरिष्यामि पत्नीभ्यां सहितो वने ।
नाप्रजस्य मुने किर्तिः स्वधा चैवाक्षया भवेत्।
एवमुक्तः स राज्ञा तु मुनिः कारुण्यमागतः ॥ २.१७.२९ ॥
'ତେଣୁ ମୁଁ ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ ବନରେ ତପସ୍ୟା କରିବି। ହେ ମୁନି, ପୁତ୍ରହୀନର କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସ୍ୱଧା-ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ।' ରାଜା ଏପରି କହିବାରୁ ସେହି ମୁନି କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
2.17.30
तमब्रवीत्सत्यधृतिः सत्यवागृषिसत्तमः ।
परितुष्टोऽस्मि राजेन्द्र वरं वरय सुव्रत ॥ २.१७.३० ॥
ସତ୍ୟଧୃତି, ସତ୍ୟବାଦୀ ସେହି ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ମାଗ।'
2.17.31
ततः सभार्यः प्रणतस्तमुवाच बृहद्रथः ।
पुत्रदर्शननैराश्याद्बाष्पसन्दिग्धया गिरा ॥ २.१७.३१ ॥
ତା'ପରେ ପତ୍ନୀ ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି ବୃହଦ୍ରଥ ପୁତ୍ରଦର୍ଶନର ନିରାଶାରେ ଅଶ୍ରୁରୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.17.32
भगवन् राज्यमुत्सृज्य प्रस्थितस्य तपोवनम् ।
किं वरेणाल्पभाग्यस्य किं राज्येनाप्रजस्य मे ॥ २.१७.३२ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ତପୋବନକୁ ଯାଉଥିବା, ଅଳ୍ପଭାଗ୍ୟ ଓ ଅପୁତ୍ରକ ମୋ ପାଇଁ ବରରେ କ'ଣ ଓ ରାଜ୍ୟରେ କ'ଣ?
2.17.33
एतच्छ्रुत्वा मुनिर्ध्यानमगमन्क्षुभितेन्द्रियः ।
तस्यैव चाम्रवृक्षस्य छायायां समुपाविशत ॥ २.१७.३३ ॥
ଏହା ଶୁଣି ମୁନି କ୍ଷୁବ୍ଧ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଧ୍ୟାନରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ଆମ୍ବ ଗଛର ଛାୟାରେ ବସିଲେ।
2.17.34
तस्योपविष्टस्य मुनेरुत्सङ्गे निपपात ह ।
अवानमशुकादष्टमेकमाम्रफलं किल ॥ २.१७.३४ ॥
ବସିଥିବା ମୁନିଙ୍କ କୋଳରେ ଶୁକ କାମୁଡ଼ିଥିବା ଗୋଟିଏ ଆମ୍ବ ଖସି ପଡ଼ିଲା।
2.17.35
तत्प्रगृह्य मुनिश्रेष्ठो हृदयेनाभिमन्त्र्य च ।
राज्ञे ददावप्रतिमं पुत्रसम्प्राप्तिकारणम् ॥ २.१७.३५ ॥
ସେହି ଫଳ ନେଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିର ଅତୁଳନୀୟ କାରଣ ସେହି ଫଳଟି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ।
2.17.36
उवाच च महाप्राज्ञस्तं राजानं महामुनिः ।
गच्छ राजन्कृतार्थोऽसि निवर्तस्व नराधिप ॥ २.१७.३६ ॥
ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସେହି ମହାମୁନି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯାଅ ରାଜନ୍, ତୁମ୍ଭର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି; ହେ ନରାଧିପ, ଫେରିଯାଅ।
2.17.37
एष ते तनयो राजन्मा तपेह तपोवने ।
प्रजाः पालय धर्मेण एव धर्मो महीक्षिताम् ॥ २.१७.३७ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏହା ତୁମ ପୁତ୍ର। ଏ ତପୋବନରେ ତପସ୍ୟା କର ନାହିଁ। ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କର; ଭୂପାଳଙ୍କ ଧର୍ମ ଏହା।
2.17.38
यजस्व विविधैर्यज्ञैरिन्द्रं तर्पय चेन्दुना ।
पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य तत आश्रममाव्रज ॥ २.१७.३८ ॥
ବିବିଧ ଯଜ୍ଞ କର ଏବଂ ସୋମରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କର। ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ତା'ପରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ।
2.17.39
अष्टौ वरान्प्रयच्छामि तव पुत्रस्य पार्थिव ।
ब्रह्मण्यत्वमजेयत्वं युद्धेषु च तथा मतिः ॥ २.१७.३९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୁଁ ଆଠଟି ବର ଦେଉଛି: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ଅଜେୟତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ବୁଦ୍ଧି,
2.17.40
प्रियातिथेयतां चैव दीनानामन्ववेक्षणम् ।
तथा बलं च सुभहल्लोके कीर्ति च शाश्वतीम् ॥ २.१७.४० ॥
ଅତିଥି ସେବା, ଦୀନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯତ୍ନ, ଜଗତରେ ମହାବଳ, ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ କୀର୍ତ୍ତି,
2.17.41
अनुरागं प्रजानां चेत्येवमष्टौ वरान्नृप ।
गच्छ त्वं कृतकृत्योऽसि निवर्तस्व जनाधिप ॥ २.१७.४१ ॥
ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ—ଏହିପରି ଏହି ଆଠଟି ବର, ହେ ନୃପ। ଯାଅ, ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି; ଫେରି ଯାଅ, ହେ ଜନାଧିପ।
2.17.42
अनुज्ञातः स ऋषिणा पत्नीभ्यां सहितो नृपः ।
पौरैरनुगतश्चापि विवेश स्वपुरं ततः ॥ २.१७.४२ ॥
ଋଷିଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କ ସହିତ, ପୌରଜନଙ୍କ ଅନୁସରଣରେ, ସେ ରାଜା ତା'ପରେ ନିଜ ନଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.17.43
यथासमयमाज्ञाय तदा स नृपसत्तमः ।
द्वाभ्यामेकं फलं प्रादात्पत्नीभ्यां भरतर्षभ ॥ २.१७.४३ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଥା ସମୟ ବୁଝି, ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଫଳ ଦେଲେ।
2.17.44
मुनेश्च बहुमानेन कालस्य च विपर्ययात् ।
ते तदाम्रं द्विधा कृत्वा भक्षयामासतुः शुभे। ॥ २.१७.४४ ॥
ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ସମ୍ମାନ ଓ କାଳର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ହେତୁ, ହେ ଶୁଭେ, ସେମାନେ ଦୁହେଁ ସେ ଆମ୍ବକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି ଖାଇଲେ।
2.17.45
तयोः समभवद्गर्भः फलप्राशनसम्भवः ।
ते च दृष्ट्वा स नृपतिः परां मुदमवाप ह ॥ २.१७.४५ ॥
ସେହି ଫଳ ଖାଇବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ଦୁହିଁଙ୍କର ଗର୍ଭ ହେଲା; ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ରାଜା ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।
2.17.46
अथ काले महाप्राज्ञ यथासमयमागते ।
जायेतामुभे राजञ्शरीरशकले तदा ॥ २.१७.४६ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଯଥା ସମୟ ଆସିଲେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେତେବେଳେ ଦୁହେଁ ଦୁଇଟି ଶରୀର-ଖଣ୍ଡ ରୂପେ ଜନ୍ମିଲେ।
2.17.47
एकाक्षिबाहुचरणे अर्धोदरमुखस्फिचे ।
दृष्ट्वा शरीरशकले प्रवेपतुरुभे भृशम् ॥ २.१७.४७ ॥
ଏକ ଆଖି, ଏକ ବାହୁ, ଏକ ଗୋଡ଼, ଅଧା ପେଟ, ଅଧା ମୁଖ ଓ ଅଧା ନିତମ୍ବ ଥିବା ସେ ଶରୀର-ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଦେଖି ଦୁହେଁ ଅତ୍ୟଧିକ କମ୍ପିଲେ।
2.17.48
उद्विग्रे सह संमन्त्र्य ते भगित्यौ तदाऽबले ।
सजीवे प्राणिशकले तत्यजाते सुदुःखिते ॥ २.१७.४८ ॥
ହେ ଅବଳେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଏକତ୍ର ପରାମର୍ଶ କରି, ସେହି ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଜୀବନ୍ତ ସେହି ଶରୀର-ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।
2.17.49
तयोर्धात्र्यौ सुसंवीते कृत्वा ते गर्भसम्प्लवे ।
निर्गम्यान्तः पुरद्वारात्समुत्सृज्याभिजग्मतुः ॥ २.१७.४९ ॥
ସେହି ଦୁଇ ଧାତ୍ରୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲରେ ଘୋଡ଼ାଇ, ଗର୍ଭ-ପ୍ରବାହ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତଃପୁର ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
2.17.50
दुकूलाभ्यां सुसञ्छन्ने पाण्डराभ्यामुभे तदा ।
अज्ञाते कस्यचित्ते तु जहतुस्ते चतुष्पथे ॥ २.१७.५० ॥
ଦୁଇଟି ଧଳା ରେଶମ ବସ୍ତ୍ରରେ ଭଲରେ ଢାଙ୍କି, କାହାକୁ ନ ଜଣାଇ, ସେମାନେ ଚାରିରାସ୍ତାରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ।
2.17.51
ततो विविशतुर्धात्र्यौ पुनरन्तः पुरं तदा ।
कथयामासतुरुभे देवीभ्यां तु पृथक्पृथक् ॥ २.१७.५१ ॥
ତାପରେ ସେହି ଦୁଇ ଧାତ୍ରୀ ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଇ ରାଣୀଙ୍କୁ ପୃଥକ ଭାବରେ କହିଲେ।
2.17.52
ते चतुष्पथनिक्षिप्ते जरा नामाथ राक्षसी ।
जग्राह मनुजव्याघ्र मांसशोणितभोजना ॥ २.१७.५२ ॥
ହେ ମନୁଜବ୍ୟାଘ୍ର! ଚାରିରାସ୍ତାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ସେ ଦୁଇଟିକୁ ମାଂସ-ରକ୍ତଭୋଜୀ ଜରା ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ ଧରିଲା।
2.17.53
कर्तुकामा सुखवहे शकले सा तु राक्षसी ।
संयोजयामास तदा विधानबलचोदिता ॥ २.१७.५३ ॥
ସୁଖଦାୟକ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ, ବିଧାନର ବଳରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେ ରାକ୍ଷସୀ ସେ ଦୁଇଟି ଖଣ୍ଡକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯୋଡ଼ିଦେଲା।
2.17.54
ते समानीतमात्रे तु शकले पुरुषर्षभ ।
एकमूर्तिधरो वीरः कुमारः समपद्यत ॥ २.१७.५४ ॥
ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ! ସେହି ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବାମାତ୍ରେ, ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିବା ବୀର କୁମାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
2.17.55
ततः सा राक्षसी राजन्विस्मयोत्फुल्ललोचना ।
न शशाक समुद्वोदुं वज्रसारमयं शिशुम् ॥ २.१७.५५ ॥
ସେତେବେଳେ ସେଇ ରାକ୍ଷସୀ, ହେ ରାଜନ, ବିସ୍ମୟରେ ବିସ୍ଫାରିତ ନୟନରେ, ବଜ୍ରସାରରେ ନିର୍ମିତ ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଉଠାଇ ପାରିଲା ନାହିଁ।
2.17.56
बालस्ताम्रतलं मुष्टिं कृत्वा चास्ये निधाय सः ।
प्राक्रोशदतिसंरब्धः सतोय इव तोयदः ॥ २.१७.५६ ॥
ସେ ବାଳକ ରକ୍ତିମ ତଳୁଆରେ ମୁଷ୍ଟି କରି ମୁହଁରେ ରଖି, ଜଳଭରା ମେଘ ପରି ଅତି କ୍ରୋଧରେ ଚିତ୍କାର କଲା।
2.17.57
तेन शब्देन सम्भ्रान्तः सहसाऽन्तः पुरे जनः ।
निर्जगाम नरव्याघ्र राज्ञा सह परन्तप ॥ २.१७.५७ ॥
ସେ ଶବ୍ଦରେ ଅନ୍ତଃପୁରର ଲୋକମାନେ ହଠାତ୍ ବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ, ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ହେ ପରନ୍ତପ, ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ।
2.17.58
ते चाबले परिम्लाने पयः पूर्णपयोधरे ।
निराशे पुत्रलाभाय सहसैवाब्यगच्छताम् ॥ २.१७.५८ ॥
ସେ ଦୁହେଁ ଦୁର୍ବଳ, ମଳିନ, ଦୁଗ୍ଧପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ ବିଶିଷ୍ଟା ରାଣୀ, ପୁତ୍ରଲାଭର ଆଶା ହରାଇ ହଠାତ୍ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
2.17.59
ते च दृष्ट्वा तथाभूते राजानं चेष्टसंततिम् ।
तं च बालं सुबलिनं चिन्तयामास राक्षसी ॥ २.१७.५९ ॥
ସେ ରାକ୍ଷସୀ ରାଜାଙ୍କୁ ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ଓ ତାଙ୍କର ନିରନ୍ତର ଚେଷ୍ଟା ଦେଖି, ସେଇ ଅତି ବଳବାନ ବାଳକ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲା।
2.17.60
नार्हामि विषये राज्ञो वसन्ती पुत्रगृद्धिनः ।
बालं पुत्रमिमं हन्तुं धार्मिकस्य महात्मनः ॥ २.१७.६० ॥
ପୁତ୍ରାଭିଳାଷୀ ଏହି ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବାସ କରି, ଧାର୍ମିକ ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ଏହି ବାଳକ ପୁତ୍ରକୁ ମାରିବା ମୋ ପକ୍ଷରେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.17.61
सा तं बालमुपादाय मेघलेखेन भास्करम् ।
कृत्वा च मानुषं रूपमुवाच वसुधाधिपम् ॥ २.१७.६१ ॥
ସେ ସେହି ଶିଶୁକୁ ଧରି, ମେଘରେଖା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୃଥିବୀପତିଙ୍କୁ କହିଲା।
2.17.62
बृहद्रथ सुतस्तेऽयं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ।
तव पत्नीद्वये जातो द्विजातिवरशासनात्।
धात्रीजनपरित्यक्तो मयाऽयं परिरक्षितः ॥ २.१७.६२ ॥
ହେ ବୃହଦ୍ରଥ, ଏହା ତୁମର ପୁତ୍ର; ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଇଛି, ଗ୍ରହଣ କର। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବରାଜ୍ଞାରେ ତୁମର ଦୁଇ ପତ୍ନୀଙ୍କଠାରୁ ଏ ଜନ୍ମିଲା। ଧାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଏହାକୁ ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିଛି।
2.17.63
ततस्ते भरतश्रेष्ठ काशिराजसुते शुभे ।
तं बालमभिपद्याशु प्रस्रवैरभ्यषिञ्जताम् ॥ २.१७.६३ ॥
ତାପରେ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାଶୀରାଜଙ୍କ ଦୁଇ ଶୁଭ କନ୍ୟା ଶୀଘ୍ର ସେହି ଶିଶୁ ପାଖକୁ ଯାଇ ଦୁଧରେ ତାକୁ ସିଞ୍ଚିଲେ।
2.17.64
ततः स राजा संहृष्टः सर्वं तदुपलभ्य च ।
अपृच्छद्धेमगर्भाभां राक्षसीं तामराक्षसीम् ॥ २.१७.६४ ॥
ତାପରେ ସେ ରାଜା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସବୁ ବୁଝି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭା ଥିବା ସେହି ରାକ୍ଷସୀକୁ—ପ୍ରକୃତରେ ଯିଏ ରାକ୍ଷସୀ ନଥିଲା—ପଚାରିଲେ।
2.17.65
कात्वं कमलगर्भाभे मम पुत्रप्रदायिनी ।
कामं मा ब्रूहि कल्याणि देवता प्रतिभासि मे ॥ २.१७.६५ ॥
କମଳଗର୍ଭ ପରି ଆଭାଧାରିଣୀ, ମୋତେ ପୁତ୍ରଦାନକାରିଣୀ, ତୁମେ କିଏ? ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଯାହା ଇଚ୍ଛା କହ; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଦେବୀ ପରି ଦିସୁଛ।