มหาภารตะ · อัธยายะ 2.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.17.1
जातस्य भारते वंशे तथा कुन्त्याः सुतस्य च ।
या वै युक्ता मतिः सेयमर्जुनेन प्रदर्शिता ॥ २.१७.१ ॥
นี่คือปัญญาอันเหมาะสมที่อรชุน ผู้เกิดในวงศ์ภรต และเป็นโอรสของกุนตี ได้แสดงออก
2.17.2
न स्म मृत्युं वयं विद्म रात्रौ वा यदि वा दिवा ।
न चापि कञ्चिदमरमयुद्धेनानुशुश्रुम ॥ २.१७.२ ॥
พวกเรามิได้รู้จักความตาย ไม่ว่ากลางคืนหรือกลางวัน และก็มิได้ได้ยินว่าผู้ใดจะเป็นอมตะได้โดยไม่ต้องรบ
2.17.3
एतावदेव पुरुषैः कार्यं हृदयतोषणम् ।
नयेन विधिदृष्टेन यदुपक्रमते परान् ॥ २.१७.३ ॥
บุรุษควรทำแค่นี้เท่านั้นเพื่อให้ใจเป็นสุข คือโจมตีศัตรูด้วยนโยบายที่กำหนดไว้ในกฎเกณฑ์
2.17.4
सुनयस्यानपायस्य संयोगे परमः क्रमः ।
सङ्गत्या जायतेऽसाम्यं साम्यं च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.४ ॥
ในการผสมผสานระหว่างนโยบายที่ดีและไม่บกพร่อง อยู่ที่วิธีการอันสูงสุด เมื่อคบหากันความไม่เท่าเทียมย่อมเกิดขึ้น และความเท่าเทียมระหว่างสองฝ่ายย่อมไม่คงอยู่
2.17.5
अनयस्यानुपायस्य संयुगे परमः क्षयटः ।
संशयो जायते साम्याज्जयश्च न भवेद्द्वयोः ॥ २.१७.५ ॥
ในการรบที่ปราศจากนโยบายและวิธีการอันถูกต้อง ผลลัพธ์สูงสุดคือความพินาศ เมื่อเท่าเทียมกันความสงสัยย่อมเกิดขึ้น และชัยชนะย่อมไม่เป็นของฝ่ายใดทั้งสอง
2.17.6
ते वयं नयमास्थाय शत्रुदेशसमीपगाः ।
कथमन्तं न गच्छेम वृक्षस्येव नदीरयाः
पररन्ध्रे पराक्रान्ताः स्वरन्ध्रावरणे स्थिताः ॥ २.१७.६ ॥
พวกเราผู้ยึดถือนโยบายและเข้าไปใกล้แคว้นของศัตรู จะไม่ถึงจุดจบได้อย่างไร เหมือนแรงของสายน้ำที่พุ่งเข้าชนต้นไม้ เมื่อโจมตีจุดอ่อนของศัตรูแล้ว ให้เราตั้งมั่นคุ้มกันจุดอ่อนของตนเอง
2.17.7
व्यूढानीकैरतिबलैर्न युद्व्येदरिभिः सह ।
इति बुद्धिमतां नीतिस्तन्ममापीह रोचते ॥ २.१७.७ ॥
ไม่ควรรบกับศัตรูที่มีกองทัพจัดทัพไว้แล้วและมีกำลังมหาศาล นี่คือนโยบายของผู้มีปัญญา และที่นี่ก็เป็นที่ถูกใจข้าเช่นกัน
2.17.8
अनवद्या ह्यसम्बुद्धाः प्रविष्टाः शत्रुसद्म तत् ।
शत्रुदेशमुपाक्रम्य तं कामं प्राप्नुयामहे ॥ २.१७.८ ॥
ไร้ตำหนิและไม่ถูกจดจำ ให้เราเข้าไปในที่พำนักของศัตรูนั้น เมื่อเข้าไปถึงแคว้นของศัตรูแล้ว เราก็อาจบรรลุความปรารถนานั้นได้
2.17.9
एको ह्येव श्रियं नित्यं बिभर्ति पुरुषर्षभः ।
अन्तरात्मेव भूतानां तत्क्षयं नैव लक्षये ॥ २.१७.९ ॥
พระองค์เพียงผู้เดียว บุรุษผู้เป็นดั่งวัวหนุ่มในหมู่มนุษย์ ย่อมทรงไว้ซึ่งศรีอยู่เป็นนิตย์ ดั่งอาตมันภายในของสรรพสัตว์ ข้ามิได้เห็นความพินาศของศรีนั้นเลย
2.17.10
अथवैनं निहत्याजौ शेषेणापि समाहताः ।
प्राप्नुयाम ततः स्वर्गं ज्ञातित्राणपरायणाः ॥ २.१७.१० ॥
หรือมิฉะนั้น เมื่อสังหารท่านผู้นี้ในสนามรบ แม้พวกเราจะถูกทำร้ายโดยผู้เหลือ และมุ่งปกป้องญาติของตน เราก็จะบรรลุสวรรค์ได้
2.17.11
कृष्ण कोऽयं जरासन्धः किंवीर्यः किम्पराक्रमः ।
यस्त्वां स्पृष्ट्वाऽग्निसदृशं न दग्धः शलभो यथा ॥ २.१७.११ ॥
กฤษณะเอ๋ย จรสันธะผู้นี้เป็นใคร มีกำลังและความกล้าหาญเพียงใด ที่เมื่อได้แตะต้องท่านผู้ดุจไฟ เขากลับมิได้ถูกเผาไหม้ เหมือนแมลงเม่า
2.17.12
शृणु राजञ्जरासन्धो यद्वीर्यो यत्पराक्रमः ।
यथा चोपेक्षितोऽस्माभिर्बहुशः कृतविप्रियः ॥ २.१७.१२ ॥
ฟังเถิดพระราชา จรสันธะมีกำลังและความกล้าหาญเพียงใด และเหตุใดพวกเราจึงมองข้ามเขา แม้เขาจะได้กระทำความผิดต่อพวกเราหลายครั้ง
2.17.13
अक्षौहिणीनां तिसृणां पतिः समरदर्पितः ।
राजा बृहद्रथो नाम मगधाधिपतिर्बली ॥ २.१७.१३ ॥
ผู้เป็นเจ้าแห่งกองทัพอักโษาหิณีสามกอง ผู้ภาคภูมิในการรบ พระราชาพระนามพฤหัทรถ ผู้เป็นเจ้าแห่งแคว้นมคธ ผู้ทรงพลัง
2.17.14
रूपवान्वीर्यसम्पन्नः श्रीमानतुलविक्रमः ।
नित्यं दीक्षाङ्किततनुः शतक्रतुरिवापरः ॥ २.१७.१४ ॥
ทรงโฉมงาม ประกอบด้วยความกล้าหาญ รุ่งเรืองยิ่ง มีความเก่งกาจหาใครเทียบมิได้ ร่างกายประทับด้วยเครื่องหมายแห่งการถวายยัญเสมอ ดั่งศตกรตุอีกองค์หนึ่ง คือพระอินทร์
2.17.15
तेजसा सूर्यसङ्काशः क्षमया पृथिवीसमः ।
यश्चान्तकसमः क्रोधे श्रिया वैश्रवणोपमः ॥ २.१७.१५ ॥
ดุจดวงอาทิตย์ในความรุ่งโรจน์ เสมอด้วยแผ่นดินในความอดทน ดุจยมในความโกรธ และดุจกุเบระในความรุ่งเรือง
2.17.16
स्वराज्यं कारयामास मगधेषु गिरिव्रजे ।
तस्याभिजनसंयुक्तैर्गणैर्भरतसत्तम।
व्याप्तेयं पृथिवी सर्वा सूर्यस्येव गभस्तिभिः ॥ २.१७.१६ ॥
พระองค์ทรงปกครองแว่นแคว้นของพระองค์เอง ที่คิริวรชะในแคว้นมคธ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ ด้วยกองทหารที่ประกอบด้วยญาติของพระองค์ แผ่นดินทั้งหมดนี้ถูกแผ่ซ่านไปทั่ว ดุจรัศมีของดวงอาทิตย์
2.17.17
स काशिराजस्य सुते यमजे भरतर्षभः ।
उपयेमे महावीर्यो रूपद्रविणसंयुते।
तयोश्चकार समयं मिथः स पुरुषर्षभः ॥ २.१७.१७ ॥
พระองค์ผู้เป็นวัวหนุ่มในวงศ์ภรต ผู้มีกำลังมหาศาล ได้อภิเษกกับธิดาฝาแฝดของพระราชาแห่งกาศี ผู้ประกอบด้วยรูปโฉมและทรัพย์สมบัติ บุรุษผู้ประเสริฐนั้นได้ทำข้อตกลงร่วมกันกับทั้งสองพระองค์
2.17.18
नातिवर्तिष्य इत्येवं पत्नीभ्यां सन्निधौ तदा ।
स ताभ्यां शुशुभे राजा पत्नीभ्यां वसुधाधिपः ॥ २.१७.१८ ॥
'ข้าจะไม่ล่วงละเมิด' พระองค์ตรัสเช่นนี้ต่อหน้าพระชายาทั้งสองในขณะนั้น พระราชาผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดินทรงรุ่งเรืองร่วมกับพระชายาทั้งสองนั้น
2.17.19
प्रियाम्भामनुरूपाभ्यां करेणुभ्यामिव द्विपः ।
तयोर्मध्यगतश्चापि रराज वसुधाधिपः ॥ २.१७.१९ ॥
ระหว่างพระชายาอันเป็นที่รักและเหมาะสมทั้งสอง ดุจช้างตัวผู้ระหว่างช้างตัวเมียสองตัว เจ้าแห่งแผ่นดินก็ทรงรุ่งเรืองอยู่ท่ามกลางพระชายาทั้งสอง
2.17.20
गङ्गायमुनयोर्मध्ये मूर्तिमानिव सागरः ।
विषयेषु निमग्रस्य तस्य यौवनमत्यगात् ॥ २.१७.२० ॥
ระหว่างแม่น้ำคงคาและยมุนา ดุจมหาสมุทรที่มีรูปกาย พระองค์จมอยู่ในกามสุขทางประสาทสัมผัส วัยหนุ่มของพระองค์จึงผ่านไป
2.17.21
न च वंशकरः पुत्रस्तस्याजायत कश्चन ।
मङ्गलैर्बभिर्होमैः पुत्रकामाभिरिष्टिभिः ॥ २.१७.२१ ॥
และไม่มีบุตรผู้จะสืบวงศ์เกิดแก่พระองค์เลย แม้ด้วยพิธีมงคล การบูชาด้วยการถวายเครื่องบูชาไฟ และการบวงสรวงที่ทำด้วยความปรารถนาจะมีบุตร
2.17.22
नाससाद नृपश्रेष्ठः पुत्रं कुलविवर्धनम् ।
स भार्याभ्यां च सहितो निर्वेदमगमद्धृशम् ॥ २.१७.२२ ॥
พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์มิได้มีบุตรผู้ช่วยให้ตระกูลเจริญ และพระองค์พร้อมด้วยพระมเหสีทั้งสองก็เกิดความท้อแท้อย่างยิ่ง
2.17.23
राज्यं चापि परित्यज्य तपोवनमथाश्रयत् ।
वार्यमाणः प्रकृतिभिर्नृपभक्त्या विशाम्पते ॥ २.१७.२३ ॥
พระองค์ทรงสละแม้แต่ราชสมบัติแล้วเสด็จเข้าไปยังป่าแห่งการบำเพ็ญตบะ แม้ประชาชนจะห้ามไว้ด้วยความจงรักภักดีต่อพระราชา ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน
2.17.24
अथ काक्षीवतः पुत्रं गौतमस्य महात्मनः ।
शुश्राव तपसि श्रेष्ठमुदारं चण्डकौशिकम् ॥ २.१७.२४ ॥
ต่อมา พระองค์ได้ทรงทราบถึงจัณฑเกาศิกะ โอรสของกากษีวัต ซึ่งเป็นบุตรของพระโคตมผู้ยิ่งใหญ่ เป็นผู้เลิศในการบำเพ็ญตบะและมีคุณธรรมอันประเสริฐ
2.17.25
यदृच्छयाऽऽगतं तं तु वृक्षमूलमुपाश्रितम् ।
पत्नीभ्यां सहितो राजा सर्वयत्नैरतोषयत् ॥ २.१७.२५ ॥
ฤๅษีผู้เสด็จมาโดยบังเอิญและประทับอยู่ที่โคนต้นไม้ พระราชาพร้อมด้วยพระมเหสีทั้งสองได้ทรงปรนนิบัติให้พระฤๅษีพอพระทัยด้วยความพยายามทุกวิถีทาง
2.17.26
बृहद्रथं च स ऋषिर्यथावच्चाभ्यनन्दत ।
उपविष्टः स तेनाथ अनुज्ञातो महात्मना ॥ २.१७.२६ ॥
ฤๅษีนั้นได้ต้อนรับพระพฤหัทรถตามสมควร และเมื่อพระมหาตมะทรงอนุญาตแล้ว พระฤๅษีจึงประทับนั่งลง
2.17.27
तमपृच्छत्तदा विप्रः किमागमनमित्यथ ।
विप्रैरनुगतस्यैव पत्नीभ्यां सहितस्य च ॥ २.१७.२७ ॥
ลำดับนั้น พราหมณ์นั้นได้ถามว่า เจ้ามาที่นี่เพื่อเหตุใด ทั้งที่พระองค์มีพราหมณ์ติดตามมาด้วย และมีพระมเหสีทั้งสองอยู่เคียงข้าง
2.17.28
स उवाच मुनिं राजा भगवन्नास्ति मे सुतः ।
अपुत्रस्य तु राज्येन वृद्धत्वे किं प्रयोजनम् ॥ २.१७.२८ ॥
พระราชาตรัสกับฤๅษีว่า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า หม่อมฉันไม่มีโอรส สำหรับผู้ที่ไม่มีบุตร ราชสมบัติและวัยชราจะมีประโยชน์อะไร
2.17.29
सोऽहं तपश्चरिष्यामि पत्नीभ्यां सहितो वने ।
नाप्रजस्य मुने किर्तिः स्वधा चैवाक्षया भवेत्।
एवमुक्तः स राज्ञा तु मुनिः कारुण्यमागतः ॥ २.१७.२९ ॥
เพราะเหตุนั้น หม่อมฉันจะบำเพ็ญตบะในป่าพร้อมกับพระมเหสีทั้งสอง ข้าแต่ฤๅษี สำหรับผู้ที่ไม่มีลูกหลาน เกียรติยศและการถวายแด่บรรพบุรุษจะไม่คงอยู่ตลอดไป เมื่อพระราชาตรัสดังนี้แล้ว ฤๅษีก็เกิดความกรุณา
2.17.30
तमब्रवीत्सत्यधृतिः सत्यवागृषिसत्तमः ।
परितुष्टोऽस्मि राजेन्द्र वरं वरय सुव्रत ॥ २.१७.३० ॥
ฤๅษีผู้มั่นคงในความจริงและพูดแต่ความจริง เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี ได้ตรัสกับพระองค์ว่า ข้าพอใจแล้ว โอ้จอมกษัตริย์ ผู้ยึดมั่นในคำปฏิญาณอันดี ขอพรเถิด
2.17.31
ततः सभार्यः प्रणतस्तमुवाच बृहद्रथः ।
पुत्रदर्शननैराश्याद्बाष्पसन्दिग्धया गिरा ॥ २.१७.३१ ॥
ลำดับนั้น พระพฤหัทรถพร้อมด้วยพระมเหสีทรงก้มกราบแล้วกราบทูลด้วยเสียงที่สั่นเครือด้วยน้ำตา เพราะทรงสิ้นหวังที่จะได้เห็นโอรส
2.17.32
भगवन् राज्यमुत्सृज्य प्रस्थितस्य तपोवनम् ।
किं वरेणाल्पभाग्यस्य किं राज्येनाप्रजस्य मे ॥ २.१७.३२ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าพเจ้าได้สละราชสมบัติและกำลังจะไปยังป่าบำเพ็ญตบะ ข้าพเจ้ามีบุญน้อยและไม่มีบุตร พรนั้นจะมีประโยชน์อะไรแก่ข้าพเจ้า และราชสมบัติจะมีประโยชน์อะไร
2.17.33
एतच्छ्रुत्वा मुनिर्ध्यानमगमन्क्षुभितेन्द्रियः ।
तस्यैव चाम्रवृक्षस्य छायायां समुपाविशत ॥ २.१७.३३ ॥
เมื่อได้ฟังดังนั้น ฤๅษีมีใจหวั่นไหวในอินทรีย์ จึงเข้าสมาธิ และประทับนั่งลงในร่มเงาของต้นมะม่วงต้นนั้นเอง
2.17.34
तस्योपविष्टस्य मुनेरुत्सङ्गे निपपात ह ।
अवानमशुकादष्टमेकमाम्रफलं किल ॥ २.१७.३४ ॥
มีผลมะม่วงลูกหนึ่งซึ่งนกแก้วกัดไว้แล้วร่วงลงบนตักของฤๅษีผู้ประทับนั่งอยู่
2.17.35
तत्प्रगृह्य मुनिश्रेष्ठो हृदयेनाभिमन्त्र्य च ।
राज्ञे ददावप्रतिमं पुत्रसम्प्राप्तिकारणम् ॥ २.१७.३५ ॥
ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุดหยิบผลนั้นขึ้นมา ร่ายมนตร์เสกไว้ในใจ แล้วถวายแด่พระราชา ผลนั้นเป็นเหตุให้ได้โอรสซึ่งหาอะไรเปรียบมิได้
2.17.36
उवाच च महाप्राज्ञस्तं राजानं महामुनिः ।
गच्छ राजन्कृतार्थोऽसि निवर्तस्व नराधिप ॥ २.१७.३६ ॥
ฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีปัญญามาก ได้กล่าวกับพระราชานั้นว่า ไปเถิด โอ้พระราชา พระประสงค์ของพระองค์สำเร็จแล้ว จงเสด็จกลับเถิด ข้าแต่จอมคน
2.17.37
एष ते तनयो राजन्मा तपेह तपोवने ।
प्रजाः पालय धर्मेण एव धर्मो महीक्षिताम् ॥ २.१७.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา นี่คือโอรสของพระองค์ อย่าบำเพ็ญตบะที่นี่ในป่าแห่งการบำเพ็ญตบะเลย จงปกครองประชาราษฎร์ด้วยธรรม เพราะนี่คือธรรมแห่งผู้ปกครองแผ่นดินโดยแท้
2.17.38
यजस्व विविधैर्यज्ञैरिन्द्रं तर्पय चेन्दुना ।
पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य तत आश्रममाव्रज ॥ २.१७.३८ ॥
จงบูชายัญด้วยพิธียัญต่าง ๆ และถวายโสมแด่พระอินทร์ให้พระองค์พอพระทัย เมื่อได้ประดิษฐานโอรสไว้บนราชบัลลังก์แล้ว จึงค่อยเสด็จไปยังอาศรม
2.17.39
अष्टौ वरान्प्रयच्छामि तव पुत्रस्य पार्थिव ।
ब्रह्मण्यत्वमजेयत्वं युद्धेषु च तथा मतिः ॥ २.१७.३९ ॥
ข้าแต่พระราชา เราจะประทานพรแปดประการแก่โอรสของพระองค์ คือ ความเป็นผู้ภักดีต่อพราหมณ์ ความไม่พ่ายแพ้ และปัญญาในการรบ
2.17.40
प्रियातिथेयतां चैव दीनानामन्ववेक्षणम् ।
तथा बलं च सुभहल्लोके कीर्ति च शाश्वतीम् ॥ २.१७.४० ॥
การต้อนรับแขกอย่างดี การดูแลคนยากไร้ พละกำลังอันยิ่งใหญ่ในโลก และเกียรติยศอันยืนนาน
2.17.41
अनुरागं प्रजानां चेत्येवमष्टौ वरान्नृप ।
गच्छ त्वं कृतकृत्योऽसि निवर्तस्व जनाधिप ॥ २.१७.४१ ॥
และความรักต่อประชาราษฎร์ นี่คือพรแปดประการ โอ้พระราชา ท่านไปเถิด กิจของท่านสำเร็จแล้ว จงกลับไปเถิด โอ้ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์
2.17.42
अनुज्ञातः स ऋषिणा पत्नीभ्यां सहितो नृपः ।
पौरैरनुगतश्चापि विवेश स्वपुरं ततः ॥ २.१७.४२ ॥
เมื่อได้รับอนุญาตจากฤๅษีแล้ว พระราชาพร้อมด้วยมเหสีทั้งสองและมีประชาชนติดตาม ก็เสด็จเข้าสู่นครของพระองค์
2.17.43
यथासमयमाज्ञाय तदा स नृपसत्तमः ।
द्वाभ्यामेकं फलं प्रादात्पत्नीभ्यां भरतर्षभ ॥ २.१७.४३ ॥
ครั้นรู้เวลาที่เหมาะสมแล้ว พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในกษัตริย์นั้นจึงให้ผลไม้หนึ่งผลแก่มเหสีทั้งสอง โอ้วีรบุรุษแห่งตระกูลภรต
2.17.44
मुनेश्च बहुमानेन कालस्य च विपर्ययात् ।
ते तदाम्रं द्विधा कृत्वा भक्षयामासतुः शुभे। ॥ २.१७.४४ ॥
ด้วยความเคารพอย่างยิ่งต่อฤๅษี และด้วยการกลับกลายของกาลเวลา ทั้งสองจึงผ่ามะม่วงนั้นออกเป็นสองส่วนแล้วรับประทาน โอ้ผู้งดงาม
2.17.45
तयोः समभवद्गर्भः फलप्राशनसम्भवः ।
ते च दृष्ट्वा स नृपतिः परां मुदमवाप ह ॥ २.१७.४५ ॥
เพราะการรับประทานผลไม้นั้น ครรภ์จึงเกิดขึ้นในทั้งสองพระองค์ และพระราชาเมื่อทอดพระเนตรเห็นทั้งสองก็ทรงปีติยินดียิ่งนัก
2.17.46
अथ काले महाप्राज्ञ यथासमयमागते ।
जायेतामुभे राजञ्शरीरशकले तदा ॥ २.१७.४६ ॥
ต่อมา เมื่อถึงเวลาอันควร โอ้ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ โอ้พระราชา มเหสีทั้งสองก็จะคลอดบุตรออกมา ซึ่งเป็นร่างกายที่แยกเป็นสองส่วน
2.17.47
एकाक्षिबाहुचरणे अर्धोदरमुखस्फिचे ।
दृष्ट्वा शरीरशकले प्रवेपतुरुभे भृशम् ॥ २.१७.४७ ॥
เมื่อเห็นร่างกายแยกเป็นสองส่วนนั้น ซึ่งมีตาหนึ่งข้าง แขนหนึ่งข้าง ขาหนึ่งข้าง ท้องครึ่งหนึ่ง ใบหน้าครึ่งหนึ่ง และสะโพกครึ่งหนึ่ง ทั้งสองพระองค์ก็สั่นสะท้านอย่างยิ่ง
2.17.48
उद्विग्रे सह संमन्त्र्य ते भगित्यौ तदाऽबले ।
सजीवे प्राणिशकले तत्यजाते सुदुःखिते ॥ २.१७.४८ ॥
โอ้หญิงผู้อ่อนแอ ครั้นแล้วทั้งสองพี่น้องผู้โศกเศร้าอย่างยิ่ง หลังจากปรึกษากันด้วยความกระวนกระวายใจ ก็ทิ้งชิ้นส่วนร่างกายที่ยังมีชีวิตนั้นไป
2.17.49
तयोर्धात्र्यौ सुसंवीते कृत्वा ते गर्भसम्प्लवे ।
निर्गम्यान्तः पुरद्वारात्समुत्सृज्याभिजग्मतुः ॥ २.१७.४९ ॥
นางนมทั้งสองจึงห่อชิ้นส่วนเหล่านั้นไว้อย่างดี ท่ามกลางกระแสการคลอดบุตร แล้วนำออกไปทางประตูในพระราชวังชั้นใน ทิ้งไว้และจากไป
2.17.50
दुकूलाभ्यां सुसञ्छन्ने पाण्डराभ्यामुभे तदा ।
अज्ञाते कस्यचित्ते तु जहतुस्ते चतुष्पथे ॥ २.१७.५० ॥
ทั้งสองชิ้นส่วนถูกห่อด้วยผ้าไหมขาวสองผืนอย่างมิดชิด โดยที่ไม่มีใครรู้ นางนมจึงทิ้งไว้ที่สี่แยก
2.17.51
ततो विविशतुर्धात्र्यौ पुनरन्तः पुरं तदा ।
कथयामासतुरुभे देवीभ्यां तु पृथक्पृथक् ॥ २.१७.५१ ॥
แล้วนางนมทั้งสองก็กลับเข้าไปในพระราชวังชั้นในอีกครั้ง และบอกแก่พระมเหสีทั้งสองพระองค์ทีละคน
2.17.52
ते चतुष्पथनिक्षिप्ते जरा नामाथ राक्षसी ।
जग्राह मनुजव्याघ्र मांसशोणितभोजना ॥ २.१७.५२ ॥
โอ้เสือในหมู่มนุษย์ รากษสีชื่อชรา ผู้เสวยเนื้อและเลือด ได้ฉวยเอาทั้งสองชิ้นที่ถูกวางไว้ที่สี่แยกนั้น
2.17.53
कर्तुकामा सुखवहे शकले सा तु राक्षसी ।
संयोजयामास तदा विधानबलचोदिता ॥ २.१७.५३ ॥
รากษสีนั้นปรารถนาจะทำให้ชิ้นส่วนทั้งสองนั้นกลับเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันเพื่อผลอันเป็นสุข จึงต่อชิ้นส่วนทั้งสองเข้าด้วยกัน ด้วยอำนาจแห่งชะตากรรมที่ชักนำ
2.17.54
ते समानीतमात्रे तु शकले पुरुषर्षभ ।
एकमूर्तिधरो वीरः कुमारः समपद्यत ॥ २.१७.५४ ॥
โอ้วีรบุรุษในหมู่มนุษย์ ทันทีที่ชิ้นส่วนทั้งสองถูกนำมาต่อกัน เจ้าชายผู้กล้าหาญที่มีร่างเดียวกันก็ปรากฏขึ้น
2.17.55
ततः सा राक्षसी राजन्विस्मयोत्फुल्ललोचना ।
न शशाक समुद्वोदुं वज्रसारमयं शिशुम् ॥ २.१७.५५ ॥
โอ้พระราชา ครั้งนั้นรากษสีมีดวงตาเบิกกว้างด้วยความอัศจรรย์ ไม่สามารถยกทารกที่ทำจากสารแห่งสายฟ้าขึ้นได้
2.17.56
बालस्ताम्रतलं मुष्टिं कृत्वा चास्ये निधाय सः ।
प्राक्रोशदतिसंरब्धः सतोय इव तोयदः ॥ २.१७.५६ ॥
ทารกนั้นกำหมัดที่มีฝ่ามือแดงแล้วนำใส่ปาก ร้องขึ้นด้วยความโกรธอย่างยิ่ง เหมือนเมฆฝนที่เต็มไปด้วยน้ำ
2.17.57
तेन शब्देन सम्भ्रान्तः सहसाऽन्तः पुरे जनः ।
निर्जगाम नरव्याघ्र राज्ञा सह परन्तप ॥ २.१७.५७ ॥
เพราะเสียงนั้น ประชาชนในพระราชวังชั้นในก็ตื่นตระหนกทันที และพากันออกไปพร้อมกับพระราชา โอ้ผู้เสือในหมู่มนุษย์ โอ้ผู้ทำลายศัตรู
2.17.58
ते चाबले परिम्लाने पयः पूर्णपयोधरे ।
निराशे पुत्रलाभाय सहसैवाब्यगच्छताम् ॥ २.१७.५८ ॥
และมเหสีทั้งสองผู้อ่อนแอและซีดเซียว มีอกเต็มไปด้วยน้ำนม สิ้นหวังในการได้บุตร ก็พลันจากที่นั้นไป
2.17.59
ते च दृष्ट्वा तथाभूते राजानं चेष्टसंततिम् ।
तं च बालं सुबलिनं चिन्तयामास राक्षसी ॥ २.१७.५९ ॥
รากษสีเมื่อเห็นพระราชาอยู่ในสภาพเช่นนั้น และเห็นความพยายามที่ต่อเนื่องของพระองค์ ก็ครุ่นคิดถึงทารกผู้แข็งแรงยิ่งนั้น
2.17.60
नार्हामि विषये राज्ञो वसन्ती पुत्रगृद्धिनः ।
बालं पुत्रमिमं हन्तुं धार्मिकस्य महात्मनः ॥ २.१७.६० ॥
ข้าพเจ้าไม่สมควรที่จะฆ่าทารกผู้เป็นบุตรนี้ ขณะที่ข้าพเจ้ายังอาศัยอยู่ในแคว้นของพระราชาผู้ปรารถนาบุตร เป็นพระราชาผู้ธรรมิกและมีจิตใจอันยิ่งใหญ่
2.17.61
सा तं बालमुपादाय मेघलेखेन भास्करम् ।
कृत्वा च मानुषं रूपमुवाच वसुधाधिपम् ॥ २.१७.६१ ॥
นางรับทารกนั้นไว้ ทารกที่เปล่งรัศมีดุจพระอาทิตย์ มีแถวเมฆห่อหุ้ม แล้วแปลงกายเป็นมนุษย์ กล่าวกับเจ้าแห่งแผ่นดินว่า
2.17.62
बृहद्रथ सुतस्तेऽयं मया दत्तः प्रगृह्यताम् ।
तव पत्नीद्वये जातो द्विजातिवरशासनात्।
धात्रीजनपरित्यक्तो मयाऽयं परिरक्षितः ॥ २.१७.६२ ॥
พระเจ้าพฤหัทรถ นี่คือโอรสของพระองค์ ข้าได้นำมาให้ จงรับเขาไว้เถิด เขาเกิดแก่มเหสีทั้งสองของพระองค์ ด้วยพระบัญชาอันประเสริฐของพราหมณ์ผู้ประเสริฐ ถูกนางนมทอดทิ้ง ข้าจึงได้คุ้มครองเขาไว้
2.17.63
ततस्ते भरतश्रेष्ठ काशिराजसुते शुभे ।
तं बालमभिपद्याशु प्रस्रवैरभ्यषिञ्जताम् ॥ २.१७.६३ ॥
ครั้งนั้น ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดแห่งภรตวงศ์ ธิดาอันเป็นมงคลทั้งสองของกษัตริย์แคว้นกาศี รีบเข้ามาหาทารกนั้น แล้วประพรมน้ำนมให้เขา
2.17.64
ततः स राजा संहृष्टः सर्वं तदुपलभ्य च ।
अपृच्छद्धेमगर्भाभां राक्षसीं तामराक्षसीम् ॥ २.१७.६४ ॥
ครั้งนั้น พระราชาทรงยินดียิ่งนัก และเมื่อทรงทราบเรื่องราวทั้งหมดแล้ว ก็ตรัสถามสตรีผู้มีครรภ์ดุจทองนั้น ผู้ซึ่งแท้จริงแล้วมิใช่ยักษิณี
2.17.65
कात्वं कमलगर्भाभे मम पुत्रप्रदायिनी ।
कामं मा ब्रूहि कल्याणि देवता प्रतिभासि मे ॥ २.१७.६५ ॥
เจ้าเป็นใคร ข้าแต่สตรีผู้มีรัศมีดุจดอกบัว ผู้ประทานบุตรแก่ข้า จงตรัสสิ่งที่เจ้าปรารถนาเถิด ข้าแต่ผู้เป็นมงคล เจ้าปรากฏแก่ข้าดุจเทพเจ้า